Danıştay 9. Daire Başkanlığı 2019/1173 E. , 2021/4867 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DOKUZUNCU DAİRE
Esas No : 2019/1173
Karar No : 2021/4867
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … İnşaat Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … İdaresi Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: … Başkanlığı tarafından ihaleye çıkarılıp davacı ortaklık tarafından üstlenilen "Sakarya İli Sapanca İlçesi, Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi 740 Adet Konut, 35 Adet Dükkan İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi" nedeniyle ödenen toplam 291.432,00-TL sözleşme damga vergisi ile hakediş ödemelerinden kesilen 474.025,54-TL damga vergisinin yasal faiziyle iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile ödenen tutarın tahsil tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte iadesi istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … Vergi Mahkemesi … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; … tarihli ara karara … Başkanlığı tarafından verilen cevapta, yapım işinin 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Bölgesi ilan edildiğinin bildirildiği, hakediş ödemelerinin de yapım işinin aşamasını oluşturduğu, hakediş ödemelerinin ve ödemeye ilişkin kağıtların da 5393 sayılı Belediye Kanununda ilgili yapılara ilişkin dörtte birinin alınacağı belirtilen vergi, resim ve harca ilişkin belgeler kapsamında bulunduğu ve isabet edecek vergilerden 5393 sayılı Yasa'nın 73/6. maddesinde belirtilen orandan arta kalacak şekilde muaf olduğu, iş kapsamında 10/03/2017 tarihine kadar yapılan hakediş ödemeleri üzerinden ilgili Yasada belirtilen oran gözetilmeksizin yapılan 474.025,54-TL tutarında damga vergisi kesintisinin dörtte üçüne tekabül eden miktarda hukuka uyarlık bulunmadığı, tahsil edilen damga vergisinin 6183 sayılı Yasa'ya göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanacak faiz ile birlikte iade edilmesi gerektiği, öte yandan ara kararla ihale ve sözleşme damga vergilerinin ayrı ayrı olmak üzere miktarlarını gösteren bir hesaplamanın istenilmesine karşın davalı idare tarafından sunulan ve davacının sunmuş olduğu bilgi ve belgelerin tetkikinden; "Sakarya İli Sapanca İlçesi, Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi 740 Adet Konut, 35 Adet Dükkan İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi"ne ilişkin sözleşmede 472.025,33-TL ihale karar pulu bedeli ile 786.432,36-TL sözleşme damga vergisi olmak üzere toplam 1.258.457,69-TL verginin belirlendiği, ancak belirlenen miktarın davacıdan tahsiline ilişkin belgelerin sunulmadığı, davacı tarafından sözleşme kapsamında ödendiği ileri sürülen 291.432,00-TL damga vergisinin; 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa ekli (1) sayılı tabloda belirtilen uygulanacak binde 9.48 oranın, söz konusu işe ilişkin ihale karar pulu ve sözleşme damga vergisi olmak üzere 1.258.457,69-TL toplam bedele tatbiki sonucu ortaya çıkan miktara 5393 sayılı Yasa'nın 73/6.maddesinde belirtilen "....vergi, resim ve harçların dörtte biri alınır." hükmü gereği dörtte bir oranı uygulanarak hesaplanan bedelden daha az olduğu tespit edildiğinden davacı tarafından sözleşme kapsamında ödendiği ileri sürülen 291.432,00-TL damga vergisi tutarının davacı lehine olduğu sonucuna varıldığından bu kısımda hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu işlemin kısmen iptaline, hakediş ödemelerinden tahsil edilen toplam 474.025,54-TL tutarında damga vergisinin dörtte üçüne tekabül eden miktara ilişkin kısmın kesinti tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle iadesine, geriye kalan kısım ile ihale ve sözleşme damga vergisi yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Davacıların istinaf dilekçesinde ileri sürdükleri nedenlerin davanın kısmen reddine ilişkin hüküm fıkrasının kaldıracak nitelikte görülmediği, 5393 sayılı Belediye Kanunun kentsel dönüşüm ve gelişim alanı başlıklı 73. maddesinin 6. fıkrasında, kentsel dönüşüm ve gelişim alanları içinde yer alan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya ait gayrimenkullerin harca esas değer üzerinden belediyelere devredileceği, kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında "yıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarla" ilgili vergi, resim ve harçların dörtte birinin alınacağının düzenlendiği, münferit sözcüğünün Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlüğü'nde, "tek, ayrı, kendi başına olan"; Türk Hukuk Sözlüğü'nde de "tek tek; ayrı ayrı; tek başına" olarak açıklanmış olması karşısında, 5393 sayılı Kanunun yukarıda anılan düzenlemesinde geçen "münferit yapı" ibaresinin tek-ayrı yapıları işaret ettiği; bu yapıların da, 5393 sayılı Kanun kapsamında ilan edilen uygulama alanı içerisinde daha önce mevcut olup, uygulama kapsamında yıkılarak yeniden inşalarının söz konusu olması halinde ancak maddede öngörülen kısmi istisnanın uygulanabileceği sonucuna varıldığı, davacılara ihale edilen "Sakarya İli Sapanca İlçesi, Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi 740 Adet Konut, 35 Adet Dükkan İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi"nin, 5393 sayılı Kanunun 73/6 maddesi kapsamında, Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı içerisinde kalan mevcut yapıların yıkılarak yeniden yapımına değil, bu uygulama alanında inşası planan "yeni" konut ve işyerlerinin yapımına ilişkin olması karşısında, davacılar tarafından yapımı üstenilen yapıların münferit yapı niteliğini taşıdığından söz edilemeyeceğinden, anılan madde ile tanınan indirim hakkından yararlandırılmalarına olanak bulunmadığı açık olup, aksi yolda verilen mahkeme kararında yasaya uyarlık görülmediği gerekçesiyle davacı istinaf isteminin reddine, davalı idare istinaf isteminin kabulü ile Vergi Mahkemesi kararının kabule ilişkin hüküm fıkrasının kaldırılmasına, davanın bu kısmının da reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Dava konusu işin 5393 sayılı Kanun kapsamında olduğunun Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından verilen ara karar cevabı ile sabit olduğu, hakediş ödemelerinin ve ödemeye ilişkin kağıtların 5393 sayılı Kanun kapsamında bulunduğu ve 3/4 lük muafiyetin uygulanması gerektiği iddiasıyla kararın bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Yasal dayanaktan yoksun temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Uyuşmazlıkta, Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından ihaleye çıkarılıp davacı ortaklık tarafından üstlenilen "Sakarya İli Sapanca İlçesi, Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi 740 Adet Konut, 35 Adet Dükkan İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi" kapsamında ödenen toplam 291.432,00TL sözleşme damga vergisi ile hakediş ödemelerinden kesilen 474.025,54-TL damga vergisinin yasal faiziyle iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile ödenen tutarın tahsil tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle davanın açıldığı görülmektedir.
İLGİLİ MEVZUAT:
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 122. maddesinde, mükelleflerin, vergi muamelelerindeki hataların düzeltilmesini vergi dairesinden isteyebilecekleri; 124. maddesinde de, vergi mahkemelerinde dava açma süresi geçtikten sonra yaptıkları düzeltme talepleri reddolunanların, şikayet yolu ile Maliye Bakanlığına müracaat edebilecekleri açıklanmıştır. Bu maddeler uyarınca düzeltilmesi vergi dairelerinden istenebilecek vergi hatasının tanımı ise aynı Kanun'un 116. maddesinde, vergiye müteallik hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınması olarak yapılmış, 117. maddesinde, hesap hataları olarak; matrah hataları, vergi miktarında hatalar ve verginin mükerrer olması; 118. maddesinde de, vergilendirme hataları olarak; mükellefin şahsında hata, mükellefiyette hata, mevzuda hata ve vergilendirme veya muafiyet döneminde hatalar gösterilmiş bulunmaktadır.
5393 sayılı Belediye Kanununun "Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı" başlıklı 73. maddesinin birinci fıkrasında belediyelerin, belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabileceği ; altıncı fıkrasında kentsel dönüşüm ve gelişim alanları içinde yer alan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya ait gayrimenkullerin harca esas değer üzerinden belediyelere devredileceği, kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında yıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgili vergi, resim ve harçların dörtte biri alınacağı belirtilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanununun 73. maddesinin gerekçesinde de sağlıksız ve hızlı kentleşmenin ülkemizin önemli sorunlarının başında geldiği, kentlerimizin özellikle ülkemizin batı bölgelerinde aşırı şekilde büyüdüğü fakat buna uygun sosyal imkanlarla donatılmadığı, büyük kentlerde trafik, hava kirliliği, yetersiz konut, çarpık yapılaşma, alt yapı hizmetleri ve benzeri sorunların acilen çözüm beklediği, bu düşünceden hareketle büyükşehir belediyeleri ve nüfusu 50.000'in üzerinde belediyelerin kentin gelişimine uygun konut alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları ve sosyal donatılar oluşturmak, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak ve restore etmek amacıyla kentsel gelişim alanları ilan etme ve uygulayabilmelerine imkan vermenin kaçınılmaz olduğu, maddenin bu amaçla düzenlendiği yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıdaki maddenin ve gerekçesinin birlikte değerlendirilmesinden; yeni yapının yapılacağı alanın kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanında yer alması ve bu alanda yer alan mevcut (eski) yapının yıkılarak yeni bir yapının inşa edilmesi koşullarının gerçekleşmesi halinde yapılacak bu yapılarla ilgili alınması gereken vergi, harç ve resmin 3/4'lük kısmının tahsil edilmeyeceğinin kurala bağlandığı ve söz konusu alan içinde yer alan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya ait gayrimenkullerin harca esas değer üzerinden belediyelere devredileceği belirtildikten sonra "yıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda" ibaresinde yer alan "Münferit" kelimesinin yapının niteliğini belirtmek amacıyla kullanıldığı, eski yapıların hak sahipleri veya üçüncü kişiler tarafından yıktırılarak yeniden yapılması yönünden kısmi ödemeye ilişkin herhangi bir ayrıma gidilmediği anlaşılmaktadır.
… Başkanlığının … tarih ve … sayılı yazısında; Sakarya İli Sapanca İlçesi, Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi 740 Adet Konut, 35 Adet Dükkan İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi'ne ait bölgenin 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında Kentsel Dönüşüm ve Gelişim bölgesi olarak ilan edildiğinin belirtildiği, işe ilişkin özel idari ve teknik şartnamenin 8. maddesi uyarınca inşaatın yapılacağı alan üzerindeki mevcut yapıların ve müştemilatların yıkımı, molozların yasal döküm yerlerine naklinin ihale kapsamında olduğu ve bu çerçevede kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanında yer alan mevcut (eski) yapıların yıkıldığı ve bu yapıların söz konusu Kanun kapsamında yeniden yapıldığının belirtildiği görüldüğünden; 5393 sayılı Kanun'un 73/6. maddesi uyarınca getirilen istisnanın düzeltme şikayet hükümleri uyarınca vergilendirme hatası kapsamında olayda uygulanması gerektiği açıktır.
Ancak; dava dosyasının ve Dairemizin E:… ve E:… sayılı temyiz dosyalarının birlikte incelenmesi sonucu; Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca ihalesi yapılan "Sakarya İli Sapanca İlçesi, Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi 740 Adet Konut, 35 Adet Dükkan İnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi"ne ilişkin ihalenin davacı iş ortaklığı üzerinde kaldığı, ihale kapsamında 472.025,33-TL ihale karar pulu ve 786.432,36-TL sözleşme damga vergisi olmak üzere toplam 1.258.457,69-TL'nin Ziyapaşa Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne ödendiği, söz konusu yapım işinin döviz kazandırıcı faaliyet olduğu ve kentsel dönüşüm bölgesinde kaldığından 6306 sayılı Kanun kapsamında olduğundan bahisle sözleşmeden kaynaklı damga vergisinin 291.432,00-TL'lik kısmı ile hakediş ödemelerinden kesilen 474.025,54-TL damga vergisinin yasal faiziyle iadesi istemiyle … Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne yaptığı … tarih ve … düzeltme başvurusunun, vergi resim harç istisna belgesi ibraz edilmediği gerekçesiyle reddi üzerine yapılan … tarih ve … sayılı şikayet başvurusunun da zımnen reddedildiği, davacı şirketler ile TOKİ arasında yapılan sözleşme konusu işin 6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında olduğu iddiasıyla dava açıldığı, dava dilekçesinin sonuç kısmında ise 765.457,00-TL(291.432,00-TL+474.025,54-TL) damga vergisi ile düzeltme şikayete konu edilmeyen KİK pulu bedelinin ödendiği tarihten itibaren yasal faiziyle iadesinin talep edildiği anlaşılmıştır. Dairemizin E:… sayılı temyiz dosyasında yer alan … Vergi Dairesi Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı yazısında; davacı adına 472.025,33-TL ihale karar pulu ve 786.432,36-TL sözleşme damga vergisi olmak üzere toplam 1.258.457,69-TL'nin tahakkuk ettirildiği, aynı gün tahakkuk eden vergi için tecil talebinde bulunulduğu, 6183 sayılı Kanunun 48. maddesine göre, 24 ay tecil edilen borcun 15 taksitinin süresinde ödendiği, borcun kalan kısmının 6736 sayılı Kanun kapsamında tecil edildiği, bunun da 14 taksitinin ödendiği, tahakkuk eden 1.258.457,69-TL'nin 1.134.151,00-TL'sinin ödendiği bildirilmiş olup tahakkuk tahsilat ödeme durumu listesi de yazı ekinde yer verilmiştir.
Daha sonra davacı tarafından 5393 sayılı Belediye Kanunu 73/6. maddesine göre haksız yapılan 472.025,33-TL ihale damga vergisi ve 786.432,36-TL sözleşme damga vergisinin iadesi istemiyle … Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne … tarih ve … sayılı dilekçe ile başvuru yapıldığı, başvuru üzerine … Vergi Dairesi Başkanlığı'ndan görüş istendiği, ilgili idarece davacının … Vergi Mahkemesi … tarih ve E:…, K:…sayılı kararıyla, kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında yıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgili vergi, resim ve harçların dörtte biri alınacağının hükme bağlandığı, başvurular ve rakamlar birbirinden farklı olsa da mahkeme hükmü gereği alınması gereken damga vergisinin 1/4 olduğu, yapılan fazla kesintinin iade edilmesi gerektiği şeklinde görüş beyan ettiği, bu görüş doğrultusunda … tarih ve … sayılı düzeltme başvurusu üzerine … Vergi Dairesi Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı düzeltme fişleriyle fazla alınan damga vergisi terkin ederek 910.706,00-TL'nin iade edildiği ancak … Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı yazısıyla, ….Vergi Mahkemesi'nce yalnızca hakediş ödemesine ilişkin 474.025,54-TL damga vergisinin dörtte üçünün iadesine karar verilmesine rağmen … Vergi Dairesi Müdürlüğü'nce 926.892,72-TL'nin iade edildiği ve fazla yapılan ödemenin geri alınması gerektiği görüşü üzerine … Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından vergi ziyaı cezalı damga vergisi tarhiyatlarının yapıldığı, yapılan tarhiyatların kaldırılması istemiyle de açılan davanın kabulüne ilişkin …. Vergi Mahkemesi … gün ve E:…, K:… sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile vergi mahkemesi kararının kaldırılıp davanın reddi yolunda verilen kararın Dairemizin E:… sayılı dosyasında temyize konu edildiği, … Vergi Dairesi Başkanlığı'na yapılan düzeltme başvurusunun kısmen kabul edilerek 910.706,00-TL bedelin ödendiği ancak faiz talebinin kabul edilmediği iddiasıyla … tarih ve … sayılı başvuru ile … Başkanlığı'na şikayete gidilerek ödenmeyen faizin talep edildiği, şikayet başvurusunun zımnen reddi üzerine de açılan davanın kabulüne ilişkin …. Vergi Mahkemesi … gün ve E:…, K:… sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile vergi mahkemesi kararının kaldırılıp davanın reddi yolunda verilen kararın da Dairemizin E:… sayılı dosyasında temyize konu edildiği anlaşılmaktadır.
Mahkemece; düzeltme şikayete konu edilmeyen ancak dava dilekçesinin sonuna eklenen ihale karar pulu da davacı tarafından talep edilen 291.432,00-TL'lik kısmın içinde dava konusu işlemde yer aldığı kabul edilerek ve münferit yapı niteliği taşıyan yapılara ilişkin olarak 5393 sayılı Kanun'un 73/6. maddesindeki istisna hükmünün uygulanması gerektiği fakat ihale ve sözleşme damga vergisi açısından talep edilen miktarın davacı lehine olduğu hakediş ödemelerinin de dörtte üçüne tekabül eden kısımda hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle; davacı tarafından yapılan ödemelerin ne kadarının 6183 sayılı Kanun'un 48. maddesi ve 6736 sayılı Kanun uyarınca ödendiği, bu kapsamda yapılan ödemelerin de başvuru tarihi itibarıyla (ödenen kısmı dikkate alınarak) düzeltme şikayet konusu işlemle talep edilip-edilemeyeceği araştırılmaksızın verilen kısmen kabul kısmen ret kararına karşı bölge idare mahkemesince ihale ve sözleşme damga vergisi açısından istinaf başvurusunun reddine karar verilmesine rağmen hakediş ödemelerine ilişkin olarak ise bu sefer aksi gerekçeyle söz konusu alana ilişkin olarak davacı tarafından yapımı üstlenilen yapıların münferit yapı niteliği taşıdığından söz edilemeyeceği gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulü ile Vergi Mahkemesi kararının hakediş ödemelerine isabet eden kısım yönünden kaldırılması ve davanın bu kısmının da reddine karar verilmesinde hukuki isabet görülmemiştir.
Bu durumda, dava konusu olayda 5393 sayılı Kanunun 73/6. maddesi uyarınca ödenen damga vergisinin 3/4'lük kısmının düzeltme-şikayet hükümleri uyarınca vergilendirme hatası kapsamında değerlendirilmesi gerekmekte olup ancak davacının talep ettiği miktarın, sözleşme damga vergisine mi ihale damga vergisine mi ilişkin olduğu, bu tutarın iade edilip edilmediği, 6183 sayılı Kanun'un 48. maddesi ve 6736 sayılı Kanun kapsamında ödenen miktarın ne kadarlık kısmının dava konusu yapıldığı, başvuru tarihi itibarıyla (ödenen kısım dikkate alınarak) davanın konusu ve miktarı araştırılıp netleştirildikten sonra düzeltme-şikayet hükümleri kapsamında değerlendirme yapılmak suretiyle bir karar verilmesi gerekirken, davanın kısmen kabulüne kısmen reddine karar veren Vergi Mahkemesi kararına yönelik davacının istinaf başvurusunu reddeden, davalının istinaf başvurusunu kabul ederek davayı bu kısım bakımından reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davacının temyiz isteminin kabulüne,
… Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi …. Vergi Dava Dairesine gönderilmesine , 20/10/2021 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.