T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/11811
Karar No : 2023/7363
DAVACI : …
VEKİLİ : Av. …
DAVALILAR : 1- … Başkanlığı
(… Bakanlığı)
VEKİLİ: Huk. Müş. …
2- ... Birliği Başkanlığı
VEKİLİ: Av. …
DAVANIN_KONUSU :
a. 18/04/2019 tarih ve 30749 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sigorta Tahkim Komisyonu Bilirkişilik Yönetmeliği'nin;
4. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendinde yer alan "Liste: Komisyon nezdinde tutulan bilirkişi listesini," ibaresinin,
15. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde yer alan ".... ve 16 ıncı maddede belirtilen uzmanlık alanını gösteren diploma, mesleki yeterlilik belgesi, uzmanlık belgesi, ustalık belgesi veya benzeri belgeye sahip olmak." ibaresinin,
16. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "Değer kaybı dahil motorlu araç sigortalarının hesaplanmasında görevlendirilmesi için kara araçları branşında ruhsat sahibi olan sigorta eksperi," ibaresinin,
18. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde yer alan "Bilirkişilik yapacağı uzmanlık alanına ilişkin diploma, ruhsatname, sertifika veya yetki belgesi gibi belgelerin; bu belgeleri veren kurum, kuruluş veya komisyonca onaylı örneği." ibaresinin,
19. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "Başvurular Komisyon Başkanlığı tarafından değerlendirilir. Yapılan değerlendirme sonucunda başvuru sahibinin 15 inci maddedeki şartları taşımadığının tespiti veya 18 inci maddede belirtilen belgelerin verilen sürede tamamlanmamış olması halinde talep reddedilir. Eksik belge ile başvurulması halinde, Komisyon Başkanlığı belgelerin tamamlanması için ek süre verir." düzenlemesinin,
b. Sigorta Tahkim Komisyonu tarafından yayımlanan Sigorta Tahkim Bilirkişileri 2019 Listesinin "Değer kaybı dahil motorlu araç sigortalarının hesaplanması" başlığı altındaki kısmının davacıya yer verilmemesi yönünden,
iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Makine mühendisi olan davacı tarafından, dava konusu Yönetmelik'in kanuni dayanağının bulunmadığı, sigorta tahkiminde görev alacak bilirkişilerin 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile Bilirkişilik Kanunu'na göre belirlenmesi gerektiği, adli yargıda aynı kapsamda bilirkişi olarak görev alabilmesine rağmen sigorta tahkiminde bu görevi yerine getiremediği, eğitiminin ve tecrübesinin yapılan düzenleme ile göz ardı edildiği, rizikonun gerçekleşmesinin ardından ilk hesaplamanın sigorta eksperleri tarafından yapıldığı, tarafların anlaşamaması üzerine başvurulan Sigorta Tahkim Komisyonunda zarar hesaplamasının yine sigorta eksperleri tarafından yapılmasının hak arama özgürlüğüne aykırı olduğu, sigorta eksperlerinin sigorta şirketlerinin çalışanı olması nedeniyle bağımsız olarak bilirkişi raporu düzenleyemeyeceği, sigortacılık alanında düzenleme yapma yetkisinin Bakanlıkta olduğu, bunun yanı sıra sigorta eksperlerinin faaliyetine ilişkin düzenleme, denetim ve gözetimin Bakanlığın yetkisinde olduğu, bu nedenle de sigorta eksperlerinin bağımsız olmadığı, bilirkişilerin cezai sorumluluğunun olmadığı ileri sürülmektedir.
DAVALILARIN SAVUNMALARI :
Davalı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, süre aşımının tespiti hâlinde süre aşımı nedeniyle davanın reddi gerektği, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesinin 21. fıkrası uyarınca çıkarılan Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik'in 16. maddesinin 12. fıkrasında, Komisyon Başkanlığının, Bakanlığın belirleyeceği esaslar çerçevesinde her yıl hakemlerin başvuracakları bilirkişi listesini düzenleyeceğinin kural altına alındığı, söz konusu kuralın uygulanması amacıyla Bakanlıklarınca (mülga Hazine Müsteşarlığı) Sigorta Tahkim Komisyonu Nezdinde Bilirkişilik Yapacaklara İlişkin Usul ve Esaslar'ın hazırlandığı ve söz konusu düzenleme aleyhine açılan dava sonucunda bilirkişiliğe ilişkin düzenlemenin yönetmelik ile yapılması gerektiği gerekçesi ile yürütmenin durdurulmasına karar verildiği, bu çerçevede anılan yargı kararı ile mevzuat dikkate alınarak hazırlanan dava konusu Sigorta Tahkim Komisyonu Bilirkişilik Yönetmeliği ile bu Yönetmelik'e istinaden bilirkişi listesi oluşturması işleminin hukuka uygun olduğu, sigortacılığın teknik uzmanlık gerektiren bir yapıya sahip olduğu, bu nedenle, sigortacılıkta tahkim yargılamasında, konusunda uzman ve yetkin kişilerden faydalanabilmek amacıyla bilirkişi listesi oluşturulması ihtiyacının doğduğu, nitekim alanında uzman kişilerin Komisyon nezdinde bilirkişilik olarak görev yapmasını sağlayacak dava konusu işlemin ihdas edildiği, kamu yararı gözetilerek yapılan işlemin hukuka aykırı olduğu iddiasının yerinde olmadığı, davacının iddiasını desteklemek amacıyla adli bilirkişiliği örnek gösterdiği, adli bilirkişi listeleri hazırlanırken de temel ve alt uzmanlık alanlarının tespit edildiği, Bilirkişilik Daire Başkanlığı tarafından bilirkişilik temel ve alt uzmanlık alanları ile bu alanlarda görev yapacak kişilerde aranacak niteliklerin belirlendiği, söz konusu belirlemeye göre "Motorlu Araç Değer Kaybı (64.02)" uzmanlık alanında bilirkişiliğe başvuru için "kara araçları dalında sigorta eksperliği ruhsatına sahip olmak" gerektiği, bu çerçevede, adli yargıda uygulanan ilkelerle eş düzenlemeler içeren Yönetmelik düzenlemesinin hukuka uygun olduğu, davacı tarafından İzmir Adliyesinde adli bilirkişi olarak değer kaybı hesaplamalarında görev aldığı ileri sürülmüşse de İzmir Bilirkişi Bölge Kurulunca düzenlenen liste incelendiğinde davacının adının bu listede bulunduğu; ancak "Motorlu Araç Değer Kaybı" alanında bilirkişi olarak kayıtlı olmadığı, makine ve buna bağlı alt uzmanlık alanlarında listeye kayıtlı olduğunun tespit edildiği, sigorta eksperlerinin Kanun hükümleri uyarınca tarafsız ve bağımsız olmaları gerektiği, sigorta eksperlerinin bağımsız olmadığına yönelik davacının iddiasının hukuki dayanağı bulunmadığı, Yönetmelik'in 30. maddesinde bilirkişilerin cezai sorumluluğunun düzenlendiği, sonuç olarak, dava konusu mevzuatın hukuka uygun olarak ihdas edildiği, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
Davalı Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği Başkanlığı tarafından, usûle ilişkin olarak, Kurumlarının 5684 sayılı Kanun uyarınca faaliyet gösteren kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olduğu, Sigorta Tahkim Komisyonunun ise aynı Kanun uyarınca faaliyet gösteren bir kurum olduğu, bu nedenle, huzurda görülmekte olan davada idarelerinin taraf sıfatını haiz olmadığı; esasa ilişkin olarak, Sigorta Tahkim Komisyonunun adli yargıya alternatif bir yargılama mekanizması oluşturduğu, bu kapsamda tahkime özgü bilirkişilik usûl ve esaslarının dava konusu Yönetmelik ile belirlendiği, mevzuatın verdiği yetki uyarınca davacının başvurusunun değerlendirilmesinin hukuka uygun olduğu, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesine uygun olarak hazırlanan Yönetmelik'te yer alan düzenlemeler ve uygulama işlemi hukuka uygun olduğundan davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava; 18.4.2019 tarih ve 30749 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sigorta Tahkim Komisyonu Bilirkişilik Yönetmeliğinin 4'üncü maddesinin 1'inci fıkrasının (i) bendinde yer alan "Liste : Komisyon nezdinde tutulan listesini" ibaresinin; 15'inci maddesinin 1'inci fıkrasının (d) bendinde yer alan ".... ve 16'ıncı maddede belirtilen uzmanlık alanını gösteren diploma, mesleki yeterlilik belgesi, uzmanlık belgesi, ustalık belgesi veya benzeri belgeye sahip olmak." ibaresinin; 16'ncı maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "Değer kaybı dahil motorlu araç sigortalarının hesaplanmasında görevlendirilmesi için kara araçları branşında ruhsat sahibi olan sigorta eksperi." ibaresinin; 18'inci maddesinin 1'inci fıkrasının (f) bendinde yer alan "Bilirkişilik yapacağı uzmanlık alanına ilişkin diploma, ruhsatname, sertifika veya yetki belgesi gibi belgelerin; bu belgeleri veren kurum, kuruluş veya komisyonca onaylı örneği." ibaresinin; 19'uncu maddesinin 2'nci fıkrasında yer alan "Başvurular Komisyon Başkanlığı tarafından değerlendirilir. Yapılan değerlendirme sonucunda başvuru sahibinin 15'inci maddedeki şartları taşımadığının tespiti halinde veya 18'inci maddede belirtilen belgelerin verilen sürede tamamlanmamış olması halinde talep reddedilir. Eksik belge ile başvurulması halinde, Komisyon Başkanlığı belgelerin tamamlanması için ek süre verir." ibaresinin ve Sigorta Tahkim Komisyonu tarafından yayımlanan Sigorta Tahkim Bilirkişileri 2019 listesinin "Değer kaybı dahil motorlu araç sigortalarının hesaplanması" başlığı altındaki kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı İdareler tarafından ileri sürülen usüle ilişkin iddialar yerinde görülmeyerek, işin esasının incelenmesine geçilmiştir.
T.C. Anayasasının (Anayasa) 124'üncü maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri belirtilmiştir.
Uyuşmazlığın çözümü bakımından, Yönetmelikle yapılan düzenlemenin üst normlara ve hukuka uygun olup olmadığının irdelenmesi gerekmektedir. Buna göre;
5684 sayılı Sigortacılık Kanununun 30'uncu maddesinde; sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden veya güvence hesabından faydalanacak kişiler ile güvence hesabı arasında doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde Sigorta Tahkim Komisyonu oluşturulacağı, Komisyona bağlı çalışmak üzere bir müdür ve iki müdür yardımcısı, raportörler ile yeterli sayıda personel görevlendirileceği, Komisyonun yapısı ve görevleri ile Komisyon müdürü ve Komisyon müdür yardımcılarının nitelikleri, çalışma usûl ve esasları, raportörlerin, sigorta hakemlerinin çalışma usûl ve esasları, kararların ne şekilde düzenleneceği, Komisyona başvuru esasları, sigorta hakemleri listesi tutulmasına ve bütçeye ilişkin esaslar ile katılım ücreti gibi hususların yönetmelikle belirleneceği, Kanunda hüküm bulunmayan hallerde Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanununun hükümlerinin, sigortacılıktaki tahkim hakkında da kıyasen uygulanacağı hükümleri yer almıştır.
Anılan Kanun hükmü uyarınca çıkartılan ve 18/04/2019 tarih ve 30749 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak, yayımlanma tarihinden dört ay sonra yürürlüğe giren Sigorta Tahkim Komisyonu Bilirkişilik Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4'üncü maddesinin d bendinde, "bilirkişi" tanımının, çözümü hukuk dışında uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde görüşüne başvurulmak amacıyla Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde oluşturulan bilirkişi listesine kayıtlı veya zorunlu hallerde liste dışından atanacak gerçek kişileri, ifade ettiği; i bendinde de, "Liste" tanımının, komisyon nezdinde tutulan bilirkişi listesini, ifade ettiği belirtilmiş; 15'inci maddesinde, bilirkişi listelerinin oluşturulabilmesi için bilirkişiliğe başvuru ve kabul şartları, 16'ncı maddesinde, bilirkişi atanacak kişilerin uzmanlık alanları, 18 ve 19'uncu maddelerinde, listeye kayıt olmak isteyen kişilerden istenilecek belgeler ve başvuruların değerlendirilmesi usulü belirlenmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; makine mühendisi olarak hizmet veren davacı tarafından, Meslek Lisesi motorculuk bölümünden başlayarak otomotiv sektörünün her alanında çalışıldığı, 2013 yılından itibaren İzmir Adliyesinde bilirkişi mühendis olarak kayıtlı olduğu, özellikle değer kaybı konusunda bilirkişilik yapmasına rağmen Sigorta Tahkim Komisyonu Bilirkişi Listesinde değer kaybı bilirkişi olarak ismine yer verilmemesinin hukuka aykırı olduğu öne sürülerek bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Sigortacılığın, teknik uzmanlık gerektiren bir yapıya sahip olduğu, sigortacılıkta tahkim yargılamasında konusunda uzman ve yetkin kişilerden yararlanılmasında kamu yararı bulunduğu, komisyona yapılan başvuruların çok fazla artış göstermesi nedeniyle uyuşmazlık çözümünde yer alacak bilirkişilerin de niteliklerinin artırılmasının vatandaşın hukuki güvenliğini arttıracağı hususları dikkate alındığında, dava konusu düzenlemelerde ve sözü edilen düzenlemeler uyarınca Sigorta Tahkim Komisyonu tarafından yayımlanan Sigorta Tahkim Bilirkişileri 2019 listesinin "Değer kaybı dahil motorlu araç sigortalarının hesaplanması" başlığı altındaki kısmında hukuka aykırılık görülmemiştir.
Öte yandan; davacı tarafından dava dilekçesinde ileri sürülen diğer iddialarda da yasal isabet görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi yönünde karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, 18/10/2019 tarih ve 30922 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 17/10/2019 tarih ve 47 sayılı Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu kurulduğu, 47 sayılı Kararname'nin geçici 2. maddesi uyarınca mülga Hazine Müsteşarlığı Sigortacılık Genel Müdürlüğü ve Sigorta Denetleme Kurulu Başkanlığının iş ve işlemleriyle ilgili açılmış ve açılacak davalarda adı geçen Kurumun taraf sıfatını kazandığı anlaşıldığından, davalılardan Hazine ve Maliye Bakanlığının yerine Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu Başkanlığı hasım mevkiine alınarak, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Sigorta Tahkim Komisyonunun internet sayfasında Ekim 2019 tarihinde Bilirkişi Listesi ilan edilmiştir.
Davacı listeyi incelediğinde; yangın, doğal afetler ve mühendislik ve diğer uzmanlık dallarında başvurusunun kabul edildiğini, “değer kaybı” konusunda ise başvurusunun reddedildiğini görmesinin ardından 05/11/2019 tarihinde bakılan davayı açmıştır.
Her ne kadar dava dilekçesinin bazı yerlerinde iptali istenilen yönetmelik kuralları aktarılırken "Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik" ismine yer verilmiş ise de; iptal istemine konu kuralların açıkça yazılması, bu kuralların bütünüyle "Sigorta Tahkim Komisyonu Bilirkişilik Yönetmeliği"ne ait olması ve dava konusu edilen diğer işlem olan bilirkişilik listesinin bu Yönetmelik'e dayanılarak tesis edilmesi karşısında, "Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik" ibarelerinin sehven yazıldığı anlaşıldığından, iptal isteminin "Sigorta Tahkim Komisyonu Bilirkişilik Yönetmeliği"ne yönelik olduğu kabul edilmek suretiyle işin esasına geçilmesi uygun görüldü.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USÛL YÖNÜNDEN:
Sigorta Tahkim Komisyonunun internet sayfasında Ekim 2019 tarihinde ilan ettiği Bilirkişi Listesinin dayanağının dava konusu edilen Yönetmelik olduğu, davanın da söz konusu ilanı takip eden altmış günlük sürede açıldığı dikkate alındığında, işbu davanın 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 4. fıkrası uyarınca süresinde olduğu anlaşıldığından davalı (Kurumun) Hazine ve Maliye Bakanlığının süre itirazı yerinde görülmemiştir.
Sigorta Tahkim Komisyonunun, 5684 sayılı Kanun uyarınca davalılardan Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde oluşturulduğu, ayrı bir tüzel kişiliği bulunmadığı anlaşıldığından, adı geçen davalı idarenin husumet itirazı yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
14/06/2007 tarih ve 26552 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun
14/06/2007 tarih ve 26552 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde,
"(1) Bu Kanunun amacı, ülkemiz sigortacılığının geliştirilmesini sağlamak, sigorta sözleşmesinde yer alan kişilerin hak ve menfaatlerini korumak ve sigortacılık sektörünün güvenli ve istikrarlı bir ortamda etkin bir şekilde çalışmasını temin etmek üzere bu Kanuna tâbi kişi ve kuruluşların, faaliyete başlama, teşkilât, yönetim, çalışma esas ve usûlleri ile faaliyetlerinin sona ermesi ve denetlenmesine ilişkin hususlar ve sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümlenmesine yönelik olarak sigorta tahkim sistemi ile ilgili usûl ve esasları düzenlemektir.
(2) Türkiye’de faaliyet gösteren sigorta şirketleri, reasürans şirketleri, Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği, aracılar, aktüerler ile sigorta eksperleri bu Kanun hükümlerine tâbidir.
(3) Sosyal güvenlik kurumları, Türkiye İhracat Kredi Bankası Anonim Şirketi ile bu Kanunun denetimle ilgili hükümleri hariç olmak üzere özel kanunlarına göre sigortacılık faaliyetinde bulunan diğer kuruluşlar bu Kanun kapsamında değildir." hükmüne;
"Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde,
"(1) Bu Kanunda geçen;
n) Sigorta eksperi: Sigorta konusu risklerin gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkan kayıp ve hasarların miktarını, nedenlerini ve niteliklerini belirleyen ve mutabakatlı kıymet tespiti, ön ekspertiz ve hasar gözetimi gibi işleri mutat meslek olarak yapan tarafsız ve bağımsız kişiyi,
... ifade eder." hükmüne;
"Sigorta eksperleri" başlıklı 22. maddesinde,
"...
(13) Sigorta eksperi tarafsız olmak zorundadır. Sigorta eksperleri, taraflardan birisi ile arasında tarafsızlığını şüpheye düşürecek önemli nedenler veya taraflardan birisi ile 18/6/1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanununun 245 inci maddesinin (1), (2) ve (3) numaralı bentlerinde yazılı derecelerde akrabalığı veya bir iş ortaklığı varsa, sigorta eksperliği görevini kabul edemez. Bu hüküm, tüzel kişi sigorta eksperlerinin yanında çalıştırdıkları sigorta eksperleri için de geçerlidir. Bu hükme aykırı olarak düzenlenen raporlar geçersizdir.
(14) Sigorta şirketlerinin, sigorta acentelerinin ve brokerlerin ortakları, yönetim ve denetiminde bulunan kişiler ve bunlar adına imza atmaya yetkili olanlar ile meslekî faaliyette bulunan şirket çalışanları sigorta eksperliği yapamaz; tüzel kişi sigorta eksperlerinin yönetim ve denetim kurullarında görev alamaz, imzaya yetkili olarak çalışamaz, bunlara ortak olamaz ve bunlardan ücret karşılığı herhangi bir iş kabul edemez. Bu sınırlandırmalar söz konusu kimselerin velayeti altındaki çocukları için de geçerlidir.
..." hükmüne;
"Sigortacılıkta tahkim" başlıklı 30. maddesinde,
"(1) Sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden veya Hesaptan faydalanacak kişiler ile Hesap arasında doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla Birlik nezdinde Sigorta Tahkim Komisyonu oluşturulur.
...
(21) Komisyonun yapısı ve görevleri ile Komisyon müdürü ve Komisyon müdür yardımcılarının nitelikleri, çalışma usûl ve esasları, raportörlerin, sigorta hakemlerinin çalışma usûl ve esasları, kararların ne şekilde düzenleneceği, Komisyona başvuru esasları, Liste tutulmasına ve bütçeye ilişkin esaslar ile katılım ücreti gibi hususlar yönetmelikle belirlenir.
..." hükümlerine yer verilmiştir.
47 sayılı Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip olarak kurulan Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu, aynı Kararname uyarınca 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nda yer alan sigortacılık ve özel emekliliğe ilişkin görev ve yetkileri yürütmek, anılan konuda mevzuatı hazırlamak, uygulamak ve ilgililer tarafından uygulanmasını izlemek ve yönlendirmek ile görevlendirilmiş, özetle Hazine ve Maliye Bakanlığının kapatılan Sigortacılık Genel Müdürlüğü ve Sigorta Denetleme Kurulu Başkanlığınca ifa edilen görevler, adı geçen Kuruma devredilmiştir.
5684 sayılı Kanun'un yukarıda alıntılanan 30. maddesi dayanak alınarak hazırlanan 17/08/2007 tarih ve 26616 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik’in;
Dava konusu uygulama işleminin tesis edildiği tarihteki hâli ile "Sigorta Tahkim sistemine başvuru ve hakem ataması" başlıklı 16. maddesinde,
"...
(12) Hakem, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Hakemler hakkındaki yasaklılık ve ret sebepleriyle ilgili kurallar, bilirkişiler bakımından da uygulanır. Bu kapsamda, hakem ve bilirkişi ile taraf ve bilirkişi arasındaki ilişki bakımından 17 nci ve 18 inci maddeler kıyasen uygulanır. Komisyon Başkanlığı Müsteşarlığın belirleyeceği esaslar çerçevesinde her yıl hakemlerin başvuracakları bilirkişi listesini düzenler. Müsteşarlığın belirleyeceği esaslar doğrultusunda bilirkişiler bu listelerden seçilir. Bilirkişi ücret tarifesi Komisyon Başkanlığının görüşü alınarak Müsteşarlıkça belirlenir. Fiilen sigorta hakemliği ya da itiraz hakemliği yapan kişi, Komisyon tarafından oluşturulan bilirkişi listesinde yer alamaz.
..." düzenlemesine yer verilmiştir.
5684 sayılı Kanun'un 30. maddesinin 21. fıkrası dayanak alınarak hazırlanan ve 18/04/2019 tarih ve 30749 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sigorta Tahkim Komisyonu Bilirkişilik Yönetmeliği'nin dava konusu uygulama işleminin tesis edildiği tarihteki hâli ile;
"Amaç" başlıklı 1. maddesinde,
"(1) Bu Yönetmeliğin amacı; Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde bilirkişiliğe başvuru ve kabul şartları, bilirkişilerin nitelikleri, sicile ve listeye kaydı, görevlendirilmeleri, uymaları gereken ilkeler, çalışma esasları, denetimi, sicil ve listeden çıkarılmalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." düzenlemesine;
"Kapsam" başlıklı 2. maddesinde,
"(1) Bu Yönetmelik, Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde görülen uyuşmazlıklara ilişkin bilirkişilik faaliyetini kapsar.
(2) Kanunlarda bilirkişilik hizmeti verebileceği öngörülen kurumlar ile yargı mercilerinin talebi üzerine bilimsel ve teknik görüş bildiren kamu kurum ve kuruluşları bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır." düzenlemesine;
"Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde,
"(1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Adli bilirkişilik: 3/11/2016 tarihli ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu uyarınca adli ve idari yargı alanında yürütülen her türlü bilirkişilik faaliyetini,
b) Adli bilirkişi listesi: Bilirkişilik Kanunu uyarınca bilirkişilik bölge kurulları tarafından oluşturulan bölge bilirkişi listelerini,
...
ç) Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığını,
d) Bilirkişi: Çözümü hukuk dışında uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde görüşüne başvurulmak amacıyla Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde oluşturulan bilirkişi listesine kayıtlı veya zorunlu hallerde liste dışından atanacak gerçek kişileri,
...
i) Liste: Komisyon nezdinde tutulan bilirkişi listesini,
j) Sicil: Komisyon nezdinde tutulan bilirkişilik sicilini,
...
k) Sigorta eksperi: Sigortacılık Kanununu kapsamında sigorta eksperliği ruhsatına sahip ve sigorta eksperlerine ilişkin levhaya kayıtlı olan gerçek kişiyi,
...
ifade eder." düzenlemesine;
"Bilirkişiliğe başvuru ve kabul şartları" başlıklı 15. maddesinde,
"(1) Bilirkişilik başvurusunda bulunacak kişilerde aşağıdaki nitelikler aranır:
...
d) Meslek mensubu olarak görev yapabilmek için ilgili mevzuat gereği aranan şartları haiz olmak ve 16 ncı maddede belirtilen uzmanlık alanını gösteren diploma, meslekî yeterlilik belgesi, uzmanlık belgesi, ustalık belgesi veya benzeri belgeye sahip olmak.
..." düzenlemesine;
"Uzmanlık alanları" başlıklı 16. maddesinde,
"(1) Bilirkişi atanacak kişilerin;
a) Sakatlık/destekten yoksun kalma ve diğer bedeni zararlara bağlı tazminatlarının hesaplanmasında görevlendirilmesi için aktüer veya yardımcı aktüer ile üniversitelerin ilgili bölümlerinde görev yapan öğretim üyesi,
b) Değer kaybı dahil motorlu araç sigortalarının hesaplanmasında görevlendirilmesi için kara araçları branşında ruhsat sahibi sigorta eksperi,
c) Yangın, doğal afetler, mühendislik ve diğer sigorta dallarında görevlendirilmesi için ilgili branşta ruhsat sahibi sigorta eksperi, meslek odasına kayıtlı mühendis, veteriner hekim veya uzman, üniversitelerin ilgili bölümlerinde görev yapan öğretim üyesi,
ç) Sağlık/hastalık ve hayat sigortasına ilişkin tazminatların hesaplanmasında görevlendirilmesi için Devlet veya üniversite hastanesinde görev yapan veya emekli doktor, aktüer ya da üniversitelerin ilgili bölümlerinde görevli öğretim üyesi,
d) Adli trafik alanında görevlendirilmesi için adli trafik alanında hizmet veren resmi kurumlarda en az beş yıl süreyle çalışmış olması ve bu süre içerisinde sertifikalandırılması veya uzman olarak yetkilendirilmesi ya da Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Karayolları Genel Müdürlüğünün ilgili birimlerinde en az beş yıl süreyle çalışmış olması ve alanında sertifika sahibi,
e) Tarım sigortaları alanında görevlendirilmesi için TARSİM eksperi ya da ilgili alanda öğretim üyesi,
olması gerekir.
(2) Bakanlık, gerekli görülmesi halinde yukarıda belirtilen uzmanlık alanlarında değişiklik yapabilir ve diğer sigorta dallarında bilirkişilik yapacak kişilere de özel uzmanlık şartı getirebilir.
(3) Bilirkişi atanmasını gerektiren diğer hallerde, bilirkişi olarak atanacak kişinin, üniversitelerin ilgili bölümlerinde öğretim üyesi olması ya da adli bilirkişi listesine veya meslek odasına kayıtlı olması gerekir." düzenlemesine;
"İlân" başlıklı 17. maddesinde,
"(1) Komisyon Müdürlüğü, bilirkişi listelerinin oluşturulması veya ihtiyaca göre güncellenmesi amacıyla durumu her yıl en geç Şubat ayında Komisyonun internet sayfasında ilân eder.
(2) İlânda, sicile ve listeye başvuru ve kabul şartları için gerekli belgeler ile başvurulacak uzmanlık alanları gösterilir.
(3) Komisyonun bilirkişi listesinde yeter sayıda bilirkişi bulunmayan uzmanlık alanlarında belirli dönemlere bağlı kalınmaksızın listeye yeni bilirkişi kaydı yapılabilir." düzenlemesine;
"Başvuruda istenecek belgeler" başlıklı 18. maddesinde,
"(1) Bilirkişi listesine kaydolmak isteyen kişilerden aşağıdaki belgeler istenir:
...
f) Bilirkişilik yapacağı uzmanlık alanına ilişkin diploma, ruhsatname, sertifika veya yetki belgesi gibi belgelerin; bu belgeleri veren kurum, kuruluş veya komisyonca onaylı örneği.
..." düzenlemesine;
"Başvuruların değerlendirilmesi" başlıklı 19. maddesinde,
"(1) Başvurular, Komisyon Müdürlüğüne yapılır.
(2) Başvurular Komisyon Başkanlığı tarafından değerlendirilir. Yapılan değerlendirme sonucunda başvuru sahibinin 15 inci maddedeki şartları taşımadığının tespiti veya 18 inci maddede belirtilen belgelerin verilen sürede tamamlanmamış olması halinde talep reddedilir. Eksik belge ile başvurulması halinde, Komisyon Başkanlığı belgelerin tamamlanması için ek süre verir.
(3) Talepleri uygun görülenler Bakanlık tarafından belirlenen mesleki sorumluluk sigortası poliçesini sunmaları halinde listeye ve sicile kaydedilir.
(4) Komisyon Başkanlığı kararlarına karşı, kararın tebliğ veya ilan tarihinden itibaren on beş gün içinde Komisyon Başkanlığına itiraz edilir. İtiraz üzerine Komisyon Başkanlığı tarafından verilen karar yeniden değerlendirilerek itirazın kabulüne ya da reddine karar verilir ve karar itiraz edene tebliğ edilir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Dava Konusu Yönetmelik Düzenlemelerinin İncelenmesi:
Davacı tarafından temel olarak Yönetmelik'in 16. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendine yönelik hukuka aykırılık iddialarında bulunulmuş ve Yönetmelik'in bu düzenleme ile bağlantılı olan ya da bu düzenlemeye atıfta bulunan diğer kuralları da davaya konu edilmiştir. Bu nedenle, dava konusu edilen düzenlemelere yönelik hukuki irdeleme Yönetmelik'in 16. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi çerçevesinde yapılmıştır.
Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik'in 16. maddesinin 12. fıkrasına dayanılarak, Sigorta Tahkim Komisyonu bünyesinde görev yapacak olan bilirkişilerde aranacak niteliklerin ve bilirkişi listesi tutulmasına ilişkin usûl ve esasların belirlenmesi amacıyla hazırlanan Sigorta Tahkim Komisyonu Nezdinde Bilirkişilik Yapacaklara İlişkin Usul ve Esaslar'ın 4. maddesinin 3. fıkrası ile 5. maddesinin 1. fıkrasının iptali ve yürütmesinin durdurulması istemiyle açılan davada; Danıştay Onuncu Dairesince verilen yürütmenin durdurulması isteminin reddine ilişkin 31/05/2017 tarih ve E:2016/13780 sayılı karara itiraz edilmesi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 14/09/2017 tarih ve YD İtiraz No:2017/896 sayılı kararı ile amacı, kapsamı ve düzenleme alanı göz önünde bulundurulduğunda, davalı idarenin bu konudaki düzenleme yetkisini Resmî Gazete'de yayımlanacak bir yönetmelik ile yapması gerekirken, usûl ve esaslar şeklinde düzenleme yapmasında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle itirazın kabulü ile dava konusu düzenlemelerin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiş, Danıştay Onuncu Dairesinin 13/10/2021 tarih ve E:2016/13780, K:2021/4716 sayılı kararı ile aynı gerekçeyle dava konusu düzenlemelerin iptaline karar verilmiş ve bu karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 06/10/2022 tarih ve E:2022/1046, K:2022/2750 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmiştir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararının ardından, sigortacılıkta tahkime özgü bilirkişilik usûl ve esaslarını düzenleyen Sigorta Tahkim Komisyonu Bilirkişilik Yönetmeliği hazırlanmış ve dava konusu Yönetmelik 18/04/2019 tarih ve 30749 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesinde, sigortacılıkta tahkim müessesesi düzenlenerek, sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden veya hesaptan faydalanacak kişiler ile hesap arasında doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde Sigorta Tahkim Komisyonu oluşturulacağı kurala bağlanmış; anılan maddenin 21. fıkrasında, Komisyonun yapısı ve görevleri ile Komisyon müdürü ve Komisyon müdür yardımcılarının nitelikleri, çalışma usûl ve esasları, raportörlerin, sigorta hakemlerinin çalışma usûl ve esasları, kararların ne şekilde düzenleneceği, Komisyona başvuru esasları, Liste tutulmasına ilişkin esasların yönetmelikle belirleneceği kuralı yer almıştır.
Yukarıda yer verilen Kanun hükümlerinin değerlendirilmesinden; dava konusu düzenleme tarihi itibarıyla Hazine ve Maliye Bakanlığına, Komisyonun görevleri, sigorta hakemlerinin çalışma usul ve esasları konularında yönetmelikle düzenleme yapma yetkisinin verildiği; başka bir ifadeyle, Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde yürütülecek bilirkişiliğe ilişkin usul ve esasların belirlenmesi hususunun Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesinin 21. fıkrası ile Hazine ve Maliye Bakanlığına tanınan yetki kapsamında yer aldığı anlaşılmıştır.
Nitekim, Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde yürütülecek bilirkişiliğe ilişkin düzenlemeler içeren, 17/08/2007 tarih ve 26616 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik'in 16. maddesinin, 14/06/2018 tarih ve 30451 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 2. maddesi ile değişik 12. fıkrası da dahil olmak üzere iki fıkrasının iptali istemiyle açılan davada, Dairemizin 23/11/2023 tarihli, E:2019/8796, K:2023/7359 sayılı kararıyla, anılan fıkranın iptali istemi yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
Bu itibarla, dava konusu düzenlemelerde yetki ve şekil unsurları bakımından hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Dava konusu düzenlemelerin diğer unsurları bakımından incelenmesine gelince;
Dava konusu Yönetmelik'in 16. maddesinin 1. fıkrasında bilirkişi olarak atanacak kişilerin uzmanlık alanlarına yönelik şartlara bentler hâlinde yer verilmiş; (b) bendinde ise, bilirkişi atanacak kişinin değer kaybı dahil motorlu araç sigortalarının hesaplanmasında görevlendirilmesi için kara araçları branşında ruhsat sahibi sigorta eksperi olması gerektiği kurala bağlanmıştır.
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesinin 23. fıkrasında, bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin, sigortacılıktaki tahkim hakkında da kıyasen uygulanacağı hükme bağlanmıştır. Anılan kural uyarınca, 1086 sayılı Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu'nu yürürlükten kaldıran 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun tahkime ilişkin hükümlerinin, Sigortacılık Kanunu'nda öngörülen tahkim müessesesi ve sistemi ile uzlaşır nitelikte olanlarının kıyasen uygulanması gerektiği hususunda şüphe bulunmamaktadır.
Buna göre, 6100 sayılı Kanun'un "Hakem veya hakem kurulunca bilirkişi seçimi" başlıklı 431. maddesinde, hakem veya hakem kuruluna, bir veya birden çok bilirkişi seçme, dolayısıyla uyuşmazlığın çözümünün teknik ve özel bilgiyi gerektirmesi halinde bilirkişi kurumuna başvurma yetkisi verildiğinden; Sigorta Tahkim Komisyonunca görevlendirilecek hakem veya hakem heyeti tarafından bilirkişi görevlendirilmesine hukuken bir engel bulunmadığı gibi somut uyuşmazlıktaki kusur oranı ya da gerçek zararın, işin uzmanı olan bilirkişilerce tespitinde de adaletin temini ve hukuk düzeninin tesisi bakımından kamu yararı bulunmaktadır.
22/06/2008 tarih ve 26914 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sigorta Eksperleri Yönetmeliği incelendiğinde; eksperlik dallarından ruhsat alınabilmesi için kursa katılım sağlanması ve sonucunda yapılan sınavın kazanılması, ardından stajın tamamlanması gerektiği, kara araçları branşının da "motorlu taşıtları - kasko" ve "motorlu kara taşıtları dışındaki kara taşıtları"na yönelik sigorta iş ve işlemlerinde uzmanlık sağladığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, teknik uzmanlık gerektiren bir yapıya sahip olan sigortacılık sektöründe ortaya çıkan, sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümünde adli yargıdan farklı ve özel bir yargılama yapılması amacıyla 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu uyarınca oluşturulan sigortacılıkta tahkim sisteminde, adli ve idari yargıdan ayrı bilirkişilik usûl ve esasları içeren düzenleyici işlemlerin hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında yukarıda yer verilen mevzuat uyarınca hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır.
Bu nedenle, sigortacılıkta tahkim sisteminde bilirkişilik yapılabilmesi için, adli bilirkişiliğe nazaran farklı bilgi ve belgeler istenilmesine, ayrı bir liste hazırlanmasına, hazırlanacak listelere kaydedilecek bilirkişilerde farklı koşullar aranmasına, bu kapsamda değer kaybı dahil motorlu araç sigortalarının hesaplanmasında görevlendirilecek bilirkişilerde "kara araçları branşında ruhsat sahibi sigorta eksperi olma" şartı aranmasına yönelik dava konusu düzenlemelerin hukuka uygun bulunduğu sonucuna varılmaktadır.
Öte yandan, davacının iddiasının aksine, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun tahkime ilişkin hükümlerinin, Sigortacılık Kanunu'nda öngörülen tahkim müessesesi ve sistemi ile uzlaşır nitelikte olanlarının kıyasen uygulanması mümkün olduğundan, sigortacılıkta tahkim nezdindeki bilirkişilik kurumu bakımından 6100 sayılı Kanun'un bilirkişi listelerinin oluşturulmasına ilişkin kurallarına (örneğin, bilirkişi listesinin bölge adliye mahkemelerinin yargı çevreleri esas alınmak suretiyle bilirkişilik bölge kurulu tarafından hazırlanması vb.) tümüyle bağlı olunduğu söylenemeyeceği gibi, yalnızca adli ve idari yargı alanında yürütülen her türlü bilirkişilik faaliyetini kapsayan 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu'nun da sigortacılıkta tahkim nezdindeki bilirkişilik kurumu bakımından doğrudan ve aynen uygulanmasına hukuken olanak bulunmamaktadır. Kaldı ki, Bilirkişilik Kanunu ve Yönetmeliği uyarınca belirlenen "İş Sağlığı ve Güvenliği-Sigorta" temel uzmanlık alanının "Kara Araçları Hasar (Değer Kaybı) Tespiti" alt uzmanlık alanında görev yapacak bilirkişiler bakımından, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumundan verilen her bir başvurulan alt uzmanlık alanından ayrı ayrı ruhsat sahibi olma koşulu aranmıştır.
Ayrıca, 5684 sayılı Kanun'un 22. maddesinin 13. ve 14. fıkralarında, sigorta eksperlerinin tarafsız olmak zorunda oldukları açıkça hükme bağlandıktan sonra bu tarafsızlığı sağlamak için çeşitli yasaklar getirilmiş, anılan kurallara uyulmaması ise aynı Kanun'un 35. maddesiyle adli para cezası yaptırımına bağlanmış olduğundan, davacının bu husustaki iddialarına da itibar edilmemiştir.
Dava Konusu Sigorta Tahkim Bilirkişileri 2019 Listesinin "Değer Kaybı Dahil Motorlu Araç Sigortalarının Hesaplanması" Başlığı Altındaki Kısmının İncelenmesi:
Yönetmelik'in 16. maddesinin 1. fıkrasının hukuka uygun bulunan (b) bendi dikkate alınarak Sigorta Tahkim Komisyonu tarafından yayımlanan Sigorta Tahkim Bilirkişileri 2019 Listesinin "Değer kaybı dahil motorlu araç sigortalarının hesaplanması" başlığı altındaki kısmında, anılan kuralda aranan koşulları taşımaması nedeniyle davacıya yer verilmediği anlaşıldığından, bahse konu listenin bu kısmında da hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 18/04/2019 tarih ve 30749 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sigorta Tahkim Komisyonu Bilirkişilik Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendinin, 15. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde yer alan ".... ve 16 ıncı maddede belirtilen uzmanlık alanını gösteren diploma, mesleki yeterlilik belgesi, uzmanlık belgesi, ustalık belgesi veya benzeri belgeye sahip olmak." ibaresinin, 16. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin, 18. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinin ve 19. maddesinin 2. fıkrasının iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE,
2. Sigorta Tahkim Komisyonu tarafından yayımlanan Sigorta Tahkim Bilirkişileri 2019 Listesinin "Değer kaybı dahil motorlu araç sigortalarının hesaplanması" başlıklı kısmının, davacıya yer verilmemesi yönünden iptali istemi bakımından DAVANIN REDDİNE,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmasız işler için belirlenen … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 23/11/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.