T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/11427
Karar No : 2023/2564
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- …
2- …
3- … (… )
VEKİLİ : Av. …
4- …
VEKİLİ : Av. …
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. …
İSTEMLERİN_ÖZETİ : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararın taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, Hakkari ili, Yüksekova ilçesi, Dağ ve Komando Tugay Komutan Yardımcılığı, 4. Dağ ve Komando Tabur Komutanlığı emrinde görev yaparken 21/05/2018 tarihinde Awdaşlkevi Dağı'nda (Irak'ın kuzeyi) gerçekleştirilen operasyonda hayatını kaybeden yakınları … 'in ölümü nedeniyle uğradıklarını ileri sürdükleri manevi zarara karşılık olarak baba … için 200.000,00 TL manevi tazminatın ödenmesi istemiyle Milli Savunma Bakanlığı'na yapılan 16/07/2018 tarihli başvurunun zımmen reddine dair işlem ile anne … için 200.000,00 TL, kardeş … için 100.000,00 TL, kardeş … (… ) için 100.000,00 TL manevi tazminatın ödenmesi istemiyle Milli Savunma Bakanlığı'na yapılan 04/07/2018 tarihli başvurunun zımmen reddine dair işlemin iptali ile baba … için 200.000,00 TL, anne … için 200.000,00 TL, kardeş … için 100.000,00 TL, kardeş … (… ) için 100.000,00 TL olmak üzere toplam 600.000,00 TL manevi tazminatın, olayın meydana geldiği 21/05/2018 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih, E:… , K:… sayılı kararıyla; davacıların, manevi tazminat ödenmesi istemiyle davalı idareye yapmış oldukları 16/07/2018 ve 04/07/2018 tarihli başvuruların zımnen reddine ilişkin işlemlerin iptali istemi yönünden, idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu idari işlemin varlığından söz etme olanağı bulunmadığı gerekçesiyle davanın incelenmeksizin reddine, meydana gelen olayda davalı idarenin kusursuz sorumluluk ilkesi uyarınca sorumlu olduğu gerekçesiyle davacıların manevi tazminat isteminin kısmen kabulü ile baba … için 25.000,00 TL manevi tazminatın, davacının idareye başvurduğu 16/07/2018 tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacıya ödenmesine, yine anne … için 25.000,00 TL, kardeş … (… ) için 25.000,00 TL, kardeş … için 25.000,00 TL olmak üzere toplam 75.000,00 TL manevi tazminatın davacıların idareye başvurduğu 04/07/2018 tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacılara ödenmesine; fazlaya ilişkin 500.000,00 TL manevi tazminat isteminin ise reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı karar ile tarafların istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından, takdir edilen manevi tazminat miktarlarının düşük olduğu; davalı idare tarafından davacıların zararının karşılandığı ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN_SAVUNMALARI : Taraflarca savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesinin manevi tazminatın kabulüne ilişkin kısmının onanmasına, davacıların temyiz isteminin kabulü ile anılan kararın manevi tazminatın kısmen reddine ilişkin kısmının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dava dosyasının incelenmesinden, Hakkari ili, Yüksekova ilçesi, Dağ ve Komando Tugay Komutan Yardımcılığı, 4. Dağ ve Komando Tabur Komutanlığı emrinde görev yaparken 21/05/2018 tarihinde Awdaşlkevi Dağı'na (Irak'ın kuzeyi) icra edilen operasyon sonucunda hayatını kaybeden … 'in yakınları olan davacılar tarafından; … 'in ölümü nedeniyle uğradıklarını ileri sürdükleri manevi zarara karşılık olarak baba … için 200.000,00 TL manevi tazminatın ödenmesi istemiyle Milli Savunma Bakanlığı'na yapılan 16/07/2018 tarihli başvurunun zımmen reddine dair işlem ile anne … için 200.000,00 TL, kardeş … için 100.000,00 TL, kardeş … (… ) için 100.000,00 TL manevi tazminatın ödenmesi istemiyle Milli Savunma Bakanlığı'na yapılan 04/07/2018 tarihli başvurunun zımmen reddine dair işlemin iptali ile baba … için 200.000,00 TL, anne … için 200.000,00 TL, kardeş … için 100.000,00 TL, kardeş … (… ) için 100.000,00 TL olmak üzere toplam 600.000,00 TL manevi tazminatın, olayın meydana geldiği 21/05/2018 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları doğrudan zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davaları olup, idarenin hukuki (mali/tazmin) sorumluluğunun yargı aracılığıyla yerine getirilmesini sağlamaktadır.
İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Kusursuz (objektif) sorumluluk, kamu hizmetinin görülmesi sırasında kişilerin uğradıkları özel ve olağan dışı zararların idarece tazmini esasına dayanmakta olup; kusur sorumluluğuna oranla ikincil derecede bir sorumluluk türüdür. Başka bir anlatımla idare, hukuka uygun olarak yürüttüğü hizmetin doğrudan sonucu olan, idari faaliyet ile nedensellik bağı kurulabilen, istisnai bir risk sonucu oluşan, özel ve olağan dışı zararları kusursuz sorumluluk ilkesi gereği tazmin etmekle yükümlüdür.
Kusursuz sorumluluk sebepleri arasında yer alan risk ilkesi, idarenin hiçbir kusuru olmasa bile, yürüttüğü tehlikeli faaliyetler veya kullandığı tehlikeli araçlar nedeniyle ortaya çıkan zararı tazmin etmekle yükümlü olmasını ifade etmektedir. İdari faaliyetin bizatihi kendisinin veya faaliyetin yürütülmesinde kullanılan araç ve gereçlerin bünyesinde taşıdığı tehlike nedeniyle hizmeti yürüten kamu görevlilerinin, hizmetten yararlanan kişilerin veya yürütülen hizmetle bağlantısı olmayan üçüncü kişilerin zarara uğraması halinde risk ilkesi uygulama alanı bulmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Manevi tazminat, kişinin mal varlığında meydana gelen eksilmeyi gidermeye yönelik bir tazmin aracı değil, manevi değerlerinde bir eksilme meydana gelen ve yaşama sevinci ve zevki azalan kişinin manen tatminini sağlamaya yönelik bir tazmin aracıdır. Manevi zararın başka türlü giderim yollarının bulunmayışı veya yetersiz kalışı manevi tazminatın parasal olarak belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Manevi tazminat, olay nedeniyle duyulan elem ve ıstırabı kısmen de olsa hafifletmeyi amaçlamaktadır. Tam yargı davalarının ve manevi tazminatın belirtilen niteliği gereği takdir edilecek manevi tazminat miktarının, olayın, zararın ve varsa idarenin kusurunun ağırlığını ortaya koyacak, hukuka aykırılığı özendirmeyecek, bir başka ifade ile benzeri olayların bir daha yaşanmaması için caydırıcı ve aynı zamanda cezalandırıcı olacak şekilde belirlenmesi, bununla birlikte olayın meydana geliş şekli, idari faaliyetin niteliği ve idarenin sorumluluk sebebi gözetilerek hakkaniyetli ve makul bir tutarı aşmaması gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta, yaşanan saldırı neticesinde davacıların yakınlarının hayatını kaybettiği, bu durumun davacılar üzerinde yarattığı etki ile davacıların yaşadıkları sıkıntılar göz önünde bulundurulduğunda; İdare Mahkemesince hükmedilen manevi tazminat miktarının duyulan elem ve ıstırabı kısmen de olsa giderecek düzeyde olmadığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, Bölge İdare Mahkemesince, İdare Mahkemesi kararının davanın kısmen reddine ilişkin kısmı kaldırılarak manevi tazminatın, amaç ve niteliği dikkate alınarak yeniden belirlenmesi gerekirken, davacıların davanın kısmen reddine yönelik istinaf başvurularının reddine ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin REDDİNE,
2. Davacıların temyiz isteminin KABULÜ ile Kırıkkale İdare Mahkemesince verilen kısmen incelenmeksizin ret, davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine ilişkin kararına yönelik yapılan davacıların istinaf istemlerinin reddine dair temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının davacıların istinaf istemlerinin reddine yönelik kısmının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 17/05/2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.