T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/12184
Karar No : 2023/3621
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Nak. Paz. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN_KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından; davalı idarece, sigortasız çalıştırılan işçiler olduğunun tespiti üzerine bu kişilerin işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile 2008/08-2016/09 dönemi aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinde verilmemesi nedeniyle davacı şirket hakkında toplam 227.172,00 TL idari para cezası uygulanmasına dair … tarih ve … sayılı işleme karşı yapılan itirazın reddine ilişkin İtiraz Komisyonunun … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; dava konusu idari para cezasının ..., ... ve ...'a ilişkin kısmının iptaline, ..., ... ve ...'a yönelik kısmı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca davalı idarenin istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, İstinaf Mahkemesi kararının haksız, Kurum işleminin ise usul ve yasaya uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulüyle Bölge İdare Mahkemesi kararının ... isimli işçi nedeniyle kesilen para cezası yönünden bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davalı idarece, bakkal ve marketlerde yapılan perakende ticaret işi ile iştigal eden davacı şirkete ait işyerinde yapılan yerel denetim ve 23/04/2008-30/09/2016 tarihleri arasındaki döneme ilişkin iş yeri kayıt ve belgelerinin incelenmesi neticesinde ..., ..., ..., ..., ... ve ... isimli işçilerin davacı şirkette bildirim yapılmadan çalıştıklarının tespit edildiği, bu tespitlere ve düzenlenen … tarih ve … sayılı rapora istinaden anılan 6 kişinin işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile 2008/08-2016/09 dönemi aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinde verilmemesi nedeniyle davacı şirket hakkında toplam 227.172,00 TL idari para cezası uygulanmasına dair Adana Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemine karşı yapılan itirazın İtiraz Komisyonunun … tarih ve … sayılı kararıyla reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun "Sigortalı sayılmayanlar" başlıklı 6. maddesinde, "Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları hükümlerinin uygulanmasında;
a) İşverenin işyerinde ücretsiz çalışan eşi,.....4 üncü ve 5 inci maddelere göre sigortalı sayılmaz. " hükmüne; ''Sigortalı bildirimi ve tescili'' başlıklı 8. maddesinde, "İşverenler, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri, 7 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür." hükmüne; "Sigortalılığın sona ermesi" başlıklı 9. maddesinde, "Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık; a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten, ...itibaren sona erer...Birinci fıkranın (a), (c) ve (d) bentlerine göre sigortalılığı sona erenlerin durumları işverenleri tarafından, ... en geç on gün içinde Kuruma bildirilir." hükmüne, aylık prim ve hizmet belgelerinin verilmesi gereken tarihte yürürlükte olan haliyle "Prim Belgeleri ve İşyeri Kayıtları" başlıklı 86. maddesinin 1. fıkrasında, "İşveren bir ay içinde 4 üncü ve 5 inci maddeye tâbi çalıştırdığı sigortalıların ve sosyal güvenlik destek primine tâbi sigortalıların;
a) Ad ve soyadlarını, T.C. kimlik numaralarını,
b) 80 inci maddeye göre hesaplanacak prime esas kazançlarını,
c) Prim ödeme gün sayıları ile prim tutarlarını, gösteren ve örneği Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenen asıl veya ek aylık prim ve hizmet belgesini, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındakiler için en geç Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar, diğer sigortalılar için ise ait olduğu ayı takip eden ayda Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar Kuruma vermekle veya sigortalı çalıştırmadığı takdirde, bu hususu sigortalı çalıştırmaya son verdiği tarihten itibaren, onbeş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
İşveren, işyeri sahipleri; işyeri defter, kayıt ve belgelerini ilgili olduğu yılı takip eden yıl başından başlamak üzere on yıl süreyle, kamu idareleri otuz yıl süreyle, tasfiye ve iflâs idaresi memurları ise görevleri süresince, saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilen memurlarınca istenilmesi halinde onbeş gün içinde ibraz etmek zorundadır." hükmüne; "Kurumca Verilecek İdari Para Cezaları" başlıklı 102. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, “86 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usûlde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;.... 4) Belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.” hükmüne; aynı fıkranın (j) bendinde ise, "9'uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalılığı sona erenlere ilişkin bildirim ile 506 sayılı Kanunun geçici 20'nci maddesinde yer alan sandıklara, sandık iştirakçiliğinin başlama veya sona ermesine ilişkin bildirimi, süresi içinde ya da Kurumca belirlenen şekle ve usule uygun olarak yapmayanlar veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler hakkında, bir takvim ayında işlenen bu fiillerden dolayı tutmakla yükümlü bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutarını aşmamak kaydıyla her bir sigortalı veya sandık iştirakçisi için asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu kararın, İdare Mahkemesi kararının dava konusu işlemin ... isimli işçi nedeniyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmının iptaline dair kısmına davalı idarece yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmının incelenmesi:
Dosyanın incelenmesinden bahse konu kişinin davacı şirketin ortaklarından ...'in eşi olduğu, 09/05/2008 ve 08/05/2016 tarihleri arasında gider faturalarında 189 adet mal teslimi yaptığı, idari para cezasını ve defter belge ibraz yazısını yetkili sıfatıyla tebliğ aldığı hususlarının tespit edildiği, davacı tarafından bu hususların aksine bir iddianın ileri sürülmediği, ancak şahsın eşine ait iş yerinde çalışması karşılığında ücret aldığına ilişkin bir tespit ya da tanık ifadesi de bulunmadığından dolayı ücret karşılığı çalışmasının olmadığı yönünde itirazların olduğu görülmektedir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun "Sigortalı sayılmayanlar" başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde "işverenin iş yerinde ücretsiz çalışan eşinin" sigortalı sayılmayacağı belirtilmiştir.
Her ne kadar davacı şirketin ortağı ve müdürü ... tarafından, bahse konu şahsın kendisine ve oğluna yardımcı olmak amacıyla şirket müdürü vekili olarak çalıştığı ve hiçbir ücret almadan görev yaptığı beyan edilmiş ise de, anılan maddeye göre sigortalı sayılmama için işverenin iş yerinde ücretsiz çalışma ve işverenin "eşi olma" şartlarının gerçekleşmesinin gerektiği açıktır.
Dosyada görüldüğü üzere; işverenin ayrı bir hukuki tüzel kişiliği bulunan davacı şirket olması nedeniyle ...'in anılan madde kapsamında işverenin iş yerinde ücretsiz çalışan eş olarak değerlendirilmesi mümkün bulunmamaktadır.
Bu durumda, dava konusu işlemin bu kısmı yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken, işlemin ...'e ilişkin kısmının, davacı şirketin ortaklarından ...'in eşi olduğu ve eşine ait iş yerinde çalışması karşılığında ücret aldığına ilişkin bir tespit ya da tanık ifadesinin de bulunmadığı gerekçesiyle iptali yolunda verilen kararda ve davalı idarenin bu kısma yönelik istinaf başvurusunun reddedilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığından temyize konu kararın bu kısmının bozulması gerekmektedir.
Temyize konu kararın, İdare Mahkemesi kararının dava konusu işlemin ... ve ... isimli işçiler nedeniyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmının iptaline dair kısmına davalı idarece yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmının incelenmesi:
Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın anılan kısmı usul ve hukuka uygun olup, davalı idare tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen KABULÜNE, kısmen REDDİNE,
2. Dava konusu idari para cezasının kısmen iptali, kısmen davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmına karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararının ... isimli işçi nedeniyle uygulanan idari para cezası yönünden BOZULMASINA, ... ve ... yönünden uygulanan idari para cezası yönünden ONANMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 15/06/2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.