T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/123
Karar No : 2022/6642
DAVACI: … Sendikası (…)
VEKİLİ: Av. …
DAVALI: … Başkanlığı
VEKİLİ: Av. …
DAVANIN KONUSU: Davacı sendika tarafından,
02/11/2018 tarih ve 30583 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Devlet Yükseköğretim Kurumlarında Öğretim Elemanı Norm Kadrolarının Belirlenmesine ve Kullanılmasına İlişkin Yönetmeliğin;
1)Düzenlemenin yönetmelik ile yapılamayacağı ve dayanağının kanun olması gerektiği, Anayasaya açıkça aykırı olduğu iddiasıyla tamamının; aksi halde,
2)2. maddesinin
3)3. maddesinin,
4)4. maddesinin 2., 3., 5., 6. ve 7. fıkralarının,
5)5. maddesinin 1., 4. ve 6. fıkralarının,
6)6. maddesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Öğretim elemanlarının özlük haklarını ilgilendiren hususların kanunla düzenlenmesi gerektiği, yapılan düzenlemelerin Anayasanın 130. maddesine aykırı olduğu, yönetmelikle düzenlenmesinin hukuka aykırı olmakla birlikte, yönetmelikle düzenleme yapılabileceği varsayılsa dahi yönetmeliğin dayanağının kanun olması gerektiği, dolayısıyla 2547 sayılı Kanun’un dayanak alınması gerektiği, Cumhurbaşkanı tarafından atanan rektörün Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından kullanılması gereken yetkileri kullanmasının yükseköğretimin özerkliğini ortadan kaldırdığı, Yönetmeliğin 4. ve 5. maddeleri ile iş güvencesinin ortadan kaldırıldığı, öğretim elemanlarının geleceklerinin belirsiz hale geldiği, norm kadro dışında kalmaları sebebiyle istemedikleri, bilimsel olarak aynı faaliyetleri gösteremeyecekleri üniversitelerde çalışma durumlarının söz konusu olacağı, bir kısım üniversitelere ve öğretim elemanlarına norm dışı kadro adı altında ayrıcalık tanındığı ileri sürülmektedir.
DAVALI İDARENİN SAVUNMASI:
703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 10. maddesi ile 78 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin yürürlükten kaldırıldığı, öğretim elemanı kadrolarının kullanımının ilgili Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümleri çerçevesinde geçerliliğini koruyacağının hüküm altına alındığı, öğretim elemanı kadrolarının kullanımı hususunun Anayasa 130. maddesinde bahsedilen kanunla düzenleme yapılmasını gerektiren konular arasında olmadığı, 78 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin yürürlükte olduğu sürece bu Kanun Hükmünde Kararname uyarınca Yükseköğretim Kurulu tarafından izin verilmek suretiyle öğretim elemanı kadrolarının yükseköğretim kurumlarına kullandırıldığı, yapılan düzenlemenin hukuka ve mevzuata uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ: Davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI: …
DÜŞÜNCESİ:Dava, 02/11/2018 tarih ve 30583 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Devlet Yükseköğretim Kurumlarında Öğretim Elemanı Norm Kadrolarının Belirlenmesine ve Kullanılmasına İlişkin Yönetmelik'in, öncelikle, ihtiva ettiği düzenlemelerin yönetmelik ile yapılamayacağı ve dayanağının kanun olması gerektiğinden Anayasaya açıkça aykırı olduğu iddialarıyla tamamının, aksi halde, Yönetmeliğin 2. maddesinin, 3. maddesinin, 4. maddesinin 2., 3., 5., 6. ve 7. fıkralarının, 5. maddesinin 1., 4. ve 6. fıkralarının ve 6. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Görev ve yetkileri" başlıklı 104. maddesinde (Değişik: 21/1/2017-6771/8 md.) "...Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez. Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun hükümleri uygulanır. Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir.", "Yükseköğretim kurumları" başlıklı 130. maddesinde ise "...Yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organları ile işleyişleri ve bunların seçimleri, görev, yetki ve sorumlulukları üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri, öğretim elemanlarının görevleri, unvanları, atama, yükselme ve emeklilikleri, öğretim elemanı yetiştirme, üniversitelerin ve öğretim elemanlarının kamu kuruluşları ve diğer kurumlar ile ilişkileri, öğretim düzeyleri ve süreleri, yükseköğretime giriş, devam ve alınacak harçlar, Devletin yapacağı yardımlar ile ilgili ilkeler, disiplin ve ceza işleri, mali işler, özlük hakları, öğretim elemanlarının uyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi, Yükseköğretim kuruluna ve üniversitelere Devletin sağladığı mali kaynakların kullanılması kanunla düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun, Yükseköğretim Kurulunun Görevlerinin sayıldığı 7. maddesinin (f) fıkrasında, üniversitelerin ihtiyaçlarını, eğitim-öğretim programlarını, bilim dallarının niteliklerini, araştırma faaliyetlerini, uygulama alanlarını, bina, araç gereç ve benzeri imkanlar ve öğrenci sayılarını ve diğer ilgili hususları dikkate alarak; üniversitelerin profesör, doçent ve yardımcı doçent kadrolarını dengeli bir oranda tespit etmek, Yükseköğretim Kurulu'nun görevleri arasında sayılmış, 2914 sayılı Personel Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde de, bu Kanunun 04/11/1991 tarih ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununa tabi üniversite öğretim elemanlarının aylık, ödenek ve sair özlük haklarını kapsadığı, hükmü yer almıştır.
2914 sayılı Personel Kanunu'nun öğretim elemanlarının özlük haklarını düzenleyen özel bir Yasa olduğunda kuşku yoktur. Bu bağlamda üniversite elemanlarının özlük haklarıyla ilgili yapılacak bir düzenlemenin öğretim elemanlarını kapsayan kanun kapsamında yapılması esastır.
Açıklanan nedenlerle, yasal dayanağı olmayan Yönetmeliğin tümünün iptali gerektiği düşünülmektedir
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
Davacı sendika tarafından, 02/11/2018 tarih ve 30583 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Devlet Yükseköğretim Kurumlarında Öğretim Elemanı Norm Kadrolarının Belirlenmesine ve Kullanılmasına İlişkin Yönetmeliğin; tamamının, aksi halde, 2. maddesinin, 3. maddesinin, 4. maddesinin 2., 3., 5., 6. ve 7. fıkralarının, 5. maddesinin 1., 4. ve 6. fıkralarının, 6. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
Anayasamızın 'Yönetmelikler' başlıklı 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Hangi yönetmeliklerin Resmî Gazetede yayımlanacağı kanunda belirtilir." hükmü, 'Yükseköğretim kurumları' başlıklı 130. maddesinde; "...Yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organları ile işleyişleri ve bunların seçimleri, görev, yetki ve sorumlulukları üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri, öğretim elemanlarının görevleri, unvanları, atama, yükselme ve emeklilikleri, öğretim elemanı yetiştirme, üniversitelerin ve öğretim elemanlarının kamu kuruluşları ve diğer kurumlar ile ilişkileri, öğretim düzeyleri ve süreleri, yükseköğretime giriş, devam ve alınacak harçlar, Devletin yapacağı yardımlar ile ilgili ilkeler, disiplin ve ceza işleri, mali işler, özlük hakları, öğretim elemanlarının uyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi, Yükseköğretim kuruluna ve üniversitelere Devletin sağladığı mali kaynakların kullanılması kanunla düzenlenir..." hükmü, 'Yükseköğretim üst kuruluşları' başlıklı 131. maddesinde; "Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim - öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile Yükseköğretim Kurulu kurulur..." hükmü yer almıştır.
16/09/1983 tarih ve 18167 sayılı (mükerrer) Resmi Gazete’de yayımlanan 78 sayılı Yükseköğretim Kurumları Öğretim Elemanlarının Kadroları Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 'Kadrolar' başlıklı 1. maddesinde; ""28/3/1983 tarih ve 2809 sayılı "Yükseköğretim Kurumları Teşkilatı Hakkındaki 41 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun"un kapsamına dahil yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanlarına ait kadrolar ekli (1) sayılı cetvelde gösterilmiş ve ilgili yükseköğretim kurumlarına tahsis edilmiştir.", 'Kadroların dağılımı' başlıklı 4. maddesinde; "Ekli cetvellerdeki kadroların, bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde derece, ünvan ve adet itibariyle, bir üniversite içinde ilgili anabilim dalları arasında dağılımı, yükseköğretim kurumlarının görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından yapılır. Bu dağılım Maliye Bakanlığı ile Sayıştay ve Devlet Personel Dairesi Başkanlıklarına bildirilir. Bu dağılımda sonradan yapılacak değişiklikler de aynı usule tabidir." düzenlemelerine yer verilmiştir.
09/07/2018 tarih ve 30473 sayılı (3. mükerrer) Resmi Gazete’de yayımlanan 703 sayılı Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin geçici madde 10. maddesinde, "2/9/1983 tarihli ve 78 sayılı Kanun Hükmünde Kararname yürürlükten kaldırılmıştır. 78 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki cetvellerde yer alan kadrolar, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde yeniden düzenlenerek genel kadro ve usulüne ilişkin ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesine eklenir. Bu süre içinde anılan cetvellere ait kadro ve pozisyonlar genel kadro ve usulüne ilişkin ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümleri çerçevesinde geçerliliğini korur." düzenlemesine yer verilmiştir.
10/07/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 'Kadro ve pozisyon cetveli' başlıklı 4. maddesinde; "Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamına giren kurum ve kuruluşların; a) 657 sayılı Kanuna tabi memur kadroları ekli (I) sayılı cetvelde, b) Hâkimlik ve savcılık mesleklerinde bulunanlara ve bu mesleklerden sayılan görevlere ait kadroları (II) sayılı cetvelde, c) Öğretim elemanı kadroları (III) sayılı cetvelde, ç) Sözleşmeli personel pozisyonları (IV) sayılı cetvelde, d) İşçi kadroları (V) sayılı cetvelde, düzenlenir.", 'Kadroların dağılımı' başlıklı 6. maddesinde; "Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine eklenen kadroların, eklendikleri tarihten itibaren bir ay içinde ilgili kurum ve kuruluşlarca unvan, sınıf, derece ve adet belirtilmek suretiyle, yurtiçinde merkez, taşra ve döner sermaye teşkilatlarında birimler itibariyle, yurtdışında ise toplam sayı olarak dağılımı yapılır. Birinci fıkraya göre yapılan kadro dağılımı incelenmek üzere kamu personeli bilgi sisteminin ilgili alanına kaydedilir. Kadrolar, bu dağılımların Cumhurbaşkanlığınca onaylanmasını müteakip kullanılabilir. Bu dağılımdan sonra kadrolarda yapılacak birim değişikliklerinde de aynı usule uyulur. Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine eklenen (III) sayılı cetveldeki kadroların, eklendikleri tarihten itibaren bir ay içinde derece, unvan ve adet itibariyle, bir üniversite içinde ilgili anabilim dalları arasında dağılımı, yükseköğretim kurumlarının görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından yapılır. Bu dağılım kamu personeli bilgi sisteminin bulunduğu kuruma bildirilir. Bu dağılımda sonradan yapılacak değişiklikler de aynı usule tabidir. İhdas edilen veya değiştirilen kadrolar, bunlara ilişkin dağılım cetvellerinin (…)onaylandığı tarihten itibaren geçerli olmak üzere kullanılır.", 'Açıktan ve nakil suretiyle atama sayıları' başlıklı 11. maddesinde; "Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamına giren kurum ve kuruluşlarının; memur ve öğretim elemanı kadrolarına açıktan veya diğer kurum ve kuruluşlardan nakil suretiyle yapabilecekleri yıllık atama sayısı, bu sayı sınırlamasına tabi tutulmayacak atamalar ile uygulamaya ilişkin hususlar, öğretim elemanları için Yükseköğretim Kurulunun görüşü alınmak suretiyle (…) Cumhurbaşkanınca belirlenir...Öğretim elemanı kadrolarına, devlet yükseköğretim kurumları bünyesindeki birimler, önlisans, lisans ve lisansüstü programların sayısı, niteliği ve öğrenci sayıları ile yükseköğretim kurumunun eğitim-öğretim dışında yürüttüğü hizmetler dikkate alınarak Yükseköğretim Kurulunca çıkarılan norm kadro yönetmeliğine göre ilgili devlet yükseköğretim kurumunca atama yapılır." düzenlemeleri yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
02/11/2018 tarih ve 30583 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Devlet Yükseköğretim Kurumlarında Öğretim Elemanı Norm Kadrolarının Belirlenmesine ve Kullanılmasına İlişkin Yönetmeliğin tamamı ve 2. maddesi yönünden yapılan inceleme:
Anılan Yönetmeliğin 'Amaç ve kapsam' başlıklı 1. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı; yükseköğretim kurumları bünyesindeki birimler, önlisans, lisans, lisansüstü programlar ve bunların niteliği ile öğrenci sayıları, yükseköğretim kurumunun eğitim ve öğretim faaliyetleri dışında yürüttüğü hizmetler dikkate alınarak öğretim elemanı norm kadrolarını ve bunların kullanımına ilişkin esasları belirlemektir. Bu Yönetmelik, devlet yükseköğretim kurumlarını kapsar." hükmü, 'Dayanak' başlıklı 2. maddesinde; "Bu Yönetmelik, 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 11 inci maddesinin dördüncü fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır." hükmü yer almıştır.
Normlar hiyerarşisi kuramına göre hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Bu nitelikleri gereği,
alt kademede yer alan normun, üst kademedeki norma aykırı hüküm ihtiva etmesi veya onun kapsamını aşan düzenlemeler içermesi mümkün değildir.
Anayasamızın 124. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren Kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelik çıkarabilecekleri hükme bağlanmıştır. Anayasamızın ilgili hükmü ve normlar hiyerarşisi bağlamında, bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile yasa hükümlerine açıklık getirilmesi ve yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanmakta olup kanun koyucu tarafından idareye tanınan düzenleme yetkisinin başta kamu yararı olmak üzere hizmet gerekleri, hukuk devleti, hukuk güvenliği ve kazanılmış haklara riayet ilkelerine uygun olarak kullanılması gerekmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat düzenlemeleri uyarınca, mülga 78 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanlarına ait kadrolar ekli cetvelde gösterilerek, ilgili yükseköğretim kurumlarına tahsis edildiği; derece, unvan ve adet itibariyle, bir üniversite içinde ilgili anabilim dalları arasında dağılımı, yükseköğretim kurumlarının görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından yapılacağı ve bu dağılımın Maliye Bakanlığı ile Sayıştay ve Devlet Personel Dairesi Başkanlıklarına bildirileceği düzenlemelerine yer verilmiş iken anılan Kanun Hükmünde Kararname'nin, 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yürürlükten kaldırıldığı, 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin geçici 10. maddesi uyarınca, 78 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki cetvellerde yer alan kadroların, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde yeniden düzenlenerek genel kadro ve usulüne ilişkin ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesine ekleneceği hususlarına yer verildiği, 2 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 11. maddesinin 4. fıkrası uyarınca, öğretim elemanı kadrolarına, devlet yükseköğretim kurumları bünyesindeki birimler, önlisans, lisans ve lisansüstü programların sayısı, niteliği ve öğrenci sayıları ile yükseköğretim kurumunun eğitim-öğretim dışında yürüttüğü hizmetler dikkate alınarak Yükseköğretim Kurulunca çıkarılan norm kadro yönetmeliğine göre ilgili devlet yükseköğretim kurumunca atama yapılacağına ilişkin düzenleme yapılarak, verilen yetkiye istinaden dava konusu Yönetmeliğin düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Bu kapsamda, Anayasa değişikliği yapılmadan önce Kanun Hükmünde Kararname ile düzenlenen öğretim elemanı kadrolarının kullanımı hususunda; Anayasaya uygun olarak çıkarılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'na yetki verilerek düzenleme yapıldığı, getirilen düzenlemelerde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
02/11/2018 tarih ve 30583 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Devlet Yükseköğretim Kurumlarında Öğretim Elemanı Norm Kadrolarının Belirlenmesine ve Kullanılmasına İlişkin Yönetmeliğin 3. maddesi yönünden yapılan inceleme:
Anılan Yönetmeliğin 'Tanım ve kısaltmalar' başlıklı 3. maddesinde; "Bu Yönetmelikte geçen; a) Asgari kadro sayısı: Yükseköğretim kurumlarında bir programda eğitim ve öğretime başlamak için Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen asgari öğretim elemanı sayısını, b) Norm dışı kadro: Bu Yönetmelik çerçevesinde belirlenen norm kadro sayısı dışında kalan ve ilgili yükseköğretim kurumunun ihtiyacı olduğunu gerekçeli olarak belirttiği öğretim elemanı kadrosunu, c) Norm kadro: Yükseköğretim kurumlarında bir bölüm, anabilim/anasanat dalı veya programda eğitim, öğretim, araştırma ve diğer hizmetlerin sürdürülebilmesi için bu Yönetmelik çerçevesinde sayısı belirlenen öğretim elemanı kadrosunu, ç) YÖKSİS: Yükseköğretim Bilgi Sistemini, ifade eder." düzenlemesi yer almaktayken, 28/04/2020 tarih ve 31112 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile "Asgari kadro sayısı: Yükseköğretim kurumlarında bir programda eğitim-öğretime başlamak ve devam edebilmek için Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen asgari öğretim elemanı sayısını" şeklinde değiştirilmiştir.
Düzenlemeyle, Yönetmelikte geçen tanım ve kısaltmaların ne anlama geldiğine ilişkin açıklamalar yapıldığı anlaşılmaktadır.
02/11/2018 tarih ve 30583 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Devlet Yükseköğretim Kurumlarında Öğretim Elemanı Norm Kadrolarının Belirlenmesine ve Kullanılmasına İlişkin Yönetmeliğin 4. maddesinin 2.,3.,5., 6. ve 7. fıkraları yönünden yapılan inceleme:
Yönetmeliğin 'Norm kadroların belirlenmesi' başlıklı 4. maddesinin 2. fıkrasında; "Yükseköğretim kurumları, asgari kadro sayısının iki katına kadar norm kadro planlaması yapabilir. Yükseköğretim Kurulu tarafından Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşma kapsamında belirlenen yükseköğretim kurumları, ihtisas alanlarıyla doğrudan ilgili birimleri için asgari kadro sayısının üç katına kadar; Araştırma Üniversitesi olarak belirlenen yükseköğretim kurumları ise dört katına kadar norm kadro planlaması yapabilir. Araştırma Üniversiteleri tarafından planlama yapılırken önlisans ve lisans programlarındaki öğrenci sayısı, lisansüstü programlardaki öğrenci ve mezun sayısı, programların yürütülmesindeki ders ağırlıkları, araştırma ve geliştirme ile hizmet sunumu gibi akademik faaliyetler çerçevesinde değerlendirilecek hususlar dikkate alınır. Bu fıkra kapsamında asgari kadro sayısı dışındaki norm kadro planlamalarında ilgili anabilim/anasanat dalı ve bölüm başkanının talebi ile ilgili meslek yüksekokulu, konservatuvar, yüksekokul, fakülte ve enstitü kurulunun uygun görüşü aranır." düzenlemesi yer almaktayken, 03/03/2022 tarih ve 31767 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile maddenin son cümlesinde; "Bu fıkra kapsamında asgari kadro sayısı dışındaki norm kadrolar, ilgili anabilim/anasanat dalı ve bölüm kurulu ile birim yönetim kurulunun görüşü alınarak rektör tarafından planlanır." şeklinde değişiklik yapılmıştır.
Dava konusu Yönetmeliğin 'Tanım ve kısaltmalar' başlıklı 3. maddesinde asgari kadro sayısı tanımlanmakta olup, asgari kadro sayısı; Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından programlara göre ayrı ayrı belirlenebilen ve ihtiyaca göre sürekli güncellenebilen bir sayıdır.
Aynı maddenin 3. fıkrasında; "Yükseköğretim kurumlarında norm kadroların yeterli olmaması halinde norm dışı kadro talebi, ilgili anabilim/anasanat dalı ve/veya bölüm kurulunun uygun görüşü, ilgili birim ve üniversite yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile Yükseköğretim Kuruluna iletilir. Bu talep, öğretim üyesi başına düşen öğrenci sayısı, ileri düzey araştırma ve geliştirme faaliyetleri, doktora programlarından mezun sayısı, üniversitenin eğitim ve öğretim dışında yürüttüğü hizmetler dikkate alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından karara bağlanır." düzenlemesi yer almaktayken, ilk cümlesinde 03/03/2022 tarih ve 31767 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile "Yükseköğretim kurumlarında norm kadroların yeterli olmaması halinde norm dışı kadro talebi, ilgili anabilim/anasanat dalı ve bölüm kurulu ile ilgili birim ve üniversite yönetim kurulunun görüşü alınarak rektör tarafından Yükseköğretim Kuruluna iletilir." şeklinde, ikinci cümlesinde 28/04/2020 tarih ve 31112 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile de "...doktora ve dengi programlarından mezun sayısı, üniversitenin eğitim ve öğretim dışında yürüttüğü hizmetler dikkate alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından karara bağlanır." şeklinde değişiklik yapılmıştır.
Norm kadroların yeterli olmaması halinde yükseköğretim kurumlarının ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik, kamu yararını sağlamak amacıyla, verilen yasal yetkiler çerçevesinde düzenleme yapıldığı anlaşılmaktadır.
Aynı maddenin 5. fıkrasında; "Anabilim/anasanat dalına öğrenci alan önlisans ve lisans programları ile bünyesinde lisans eğitimi olmamakla birlikte servis dersi veren birimler için öğretim elemanı asgari kadro sayısı, anabilim/anasanat dalı kurulunun ve bölüm başkanlığının uygun görüşü aranmak şartıyla ilgili fakülte ve üniversite yönetim kurulu kararıyla iki katına kadar artırılabilir." düzenlemesi yer almaktayken 28/04/2020 tarih ve 31112 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile "Anabilim/anasanat dalı ve programa öğrenci alan önlisans ve lisans programları ile bünyesinde lisans eğitimi olmamakla birlikte servis dersi veren birimler için öğretim elemanı norm kadro sayısı, anabilim/anasanat dalı" şeklinde, 03/03/2022 tarih ve 31767 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile "bölüm kurulu ile ilgili birim yönetim kurulunun görüşü alınarak rektör tarafından asgari kadro sayısının iki katına kadar belirlenebilir." şeklinde değişiklik yapılmıştır.
Düzenlemeyle, lisans ve ön lisans eğitimi verilmeyen asgari kadrosu ve norm kadro sayısı oluşmayan bünyesinde lisans eğitimi olmamakla birlikte servis dersi veren birimler olan Eğitim Bilimleri Bölümünün Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık haricindeki anabilim dalları, Mühendislik Fakültelerinin Temel Bilimler Bölümleri, Denizcilik Fakültelerinin Temel Bilimler Bölümleri, Fen Fakültelerinin Temel Bilimler Bölümleri, Güzel Sanatlar Fakültelerinin Temel Sanat Bilimleri Bölümleri, Fakültelerin İnsan ve Toplum Bilimleri için asgari kadro sayısı belirlenerek norm kadro planlaması yapılmasına imkan verildiği anlaşılmaktadır.
Aynı maddenin 6. fıkrasında; "Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen ders verecek öğretim üyesi temininde güçlük çekilen özellikli alanlar ile sağlık programlarındaki klinik ve laboratuvar uygulamaları veya mühendislik laboratuvar uygulamalarında ihtiyaç duyulanlar hariç olmak üzere, fakültelerde öğretim görevlisi kadro planlaması yapılamaz. Yukarda belirtilen özellikli ve uygulamalı alanlara ilişkin kadro talepleri, anabilim/anasanat dalı ve bölüm kurulunun uygun görüşü, ilgili birim ve üniversite yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile Yükseköğretim Kuruluna iletilir ve Yükseköğretim Kurulu tarafından karara bağlanır. Bu şekilde fakültelere ders vermek üzere tahsis edilen öğretim görevlisi kadroları ilgili birimin norm kadrosundan sayılır." düzenlemesi yer almaktayken, 03/03/2022 tarih ve 31767 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile maddenin son cümlesinde; "Yukarıda belirtilen özellikli ve uygulamalı alanlara ilişkin öğretim görevlisi kadro talepleri, anabilim/anasanat dalı ve bölüm kurulu ile ilgili birim ve üniversite yönetim kurulunun görüşü alınarak rektör tarafından Yükseköğretim Kuruluna iletilir ve Yükseköğretim Kurulu tarafından karara bağlanır. Bu şekilde fakültelere ders vermek üzere tahsis edilen öğretim görevlisi kadroları ilgili birimin norm kadrosundan sayılır." şeklinde değişiklik yapılmıştır.
Anılan madde hükmü ile öğretim görevlilerinin, öğretim üyesi bulunmayan veya herhangi bir dersin özel bilgi ve uzmanlık isteyen konularının eğitim öğretim ve uygulamaları için istihdamının gerektiği, fakültelerde genellikle öğretim üyesi ihtiyacı karşılanabildiğinden sadece öğretim üyesi ihtiyacının bulunduğu fakültelerde öğretim görevlisi istihdamına imkan verildiği anlaşılmaktadır.
Aynı maddenin 7. fıkrasında; "Cumhurbaşkanı kararıyla öğretim üyesi dışındaki öğretim elemanı kadroları için belirlenen ilave atama izinlerinin en fazla yüzde yirmisi, Yükseköğretim Kurulu tarafından ülkenin kalkınmasında ve bilim hayatının gelişmesinde öncelikli görülen alanlarda lisansüstü eğitim amacıyla kullandırılmak üzere yükseköğretim kurumlarının araştırma görevlisi kadrolarına tahsis edilir. Bunun dışındaki araştırma görevlisi norm kadroları; öğrenci sayısı, araştırma, proje geliştirme gibi faaliyetler dikkate alınarak ilgili akademik kurulların uygun görüşü üzerine üniversite senatosu tarafından belirlenir. Bu kadroların kullanımı ilgili yönetim kurulunun kararıyla rektör tarafından gerçekleştirilir." düzenlemesi yer almaktayken, 03/03/2022 tarih ve 31767 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile 2. cümlede; "Bunun dışındaki araştırma görevlisi kadroları, 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkındaki Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrası hükümleri uyarınca anabilim dallarına tahsis edilir. " şeklinde değişiklik yapılmış olup fıkranın son cümlesi 28/04/2020 tarih ve 31112 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile mülga edilmiştir.
Belirtilen kural ile, araştırma görevlisi norm kadro planlamalarının yükseköğretim kurumlarının akademik kurullarının katılımıyla yapılması olduğu, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından ülkenin kalkınmasında ve bilim hayatının gelişmesinde öncelikli görülen alanlarda lisansüstü eğitim amacıyla kullandırılmak üzere yükseköğretim kurumlarının araştırma görevlisi kadrolarının kullanılabilmesi olduğu anlaşılmaktadır.
İdarelerin işlem tesis ederken kendilerine Anayasa ve yasalarla çizilen çerçeve içinde takdir hakkına sahip oldukları açıktır. Ancak bu takdir hakkı, serbestçe kullanılanabilecek bir keyfiyeti ifade etmeyip, kamu yararı ve hizmet gerekleri açısından hukuka uygun olarak temellendirilmiş olgularla desteklenmelidir. İdarelerin; düzenleme yetkisine sahip olduğu alanlarda, uygulamaları çağın gereklerine ve toplumun ihtiyaçlarına uygun olarak değiştirip,
yeniden düzenlemesi, kamu hizmetine egemen olan ilkelerden biri olan uyarlama (değişkenlik) ilkesi uyarınca hem bir görev hem de bir yetki niteliği taşımaktadır.
Bu kapsamda, hizmet gerekleri ve kamu yararı gözetilerek yapılan düzenlemelerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
02/11/2018 tarih ve 30583 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Devlet Yükseköğretim Kurumlarında Öğretim Elemanı Norm Kadrolarının Belirlenmesine ve Kullanılmasına İlişkin Yönetmeliğin 5. maddesinin 1., 4. ve 6. fıkraları yönünden yapılan inceleme:
Anılan Yönetmeliğin 'Norm kadroların kullanılması' başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasında; "Kadrolara atamalar, ilgili mevzuat çerçevesinde ve ilgili yükseköğretim kurumunun Yükseköğretim Kurulu tarafından onaylanmış akademik yükseltme ve atama ölçütleri uyarınca yapılır." düzenlemesi yer almaktadır.
Aynı maddenin 4. fıkrasında; "Öğretim elemanı asgari kadro sayısını aşan bütün atamalarda asgari kadrolar da dahil olmak üzere kadroların en fazla 2/3’ü aynı unvan için kullanılabilir. Bu hesaplamada çıkan sayı küsuratlı ise aşağıya doğru yuvarlama yapılır. Meslek yüksekokullarında bu şart aranmaz." düzenlemesine yer almaktayken, 03/03/2022 tarih ve 31767 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile "Öğretim elemanı asgari kadro sayısını aşan bütün atamalarda asgari kadrolar da dahil olmak üzere kadroların en fazla 3/4’ü aynı unvan için kullanılabilir. Bu hesaplamada çıkan sayı küsuratlı ise aşağıya doğru yuvarlama yapılır. Yükseköğretim Kurulunca öğretim üyesi temininde güçlük çekildiğine karar verilen birimlerdeki doktor öğretim üyesi kadroları ile araştırma üniversiteleri ve meslek yüksekokullarında bu şart aranmaz." şeklinde değiştirilmiştir.
Madde düzenlemesiyle getirilen kıstasın, norm kadro yönetmeliğinin uygulandığı birimlerde tek bir kadro unvanının hakim olmasının engellenmesi olduğu, böylelikle gelişmiş üniversitelerde profesör kadrosundaki yığılmaların ortadan kalkacağı, profesörlerin yanında doçent, doktor öğretim üyesi istihdamının da önünün açılacağı, yeni açılan veya gelişmekte olan üniversitelerin istihdamına da imkan sağlanacağı, fakülte bazında öğrenci alan fakültelerde azami oranın fakülte toplamı üzerinden, bölüm düzeyinde öğrenci alan bölümlerde azami oranın bölüm toplamı üzerinden, anabilim dalı bazında öğrenci alan anabilim dallarında azami oran hesabının anabilim dalı toplamı üzerinden yapılacağı anlaşıldığından, yapılan düzenlemede hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Aynı maddenin 6. fıkrasında; "Cumhurbaşkanı kararıyla her yıl ilgili yükseköğretim kurumu için belirlenen atama sayısına göre kadroların birimlere tahsisi, ilgili anabilim/anasanat dalı ve/veya bölüm kurulunun talebi ve ilgili birim kurulunun gerekçeli teklifi ile Senato tarafından yapılır." düzenlemesi yer almaktayken, 03/03/2022 tarih ve 31767 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile "Cumhurbaşkanı kararıyla her yıl ilgili yükseköğretim kurumu için belirlenen atama izin sayılarının birimlere dağılımı, ilgili birim ve üniversite yönetim kurulunun görüşü alınarak rektör tarafından yapılır. Atama izin sayılarının, asgari kadroların kullanımı için birimlere tahsisi, ilgili birim yöneticisinin görüşü alınarak rektör tarafından gerçekleştirilir." şeklinde değişiklik yapılmıştır.
Kamu yararı kavramı, tüm devlet organlarının işlem ve eylemlerinin genel nitelikteki amacını ve aynı zamanda nedenini oluşturmakta, çeşitli hak ve özgürlükler açısından bir sınırlama nedeni niteliği de taşımakta olup bu kavram genel bir ifadeyle bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmekte olup getirilen düzenlemelerde kamu yararına aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
02/11/2018 tarih ve 30583 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Devlet Yükseköğretim Kurumlarında Öğretim Elemanı Norm Kadrolarının Belirlenmesine ve Kullanılmasına İlişkin Yönetmeliğin 6. maddesi yönünden yapılan inceleme:
Anılan Yönetmeliğin 'Yönetmelik hükümlerinin uygulanmayacağı hususlar' başlıklı 6. Maddesinde; "Yasal düzenlemeler nedeniyle veya mahkeme kararları uyarınca kadro kullanımı gerektiren atamalarda; 2547 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesi uyarınca öğretim üyesi kadrolarına yapılan atamalarda; 2547 sayılı Kanunun 30 uncu ve 36 ncı maddelerine göre sözleşmeli statüde çalıştırılacak öğretim üyeleri ile 8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun kapsamında öğretim görevlisi kadrosuna ilk defa yapılacak atamalarda; Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği, Eczacılıkta Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği ve Veteriner Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği hükümlerine göre uzmanlık eğitimi almaya hak kazananların araştırma görevlisi kadrolarına atanmalarında; devlet hizmeti yükümlülüğü kurası sonuçlarına göre öğretim görevlisi kadrolarına yapılacak atamalarda; bu Yönetmelik kapsamındaki kadrolarda istihdam edilenlerin görev süresi uzatımı mahiyetindeki atanmalarında ve yabancı uyruklu öğretim elemanlarının sözleşmeli statüsünde çalıştırılmak üzere atanmalarında bu Yönetmelik hükümleri uygulanmaz." düzenlemesi yer almaktayken, 03/03/2022 tarih ve 31767 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile "Yasal düzenlemeler nedeniyle veya mahkeme kararları uyarınca kadro kullanımı gerektiren atamalarda; 2547 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesi uyarınca öğretim üyesi kadrolarına yapılan atamalarda; 2547 sayılı Kanunun 30 uncu ve 36 ncı maddelerine göre sözleşmeli statüde çalıştırılacak öğretim üyeleri ile 8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun kapsamında doktor öğretim üyesi veya öğretim görevlisi kadrosuna ilk defa yapılacak atamalarda; Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği, Eczacılıkta Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği ve Veteriner Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği hükümlerine göre uzmanlık eğitimi almaya hak kazananların araştırma görevlisi kadrolarına atanmalarında; devlet hizmeti yükümlülüğü kurası sonuçlarına göre öğretim görevlisi kadrolarına yapılacak atamalarda; bu Yönetmelik kapsamındaki kadrolarda istihdam edilenlerin görev süresi uzatımı mahiyetindeki atanmalarında ve yabancı uyruklu öğretim elemanlarının sözleşmeli statüsünde çalıştırılmak üzere atanmalarında bu Yönetmelik hükümleri uygulanmaz." şeklinde değişiklik yapılmıştır.
Yasal düzenlemeler uyarınca veya mahkeme kararları nedeniyle kadro kullanımı gerektiren atamalar için yapılan düzenlemede hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta giderleri avansından varsa artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde taraflara iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 17/11/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.