T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/11177
Karar No : 2023/2678
DAVACI : …
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Genel Müdürlüğü / …
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN_KONUSU :.Davacı tarafından, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce 22/02/2016 tarihinde yayımlanan "İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA)"nın;
- 9. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinin,
- 10. maddesinin 1. ve 2. fıkralarının,
- 11. maddesinin 1. fıkrasının,
- 14. maddesinin 1. fıkrasının, 1. fıkrasının (e) bendinin, aynı maddenin 3., 5. ve 6. fıkralarının,
- 17. maddesinin 1. fıkrasının (c) ve (d) bentleri ile 2. fıkrasının (a) bendinin,
- 23. maddesinin 3. fıkrasının,
- 26. maddesinin 1. fıkrasının,
- Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının,
- Geçici 3. maddesinin,
- "İHA Güvenlik Taahhütnamesi" başlıklı Ek-2 sayılı ekinin 5. maddesinin,
iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu Talimatın;
- 9. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi yönünden; İHA0 ve İHA1 sınıfının bakım ve onarımının yalnızca eğitim almış kişilerin yapabileceğinin düzenlendiği, bu sınıftaki araçların kullanıcılarının bakım ve onarım yapabilmelerinin mümkün olduğu, bu sınıfın daha çok kişisel ve sportif kullanım amaçlı olduğu, ayrıca eğitimi verecek kişi/kuruluşlar açısından belirsizlik bulunduğu,
- 10. maddesinin 1. fıkrası yönünden; işleticilerin 3. kişilere vereceği zarardan sorumlu olduklarının düzenlenmesiyle yetinildiği, ancak pilotların sorumluluğunun ve işletici ile pilot arasındaki rücu ilişkisinin düzenlenmediği,
- 10. maddesinin 2. fıkrası yönünden; düzenlemede sigorta yapma şartının genel itibarıyla ticari amaçlı kullanılan İHA'lar için getirilmesinin, İHA0 ve İHA1 için sigorta zorunluluğu getirilmemesinin eşitlik ilkesine aykırı olduğu,
- 11. maddesinin 1. fıkrası, 14. maddesinin 1. fıkrası ve geçici 1. maddesinin 1. fıkrası yönünden; İHA0 ve İHA1 kategorisindeki araçlar için öngörülen ve internet ortamında yapılması istenen kayıt işleminin, mevcut sistemin güvenli bağlantıya sahip olmaması nedeniyle yerinde olmadığı, bu haliyle sistemde kaydedilecek ilgililerin kişisel verilerinin üçüncü şahısların eline geçebileceği, ayrıca geçici maddede öngörülen nihai sürenin de İHA sahiplerinin bütün belgelerle birlikte kayıt yapması için yeterli olmadığı,
- 14. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi ve 5. fıkrası yönünden; 18 yaşından küçük pilotların neden oldukları zararların hukuki ve cezai sorumluluğunun kanuni mümessillerince kabul edildiğine dair noterden taahhütname istenildiği, ancak cezaların şahsiliği ilkesi gereği cezai sorumluluğun yasal temsilcilere yüklenemeyeceği,
- 14. maddesinin 3. fıkrası yönünden; İHA0 ve İHA1 kategorisindeki araçların kişisel ve sportif kullanım amaçlı olduğu, eğitime gerek olmaksızın pilot tarafından kullanılabileceği, ayrıca eğitimi verecek kişi/kuruluşlar açısından belirsizlik bulunduğu,
- 14. maddesinin 6. fıkrası yönünden; R/T (Alıcı/Verici) telsizle haberleşme kursuna katılım için aranan şartlar arasında yer alan "en az lise ve dengi okul mezunu olma" koşulunun eşitlik ilkesine aykırılık teşkil ettiği, düzenlemedeki yabancı dil şartının ya tamamen kaldırılması ya da eğitim sırasında temel yabancı terimlerin öğretilmesi suretiyle sağlanması gerektiği,
- 17. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi ile 2. fıkrasının (a) bendi yönünden; 5 ve 10 iş günü önceden talepte bulunulmasının istenmesinin hava durumu değişkenliği gibi etmenler dikkate alındığında işletici ve pilotlara zarar vereceği,
- 17. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi yönünden; Türkiye AIP (Havacılık Bilgi Yayını)'sinde yer alan hükümlere ancak ücretli üyelikle ulaşılabildiği, bu haliyle IHA kullanıcılarının ücretli üyelik yapmaya zorlanmasının hukuka aykırı olduğu,
- 23. maddesinin 3. fıkrası yönünden; üzerinde transponder sistemi bulunmayan İHA'lar açısından acil durumun nereye bildirileceğini öngörmemesi nedeniyle eksik düzenleme içerdiği,
- 26. maddesinin 1. fıkrası yönünden; Türk Sivil Havacılık Kanunu'nda düzenlenen cezaların uygulanmasının hakkaniyetli olmadığı, Kanun'daki yaptırımların İHA'lar yönünden ağır hükümler içerdiği,
- Geçici 3. maddesi yönünden; eğitimi verecek kişi/kuruluşlar açısından belirsizlik bulunduğu, öngörülen nihai sürenin yetersiz olduğu,
- "İHA Güvenlik Taahhütnamesi" başlıklı Ek-2 sayılı ekinin 5. maddesi yönünden; maddede geçen "bilinen tedarikçiler" ibaresinden neyin kastedildiğinin anlaşılamadığı, muğlak ibareyi içeren düzenlemenin hukuki belirlilik ilkesine aykırı olduğu,
ileri sürülmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, 2016 yılında yayımlanan dava konusu Talimatta 2019 ve 2020 yıllarında değişiklikler yapıldığı ve davacının iptalini istediği maddelerin bir kısmının değiştiği, bir kısmının madde numaralarının değiştiği ve dava konusu Talimatın;
- 9. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi yönünden; İHA0 ve İHA1 sınıfı hava araçlarının kutularında bakımlarının eksiksiz yapılmasını sağlayacak yeterli kitin bulunmadığının tespit edildiği, bu sınıftaki İHA'lar daha çok sportif ve amatör amaçla kullanılsa da kullanım amaçlarından ziyade havacılıkta emniyet hususunun göz önünde bulundurulduğu, emniyetli uçuş için bakımların zamanında, doğru kişilerce ve eksiksiz yapılmasının gerektiği,
- 10. maddesinin 1. fıkrası yönünden; işleticilerin 3. kişilere vereceği zarardan sorumlu olduklarının düzenlenmesinin pilotların sorumsuz olduğu anlamına gelmediği, ortaya çıkan ihtilaflarda meri mevzuat kapsamında yapılacak inceleme sonucuna göre pilotların hatalı işlem ya da kusurlarından hukuken sorumlu olacakları, söz konusu hususun genel hukuk kuralları çerçevesinde çözüleceğinin açık olduğu,
- 10. maddesinin 2. fıkrası yönünden; düzenlemede sigorta yapma şartının genel itibarıyla ticari amaçlı kullanılan İHA'lar için getirildiği, sigorta zorunluluğu kapsamı dışında bırakılan İHA0 ve İHA1 sınıfındaki İHA'lar ile gerçekleştirilecek amatör ve hobi amaçlı uçuşlar için yapılacak sigortanın maliyetinin neredeyse hava aracının değerinden yüksek olduğu, bu İHA'ların Talimat gereği sadece uçuşa serbest (yeşil) bölgede kullanılabileceği, bu bölgelerin ise emniyet açısından daha az riskli alanlar olduğu, bu nedenle bu sınıftaki İHA'lar için sigorta yapmanın zorunlu tutulmadığı,
- 11. maddesinin 1. fıkrası, 14. maddesinin 1. fıkrası ve geçici 1. maddesinin 1. fıkrası yönünden; elektronik ortamda kayıt sistemi kurulmasının teknik olarak çağa uygun ve güvenli olduğu, 674 sayılı Kanun Hükümünde Kararname'nin 33. maddesi ve 2920 sayılı Kanun'un 144. maddesinde de bu yönde düzenleme getirildiği, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında tüm önlemlerin alındığı, sistemin geçerli güvenlik sertifikalarına sahip olduğu, Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi ile koordineli olarak çalışıldığı, kayıtlı kullanıcıların kişisel verilerinin güvenliğinin sağlandığı,
- 14. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi yönünden; belirtilen taahhütnamenin başvuru sahibi tarafından sisteme yüklenmesinin gerektiği,
- 14. maddesinin 3. fıkrası yönünden; Talimatta yapılan değişiklikle İHA0 ve İHA1 kategorisindeki araçlar için eğitim zorunluluğunun kaldırıldığı, ayrıca yetkili eğitim kuruluşlarının tahdidi şekilde Talimatta sayılmasının mevzuat hazırlama tekniği açısından mümkün olmadığı,
- 17. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi ile 2. fıkrasının (a) bendi yönünden; hava sahasının kullanımına ilişkin ilgili kurum ve kuruluşlarla koordine sağlanması ve buna ilişkin esasların düzenlenmesinin belirli bir süreç dahilinde olması gerektiğinden 5 ve 10 iş günü önceden talepte bulunulmasının istenmesinin zorunlu olduğu,
- 17. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi yönünden; Türkiye AIP (Havacılık Bilgi Yayını)'sinde yer alan hükümlerin kamu iktisadi teşebbüsü olan Devlet Hava Meydanları İşletmesi tarafından Yönetim Kurulu kararı ile belirlenen ücretler karşılığında sağlanmasında hukuka aykırılık bulunmadığı, diğer ülkelerde de uygulamanın bu yönde olduğu,
- 23. maddesinin 3. fıkrası yönünden; insansız hava araçları ile ticari operasyon yapılabilmesi için alınması gereken sertifika ve lisans eğitimlerinde neler yapılması gerektiğinin ayrıntılı şekilde anlatıldığı,
- 26. maddesinin 1. fıkrası yönünden; 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu uyarınca idarelerinden izin alınmadıkça uçuş yapılmasının yasak olduğu, Kanun'un 144. maddesinde uçuş izni almadan insansız hava aracı ile uçuş yapanlara idari para cezası uygulanacağının açık olduğu,
- "İHA Güvenlik Taahhütnamesi" başlıklı Ek-2 sayılı ekinin 5. maddesi yönünden; düzenlemede yer alan "bilinen tedarikçi" ifadesiyle tedarikçi seçiminin İHA sahibi veya işleticisinin tercihine bırakıldığı, kısıtlamadan ziyade esneklik sağlandığı,
- dava konusu düzenlemelerde hukuka aykırılık bulunmadığı,
savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ :.Dava; Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nce 22/02/2016 tarihinde yayımlanan "İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatının (SHT-İHA)" 9. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinin, 10. maddesinin 1. ve 2. fıkralarının, 11. maddesinin 1. fıkrasının, 14. maddesinin 1. fıkrasının ve 1. fıkrasının (e) bendinin, aynı maddenin 3., 5. ve 6. fıkralarının, 17. maddesinin 1. fıkrasının (c) ve (d) bentlerinin ve 2. fıkrasının, 23. maddesinin 3. fıkrasının, 26. maddesinin 1. fıkrasının, Geçici 1. ve Geçici 3. maddelerinin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.
Dava konusu düzenleme tarihinde yürürlükte bulunan 5431 sayılı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün görevleri ve yetkilerinin sayıldığı 4. maddesi, 02/07/2018 tarihli 703. sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kaldırılmış, 15/07/2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü" başlıklı Otuzbirinci Bölümünde yer alan 437. maddesinin 1. fıkrasında yeniden düzenlenmiştir.
"4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi"nin Otuzbirinci Bölümünde yer alan 437. maddesinin 1. fıkrasında "Genel Müdürlüğün görev ve yetkileri şunlardır:
a) Sivil havacılık faaliyetlerinin kamu yararına, ekonomik ve sosyal gelişmelere ve millî güvenlik amaçlarına uygun olarak düzenlenmesi ve gelişmesini sağlamak amacıyla politikalar uygulamak ve takip etmek.
b) Sivil havacılık faaliyetlerinin uluslararası sivil havacılık kural ve standartlarında düzenlenmesini, sürdürülebilirliğini ve gelişmesini sağlayacak esasları tespit etmek.
c) Uluslararası sivil havacılık alanındaki gelişmeleri takip etmek, ilgili uluslararası kuruluşlara üye olmak, katkı veya katılma paylarını ödemek, bu kuruluşlarla işbirliğinde bulunmak, üyesi olduğumuz uluslararası kuruluşlarca kabul görmüş kural ve standartların güncel olarak uygulanması için gerekli düzenlemeleri yapmak ve uygulanmasını sağlamak.
ç) Sivil havacılık faaliyetlerine yönelik mevzuata aykırı eylemlerin önlenmesi amacıyla gerekli tedbirleri almak.
d) Türk hava sahası ve uluslararası anlaşmalar gereğince hizmet sorumluluğu üstlenilen uluslararası hava sahalarının kullanımına ilişkin strateji ve politikalara esas teşkil edecek ilkelerin belirlenmesine yönelik çalışmalar yapmak, hava trafik yönetim hizmetleri konusunda 14/10/1983 tarihli ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununa uygun olarak sivil asker koordinasyonuna ilişkin esasları belirlemek ve uygulanmasını sağlamak.
....
k) Sivil havacılık alanında faaliyette bulunan ve kurallara aykırı hareket eden gerçek ve tüzel kişilere uygulanacak idari ve teknik yaptırımlara ilişkin esasları belirlemek ve bunlar hakkında ilgili mevzuat hükümleri uyarınca gerekli yasal işlemleri yapmak.
l) Uçuş emniyetinin veya uluslararası standartlar ve kuralların ihlal edildiğinin tespit edilmesi halinde, uçuş operasyonlarını ve faaliyetlerini yasaklamak, gerektiğinde işletme ruhsatlarını askıya almak veya iptal etmek ve cezai yaptırım da dahil gereken her türlü önlemi almak.
..." hükmü bulunmaktadır.
2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanunun amacının, devamlı ve hızlı bir gelişme gösteren, ileri teknolojinin uygulandığı, sürat ve emniyet faktörlerinin büyük önem taşıdığı sivil havacılık sahasındaki faaliyetlerin ulusal çıkarlarımız ve uluslararası ilişkilerimize uygun bir şekilde düzenlenmesini sağlamak olduğu hükme bağlanmış, İnsansız Hava Araçları" başlıklı değişik 144.maddesinin birinci fıkrasında da, "İnsansız hava aracı satan şirketlerin sorumlu işleticileri ve yöneticileri, satılan araç bilgileri ile satın alanların kimlik bilgilerini usulüne uygun şekilde tutmak ve azami kalkış ağırlığı beşyüz gram (dahil) üzerindeki insansız hava araçları ile ilgili bilgileri, aynı gün içinde Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından oluşturulan kayıt sistemine kaydetmek zorundadır. Bu kayıtlar, suç işlenmesinin önlenmesi ve suç soruşturmalarında kullanılmak üzere kolluk birimleriyle paylaşılır. Bu yükümlülüğe aykırı hareket edenler ile yurtdışından bireysel olarak getirdiği veya yurtiçinde devraldığı aracı en geç üç gün içinde sisteme kaydettirmeyenlere beşbin Türk Lirası idari para cezası verilir." hükmüne yer verilmiş ve Maddenin devamında da, belirtilen kurallara uymayanlara uygulanacak idari para cezasına ilişkin düzenlemeler yer almıştır.
Davalı idare tarafından, yukarıda anılan 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 31. Bölümüne (5431 sayılı Kanuna) ve 2920 sayılı Kanuna dayanılarak, Türk Hava Sahasında işletilecek veya kullanılacak sivil İnsansız Hava Aracı (İHA) Sistemlerinin ithali, satışı, kayıt ve tescili, uçuşa elverişliliğin sağlanması, sistemleri kullanacak kişilerin sahip olması gereken nitelikleri, hava trafik hizmetleri ve İHA operasyonlarına ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla 22 Şubat 2016 tarihinde dava konusu İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA)
yayınlanmış, söz konusu Talimat çeşitli tarihlerde de revize edilmiştir.
Söz konusu Talimatın 4. maddesinde, İnsansız hava aracı (İHA), İHAS’ın bir bileşeni olarak işletilen, aerodinamik kuvvetler aracılığıyla sürekli uçuş yapma yeteneğinde olan, üzerinde pilot bulunmaksızın uzaktan İHA pilotu tarafından kontrol edilerek veya otonom operasyonu İHA pilotu tarafından planlanarak uçurulan ya da havada kalabilen hava aracı olarak tanımlanmış, 5. maddesinde de, azami kalkış ağırlıkları referans alınarak İHA’lar,
a) İHA0: Azami kalkış ağırlığı 500 gr (dâhil) – 4kg aralığında olan İHA’lar,
b) İHA1: Azami kalkış ağırlığı 4 kg (dâhil) – 25 kg aralığında olan İHA’lar,
c) İHA2: Azami kalkış ağırlığı 25 kg (dâhil) – 150 kg aralığında olan İHA’lar,
ç) İHA3: Azami kalkış ağırlığı 150 kg (dâhil) ve daha fazla olan İHA’lar.
olarak dört ayrı sınıfa ayrılmıştır.
Talimatın dava konusu edilen 9. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinin incelenmesi;
Talimatın "Bakım ve Onarım Gereklikleri" başlıklı 9. maddesinin 2. fıkrasında, İHA0 ve İHA1 sınıfındaki İHA’ların ve sistemlerinin bakım ve onarım faaliyetlerinin bakım ve onarımına ilişkin prensipler belirlenmiş, fıkranın a) bendinde, Bakım ve onarımla ilgili eğitimleri üreticiden veya yetkili temsilcisinden ya da bakım eğitim kuruluşlarından tamamlayarak sertifikalandırılan kişiler tarafından söz konusu İHA ve sistemlerinin bakım ve onarımlarının yapılacağı kural altına alınmıştır.
Davacı tarafından; genellikle kişisel ve sportif amaçlı kullanılan İHA0 ve İHA1 sınıfındaki araçların bakım ve onarımının, bu araçları kullananlar tarafından yapılabilecek sisteme sahip oldukları, eğitim şartına yer verilmesinin hukuka aykırı olduğu, ayrıca maddede eğitim araçlarının hangi kuruluş tarafından verileceğinin belirlenmediği ileri sürülmektedir.
İHA0 ve İHA1 sınıfındaki araçların ve sistemlerinin bakım ve onarımının, bu konuda eğitimlerini tamamlayarak sertifika sahibi olanlar tarafından yapılabileceği youlndaki kuralın amacının, söz konusu araçların kullanım amaçlarından ziyade uçuşlarda emniyetin sağlanması hususu göz önünde bulundurularak, hava aracı bakımlarının kalifiye kişilerce yapılmasının amaçlandığı, ayrıca, idarece araçların kutuları içerisinde bakımının eksiksiz yapılmasını sağlayan yeterli kitin bulunmadığının da tespit edildiği, uçuş emniyetini sağlamanın idarenin görev ve sorumluğunda olduğu hususları dikkate alındığında anılan kuralın kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olduğu anlaşılmıştır.
Ayrıca, bu konuda eğitim verebilecek kişi ve kuruluşlar, davalı idarece güncel olarak belirlenip yetkilendirilerek ilgililerin ulaşabileceği şekilde yayınlanabileceğinden, bu hususun Talimatta yer almaması bir eksiklik olarak görülmemiştir.
Talimatın 10. maddesinin 1. ve 2. fıkralarının incelenmesi;
Sorumluluk ve Sigorta" başlıklı 10. maddesinin 1. fıkrasında, tüm İHA ve sistemlerinin işleticileri/sahiplerinin üçüncü şahıslara verecekleri zararlardan sorumlu olduğu, 2. fıkrasında, 25 kg üstü İHA ile ağırlığına bakılmaksızın ticari faaliyet gerçekleştiren İHA için,15/11/2005 tarihli ve 25994 sayılı Türk Hava Sahasında Uçuş Yapan Türk ve Yabancı Sivil Hava Araçlarının Yaptırması Gereken Üçüncü Şahıs Mali Mesuliyet Sigortası Yönetmeliğine göre sigorta yaptırılacağı ve sigortasız uçuş yapılamayacağı düzenlenmiştir.
Davacı tarafından; İHA sahibi/işletici ile uçuşu gerçekleştirecek pilotlar arasındaki sorumluluk ve rücu ilişkilerinin düzenlenmemesinin eksiklik olduğu, ticari faaliyet göstermeyen İHA0 ve İHA1 sınıfındaki araçların sigorta kapsamı dışında bırakılmasının hukuka ve eşitliğe aykırı olduğu
ileri sürülmüştür.
Pilotun işletici veya sahipten farklı bir kişi olması durumunda, pilotun hatası sonucunda oluşan zarardan dolayı sorumsuzluğundan bahsedilemeyeceği açık olup, bu konuda ortaya çıkan uyuşmazlıklara genel hukuk hükümleri çerçevesinde çözüm bulunabileceğinden, davacının iddiaları yerinde görülmemiştir.
Diğer yandan, 2. fıkrada, İHA0 ve İHA1 sınıfındaki araçların, sigorta maliyetleri düşünülerek amatör ve hobi uçuşlarının önün kapatılmaması ve başvuru üzerine uygunluğu teyit edilen emniyet açısından daha az riskli bölgelerde uçuşa serbest bölgelerde kullanılması hususları gözönüne alınarak 3. şahıs mali mesuliyet sigortası kapsamı dışında tutulduğu, bu haliyle dava konusu fıkrada hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Talimatın 11. maddesinin 1. fıkrasının ve Geçici 1. maddesinin incelenmesi;
11. maddenin 1. fıkrasında; "İHA0 ve IHA1 kategorisindeki hava araçlarının kayıtları Genel Müdürlük tarafından elektronik ortamda oluşturulan “Kayıt Sistemi” üzerinden yapılacaktır." kuralı yer almış, Geçici 1. maddede; Bu Talimatın yayımlanmasından önce faaliyette bulunan İHA0 ve İHA1 sahipleri en geç 01/05/2016 tarihine kadar, sahip oldukları İHA’ları Genel Müdürlük tarafından oluşturulan internet tabanlı sisteme kayıt eder." hükmüne yer verilmiştir.
Davacı tarafından; kayıt sisteminin güvenli olmadığı, kişisel verilerin korunması kapsamında yeterli düzenleme içermediği, geçici maddede verilen sürenin tüm belgelerle birlikte kayıt olma imkanınını kaldırdığı ileri sürülmüştür.
Davalı idarenin üniversite ile yapılan çalışmalar sonucunda kayıt sisteminin güvenli bir şekilde oluşturulduğu ve sistemin güvenlik sertifikasına sahip olduğu, ayrıca Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi ile yapılan koordineli çalışmalarla da kisel verilerin güvenliğinin sürekli sağlandığı yolundaki savunması karşısında, davacının iddialarının dayanağının bulunmadığı görülmüştür.
Geçici 1. maddede öngörülen sürenin de, idarece takdir edilen makul bir süre olduğu sonucuna varılmıştır.
Talimatın 14. maddesinin 1. fıkrasının ve 1. fıkrasının (e) bendinin, aynı maddenin 3., 5. ve 6. fıkralarının (15/07/2019 tarihli değişiklikle 14/2, 14/2-ç, 14/4, 14/6, 14/7 maddelerinin) incelenmesi;
Talimatın 14. maddesinin 1. fıkrasında; "İHA0 ve İHA1 uçuracak kişiler için Genel Müdürlükçe herhangi bir lisans düzenlenmez. Ancak söz konusu kişiler oluşturulan internet tabanlı Kayıt Sistemi’ne aşağıdaki bilgi ve belgeleri girerek kayıt olmak zorundadırlar." düzenlemesine yer verilmiş, anılan fıkra yapılan değişiklikle 2. fıkra haline gelmiş ve aynı şekilde düzenlenmiştir.
Davacı tarafından, anılan fıkrada kayıt sisteminin, kişisel verilerin korunması kapsamında yeterli düzenleme yapılmadığı ileri sürülmüş olup, söz konusu fıkrada, yukarıda 11. maddenin 1. fıkrasının incelenmesinde belirtilen gerekçe ile hukuka aykırılık görülmemiştir.
Talimatın 14. maddesinin 1. fıkrasının e) bendi, yapılan değişiklikle 14 maddenin 2. fıkrasının ç) bendii haline gelmiş, "18 yaşından küçükler için ileride doğabilecek hukuki ve cezai sorumlulukları kabulettiklerine dair kanuni mümessillerince noterde tanzim ve tasdik edilmiş taahhütname" hükmü aynen yer almıştır.
Türk Ceza Kanununun 6/1-b maddesine ve Çocuk Koruma Kanunu 3/1-a maddesine göre, çocuk; başka suretle ergin olsa bile “henüz 18 yaşını doldurmamış kişi” olarak kabul edilmektedir. Yaş küçüklüğü, kusur yeteneğini azaltan veya ortadan kaldıran ve bu açıdan çocuğun cezai ehliyetinin sınırlarını belirleyen bir nedendir. Medeni Kanunun 11 inci maddesinde, erginliğin on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlayacağı hükme bağlanmış, anılan Kanunda ergin olmayan çocuğun, ana ve babasının velâyeti altında olduğu hükme bağlanmıştır.
Bu bağlamda, İHA0 ve İHA1 uçuracak kişilerden 18 yaşından küçük olanlar için ileride doğabilecek hukuki ve cezai sorumlulukları kabulettiklerine dair kanuni mümessillerince noterde tanzim ve tasdik edilmiş taahhütnamenin gerekli kayıt belgeleri arasında sayılmasına ilişkin hükümde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Talimatın iptali istenilen 14. maddesinin 3. fıkrasında; "İHA0 ve İHA1 kategorisindeki hava araçlarını kullanacak pilot İHA sisteminin üreticisi, yetkili temsilcisi veya genel müdür tarafından yetkilendirilmiş Uçuş Eğitim Organizasyonları tarafından verilen eğitimi almalıdır." şeklinde yer alan hüküm, "İHA0 ve İHA1 kategorisindeki hava araçları ile hobi veya sportif amaçlı uçuş yapacaklar için eğitim zorunluluğu bulunmamaktadır." şeklinde 15/07/1019 tarihinde değiştirilmiştir.
Davacı tarafından, İHA0 ve İHA1 sınıfındaki araçların daha çok hobi ve sportif amaçlı kullanıldığından eğitime gerek olmadığı, fıkrada eğitim verecek kurumların hangileri olduğunun belirtilmediği ileri sürülmüş olup, anılan fıkrada, İHA0 ve İHA1 kategorisindeki hava araçlarını (ticari amaç dışında) kullanacaklar bakımından eğitim koşulu kaldırıldığı için (davacının iddiaları karşısında) anılan düzenlemenin iptali istemi yönünden dava konusuz kalmıştır.
Ayrıca, değişiklikle düzenlenen 5. fıkrada, İHA0 ve İHA1 araçlarını ticari amaçla kullanacak pilotlara eğitim verecek kuruluşların da, Genel Müdürlüğün internet sitesinde yayınlanacağı da belirtilmiştir.
Talimatın 14. maddesinin iptali istenilen 5. fıkrası değişiklikle 6. fıkra haline gelmiş ve "18 yaşın altındaki pilotların üçüncü şahıslara verdikleri zararlardan hukuki ve cezai sorumluluk kanuni mümessilleine aittir." hükmüne aynen yer verilmiştir.
Anılan fıkrada, yukarıda 14. maddenin (1. fıkranın e bendi) 2. fıkrasının ç) bendinin incelenmesinde belirtilen gerekçe ile hukuka aykırılık görülmemiştir.
Talimatın dava konusu edilen 14. maddesinin 6. fıkrasında; ticari nitelikte uçuş yapacak İHA0 ve İHA1 katagori pilotlarından, ek olarak istenilen belgeler sayılmış, fıkranın a) alt bendinde fiziksel, mental, ve ruhsal iyilik halini gösterir İHA pilotu olur ibareli sağlık raporu, b) alt bendinde de, ATC kullanması zorunlu olduğu durumlarda R/T telsizle haberleşme kursunu başarıyla tamamlamış olduğunu gösteren belge yer almış, Talimatta yapılan değişiklikle, maddenin 7. fıkrasında ticari nitelikte uçuş yapacak İHA0 ve İHA1 katagori pilotlarından, ek olarak B sınıfı sürücü olur sağlık raporu gereksinimlerini karşılayan sağlık raporu istenileceği belirtilmiş, R/T telsizle haberleşme kursunu başarıyla tamamlamış olduğunu gösteren belgeye ise ticari nitelikte uçuş yapacak İHA0 ve İHA1 katagori pilotlarından, ek olarak istenilen belgeler arasında yer verilmemiştir.
Bu nedenle 14. maddenin 6. fıkrasının b) alt bendi yönünden dava konusuz kalmıştır.
4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararname ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun verdiği yetkiye dayanılarak, sivil İnsansız Hava Aracı (İHA) sistemleri kullanacak kişilerin sahip olması gereken nitelikleri belirleme konusunda yetkili olan idarece, dava konusu Talimattla uçuş güvenliğini sağlamak amacıyla ticari amaçlı uçuş yapacak İHA0 ve İHA1 katagori pilotlarından, ek olarak B sınıfı sürücü olur sağlık raporu gereksinimlerini karşılayan sağlık raporu istenilmesine ilişkin düzenlemede kamu yararına ve hukuka aykırılık görülmemiştir.
Talimatın 17. maddesinin 1. fıkrasının (c) ve (d) bentlerinin ve 2. fıkrasının incelenmesi;
"Uçuş izin gereklikleri" başlıklı 17. maddenin 1. fıkrasının c) bendinde, İHA0 ve İHA1 sınfı İHA'lar için meskun mahal ve ya çok kalabalık bölgelerde yapılacak her türlü uçuşlarda 5 iş günü öncesinden Genel Müdürlük resmi internet sayfasında yer alan Uçuş İzni Talep Formu ile başvuru yapılacağı kurala bağlanmış, değişiklikle anılan bent, İzne tabi bölgelerde, yapılacak her türlü uçuşlarda ise 5 iş günü öncesinden Genel Müdürlük tarafından oluşturulan resmi internet sayfası üzerinden başvuru yapılılacağı şeklinde revize edilmiştir.
Diğer yandan; 17. maddenin 2. fıkrasının a) alt bendinde de, İHA2 VE İHA3 sınıfı İHA 'lar için 10 günlük süre öngörülmüştür.
Davacı tarafından, söz konusu bentlerde 5 ve 10 gün önceden başvuru yapılmasının hakkaniyetle bağdaşmadığı ileri sürülmüştür.
Uçuş güvenliğine ilişkin yükümlülükleri yukarıda belirtilen mevzuatta düzenlenen idarece, hava sahasının kullanımıyla ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinenin sağlanmasındaki süreç göz önüne alındığında, öngörülen 5 ve 10 günlük sürelerin makul olduğu sonucuna varılmıştır.
Maddenin 1. fıkrasının d) bendinde de, "Uçuş izni alınması halinde; işletici/pilot/şahıs tarafından Türkiye AIP’sinde yer alan hükümlere ve belirtilen diğer kurallara uyulması zorunludur." kuralına yer verilmiştir.
Davacı tarafından Türkiye AIP'de yer alan hükümlerin neler olduğuna ulaşabilmek sisteme girebilmek için ücretli üyeliğin gerekli olduğu ve bu hükmün hukuka aykırı olduğu ileri sürülmekte ise de, davalı idarece söz konusu hizmetin Kamu İktisadi Teşebbüsü olan Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen ücretler karşılığında hava sahacı kullanıcılarına sağlandığı ileri sürüldüğünden, davacının iddiasının kabulü mümkün bulunmamaktadır.
Talimatın 23. maddesinin 3. fıkrasının incelenmesi;
Anılan fıkrada; "Kontrol linkinin kopması durumunda, sorumlu İHA pilotu acil durum bildirir. İHA üzerinde transponder sistemi olması durumunda, A7700 transponder kodu otomatik olarak devreye girer." hükmü bulunmaktadır.
Davacı tarafından; üzerinde Transponder sisteminin bulunmadığı durumda kontrol linkinin kopması halinde acil durumun nereye bidirileceğinin düzenlenmediği ileri sürülmüş olup, davalı idarece, bu hususa ilişkin açıklayıcı, hukuken kabul edilebilir bir gerekçe sunulmadığından, eksik düzenleme nedeniyle 3. fıkrada hukuka uyarlık görülmemiştir.
Talimatın 26. maddesinin 1. fıkrasının incelenmesi;
1. fıkrada; " Genel Müdürlükten izin almayı gerektiren operasyonlar için izin alınmadan İHA uçuşu yapılması ve verilen yetkiler ile belirlenen hava sahaları dışında operasyon gerçekleştirilmesi hallerinde ilgili şahıs ve işletmeye 2920 sayılı Kanunun 5 inci kısmında yer alan ceza hükümleri uygulanır." düzenlemesine yer verimiştir.
Söz konusu düzenleme üst hukuk normu niteliğinde bulunan ve yukarıda yer verilen 2920 sayılı Kanunun 144. maddesindeki hükümlere uygun bulunduğu anlaşılmıştır.
Talimatı Geçici 3. maddesinin incelenmesi;
Geçici maddede; "Ticari uçuş gerçekleştirecek İHA0 ve İHA1 sınıfı pilotlar EK-3’de belirtilen eğitimleri 01/08/2016 tarihine kadar alır. Bu tarihten sonra eğitim almamış kişi ticari İHA uçuşu gerçekleştiremez." hükmüne yer verilmiştir.
Davacı tarafından; eğitim verecek kurum ve kuruluşların hangilerinin olduğunun belirtilmediği, öngörülen sürenin de hakkaniyete aykırı olduğu iddia edilmiştir.
Talimatın 14. maddesinin 05/07/2019 tarihli değişik 5. Fıkrası, "HA0 ve İHA1 kategorisindeki hava araçlarını ticari amaçla kullanacak pilotlar, İHA sisteminin üreticisi, yetkili temsilcisi, üniversiteler, teknolojik araştırma geliştirme çalışması yapan merkezler veya Genel Müdürlük tarafından yetkilendirilmiş Onaylı Eğitim Organizasyonları tarafından verilen eğitimleri alır. Ticari amaçlı eğitim vermek için uygun görülen kuruluşların listesi Genel Müdürlüğün resmi internet sitesinde yayınlanır. İHA0 ve İHA1 kategorisinde ticari olarak eğitim verecek olan üretici, yetkili temsilci, üniversite ve AR-GE merkezleri Ek-6’da belirtilen taahhütname ve Ek-7’de belirtilen belgeler ile Genel Müdürlüğe müracaat eder. Tüm sınıflardaki İHA eğitim kuruluşları Milli Eğitim Bakanlığından özel İHA pilotu yetiştirme kursu açma izni almak zorundadırlar. 06/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu uyarınca kurulmuş yükseköğretim kurumları Milli Eğitim Bakanlığından kurs açma izni gerekliliğinden muaftır." şeklinde düzenlenmiş olup, davacının eğitim verecek kurum ve kuruluşların belirlenmediği yolundaki iddiası dayanaksız kalmıştır.
Ayrıca, eğitim almak için öngörülen sürenin idareye verilen takdir yetkisi çerçevesinde belirlendiği soncuna varıldığından, maddede hukuka aykırılık görülmemiştir.
Talimatın Ek-2/5. maddesinde; "İHA operasyonlarıyla alakalı tüm yazılım/teçhizat tedariklerinde ve bakımlarında, bilinen tedarikçiler ile güvenlik unsurlarını da içeren bir sözleşme yapmayı" düzenlenmesine yer verilmiş olup, maddede belirtilen tedarikçinin seçimi, İHA sahibinin tercihine bırakıldığı anlaşıldığından, davacının açık hüküm bulunmadığı iddiası da yerinde görülmemiştir.
Sonuç olarak;
Talimatın 14/3 ve 14/6-b maddeleri yönünden dava konusuz kaldığından, bu kısım yönünden esastan inceleme yapılması hukuken mümkün bulunmamaktadır.
Talimatın 23/3. maddesi eksik düzenleme nedeniyle hukuka uygun bulunmamıştır.
Davalı idarece uçuş, can ve mal güvenliğinin sağlanması havacılıkla ilgili her türlü standardın temini, uçuş güvenliğini etkileyen tüm unsurların ortadan kaldırılması sorumluluğu ve yetkisi kapsamında düzenlendiği anlaşılan Talimatın diğer maddeleri ise üst hukuk normlarına ve hukuka uygun bulunmuştur.
Açıklanan nedenlerle; Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nce 22/02/2016 tarihinde yayımlanan "İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatının (SHT-İHA)" 14/3 ve 14/6-b maddelerinin iptali istemi yönünden karar verilmesine yer olmadığına, 23/3. maddenin iptaline, iptali istenilen diğer düzenlemeler yönünden davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Dairemizin 28/11/2016 tarih ve E:2016/1958, K:2016/4153 sayılı davanın ehliyet yönünden reddine dair kararının Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 24/12/2018 tarih ve E:2017/566, K:2018/5749 sayılı kararıyla bozulması üzerine, duruşma için taraflara önceden bildirilen 23/05/2023 tarihinde, davacı vekili Av. … 'ın mazeret dilekçesi sunduğu ve duruşmaya gelmediği, davalı idare vekili Av. … 'nın geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Hazır bulunan tarafa usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra hazır bulunan tarafa son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Bakılan dava, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce 22/02/2016 tarihinde yayımlanan "İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatının (SHT-İHA)" 9. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinin, 10. maddesinin 1. ve 2. fıkralarının, 11. maddesinin 1. fıkrasının, 14. maddesinin 1. fıkrasının ve 1. fıkrasının (e) bendinin, aynı maddenin 3., 5. ve 6. fıkralarının, 17. maddesinin 1. fıkrasının (c) ve (d) bentlerinin ve 2. fıkrasının (a) bendinin, 23. maddesinin 3. fıkrasının, 26. maddesinin 1. fıkrasının, geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının, geçici 3. maddesinin ve "İHA Güvenlik Taahhütnamesi" başlıklı Ek-2 sayılı ekinin 5. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
5431 sayılı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un dava konusu Talimatın yayımlandığı tarihte yürürlükte olan haliyle "Görevler ve yetkiler" başlıklı 4. maddesinde, "Genel Müdürlüğün görev ve yetkileri şunlardır:
a) Sivil havacılık faaliyetlerinin kamu yararına, ekonomik ve sosyal gelişmelere ve millî güvenlik amaçlarına uygun olarak düzenlenmesi ve gelişmesini sağlamak amacıyla, Bakanlık tarafından oluşturulacak politikaları uygulamak ve takip etmek.
b) Sivil havacılık faaliyetlerinin uluslararası sivil havacılık kural ve standartlarında düzenlenmesini, sürdürülebilirliğini ve gelişmesini sağlayacak esasları tespit etmek.
c) Uluslararası sivil havacılık alanındaki gelişmeleri takip etmek, ilgili uluslararası kuruluşlara üye olmak, katkı veya katılma paylarını ödemek, bu kuruluşlarla iş birliğinde bulunmak; üyesi olduğumuz uluslararası kuruluşlarca kabul görmüş kural ve standartların güncel olarak uygulanması için gerekli düzenlemeleri yapmak ve uygulanmasını sağlamak.
d) Sivil havacılık faaliyetlerine yönelik mevzuata aykırı eylemlerin önlenmesi amacıyla gerekli tedbirleri almak.
...
l) Türk hava aracı siciline kaydedilecek sivil hava araçlarının tescil ve sicil işlemlerini uluslararası standartlara uygun olarak yapmak, ilgili uluslararası kurum ve kuruluşlarla iş birliğinde bulunmak, sicilleri bildirmek ve siciller üzerindeki hukuki düzenlemelere uygun kayıtları tutmak.
m) Sivil hava araçlarıyla emniyetli uçuş operasyonları yapmak için gerekli olan önlemleri almak, denetimler yapmak ve belge düzenlemek, onaylamak, yenilemek, iptal etmek ve kayıtları tutmak.
n) Sivil havacılık alanında faaliyette bulunan ve kurallara aykırı hareket eden gerçek ve tüzel kişilere uygulanacak idari ve teknik yaptırımlara ilişkin esasları belirlemek ve bunlar hakkında yasal işlem yapmak.
o) Uçuş emniyetinin veya uluslararası standartlar ve kuralların ihlal edildiğinin tespit edilmesi halinde, uçuş operasyonlarını ve faaliyetlerini yasaklamak, gerektiğinde işletme ruhsatlarını askıya almak veya iptal etmek ve cezai yaptırım da dahil gereken her türlü önlemi almak.
p) Bu Kanunda öngörülen görev ve yetkileri yerine getirmek üzere yönetmelik ve genelgeleri hazırlamak. ..." hükmü yer almakta iken; anılan madde, 02/07/2018 tarih ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yürürlükten kaldırılmış, Genel Müdürlüğün görevleri 15/07/2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü" başlıklı Otuzbirinci Bölümünde yer alan 437. maddesinin 1. fıkrasında yeniden düzenlenmiştir.
4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin Otuzbirinci Bölümünde yer alan 437. maddesinin 1. fıkrasında, "Genel Müdürlüğün görev ve yetkileri şunlardır:
a) Sivil havacılık faaliyetlerinin kamu yararına, ekonomik ve sosyal gelişmelere ve millî güvenlik amaçlarına uygun olarak düzenlenmesi ve gelişmesini sağlamak amacıyla politikalar uygulamak ve takip etmek.
b) Sivil havacılık faaliyetlerinin uluslararası sivil havacılık kural ve standartlarında düzenlenmesini, sürdürülebilirliğini ve gelişmesini sağlayacak esasları tespit etmek.
c) Uluslararası sivil havacılık alanındaki gelişmeleri takip etmek, ilgili uluslararası kuruluşlara üye olmak, katkı veya katılma paylarını ödemek, bu kuruluşlarla işbirliğinde bulunmak, üyesi olduğumuz uluslararası kuruluşlarca kabul görmüş kural ve standartların güncel olarak uygulanması için gerekli düzenlemeleri yapmak ve uygulanmasını sağlamak.
ç) Sivil havacılık faaliyetlerine yönelik mevzuata aykırı eylemlerin önlenmesi amacıyla gerekli tedbirleri almak.
d) Türk hava sahası ve uluslararası anlaşmalar gereğince hizmet sorumluluğu üstlenilen uluslararası hava sahalarının kullanımına ilişkin strateji ve politikalara esas teşkil edecek ilkelerin belirlenmesine yönelik çalışmalar yapmak, hava trafik yönetim hizmetleri konusunda 14/10/1983 tarihli ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununa uygun olarak sivil asker koordinasyonuna ilişkin esasları belirlemek ve uygulanmasını sağlamak.
....
i) Türk hava aracı siciline kaydedilecek sivil hava araçlarının tescil ve sicil işlemlerini uluslararası standartlara uygun olarak yapmak, ilgili uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliğinde bulunmak, sicilleri bildirmek ve siciller üzerinde hukuki düzenlemelere uygun kayıtları tutmak.
j) Sivil hava araçlarıyla emniyetli uçuş operasyonları yapmak için gerekli olan önlemleri almak, denetimler yapmak ve belge düzenlemek, onaylamak, yenilemek, iptal etmek ve kayıtları tutmak.
k) Sivil havacılık alanında faaliyette bulunan ve kurallara aykırı hareket eden gerçek ve tüzel kişilere uygulanacak idari ve teknik yaptırımlara ilişkin esasları belirlemek ve bunlar hakkında ilgili mevzuat hükümleri uyarınca gerekli yasal işlemleri yapmak.
l) Uçuş emniyetinin veya uluslararası standartlar ve kuralların ihlal edildiğinin tespit edilmesi halinde, uçuş operasyonlarını ve faaliyetlerini yasaklamak, gerektiğinde işletme ruhsatlarını askıya almak veya iptal etmek ve cezai yaptırım da dahil gereken her türlü önlemi almak.
m) Bu Bölümde öngörülen görev ve yetkileri yerine getirmek üzere yönetmelik ve genelgeleri hazırlamak. ..." hükmü yer almıştır.
2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; devamlı ve hızlı bir gelişme gösteren, ileri teknolojinin uygulandığı, sürat ve emniyet faktörlerinin büyük önem taşıdığı sivil havacılık sahasındaki faaliyetlerin ulusal çıkarlarımız ve uluslararası ilişkilerimize uygun bir şekilde düzenlenmesini sağlamaktır."; "Türk hava egemenliği" başlıklı 4. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti Türk hava sahasında tam ve münhasır egemenliği haizdir."; "Türk hava sahasının kullanılması" başlıklı 5. maddesinde, "Türk hava sahası hava araçları tarafından bu Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde kullanılır."; "Türk hava sahasında gerekli tedbirlerin alınması" başlıklı 46. maddesinde, "Ulaştırma Bakanlığı, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşmaların hükümlerine de uymak şartı ile, Türk hava sahasında hava trafiğinin güvenli, süratli ve düzenli bir şekilde yürütülmesi, haberleşmenin ve bilgi akışının sağlanması, meteoroloji hizmetlerinin yürütülmesi amacı ile ve çağdaş teknolojiye uygun olarak gereken önlemleri alır ve işletilmesini sağlar."; "İşletmenin tanımı" başlıklı 133. maddesinde, "(1) İşleten, sivil hava aracını kendi adına bizzat kullanan veya yardımcıları marifeti ile kullanılmasını sağlayan gerçek ve tüzelkişilerdir. (2) Bir sivil hava aracının kullanma hakkı doğrudan veya dolaylı olarak kendisinden elde edilmiş gerçek veya tüzelkişi, seferlerin kontrolünü elinde tutmakta ise, bu kişi işleten sayılır. (3) Hava aracı maliki olarak sicile tescil edilmiş bulunan gerçek veya tüzelkişi, aksini ispat etmedikçe işleten sayılır."; "İşletenin sorumluluğu" başlıklı 134. maddesinde, "Sivil hava aracının üçüncü kişilere verdiği zarardan, sivil hava aracının işleteni sorumludur."; "İşletenin rızası olmaksızın kullanma" başlıklı 135. maddesinde, "Sivil hava aracının, işletenin rızası dışında kullanılması halinde, işleten bunda bir kusuru bulunmadığını ispat edemediği takdirde, doğacak zarardan kullanan ile birlikte müteselsilen sorumlu olur."; "Müterafik kusur" başlıklı 137. maddesinde, "İşleten, zararın doğmasına veya artmasına, zarara uğrayanın veya adamlarının kusurlu davranışlarının yol açtığını ispat ettiği takdirde, tazminat borcundan tamamen veya kısmen kurtulur."; "Üçüncü şahıslara verilecek zarara karşı sigorta yükümlülüğü" başlıklı 138. maddesinde, "(1) Türk hava sahasında uçuş yapacak Türk ve yabancı sivil hava araçları için; üçüncü şahıslara verilecek zararın teminatı olarak işleten tarafından mali mesuliyet sigortası yaptırılması zorunludur. (2) Bu maddede belirtilen sigorta yükümlülüğü yerine getirilmeyen hava taşıt araçları Ulaştırma Bakanlığınca uçuştan men edilir."; "Kabahat oluşturan davranışlar" başlıklı 143. maddesinde, "Bu Kanunun;
a) 11, 18, 19, 26, 28, 29, 54, 58 ve 89 uncu maddeleri ile 9 uncu maddesinin üçüncü, 95 inci maddesinin birinci ve 102 nci maddesinin ikinci fıkrasına aykırı davranışta bulunanlara bin Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar,
b) 23, 24 ve 25 inci maddeleri ile 57 nci maddesinin son fıkrasına aykırı davranışta bulunanlara beşyüz Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar,
idarî para cezası verilir.
Yukarıdaki fıkralarda belirtilenler dışında kalıp da Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün sivil havacılığı düzenlemek maksadıyla alacağı önlemlere uymayanlara, beşyüz Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir.
Bu madde hükümlerine göre idarî para cezasına karar vermeye Ulaştırma Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürü yetkilidir." ve "İnsansız Hava Araçları" başlıklı değişik 144. maddesinde, "İnsansız hava aracı satan şirketlerin sorumlu işleticileri ve yöneticileri, satılan araç bilgileri ile satın alanların kimlik bilgilerini usulüne uygun şekilde tutmak ve azami kalkış ağırlığı beşyüz gram (dahil) üzerindeki insansız hava araçları ile ilgili bilgileri, aynı gün içinde Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından oluşturulan kayıt sistemine kaydetmek zorundadır. Bu kayıtlar, suç işlenmesinin önlenmesi ve suç soruşturmalarında kullanılmak üzere kolluk birimleriyle paylaşılır. Bu yükümlülüğe aykırı hareket edenler ile yurtdışından bireysel olarak getirdiği veya yurtiçinde devraldığı aracı en geç üç gün içinde sisteme kaydettirmeyenlere beşbin Türk Lirası idari para cezası verilir.
Kayıt esnasında gerçeğe aykırı beyanda bulunanlar veya veri girişi yapanlara onbin Türk Lirası idari para cezası verilir.
Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca belirlenen kurallara aykırı olarak veya mülki idare amirlerince belirlenen alanlar dışında insansız hava aracı uçuran kişilere bin Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar idari para cezası uygulanır.
Yukarıda sayılanlar dışında kalıp da Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün insansız hava araçları ile ilgili koyduğu kurallara ve bu kapsamda sivil havacılığı düzenlemek maksadıyla alacağı önlemlere uymayanlara bin Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir.
Belirlenen alanlar dışında insansız hava aracı uçuranlara uygulanacak idari para cezaları mahallin mülki idare amirince, diğer idari para cezaları ise Sivil Havacılık Genel Müdürü tarafından uygulanır.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar İçişleri Bakanlığı ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca müştereken çıkarılan yönetmelikle düzenlenir." hükümlerine yer verilmiştir.
Davalı idare tarafından, yukarıda yer verilen 5431 sayılı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'a (4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 31. Bölümüne) ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'na dayanılarak, Türk Hava Sahasında işletilecek veya kullanılacak sivil İnsansız Hava Aracı (İHA) Sistemlerinin ithali, satışı, kayıt ve tescili, uçuşa elverişliliğin sağlanması, sistemleri kullanacak kişilerin sahip olması gereken nitelikleri, hava trafik hizmetleri ve İHA operasyonlarına ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla 22/02/2016 tarihinde dava konusu İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA)
yayımlanmış, söz konusu Talimatta çeşitli tarihlerde değişiklikler yapılmıştır.
Dava Konusu Talimatın Yetki Yönünden İncelenmesi :
Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak ve yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.
Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinin birlikte incelenmesinden; sivil havacılık faaliyetlerini uluslararası sivil havacılık kural ve standartlarına uygun, uçuş güvenliğini sağlayıcı şekilde düzenlemek, sivil hava araçlarının kayıtlarını tutmak, belirlenen kurallara aykırı davranışların tespiti halinde gerekli yaptırımları belirlemek ve bu görevlerini yerine getirmek üzere düzenlemeler yapmak konusunda görevli bulunan davalı idarenin, sivil İHA'lara yönelik kurallar içeren dava konusu Talimatı çıkarmaya yetkili olduğu hususunda duraksama bulunmamaktadır.
Talimatın 9. Maddesinin 2. Fıkrasının (a) Bendinin İncelenmesi :
Talimatın "Bakım ve onarım gereklikleri" başlıklı 9. maddesinin 2. fıkrasında, İHA0 ve İHA1 sınıfındaki İHA’ların ve sistemlerinin bakım ve onarım faaliyetlerine ilişkin prensipler belirlenmiş; fıkranın (a) bendinde, bakım ve onarımla ilgili eğitimleri üreticiden veya yetkili temsilcisinden ya da bakım eğitim kuruluşlarından tamamlayarak sertifikalandırılan kişiler tarafından söz konusu İHA ve sistemlerinin bakım ve onarımlarının yapılacağı düzenlenmiştir.
İHA0 ve İHA1 sınıfındaki araçların ve sistemlerinin bakım ve onarımının, bu konuda ilgili eğitimleri üreticiden veya yetkili temsilcisinden ya da bakım eğitim kuruluşlarından alan sertifika sahibi kişiler tarafından yapılabileceğine dair düzenlemenin amacının, hava aracı bakımlarının kalifiye kişilerce yapılarak uçuşlarda emniyetin sağlanması olduğu, ayrıca, davalı idarece bu araçların kutuları içerisinde bakımlarının eksiksiz yapılmasını sağlayan yeterli ekipman bulunmadığının tespit edildiği, uçuş emniyetini sağlamanın idarenin görev ve sorumluğunda olduğu hususları dikkate alındığında, anılan düzenlemede kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmamaktadır.
Ayrıca, bu konuda eğitim verebilecek kişi ve kuruluşlar, Talimatta yer almasa bile davalı idarece güncel olarak belirlenip yetkilendirilerek ilgililerin ulaşabileceği şekilde yayınlanabileceğinden, bu hususun Talimatta yer almaması bir eksiklik olarak görülmemiştir.
Talimatın 10. Maddesinin 1. ve 2. Fıkralarının İncelenmesi :
Talimatın "Sorumluluk ve Sigorta" başlıklı 10. maddesinin 1. fıkrasında, tüm İHA ve sistemlerinin işleticileri/sahiplerinin üçüncü şahıslara verecekleri zararlardan sorumlu olduğu; 2. fıkrasında, 25 kg üstü İHA ile ağırlığına bakılmaksızın ticari faaliyet gerçekleştiren İHA için, 15/11/2005 tarihli ve 25994 sayılı Türk Hava Sahasında Uçuş Yapan Türk ve Yabancı Sivil Hava Araçlarının Yaptırması Gereken Üçüncü Şahıs Mali Mesuliyet Sigortası Yönetmeliğine göre sigorta yaptırılacağı ve sigortasız uçuş yapılamayacağı düzenlenmiştir.
Tüm İHA ve sistemlerinin işleticileri/sahiplerinin üçüncü şahıslara verecekleri zararlardan sorumlu olması hususu 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun 134. maddesinde de açıkça düzenlenmiş olup, borçlar hukuku anlamında da kusursuz sorumluluk türlerinden olan tehlike sorumluluğu kapsamında yer almaktadır. Yine sorumluluk hukukundaki rücu ilişkisi Türk Borçlar Kanunu'nun 61. ve devamı maddelerinde düzenlenmektedir. Bu itibarla, İHA işleticileri / sahiplerinin sorumluluğunun Talimatta da belirtilmesinde hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır. Kaldı ki, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun 137. maddesinde de, "İşleten, zararın doğmasına veya artmasına, zarara uğrayanın veya adamlarının kusurlu davranışlarının yol açtığını ispat ettiği takdirde, tazminat borcundan tamamen veya kısmen kurtulur." hükmüne yer verilmiş olup, davacının pilotların sorumluluğuna ve rücu ilişkisine yönelik eksik düzenleme iddiası da yerinde görülmemektedir.
Talimatın 10. maddesinin 2. fıkrasında, İHA0 ve İHA1 sınıfındaki araçlar, ticari faaliyette bulunmamaları kaydıyla sigorta zorunluluğu dışında bırakılmıştır. Sigorta maliyetleri düşünülerek daha çok amatör ve hobi uçuşları için kullanılan ve ticari faaliyet gerçekleştirmeyen bu sınıftaki araçların kullanımının engellenmemesi amaçlandığından düzenlemede hukuka ve kamu yararı amacına aykırılık bulunmadığı, aynı nitelikte olmayan ve farklı amaçlar (hobi - ticari) için kullanılan araçlara yönelik farklı düzenlemeler içeren kuralların eşitlik ilkesini ihlal etmediği sonucuna varılmıştır.
Talimatın 11. Maddesinin 1. Fıkrasının, 14. Maddesinin 1. Fıkrasının ve Geçici 1. Maddesinin 1. Fıkrasının İncelenmesi :
Talimatın 11. maddenin 1. fıkrasında, İHA0 ve IHA1 kategorisindeki hava araçlarının kayıtlarının Genel Müdürlük tarafından elektronik ortamda oluşturulan “Kayıt Sistemi” üzerinden yapılması öngörülmüştür.
Talimatın 14. maddesinin 1. fıkrasında, "İHA0 ve İHA1 uçuracak kişiler için Genel Müdürlükçe herhangi bir lisans düzenlenmez. Ancak söz konusu kişiler oluşturulan internet tabanlı Kayıt Sistemi’ne aşağıdaki bilgi ve belgeleri girerek kayıt olmak zorundadırlar." düzenlemesine yer verilmiş, anılan fıkra 05/07/2019 tarih ve E.7804 sayılı değişiklikle 2. fıkra haline gelmiş ve aynı şekilde düzenlenmiştir.
Talimatın Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında ise, bu Talimatın yayımlanmasından önce faaliyette bulunan İHA0 ve İHA1 sahiplerinin en geç 01/05/2016 tarihine kadar, sahip oldukları İHA’ları Genel Müdürlük tarafından oluşturulan internet tabanlı sisteme kayıt etmesi gerektiği, aksi takdirde söz konusu İHA'lar ile uçuş yapılamayacağı kurala bağlanmıştır.
Günümüzde teknolojik gelişmelere bağlı olarak birçok alanda elektronik ortamda oluşturulan uygulamalar ve sistemler kullanılmaya başlanmış ve bu sayede kişilerin zaman ve emek kaybının önüne geçilmiştir. Bu yönüyle davalı idare tarafından da İHA0 ve IHA1 kategorisindeki hava araçlarının kayıtlarının yapılabilmesi amacıyla elektronik ortamda bir kayıt sistemi oluşturulmasında hukuka aykırılık görülmemiştir.
Esasen, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun 144. maddesinin 1. fıkrasında da, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından oluşturulan kayıt sistemine kayıt zorunluluğuna ilişkin kanuni düzenleme getirildiği de görülmektedir.
Bununla birlikte, davalı idarenin, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesini önlemek, kişisel verilere hukuka aykırı olarak erişilmesini önlemek ve kişisel verilerin muhafazasını sağlamak amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak zorunda olduğu da açıktır.
Nitekim, davalı idare de savunmasında, alt yüklenici Kapadokya Üniversitesi ile yapılan çalışmalar sonucunda kayıt sisteminin güvenli bir şekilde oluşturulduğunu, sistemin güvenlik sertifikasına sahip olduğunu, ayrıca Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi ile yapılan koordineli çalışmalarla da kişisel verilerin güvenliğinin sürekli sağlandığını belirtmektedir.
Ayrıca, geçici 1. maddede yer alan sürenin, dava konusu Talimatın 22/02/2016 tarihinde yayımlandığı dikkate alındığında, 14. maddede istenilen belgelerin tamamlanarak sisteme kaydedilmesi için makul ve yeterli olduğu, 60 günü aşkın sürede kayıt yükümlülüğü getirilmesinin ilgililere aşırı külfet yüklediğinden bahsedilemeyeceği sonucuna varılmıştır.
Talimatın 14. Maddesinin 1. Fıkrasının (e) Bendi ile Aynı Maddenin 5. Fıkrasının İncelenmesi :
Talimatın 14. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi, 05/07/2019 tarih ve E.7804 sayılı değişiklikle 14. maddenin 2. fıkrasının (ç) bendi haline gelmiş ve "18 yaşından küçükler için ileride doğabilecek hukuki ve cezai sorumlulukları kabul ettiklerine dair kanuni mümessillerince noterde tanzim ve tasdik edilmiş taahhütname" hükmü aynen yer almıştır.
Talimatın 14. maddesinin iptali istenilen dava konusu 5. fıkrası ise, 05/07/2019 tarih ve E.7804 sayılı değişiklikle 6. fıkra haline gelmiş ve "18 yaşın altındaki pilotların üçüncü şahıslara verdikleri zararlardan hukuki ve cezai sorumluluk kanuni mümessillerine aittir." düzenlemesine aynı şekilde yer verilmiştir.
Türk Medeni Kanunu'nun 11. maddesinde, erginliğin on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlayacağı ve 335. maddesinde, ergin olmayan çocuğun ana ve babasının velâyeti altında olduğu hükme bağlanmıştır.
Bu bağlamda, İHA0 ve İHA1 uçuracak kişilerden 18 yaşından küçük olanlar için ileride doğabilecek hukuki ve cezai sorumlulukları kabul ettiklerine dair kanuni mümessillerince noterde tanzim ve tasdik edilmiş taahhütnamenin gerekli kayıt belgeleri arasında sayılmasına ilişkin hüküm ile 18 yaşından küçük pilotların üçüncü şahıslara verdikleri zararlardan doğan hukuki ve cezai sorumluluğun kanuni mümessillerine ait olduğu yolundaki kuralda hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Talimatın 14. Maddesinin 3. ve 6. Fıkralarının İncelenmesi :
Talimatın iptali istenilen 14. maddesinin 3. fıkrasında, "İHA0 ve İHA1 kategorisindeki hava araçlarını kullanacak pilot İHA sisteminin üreticisi, yetkili temsilcisi veya genel müdür tarafından yetkilendirilmiş Uçuş Eğitim Organizasyonları tarafından verilen eğitimi almalıdır." şeklinde yer alan düzenleme, 05/07/2019 tarih ve E.7804 sayılı değişiklikle "İHA0 ve İHA1 kategorisindeki hava araçları ile hobi veya sportif amaçlı uçuş yapacaklar için eğitim zorunluluğu bulunmamaktadır." şeklinde değiştirilmiştir.
Ayrıca, değişiklikle yeniden düzenlenen 5. fıkrada, İHA0 ve İHA1 araçlarını ticari amaçla kullanacak pilotlara eğitim verecek kuruluşların Genel Müdürlüğün internet sitesinde yayınlanacağı belirtilmiştir.
Bu nedenle, İHA0 ve İHA1 kategorisindeki hava araçlarını (ticari amaç dışında) kullanacaklar bakımından eğitim koşulunun kaldırıldığı ve ticari amaçla kullanılacak söz konusu sınıftaki araçları kullanacak pilotlara eğitim veren kuruluşlara yönelik düzenleme yapıldığı için anılan düzenlemenin iptali istemi yönünden dava konusuz kalmıştır.
Talimatın dava konusu edilen 14. maddesinin 6. fıkrasında, ticari nitelikte uçuş yapacak İHA0 ve İHA1 katagori pilotlarından, ek olarak istenilen belgeler sayılmış; fıkranın (a) bendinde, fiziksel, mental ve ruhsal iyilik halini gösterir 'İHA pilotu olur' ibareli sağlık raporu, (b) bendinde de, ATC kullanması zorunlu olduğu durumlarda R/T (Alıcı/Verici) telsizle haberleşme kursunu başarıyla tamamlamış olduğunu gösteren belge yer almış; Talimatta yapılan 05/07/2019 tarih ve E.7804 sayılı değişiklikle, maddenin 7. fıkrasında ticari nitelikte uçuş yapacak İHA0 ve İHA1 kategori pilotlarından, ek olarak '(B) sınıfı sürücü olur' sağlık raporu gereksinimlerini karşılayan sağlık raporu istenileceği belirtilmiş, R/T telsizle haberleşme kursunu başarıyla tamamlamış olduğunu gösteren belgeye ise, ek olarak istenilen belgeler arasında yer verilmemiştir.
Bu nedenle, 14. maddenin 6. fıkrasının (b) bendi yönünden de dava konusuz kalmıştır.
Öte yandan, Talimatın dava konusu 14. maddesinin 6. fıkrasının (a) bendinde, ticari nitelikli uçuş yapacak İHA0 ve İHA1 kategorisindeki pilotlardan kayıt sistemine kayıt olurken ek belge olarak sağlık raporu istenmiş, değişiklik sonrası benzer bir düzenleme maddenin 7. fıkrasında yine yer almıştır. Söz konusu İHA'ların ticari nitelikli uçuş yapacak olmaları dikkate alındığında, bunları kullanacak kişilerin uçuş emniyeti ile can ve mal güvenliği açısından bu hava araçlarını kullanmalarına engel herhangi bir sağlık probleminin olmaması gerektiği, bunun tespitinin ise ancak sağlık kuruluşlarından alınacak bir sağlık raporu ile yapılabileceği açıktır.
Bu nedenle, ticari nitelikli uçuş yapacak İHA0 ve İHA1 kategorisindeki pilotlardan sağlık raporu istenmesine yönelik düzenlemede hukuka, kamu yararı amacına ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Talimatın 17. Maddesinin 1. Fıkrasının (c) ve (d) Bentlerinin ve 2. Fıkrasının (a) Bendinin İncelenmesi :
Talimatın "Uçuş izin gereklikleri" başlıklı 17. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, İHA0 ve İHA1 sınfı İHA'lar için meskun mahal veya çok kalabalık bölgelerde yapılacak her türlü uçuşlarda 5 iş günü öncesinden Genel Müdürlük resmi internet sayfasında yer alan Uçuş İzni Talep Formu ile başvuru yapılacağı kurala bağlanmış; 05/07/2019 tarih ve E.7804 sayılı değişiklikle anılan bent, izne tabi bölgelerde, yapılacak her türlü uçuşlarda 5 iş günü öncesinden Genel Müdürlük tarafından oluşturulan resmi internet sayfası üzerinden başvuru yapılacağı şeklinde revize edilmiştir.
Diğer yandan; 17. maddenin 2. fıkrasının (a) bendinde de, İHA2 ve İHA3 sınıfı İHA'lar için tüm sahalarda gerçekleştirilecek İHA uçuşlarında uçuş izni talep formu başvurusu yapılması için 10 iş günü süre öngörülmüştür.
Uçuş emniyeti ve güvenliği ile can ve mal güvenliğine ilişkin yükümlülükleri yukarıda belirtilen mevzuatta düzenlenen idarece, hava sahasının kullanımıyla ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinenin sağlanmasındaki süreç göz önüne alındığında, 5 ve 10 iş günü olarak belirlenen sürelerin makul olduğu sonucuna varılmıştır.
Talimatın 17. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi ile 2. fıkrasının (f) bendinde (değişiklikle e bendi olmuştur), "Uçuş izni alınması halinde; işletici/pilot/şahıs tarafından Türkiye AIP’sinde yer alan hükümlere ve belirtilen diğer kurallara uyulması zorunludur." kuralına yer verilmiştir.
Türkiye AIP'de (Havacılık Bilgi Yayınında) yer alan hükümlerin neler olduğuna ulaşabilmek için sisteme ücretli üyelikle girilebildiği anlaşılmakla birlikte, Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca bir kamu iktisadi kuruluşu olması, aynı Kararnamenin 35. maddesi uyarınca kural olarak sunduğu mal ve hizmet fiyatını tespitte serbest olması ve 4736 sayılı Kanun uyarınca kural olarak herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulayamaması hususları dikkate alındığında, havacılık bilgi yayını hizmetinin belirlenen ücretler karşılığında hava sahası kullanıcılarına sunulmasında hizmet gereklerine ve hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Talimatın 23. Maddesinin 3. Fıkrasının İncelenmesi :
Talimatın anılan fıkrasında, "Kontrol linkinin kopması durumunda, sorumlu İHA pilotu acil durum bildirir. İHA üzerinde transponder sistemi olması durumunda, A7700 transponder kodu otomatik olarak devreye girer." düzenlemesi bulunmaktadır.
Davalı idare tarafından savcı düşüncesine sunulan beyanda, acil durum bildirilmesine ilişkin uygulamanın nasıl olacağının İHA sertifika ve lisans eğitimlerinde ayrıntılı şekilde işlendiği, ayrıca uçuşa ilişkin tüm bilgilerin NOTAM denilen bilgilendirme yayınları veya Türkiye Havacılık Bilgi Yayınları (AIP) ENR 5.5 bölümünde ilan edilerek gerekli duyuruların yapıldığı, acil durumlarda ulaşılması gereken hava trafik ünitesine ait bilgilerin bahse konu bilgilendirmelerde yer aldığı anlaşıldığından, düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Talimatın 26. Maddesinin 1. Fıkrasının İncelenmesi :
Talimatın 26. maddesinin 1. fıkrasında, "Genel Müdürlükten izin almayı gerektiren operasyonlar için izin alınmadan İHA uçuşu yapılması ve verilen yetkiler ile belirlenen hava sahaları dışında operasyon gerçekleştirilmesi hallerinde ilgili şahıs ve işletmeye 2920 sayılı Kanunun 5 inci kısmında yer alan ceza hükümleri uygulanır." düzenlemesine yer verilmiştir.
Talimatın dava konusu kuralının atıf yaptığı ve Talimatın düzenlendiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunan 2920 sayılı Kanun'un 5728 sayılı Kanunla değişik 143. maddesinde, Kanun'un 18. maddesine aykırı davranışta bulunanlar ile Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün sivil havacılığı düzenlemek maksadıyla alacağı önlemlere uymayanlara Sivil Havacılık Genel Müdürü tarafından idari para cezası verileceği; Kanun'un 18. maddesinde de, gerçek ve tüzel kişilerin ticari amaçla, ücret karşılığında hava araçlarıyla yolcu veya yük veya yolcu ve yük taşımaları ile ticari amaçla diğer faaliyetlerde bulunmaları için Ulaştırma Bakanlığından izin almaları gerektiği öngörülmüştür.
Ayrıca, Talimatın düzenlendiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunmamakla birlikte, 2920 sayılı Kanun'un 144. maddesinde, İHA'ların, belirlenen kurallara ve önlemlere aykırı olarak veya belirlenen alanlar dışında kullanımı halinde idari para cezası verileceği açıkça hükme bağlanmıştır.
Bu durumda, dava konusu düzenleme ile Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden izin almadan uçuş yapılması ve izin verilen hava sahaları dışında operasyon gerçekleştirilmesi durumunda 2920 sayılı Kanun'da yer alan cezai hükümlerin uygulanacağının belirtilmesinde üst hukuk normu niteliğinde bulunan 2920 sayılı Kanun'a aykırılık görülmemiştir.
Her ne kadar 2920 sayılı Kanun'un 144. maddesinin son fıkrasında, idari para cezalarının uygulanmasına ilişkin usul ve esasların İçişleri Bakanlığı ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği hükmüne yer verilmiş ise de; yönetmelikle düzenlenmesi öngörülen konular kapsamına "İHA'larla ilgili olarak Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme (Ulaştırma ve Altyapı) Bakanlığı ile Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından konulacak kuralların" girmediği, bir başka anlatımla, kanun koyucunun, adı geçen idarelerce belirlenmiş kurallara aykırılık halinde uygulanacak yaptırımların (mülki idare amirlerinin görev ve yetki sahasına girecek olması nedeniyle) İçişleri Bakanlığı ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca müştereken düzenlenmesini öngördüğü, ayrıca dava konusu Talimat kuralının anılan Kanun hükmünde sayılan yaptırımlara yönelik herhangi bir yeni kural ihdas etmeyip yalnızca Kanun'da öngörülen cezaların uygulanacağını belirtmekle yetindiği ve bu haliyle Kanun hükmünün tekrarı mahiyetinde olduğu anlaşıldığından, dava konusu kuralda bu yönden de hukuka aykırılık görülmemektedir.
Talimatın Geçici 3. Maddesinin İncelenmesi :
Talimatın Geçici 3. maddesinde, "Ticari uçuş gerçekleştirecek İHA0 ve İHA1 sınıfı pilotlar EK-3’de belirtilen eğitimleri 01/08/2016 tarihine kadar alır. Bu tarihten sonra eğitim almamış kişi ticari İHA uçuşu gerçekleştiremez." hükmüne yer verilmiştir.
05/07/2019 tarih ve E.7804 sayılı değişiklikle İHA0 ve İHA1 sınıfı hava araçlarını hobi veya sportif amaçlı kullanacak pilotlar için eğitim zorunluluğu kaldırılmış, ayrıca Talimatın 14. maddesinin 5. fıkrası, "İHA0 ve İHA1 kategorisindeki hava araçlarını ticari amaçla kullanacak pilotlar, İHA sisteminin üreticisi, yetkili temsilcisi, üniversiteler, teknolojik araştırma geliştirme çalışması yapan merkezler veya Genel Müdürlük tarafından yetkilendirilmiş Onaylı Eğitim Organizasyonları tarafından verilen eğitimleri alır. Ticari amaçlı eğitim vermek için uygun görülen kuruluşların listesi Genel Müdürlüğün resmi internet sitesinde yayınlanır. İHA0 ve İHA1 kategorisinde ticari olarak eğitim verecek olan üretici, yetkili temsilci, üniversite ve AR-GE merkezleri Ek-6’da belirtilen taahhütname ve Ek-7’de belirtilen belgeler ile Genel Müdürlüğe müracaat eder. Tüm sınıflardaki İHA eğitim kuruluşları Milli Eğitim Bakanlığından özel İHA pilotu yetiştirme kursu açma izni almak zorundadırlar. 06/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu uyarınca kurulmuş yükseköğretim kurumları Milli Eğitim Bakanlığından kurs açma izni gerekliliğinden muaftır." şeklinde düzenlenmiştir.
Bu durumda, eğitim verecek kurum ve kuruluşların belirlenmiş olduğu ve ayrıca, Talimatın Ek-3 sayılı eki uyarınca İHA0 sınıfı hava aracı pilotları için toplam ders saatinin 12 saat, İHA1 sınıfı pilotlar içinse 36 saat olarak öngörüldüğü anlaşıldığından, eğitim almak için öngörülen yaklaşık 5 aylık sürenin idareye verilen takdir yetkisi çerçevesinde belirlendiği ve 12-36 saatlik dersleri tamamlamak için makul bir süre olduğu sonucuna varıldığından düzenlemede hukuka, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir.
"İHA Güvenlik Taahhütnamesi" Başlıklı Ek-2 Sayılı Ekinin 5. Maddesinin İncelenmesi :
Talimatın dava konusu "İHA Güvenlik Taahhütnamesi" başlıklı Ek-2 sayılı ekinin 5. maddesinde, İHA işleticisi / sahibi / pilotu olan kişilerden 'İHA operasyonlarıyla alakalı tüm yazılım/teçhizat tedariklerinde ve bakımlarında bilinen tedarikçiler ile güvenlik unsurlarını da içeren bir sözleşme yapmayı' taahhüt etmeleri istenilmektedir.
Dava konusu düzenleme ile İHA operasyonlarıyla alakalı tüm yazılım / teçhizat tedariklerini ve bakımlarını yapacak tedarikçinin seçiminin İHA işleticisi / sahibi / pilotunun tercihine bırakıldığı, ayrıca tedarikçi firmadan sağlanan yazılım / teçhizat ve bakımların gerekli güvenlik koşullarını sağladığına dair güvenlik unsurlarını içeren bir sözleşme yapma kuralı getirilerek İHA işleticisi / sahibi / pilotu ile tedarikçilerin uçuş emniyeti ve çevre güvenliği noktasındaki sorumluklarının karşılıklı şekilde düzenlenmesi suretiyle güvence altına alınmaya ve hukuki uyuşmazlıkların önüne geçmeye çalışıldığı anlaşıldığından düzenlemede hukuka, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatının (SHT-İHA) 14. maddesinin 3. fıkrası ve 14. maddesinin 6. fıkrasının (b) bendi yönünden konusu kalmayan dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatının (SHT-İHA) dava konusu diğer kısımları yönünden DAVANIN REDDİNE,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin haklılık oranlarına göre belirlenen 1/5'i olan … TL'nin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 4/5'i olan … TL'nin ise davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, … TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 23/05/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.