T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/12001
Karar No : 2023/2891
DAVACI: … Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ: Av. …
DAVALI: … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLLERİ: Huk. Müş. … Huk. Müş. …
DAVALI YANINDA MÜDAHİL: … Havacılık Savunma Sanayi Tic. A.Ş.
VEKİLLERİ:
1- Av. …
2- Av. …
DAVANIN_KONUSU:
1- 06/04/2017 tarih ve 30030 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ uyarınca usûl ve esasları belirlenen Gübre Takip Sisteminin (GTS) uygulanmasında yüklenici firma konumundaki … Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile davalı idare arasında imzalanan 07/07/2017 tarihli DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi'nin,
2- Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ile bildirilen DNA barkod ve DNA bandrol fiyatlandırmalarına yönelik … tarih ve … sayılı Komisyon kararının, iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI: Sisteme yönelik tek taraflı hareket edilmemesi için yüklenici firmanın toplantıya davet edildiği, ihtarda bulunulduğu; ancak tüm bunlara rağmen kendilerine bir dönüş yapılmadığı, son olarak 17/09/2019 tarihinde Gübre Takip Sistemine giriş yapmaya çalıştıklarında, barkod ve bandrol bedelleri ödenmediği için satışın durdurulduğu, bundan sonra yapılacak üretimlerin kayıt dışı sayılacağı şeklinde uyarı alındığı, ödeme yapmayan diğer firmaların değil sadece kendilerine yönelik olarak sisteme erişimin engellendiği, bu gelişmeler üzerine 18/09/2019 tarihinde davalı idarenin dava konusu yazıyı firmalara gönderdiği, mağduriyet yaşanmaması için 18/09/2019 tarihinde yüklenici firma ve Bakanlık yetkilileri ile bir toplantı yapılarak ihtirazi kayıtla ödeme yapıldığı, vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulabileceği, Tebliğ ile getirilen yükümlülüklerin hukuka aykırı olduğu, Devlet tarafından yapılması gereken denetimin özel hukuk tüzel kişisi aracılığıyla yapılmasının öngörüldüğü, ilgili Tebliğ’de ve dayanak mevzuatta Gübre Takip Sisteminin kamu kaynağı kullanılmadan uygulanmasının, kaynağının üreticiden karşılanmasının, birim fiyatın Bakanlık tarafından belirlenmesinin düzenlenmediği, bu sistemin araç muayene sistemine benzediği; ancak o sistemde hangi tür araçların muayene ücretlerinin ne kadar olduğu, yıllara göre hangi oranda artış göstereceği vs. açıkça düzenlendiği, dava konusu hususlarda ise bunun söz konusu olmadığı, Anayasa uyarınca, kanunda açıkça hüküm olması hâlinde kamu hizmetlerinin özel hukuk sözleşmeleri ile gördürülebileceği, oysa söz konusu Sözleşme'nin kanuni dayanağının bulunmadığı, Tebliğ’de ve dayanak mevzuatta gübre firmalarının Gübre Takip Sistemini kullanmaları hâlinde mali yükümlülüklerinin doğacağına ilişkin bir hüküm bulunmadığı, birim fiyatların hangi usûl ve esaslara göre belirlendiğine, değişikliklerin ne şekilde olacağına ve diğer hususlara yönelik hiçbir açıklama yapılmadığı, sistemde hukuki belirliliğin bulunmadığı, fiyatların fahiş olduğu, 18/09/2019 tarihli işlemin iptali talep edilmişse de idarenin verdiği savunma ve eklerinden bu işlemin dayanağının … tarih ve … sayılı Komisyon kararı olduğunun anlaşıldığı, bu nedenle Sözleşme'nin ve anılan Komisyon kararının iptali istemi yönünden davanın görülmesi ve anılan işlemlerin iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Usûl yönünden, davanın süresinde açılmadığı, 18/09/2019 tarihli işlemin bireysel yönünün ağır bastığı, Danıştay’da görülmemesi gerektiği; esas yönünden, Gübre Takip Sisteminin kamu güvenliği açısından önem arz ettiği, söz konusu Tebliğ’in yayımlanmasının ardından, Bakanlık makamının … tarih ve … sayılı oluru ile Gübre Takip Sistemine yönelik yetkinin Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğüne verildiği, Genel Müdürlük makamının … tarih ve … sayılı oluru ile Komisyon oluşturulduğu, bu Komisyonun … tarih ve … sayılı kararı ile … Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile pazarlık yapılarak sözleşme yapılmasına karar verildiği, 07/07/2017 tarihinde de anılan şirket ile "DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi" imzalandığı, imzalanan Sözleşme'nin 5. maddesinde DNA barkod ve karekod birim fiyatları ve yıllık fiyat güncellemelerinin belirlendiği, Gübre Takip Sisteminin nitratlı gübrelerde 01/01/2018 tarihinde, diğer gübrelerde ise 01/07/2018 tarihinde başlaması yönünde Tebliğ’de hüküm bulunsa da uygulamadaki deneyimler ve sorunlar dikkate alınarak; nitratlı gübreler ile tekli azotlu gübrelerde DNA barkod ve karekod uygulamasına geçilmesi, diğer gübrelerin her boyuttaki ambalajlarına 01/07/2020 tarihine kadar sadece karekod uygulanarak takip sisteminin devam etmesi yönünde Bakanlık makamı tarafından 31/05/2018 tarihli olur verildiği, oluşturulan Komisyonun … tarih ve … sayılı kararında ise uygulama birim fiyatlarının belirlendiği ve 01/07/2018 - 31/12/2018 tarihlerini kapsayacak şekilde Gübre Takip Sistemi internet sayfasında yayımlandığı ve firmaların 29/06/2018 tarihli yazı ile bilgilendirildiği, yıllık fiyat güncellemelerinin, enflasyon artışı göz önüne alınarak Bakanlık makamınca yetkilendirilmiş Komisyonca belirlendiği, bu kapsamda 27/06/2018 tarihli kararda belirlenen fiyatların 2019 yılında hiçbir artış yapılmadan uygulandığı, 2020 yılı için ise 2019 TEFE, TÜFE artış oranı dikkate alınarak yetkili Komisyonca %12 artış yapıldığı, ayrıca davacı şirket ve sektördeki bazı şirketler tarafından Rekabet Kurumuna yapılan şikayetin Rekabet Kurulunun … tarih ve …-… sayılı kararı ile reddedildiği, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
MÜDAHİLİN SAVUNMASI: Davalı idarenin savunmasına benzer ifadelere yer verilerek ve dava konusu işlemlerin hukuka ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek, davanın reddi gerektiği ifade edilmektedir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: …
DÜŞÜNCESİ : Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ'in verdiği yetki kapsamında imzalanan Sözleşme'de ve DNA barkod ve karekod birim fiyatlarının belirlenmesine yönelik Komisyon kararında hukuka aykırılık bulunmadığından davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI: …
DÜŞÜNCESİ : Davacı … Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş. vekilleri Av. … ve Av. … tarafından, 06/04/2017 tarih ve 30030 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ uyarınca usûl ve esasları belirlenen Gübre Takip Sisteminin (GTS) uygulanmasında yüklenici firma konumundaki … Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile davalı idare arasında imzalanan 07/07/2017 tarihli DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi'nin ve Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ile bildirilen DNA barkod ve DNA bandrol fiyatlandırmalarının dayanağı olduğu belirtilen … tarih ve … sayılı Komisyon kararının iptali istenilmektedir.
4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun'un "Ürünlere ilişkin teknik düzenlemeler" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında "Ürünlere ilişkin teknik düzenlemeler yetkili kuruluşlar tarafından hazırlanır." ve Tebliğ'in yürürlüğe girdiği tarihten sonra yayımlanan 2. fıkrasında; "(Ek fıkra: 18/6/2017-7033/65 md.) Yetkili kuruluşlar, teknik düzenlemeleri insan sağlığının, can ve mal güvenliğinin, çevrenin, hayvan ve bitki sağlığının veya tüketicinin korunması veya enerji verimliliğinin sağlanması gibi bir kamu yararını gözeterek, rekabeti engellemeyecek şekilde ve gözettiği amacın ötesine geçmeyen, uygun, orantılı, açık ve uygulanabilir hükümler koyarak hazırlar." hükmü yer almaktadır.
639 sayılı Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Düzenleme yetkisi" başlıklı 28. maddesinde; "Bakanlık; görev, yetki ve sorumluluk alanına giren ve önceden kanunla düzenlenmiş konularda idarî düzenlemeler yapabilir." hükmüne yer verilmiştir.
06/04/2017 tarih ve 30030 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ'in 1. maddesinde, Tebliğ'in amacının, piyasaya arz edilen gübrelerin paketleme aşamasından son kullanıcıya kadar takibinin sağlanmasına ilişkin gerekli usûl ve esasları belirlemek olduğu ifade edilmiş, 2. maddesinde, Tebliğ'in, 18/03/2004 tarih ve 25406 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tarımda Kullanılan Kimyevi Gübrelere Dair Yönetmelik ile 29/3/2014 tarihli ve 28956 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tarımda Kullanılan Organik, Organomineral Gübreler ve Toprak Düzenleyiciler ile Mikrobiyal, Enzim İçerikli ve Organik Kaynaklı Diğer Ürünlerin Üretimi, İthalatı, İhracatı ve Piyasaya Arzına Dair Yönetmelik kapsamında yer alan gübrelerin son kullanıcıya kadar takibine yönelik içerik ve ambalajların işaretlenmesi ile gübre dağıtıcılarının depo ve/veya satış yerlerine kamera takılmasına ilişkin usûl ve esasları kapsadığı belirtilmiş, 3. maddesinde, dayanak mevzuat sayılmış, 4703 sayılı Kanun ve 639 sayılı KHK'nın 28. maddesi de bu mevzuat içinde yer almıştır.
Yukarıda alıntısı yapılan 4703 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 1. fıkrası (sonradan yürürlüğe girse de dava konusu düzenlemeleri destekler nitelikteki 2. fıkrası) ve 639 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 28. maddesi hükümleri incelendiğinde, davalı idarenin tebliğ ile Gübre Takip Sistemine ilişkin düzenlemeler yapmasında yetkisi bulunduğu anlaşılmaktadır.
2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ ile getirilen Gübre Takip Sistemi ile piyasaya arz edilen belirli gübrelerin paketleme aşamasından son kullanıcıya kadar takibinin sağlanması amaçlanmaktadır. Tarımsal faaliyetlerde verimin artırılmasında önemli etkenler arasında yer alan gübreler, tarım dışı olarak el yapımı patlayıcı (EYP) yapımında da kullanılmaktadır. Gübre Takip Sisteminin, gübrelerin el yapımı patlayıcı yapımında kullanılmasının önlenmesi ve böylece kamu güvenliğine yönelik tehditlerin bertaraf edilmesine ilişkin bir işlevi olduğu kadar tarımsal üretimde verimin artırılması bakımından önemli bir işlevi de bulunmaktadır. Tarımsal üretimde verimin artırılmasında hangi tür gübrenin kullanılacağı toprak analizlerine göre belirlenmektedir. Toprağın ihtiyacına göre doğru gübre kullanılması ve böylece tarımsal üretimde verimin artırılması, gübre desteğinin amaca uygun olarak yapılabilmesi, gübre üretim ve ithalatının doğru planlanabilmesinin Gübre Takip Sisteminden elde edilecek verilere dayanılarak yapılabileceği noktasında bir duraksama bulunmamaktadır. Bu nedenle, tarım arazilerinden nitelik ve nicelik yönünden en üst düzeyde verim alınabilmesi, ayrıca el yapımı patlayıcıların kamu güvenliğine yönelik tehditlerinin engellenebilmesi bakımından, kamu idarelerince çok yönlü yapılan çalışmaların ardından davalı idarece oluşturulan Gübre Takip Sisteminin hazırlanmasında ve uygulanmasında tarımsal üretimde verimliliğin artırılması ve kamu güvenliğinin sağlanması yönünden kamu yararı bulunduğu sonucuna varılmaktadır.
2017/17 nolu tebliğin 5'inci maddesinin 1. fıkrası "Bakanlık, teknik düzenleme çerçevesinde karekod ve DNA barkodlu takip sistemi ile kamera sisteminin kurulum ve işletilmesi ili ilgili faaliyetler ayrı ayrı veya bir bütün olarak yapar veya yaptırır." hükmüne,2. fıkrasında ise, üreticiler, piyasaya arz edilecek gübrelerde izlenebilirliği sağlayacak şekilde karekod ve DNA barkod içeren işaretleyici etiketli takip sistemin kurmak ve uygulamak zorundadır." hükmüne yer verilmiştir.
Gıda ve Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından bakan oluruyla tebliğ ile getirilen G.T.S.'nin (Gübre Takip Sisteminin ) EYP ile (El yapımı patlayıcı) etkin mücadele kapsamında önemli bir uygulama olması nedeniyle Milli güvenlik ve gizlilik gözetilerek yaptırılması için komisyon oluşturulmasına karar verildiği ve Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü tarafından; 22/06/2017 tarihinde komisyon oluşturulduğu ve G.T.S. Teknolojinin Türkiye 'de ilk ve tek olması nedeniyle ve patent alınması gerektiğinden bahisle 2886 sayılı Kanunun 51/1 maddesi uyarınca uygulama yapılmasına karar verildiği, söz konusu Genel Müdürlük kararı sonrasında oluşan komisyonda … tarih ve … sayılı karar alındığı ve bu kararda, G.T.S.'nin temelinde; EYP ile etkin mücadelenin yer alıyor olması sebebiyle açık ilan ve çağrı yapılmamasına, Türkiye'de DNA barkod teknolojisinin uygulanmasını tek olarak elinde bulunduran ... Havacılık ve Savunma San. Tic. A.Ş. ile Bakanlıkla hazırlanan idari ve teknik şartname çerçevesinde 2886 sayılı Yasanın 51/1 fıkrası uyarınca pazarlık usulü ile sözleşme yapılmasına karar verildiği, 07/07/2017 tarihinde anılan şirket ise DNA Barkod ile Gübre Takip Sisteminin Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi imzalandığı, sözleşmenin 5. maddesinde DNA barkod ve karekod birimi fiyatları ve yıllık fiyat güncellenebilirliğinin belirlendiği anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından dava konusu edilen, … tarih ve … sayılı komisyon kararıyla; uygulama birim fiyatlarının belirlendiği ve GTS web sayfasında 1 Temmuz ila 31 Aralık 2018 tarihlerini kapsayacak şekilde ilan edildiği anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından; ... Havacılık Sav. San. ve Tic. A.Ş. Tarafından belirlenen fiyatlarda belirsizlik olduğu ileri sürülmekte ise de; Bakanlık tarafından oluşturulan komisyonca «tavan» fiyatların belirlendiği, 2019 yılı için belirlenen fiyatlarda artışa gidilmediği, 2020 yılı için ise, TÜFE oranında (%12) bir artışa gidildiği anlaşılmakta olup dava konusu komisyon kararında hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Davacı vekili tarafından, G.T.S. uygulamasında yüklenici firma konumunda olan ... Havacılık Savunma San. Tic. A.Ş. İle davalı idare arasında imzalanan 07/07/2017 tarihli DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi hukuka aykırı olduğu, söz konusu denetim görevinin «kolluk görevi» niteliğinde olması nedeniyle özel hukuk tüzel kişisi eliyle bu hizmetin gördürülemeyeceği, kamu eliyle bu hizmetin görülmesi gerektiği iddiası ve, ayrıca üretici firmalara bu maliyetin yüklenmesinin "diğer mali yükümlülük" olduğu ve kanunilik ilkesi gereğince ancak yasa ile böyle bir mali yükümlülük yüklenilebileceği ileri sürülmekte ise de: 2017/17 sayılı tebliğ de Takip Sisteminin, Tarım Bilgi Sistemi ile entegre çalışacağı ve takip sistemi ve kameraların Bakanlığa eş zamanlı olarak veri akışını sağlayacak şekilde olacağı düzenlendiğinden, yüklenici firma ... Havacılık Savunma San. ve Tic. A.Ş.'nin G.T.S işleyişini sağlayacak nitelikteki DNA sıvısını/tozunu ürettiği ve DNA'yı gübreye enjekte edecek makineyi icat ettiği, bu G.T.S. Sistem ile Bakanlık Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü'nün kimin, nerede, ne zaman, ne şekilde ve kime ne kadar gübre sattığının takip edilebileceği anlaşıldığından, söz konusu «denetim hizmetinin» yine kamu idaresi tarafından yürütüldüğü, özel hukuk tüzel kişisine denetim görevi (kolluk Görevi) verilmediği açık olduğundan bu iddiaya da itibar edilmemiştir.
Diğer taraftan yine tebliğ'in 5.'inci maddesinin 2. fıkrasında ve 6. fıkrasında 7. fıkrasında üreticileri ve dağıtıcıların G.T.S. Sistemi için gerekli alt yapıyı oluşturacağı kuralları yer almaktadır.
Bu durumda, ... Havacılık Savunma San. ve Tic. A.Ş. Tarafından üretici ve ithalatçı firmalardan istenen bedelin barkod ve bandrol bedelleri olduğu ve "diğer mali yükümlülük" sayılmayacağı,2017/17 sayılı Tebliği'nin 5. Maddesinin 2,6 ve7 Fıkrası uyarınca üretici firmalara takip sistemini kurma yükümlülüğü de getirildiği göz önüne alındığında işlemin bu yönüyle de hukuka uygun olduğu anlaşılmaktadır.
Ayrıca, Gübre Üreticileri ,İthalatçı ve İhracatçıları Derneği tarafından, 06/04/2017 tarih ve 30030 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ'in ve anılan Tebliğ uyarınca tesis edilen Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle Danıştay 10.Dairesinde açılan davada, davanın reddine karar verildiği, söz kararın temyiz edilmesi sonucu Danıştay İdari Dava Daireleri kurulunca onama kararı verildiği anlaşılmaktadır.
Bu Durumda, Danıştay 'da hukuka uygunluk denetiminden geçen 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ' nin uygulanması amacına yönelik tesis edilen dava konusu, ... Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile davalı idare arasında imzalanan 07/07/2017 tarihli DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi'nin ve Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ile bildirilen DNA barkod ve DNA bandrol fiyatlandırmalarının dayanağı olduğu belirtilen … tarih ve … sayılı Komisyon kararının hukuka uygun olduğu anlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 30/05/2023 tarihinde, davacıyı temsilen Av. …'in, davalı idareyi temsilen Huk. Müş. … ile Huk. Müş. …'in ve davalı yanında müdahili temsilen Av. … ile Av. …'ün geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usûlüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
İşlem tarihindeki ismiyle Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından, piyasaya arz edilen gübrelerin paketleme aşamasından itibaren son kullanıcıya kadar olan takibinin sağlanmasına ilişkin gerekli usûl ve esasları belirlemek amacı ile 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ hazırlanmış ve bu Tebliğ, 06/04/2017 tarih ve 30030 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Bakanlık makamının … tarih ve … sayılı oluruna istinaden Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü makamının … tarih ve … sayılı oluruyla oluşturulan Komisyonun … tarih ve … sayılı kararı ile Gübre Takip Sistemi (GTS) kapsamında karekod ve DNA barkod teknolojisinin uygulanması noktasında Bakanlıkça hazırlanan idari ve teknik şartnameler çerçevesinde ülkemizde DNA barkod teknolojisi uygulamasına sahip tek şirket olması nedeniyle ... Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile pazarlık yapılarak sözleşme imzalanmasına karar verilmiştir.
Anılan Tebliğ uyarınca usûl ve esasları belirlenen Gübre Takip Sisteminin (GTS) uygulanmasında yüklenici firma konumundaki ... Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile davalı idare arasında 07/07/2017 tarihinde DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi imzalanmıştır.
Anılan Komisyonun … tarih ve … sayılı kararı ile 01/07/2018 tarihinden itibaren nitratlı gübreler ile azotlu tekli gübrelere uygulanacak DNA barkod ve karekod birim fiyatının KDV hariç 2,50 TL, amonyum sülfat için ise KDV hariç 2,00 TL olarak belirlenmesine, katı / sıvı nitratlı ürünler ile gübre olarak tescil edilen nitrik asite de DNA barkod ve karekod uygulanacağından uygulama birim fiyatının 50 kg/lt ambalaj büyüklüğü için KDV hariç 2,50 TL, diğer ambalajlar için bu rakam baz alınarak fiyatlandırma yapılmasına, 2018 yılı için tavan fiyatın KDV dahil 75 kuruş olarak belirlenmesine, ürün çeşidi, ambalaj boyutuna göre fiyatlandırmanın bu fiyat baz alınarak yüklenici firma tarafından belirlenmesine, Komisyonun … tarih ve … sayılı kararında 2018 yılı için belirlenen KDV dahil 75 kuruş DNA barkodlu karekod etiket birim fiyatının tavan fiyat olarak yüklenici firmaya bildirilmesine, ürün çeşidi, fiyatı, üretim miktarı, ambalaj boyutu, büyüklüğü ve diğer faktörler dikkate alınarak fiyatlandırmanın bu fiyat baz alınarak yüklenici firma tarafından belirlenmesine, Bakanlığın onayı alındıktan sonra uygulamaya konulmasına, belirlenen uygulama birim fiyatlarının 01/07/2018 - 31/12/2108 tarihleri arasında uygulanmasına, birim fiyatlara ilişkin bilgilerin GTS internet sayfasında her bir firmanın kendi kişisel ekranlarında 01/07/2018 - 31/12/2108 tarihleri arasını kapsayacak şekilde ilan edilmesine karar verilmiştir.
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı, "Gübre Takip Sistemi" konulu, bütün gübre firmalarına dağıtımlı işlemi ile Tebliğ uyarınca bütün gübrelerde ambalaj içerisinin DNA barkod, ambalaj dışının da karekod ile etiketlenerek kimliklendirilmesi şeklinde yapılacak uygulamanın bir kısım gübrelerde 01/01/2018, bir kısım gübrelerde ise 01/07/2018 tarihinde başlayacağının belirtildiği; ancak uygulamada yapılan değişiklikle, bazı ürünlerde geçiş dönemi amacıyla ambalaj üzeri sadece karekod ile etiketlendirilerek piyasaya arz edileceği, bu kapsamda 01/07/2018 tarihinden itibaren nitratlı gübreler (AN, CAN, potasyum nitrat ve sodyum nitrat) ile azotlu tekli gübrelere (üre, %21 AS) ambalaj içine DNA barkod ve ambalaj dışına karekod uygulanacağı, bunların dışında kalan diğer gübrelerin her boyuttaki ambalajlarına sadece karekod uygulanacağı; ancak ambalaj dışına uygulanacak karekod etiketlerin DNA barkodlu (DNA bandrol) olacak ve bütün ürünleri kapsayacak şekilde uygulanacağı, diğer yandan patlayıcı imalinde kullanılan veya kullanılması muhtemel katı/sıvı nitratlı ürünler ile gübre olarak tescil edilen nitrik asite de DNA barkod ve karekod uygulanacağı, GTS internet sayfasında fiyatlandırmanın yer alacağı, GTS ile ilgili tüm iş ve işlemlerin ... Havacılık Sav. San. Tic. A.Ş. tarafından yürütüleceği, piyasaya arz edilecek tüm gübrelerin satış ve sevk işlemleri 01/07/2018 tarihinden itibaren GTS üzerinden yapılacağından, gübre sektöründe faaliyet gösteren Bakanlıktan lisanslı gerçek ve tüzel kişilerin ivedilikle GTS'ye kayıt olmaları gerektiği belirtilmiştir.
Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ile söz konusu fiyatlandırma, davacı tarafından öğrenilmiştir.
Bunun üzerine, 18/11/2019 tarihinde kayda giren dilekçe ile bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USÛL YÖNÜNDEN:
20/01/1982 tarih ve 17580 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinin 1. fıkrasında, ilk derece mahkemesi olarak Danıştay'da görülecek davalar sayılmıştır. Bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere karşı açılacak iptal davaları da bu davalar arasında gösterilmiştir.
Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün 18/09/2019 tarih ve 2839895 sayılı yazısı ile bildirilen DNA barkod ve DNA bandrol fiyatlandırmalarına yönelik 27/06/2018 tarih ve 4 sayılı Komisyon kararı, Bakanlıkça çıkarılan ve ülke çapında uygulanan bir düzenleyici işlem niteliğinde olduğu dikkate alındığında, davalı idarenin anılan işleme yönelik görev itirazı yerinde görülmemiştir.
Davacı tarafından, dava konusu Sözleşme ve fiyatlandırmaya ilişkin Komisyon kararı, Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün 18/09/2019 tarih ve 2839895 sayılı yazısı ile öğrenildiğinden ve bu tarihten itibaren 60 günlük dava açma süresinin son günü olan 17/11/2019 tarihi pazar gününe denk geldiğinden, bu tarihten sonraki ilk mesai gününde 18/11/2019 tarihinde açılan davanın süresinde olduğu sonucuna varılarak, davalı idarenin süre itirazı yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan, 05/03/2020 tarih ve 7223 sayılı Kanun'la yürürlükten kaldırılan 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun'un "Ürünlere ilişkin teknik düzenlemeler" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında, "Ürünlere ilişkin teknik düzenlemeler yetkili kuruluşlar tarafından hazırlanır." hükmü; Tebliğ'in yürürlüğe girdiği tarihten sonra yayımlanan 18/06/2017 tarih ve 7033 sayılı Kanun'la eklenen 2. fıkrasında, "Yetkili kuruluşlar, teknik düzenlemeleri insan sağlığının, can ve mal güvenliğinin, çevrenin, hayvan ve bitki sağlığının veya tüketicinin korunması veya enerji verimliliğinin sağlanması gibi bir kamu yararını gözeterek, rekabeti engellemeyecek şekilde ve gözettiği amacın ötesine geçmeyen, uygun, orantılı, açık ve uygulanabilir hükümler koyarak hazırlar." hükmü yer almaktadır.
Yine işlem tarihinde yürürlükte bulunan (mülga) 639 sayılı Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü" başlıklı 8. maddesinde,
"(1) Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır:
...
b) Bitkisel üretimde kullanılan girdilerin ve üretim teknolojilerinin kullanımının uygunluğunu ve standartlarını belirlemek ve denetlemek.
...
e) Bitkisel üretim ile ilgili bilgi sistemlerini kurmak ve kullanılmasını sağlamak.
" hükmüne;
"Düzenleme yetkisi" başlıklı 28. maddesinde; "Bakanlık; görev, yetki ve sorumluluk alanına giren ve önceden kanunla düzenlenmiş konularda idarî düzenlemeler yapabilir." hükmüne yer verilmiştir.
06/04/2017 tarih ve 30030 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ'in 1. maddesinde, Tebliğ'in amacının, piyasaya arz edilen gübrelerin paketleme aşamasından son kullanıcıya kadar takibinin sağlanmasına ilişkin gerekli usûl ve esasları belirlemek olduğu ifade edilmiş; 2. maddesinde, Tebliğ'in, 18/03/2004 tarih ve 25406 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tarımda Kullanılan Kimyevi Gübrelere Dair Yönetmelik ile 29/3/2014 tarihli ve 28956 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tarımda Kullanılan Organik, Organomineral Gübreler ve Toprak Düzenleyiciler ile Mikrobiyal, Enzim İçerikli ve Organik Kaynaklı Diğer Ürünlerin Üretimi, İthalatı, İhracatı ve Piyasaya Arzına Dair Yönetmelik kapsamında yer alan gübrelerin son kullanıcıya kadar takibine yönelik içerik ve ambalajların işaretlenmesi ile gübre dağıtıcılarının depo ve/veya satış yerlerine kamera takılmasına ilişkin usûl ve esasları kapsadığı belirtilmiş; 3. maddesinde, dayanak mevzuat sayılmış; 4. maddesinde tanımlara yer verilmiş; 5. maddesinin 1. fıkrasında, Bakanlığın, teknik düzenleme çerçevesinde karekod ve DNA barkodlu takip sistemi ile kamera sisteminin kurulum ve işletilmesi ile ilgili faaliyetleri ayrı ayrı veya bir bütün olarak yapacağı veya yaptıracağı; 9. maddesinde, Bakanlığın, bu Tebliğ'in uygulanması ile ilgili her türlü düzenlemeyi yapmaya yetkili olduğu kural altına alınmıştır.
Dava Konusu Sözleşme'nin İncelenmesi:
Bitkisel üretimde girdi olarak kullanılan ve verimin artırılmasında önemli bir rolü bulunan, aynı zamanda içerikleri itibarıyla hayvan ve insan sağlığı ile doğrudan ilgili olan gübrenin uygunluğunu ve standartlarını belirleyip takip ve denetimini yapmak, süreç ve girdiler dahil olmak üzere bir bütün olarak bitkisel üretim ile ilgili bilgi sistemleri kurmak ve kullanılmasını sağlamak ile görevli bulunan davalı Bakanlığın, anılan konularda görevinin gereklerini yerine getirebilmek için idari düzenlemeler ve sözleşmeler yapabileceğinde duraksama bulunmamaktadır.
Nitekim, dava konusu Sözleşme'nin dayanağı olan 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ'in tamamının iptali istemini de içeren dava sonucunda; Danıştay Onuncu Dairesinin 08/10/2020 tarih ve E:2018/3874, K:2020/3574 sayılı kararı ile mülga 4703 sayılı Kanun ve 639 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında, Bakanlık yetkisi dahilinde, gerek tarımsal üretimde verimin artırılmasına yönelik önemli bir girdi olması, gerekse el yapımı patlayıcı yapımında kullanılması nedeniyle piyasaya arz edilen gübrelerin paketleme aşamasından son kullanıcıya ulaşmasına kadar takibini öngören, dolayısıyla millî güvenlik, kamu sağlığı ve kamu yararı gözetilerek çıkarılan Tebliğ'de hukuka ve mevzuata aykırı bir yön bulunmadığı gerekçesiyle Tebliğ'in iptali istemi bakımından davanın reddine karar verilmiş, bu karar, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 31/01/2022 tarih ve E:2021/788, K:2022/229 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmiştir.
Anılan Tebliğ'in 5. maddesinin 1. fıkrasında, Bakanlığın, teknik düzenleme çerçevesinde karekod ve DNA barkodlu takip sistemi ile kamera sisteminin kurulum ve işletilmesi ile ilgili faaliyetleri ayrı ayrı veya bir bütün olarak yapacağı veya yaptıracağı; 9. maddesinde, Bakanlığın bu Tebliğ'in uygulanması ile ilgili her türlü düzenlemeyi yapmaya yetkili olduğu; 12. maddesinde de, Tebliğ hükümlerini Bakanın yürüteceği kurala bağlanmıştır. Tebliğ'in anılan maddeleri uyarınca Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü tarafından düzenlemeler yapılmasına yönelik Bakanlık makamının oluruna istinaden Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünce oluşturulan Komisyonun … tarih ve … sayılı kararı ile Gübre Takip Sistemi (GTS) kapsamında karekod ve DNA barkod teknolojisinin uygulanması noktasında Bakanlıkça hazırlanan idari ve teknik şartnameler çerçevesinde müdahil ... Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile pazarlık yapılarak sözleşme imzalanmasına karar verilmiş, ardından, müdahil şirket ile davalı idare arasında, 07/07/2017 tarihinde, DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi imzalanmıştır.
Öte yandan, işbu davanın konusunu oluşturan Sözleşme'nin imzalanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı Komisyon kararının iptali istemiyle açılan dava sonucunda, Danıştay Onuncu Dairesinin 30/05/2023 tarihli ve E:2020/3994, K:2023/2903 sayılı kararıyla, hukuka ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bu durumda, hukuka uygunluğu yargı kararıyla tespit edilen Tebliğ'in verdiği yetki çerçevesinde Bakanlık makamının oluruna istinaden Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünce oluşturulan Komisyon tarafından alınan ve yine yargı kararıyla hukuka uygun bulunan karar doğrultusunda müdahil şirket ile imzalanan, Gübre Takip Sisteminin ivedilikle uygulamaya konularak yukarıda bahsedilen milli güvenlik ve kamu sağlığına yönelik kamu yararının gecikme olmaksızın sağlanması amacı taşıyan Sözleşme'de hukuka ve kamu yararı ile hizmet gereklerine aykırılık bulunmamaktadır.
Dava Konusu Komisyon Kararının İncelenmesi:
DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi'nin "DNA Barkod ve karekod birim fiyatları" başlıklı 5. maddesinde, kuru kimyasal ürünlere 50 kg torba DNA barkod ve karekod işlemi birim fiyatı 0.75 USD + KDV; kuru kimyasal ürünlere 25 kg torba DNA barkod ve karekod işlemi birim fiyatı 0.50 USD + KDV; 1 tonluk sıvı dökme olarak yapılan satışlarda DNA barkod ve karekod işlemi birim fiyatı 15 USD + KDV; 25 kg ve altındaki ambalaj büyüklükleri için beher kg/lt için DNA barkod ve karekod işlemi birim fiyatı 0.042 USD + KDV olarak belirlenmiş; yüklenicinin işbu Sözleşme altındaki yükümlülüklerinin yerine getirilmesinden doğacak tüm masrafların, birim fiyatları artırmaksızın yüklenici tarafından karşılanacağı; ancak Sözleşme'nin birim fiyatının, ABD Merkez Bankası tarafından açıklanan ABD doları enflasyon oranı dikkate alınarak; her yıl Ocak ayının ilk on beş günü içinde yeniden belirleneceği, yeniden belirlenen birim fiyatın Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü tarafından kullanıcılara duyurulacağı kurala bağlanmıştır. Sözleşme'nin "Ödemeler" başlıklı 11. maddesi ile işbu Sözleşme kapsamında yapılacak ödemelerin, ABD doları Merkez Bankası satış kuru karşılığı Türk lirası olarak kullanıcılar tarafından ödeneceği, ödemelerin yüklenici tarafından bildirilecek hesap numaralarına kullanıcılar tarafından gerçekleştirileceği, yüklenicinin ödemeye yapmayan kullanıcılara DNA barkod ve karekod sağlamayacağı kural altına alınmıştır.
Komisyonun … tarih ve … sayılı kararı ile 01/07/2018 tarihinden itibaren nitratlı gübreler ile azotlu tekli gübrelere uygulanacak DNA barkod ve karekod birim fiyatının KDV hariç 2,50 TL, amonyum sülfat için ise KDV hariç 2,00 TL olarak belirlenmesine, katı / sıvı nitratlı ürünler ile gübre olarak tescil edilen nitrik asite de DNA barkod ve karekod uygulanacağından uygulama birim fiyatının 50 kg/lt ambalaj büyüklüğü için KDV hariç 2,50 TL, diğer ambalajlar için bu rakam baz alınarak fiyatlandırma yapılmasına, 2018 yılı için tavan fiyatın KDV dahil 75 kuruş olarak belirlenmesine, ürün çeşidi, ambalaj boyutuna göre fiyatlandırmanın bu fiyat baz alınarak yüklenici firma tarafından belirlenmesine, Komisyonun … tarih ve … sayılı kararında 2018 yılı için belirlenen KDV dahil 75 kuruş DNA barkodlu karekod etiket birim fiyatının tavan fiyat olarak yüklenici firmaya bildirilmesine, ürün çeşidi, fiyatı, üretim miktarı, ambalaj boyutu, büyüklüğü ve diğer faktörler dikkate alınarak fiyatlandırmanın bu fiyat baz alınarak yüklenici firma tarafından belirlenmesine, Bakanlığın onayı alındıktan sonra uygulamaya konulmasına, belirlenen uygulama birim fiyatlarının 01/07/2018 - 31/12/2108 tarihleri arasında uygulanmasına, birim fiyatlara ilişkin bilgilerin GTS internet sayfasında her bir firmanın kendi kişisel ekranlarında 01/07/2018 - 31/12/2108 tarihleri arasını kapsayacak şekilde ilan edilmesine karar verilmiştir.
Sözleşme'nin 5. maddesi ile gübrelerin türüne ve ambalaj boyutuna göre temel bir fiyatlandırma yapılmış, yine aynı maddede birim fiyatın ABD doları enflasyon oranı dikkate alınarak her yıl Ocak ayının ilk 15 günü içinde yeniden belirleneceği kural altına alınmıştır.
Anayasa'nın 73. maddesinin 3. fıkrasında; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veya kaldırılacağı hüküm altına alınmıştır. Gübre Takip Sistemi çerçevesindeki DNA barkod ve karekod ücretlerinin ise idarenin kamu gücü kullanarak özel hukuk tüzel kişisi aracılığıyla sunulan hizmetin karşılığı olarak ödenen bir bedel olduğu; vergi resim, harç ve benzeri mali yükümlülük niteliğinde bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Gübre Takip Sistemi uygulamasına tam olarak 01/07/2018 tarihinden itibaren başlanıldığı dikkate alındığında, dava konusu Komisyon kararı ile Sözleşme'nin verdiği yetkiye dayanılarak, DNA barkod ve karekod için Sözleşme'de belirlenen ABD doları cinsindeki birim fiyatların, herhangi bir zam ya da artış uygulanmaksızın o dönemki Türk lirası karşılığının belirlendiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, DNA barkod ve karekod fiyatlandırmasına ilişkin Komisyon kararında Sözleşme'ye ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 06/04/2017 tarih ve 30030 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ uyarınca usûl ve esasları belirlenen Gübre Takip Sisteminin (GTS) uygulanmasında yüklenici firma konumundaki ... Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile davalı idare arasında imzalanan 07/07/2017 tarihli DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi'nin iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE,
2. Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ile bildirilen DNA barkod ve DNA bandrol fiyatlandırmalarına yönelik … tarih ve … sayılı Komisyon kararının iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ve davacı tarafından ödenen toplam … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, yine aşağıda ayrıntısı gösterilen ve müdahil tarafından ödenen toplam … TL yargılama giderinin davacıdan alınarak müdahile verilmesine,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarların kararın kesinleşmesinden sonra davacıya ve müdahile ayrı ayrı iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 30/05/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.