T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/12626
Karar No : 2023/2677
DAVACI : … Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
DAVALILAR : 1- … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. …
2- … Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN_KONUSU : Davacı tarafından, 31/12/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 15/02/2019 tarihinde yürürlüğe giren 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 2., 3. ve 4. maddelerinin ve anılan Tebliğ uyarınca davacının kayıt belgesi düzenlenmesi için yaptığı başvurunun reddine ilişkin ... İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Başvurusunun, başvuru kapsamında sunulması gereken belgelerin tam ve usulüne uygun şekilde doldurulmadığından bahisle dava konusu işlemle reddedildiği, iptali istenilen hükümler ile eşyanın ithal seyrinin izlenmesi amacının ötesine geçildiği, idareye hangi belgelerin isteneceği belirli olmayan bir alan bırakıldığı, bazı ithalatçılara kayıt belgesi verilip bazılarına verilmeyerek eşyanın belirli kişilerce ithal edilmesinin mümkün kılındığı, iptali istenilen hükümlerin düzenleme biçimi itibariyle gözetim uygulamasına uygun olmadığı, sonuçları itibariyle eşitsizlik yarattığı, ithalatçının Tebliğ kapsamındaki eşyayı ithal etmesinin önüne geçildiği ileri sürülmektedir.
DAVALILARIN_SAVUNMALARI :
1 - Davalı Bakanlık tarafından, davacının sunduğu İhracatçı/Üretici Bilgi Formunun IV-B bölümünün tam ve eksiksiz olarak doldurulup onaylanmadığının tespit edildiği, bu nedenle kayıt merkezi olan ... İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği tarafından başvurunun reddedildiği, kayda alma uygulaması ile anılan ürünlerin ithalatının, iç piyasa ve sanayinin ihtiyaçlarının, iç ve dış ekonomik gelişmelerin dikkate alınarak izlenmesi, söz konusu ürünlerin ithalatında uygulanmakta olan ticaret politikası savunma araçlarının etkisinin incelenmesi ve bu araçların etkisiz kılınmasına ilişkin girişimlerin araştırılması ve tespit edilmesinin amaçlandığı savunulmaktadır.
2 - Davalı ... İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği tarafından, süresinde savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava, 1/12/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 15/02/2019 tarihinde yürürlüğe giren 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 2., 3. ve 4. maddelerinin ve anılan Tebliğ uyarınca davacının kayıt belgesi düzenlenmesi için yaptığı başvurunun reddine ilişkin ... İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 55. maddesinde, Bakanlar Kurulunun, kamu düzeni, kamu güvenliği gerekçeleri ile eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına yasaklama veya kısıtlamalar koyabileceği hüküm altına alınmıştır.
Anılan Kanun hükmü uyarınca Bakanlar Kurulunca çıkarılan 10/05/2004 tarih ve 2004/7304 sayılı "İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Karar", 29/05/2004 tarih ve 25476 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
2004/7304 sayılı Kararın 3. maddesinde, ithalatta gözetim uygulamasına, gözetim uygulamasının usul ve esaslarını belirlemeye ve bu konuda yönetmelikler ile tebliğler çıkarmaya Mülga Dış Ticaret Müsteşarlığının (Ekonomi Bakanlığının) yetkili olduğu belirtilmiştir.
Aynı Kararın 4. maddesinde, bir malın ithalatında gözetim uygulanmasına ilişkin kararın, başvuru üzerine veya resen, bir İthalatın gelişimi, ithal şartları ve ithalatın yerli üreticiler üzerindeki etkisinin dikkate alındığı bir değerlendirme sonucunda verileceği, Gözetim Belgesi düzenlenmesi yoluyla ileriye yönelik olarak veya gerçekleşen ithalatı değerlendirmek üzere geçmişe dönük olarak uygulanabileceği hükme bağlanmış ve 6. maddesinde de, bu Kararın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirleneceği hükmü getirilmiştir.
2004/7304 sayılı Kararın, sözü edilen madde hükümlerine dayanılarak çıkarılan ve 08/06/2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliği'nin 3. maddesinde de, Kararın 4. maddesine paralel düzenleme yapılmış, 4. maddesinde, gözetim belgesi, 5. maddesinde de bildirim konusu düzenlenmiştir.
Karar, genel itibarıyla, yerli üreticilerin ithalat karşısındaki durumlarının, yerli üretim dalının ithalat nedeniyle zarar ya da zarar tehdidi altında olup olmadığının tespitine ve zararın varlığı halinde ileride alınabilecek önlemlerin kapsam, nitelik ve çerçevesinin çizilebilmesine olanak sağlayacak verilerin elde edilmesi bir başka deyişle eşyanın ithalatında kaydedilecek gelişmelerin yakından izlenmesi amacıyla getirilen gözetim uygulamasının usul ve esaslarını düzenlemektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat dayanak alınmak suretiyle dava konusu İthalatta Gözetim Uygulamasına İlişkin 2019/1 sayılı Tebliğ; EK I’de fasıl numarası, gümrük tarife pozisyonu (G.T.P.) veya gümrük tarife istatistik pozisyonu (G.T.İ.P.) belirtilen tekstil, konfeksiyon ve deri ürünlerinin ithalatının kayda alınmak suretiyle ileriye yönelik olarak gözetime tabi tutulmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla hazırlanmıştır.
Dava konusu Tebliğin, "Kayda alma" başlıklı 2. maddesinde; "(1) 1 inci maddede belirtilen ürünleri ithal etmek isteyen ithalatçılar, gerçekleştirecekleri ithalata ilişkin bilgileri ithalattan önce Ticaret Bakanlığı tarafından yetkilendirilen ve EK II’deki listede gösterilen Kayıt Merkezlerine kaydettirirler. İthal işleminin kayda alındığına dair bir Kayıt Belgesi düzenlenir. (2) 1 inci maddede belirtilen ürünler, bir gümrük beyannamesi kapsamında, brüt 50 kg veya daha az miktarda ithal edilecek ise kayda alma uygulamasına tabi değildir." kuralı yer almıştır.
Tebliğin, "İthalat" başlıklı 3. maddesinde de; "(1) Kayda alınacak ürünlerin serbest dolaşıma girişinde gümrük beyannamelerinin tescilinde menşe ayrımı yapılmaksızın, 2 nci maddede belirtilen Kayıt Belgesi veya elektronik ortamdaki kaydı ithalatçı tarafından ilgili gümrük idaresine sunulur." kuralı getirilmiştir.
İthalatçılar tarafından, gerçekleştirilecek ithalata ilişkin bilgilerin ithalattan önce bir kayıt işlemine tabi tutularak, kayıt belgesinin düzenlenmesinin öngörülmesinde ve kayda alınacak ürünlerin serbest dolaşıma girişinde gümrük beyannamelerinin tescilinde menşe ayrımı yapılmaksızın, bu kaydın veya belgenin gümrük idaresine sunumunun istenilmesinde, kamu düzeninin ve kamu güvenliğinin sağlanmasına yönelik olarak, yasa ile davalı idareye tanınan yetkiye ve amaca uygun bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Tebliğ'in "Başvuru" başlıklı 4. maddesinin 1.fıkrasında; "Kayıt Belgesi taleplerine ilişkin başvuruların değerlendirmeye alınabilmesi için EK III’te yer alan Kayıt Belgesi Başvuru Formunun tam ve usulüne uygun bir şekilde doldurulması ve bu formun ekindeki belgelerle birlikte eksiksiz bir şekilde Kayıt Merkezlerinden birine iletilmesi gerekmektedir. Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." kuralına yer verilmiştir.
2004/7304 sayılı "İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Karar" uyarınca, gözetim uygulamasının usul ve esaslarını, uygulama kapsamındaki gerekli belgeleri yönetmelik ve tebliğlerle belirleme yetkisinin davalı idareye tanındığı kuşkusuzdur.
31/07/2009 tarih ve 27305 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 29/06/2009 tarih ve 2009/15169 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki "Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik'in, "Başvuru sahibinden bilgi ve belge istenmesine ilişkin esaslar" başlıklı 8. maddesinde, idarenin, hizmetleri yerine getirirken başvuru sahibinden istediği bilgi ve belgelerle ilgili düzenlemelerde esas alacağı ölçütlere yer verilmiş; (g) bendinde, "Başvuruda istenen belgeler, idarece sayma suretiyle belirtilir. İstenen belgeler arasında, idare tarafından istenecek diğer belgeler veya benzeri belgeler gibi muğlâk ibarelere yer verilmez." kuralı yer almıştır.
İthalatta gözetim uygulaması, genel, soyut ve objektif kurallar getiren İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliğiyle düzenlenmiştir. Ancak uygulamaya yönelik belirleyici, somut kurallar Tebliğ hükümleri ile getirilmekte olup, bu kapsamda, tek tür eşya ya da benzer nitelikteki birden çok (türev) eşya için çıkarılan, dolayısıyla kapsamı sınırlı olan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde; gerek 2009/15169 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin yukarıda aktarılan açık hükmü, gerekse hukuki güvenlik ilkesi uyarınca, gözetim kapsamında istenilecek belgelerin sayma suretiyle, somut olarak belirlenmesi gerekmektedir.
Bir hukuk devletinde, açık, belirgin, istikrarlı ve öngörülebilir hukuk kurallarının yürürlüğe konulup uygulanması hukuk güvenliğinin sağlanması gereği olup, Anayasa Mahkemesi kararının; " hukuk devletinin unsurlarından olan “hukuki güvenlik” ilkesi gereği devlet faaliyetlerinin önceden tahmin edilebilir, öngörülebilir olması gerekmekte olup, takdir yetkisinini zorlayan ve keyfiliğe yol açacak kurallara yer vermemelidir. Belirlilik ilkesi, hukuki güvenlikle bağlantılı olup birey hangi somut eylem ve olguya hangi hukuki müeyyidenin veya neticenin bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını belirler. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar." gerekçesi ile açıklığa kavuşturulmuştur.
Bu itibarla, düzenleme yapma hususunda yetkili olan idarenin, yaptığı düzenlemelerle tartışmadan uzak, açık ve somut kurallar getirmesi, hukuk güvenliğinin sağlanması adına gerekli bulunmakta, dolayısıyla Tebliğ kapsamındaki eşyanın belirli olması nedeniyle, bu eşyanın ithalatı bakımından önem arz edecek bilgi ve belgelerin önceden saptanabilir ve idarece somut, eşyaya özgü olarak sayılabilir nitelikte olduğu sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, dava konusu 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 4. maddesindeki "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresinde, hukuk güvenlik ve belirlilik ilkesine uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Dava konusu uygulama işlemine gelince, davacı tarafından 04/09/2019 tarihinde yapılan kayıt belgesi başvurusunun, davalı idarece; 2019/1 sayılı Tebliğin 4. maddesi çerçevesinde başvuruların değerlendirmeye alınabilmesi için Kayıt Belgesi başvuru formu ve ekindeki belgelerin ve istenilen bilgilerin usulüne uygun ve eksiksiz bir şekilde doldurulması gerektiği, ancak tam ve usulüne uygun bir şekilde doldurulmadığı belirtilerek talebin reddedildiği görülmektedir.
Oysa, eksik ve usulüne uygun olmayan bilgi ya da belgelerin neler olduğu yani işlemin tesis edilme sebebi açıklanmadığı gibi davacı tarafından tamamlanmasının mümkün olup olmadığı değerlendirilmeksizin, bir başka deyişle, idari işlemlerin yargı yerince hukukiliğinin değerlendirilmesi olanağını da ortadan kaldırır nitelikte, gerekçesiz tesis edilen idari işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın; Tebliğin 2. ve 3. maddeleri ile 4. maddesinin ilk cümlesine yönelik kısmının reddine, 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 4. maddesinin; "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresinin ve dava konusu uygulama işleminin iptaline karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 23/05/2023 tarihinde, davacı vekili Av. ...'nın, davalı Ticaret Bakanlığı vekili Av. ...'ın ve davalı ... İhracatçıları Birliği vekili Av. ...'ün geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ, 31/12/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 15/02/2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Doğa sporlarına ilişkin eşya ithal eden davacı şirket, ithal etmek istediği bazı ürünlerin gözetim uygulamasına tabi tutulması nedeniyle 04/09/2019 tarihli başvuru ile 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ kapsamında kendisine kayıt belgesi verilmesi talebinde bulunmuştur.
Davacının başvurusu, başvuruda sunulması gereken belgelerin tam ve usulüne uygun bir şekilde doldurulmadığı gerekçesiyle davalı ... İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin ... tarih ve ... sayılı dava konusu işlemiyle reddedilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı ... İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği tarafından süresinde verilmeyen savunmada davanın süresinde olmadığı ve Danıştayın görevine girmediği, ayrıca husumetin sadece Ticaret Bakanlığına yöneltilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.
2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinde, ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülecek davalar tek tek sayılmış olup, maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde, bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere karşı açılacak iptal ve tam yargı davalarının ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda karara bağlanacağı düzenlenmiştir.
Uyuşmazlık konusu olayda, ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlem niteliğindeki 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'e karşı açılan davanın ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülecek davalardan olduğu ve 18/10/2019 tarihli uygulama işleminin tebliği üzerine 17/12/2019 tarihinde açılan davanın süresinde olduğu sonucuna varılmış olup, davalı ... İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği'nin husumet itirazı da uygulama işleminin adı geçen idarece tesis edildiği anlaşıldığından yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 55. maddesinde, "1. Aksine hüküm bulunmadıkça; niteliğine, miktarına, menşeine, yükleme veya varış ülkesine bakılmaksızın, bir eşya, belirlenmiş şartlar altında her zaman gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanımlardan birine tabi tutulabilir.
2. Cumhurbaşkanı; kamu ahlakı, kamu düzeni, kamu güvenliği, insan, hayvan ve bitki sağlık ve hayatlarının korunması, sanatsal, tarihi veya arkeolojik değeri olan ulusal hazinelerin korunması, fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunması gerekçeleri ile eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına yasaklama veya kısıtlamalar koyabilir." hükmü yer almaktadır.
Anılan Kanun hükmü uyarınca Bakanlar Kurulunca çıkarılan 10/05/2004 tarih ve 2004/7304 sayılı "İthalatta Gözetim Uygulaması Hakkında Karar", 29/05/2004 tarih ve 25476 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
10/05/2004 tarih ve 2004/7304 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Kararın 1. maddesinde, bu Kararın bir malın ithalatında kaydedilecek gelişmelerin yakından izlenmesi amacıyla o malın ithalatında gözetim uygulanmasına ilişkin usul ve esasları kapsayacağı belirtildikten sonra 3. maddesinde, bu Karar kapsamında; ithalatta gözetim uygulanmasına, gözetim uygulamasının usul ve esaslarını belirlemeye, yürürlükteki gözetim uygulamalarını değiştirmeye veya kaldırmaya, ithal mallarla ve yapılan beyanın doğruluğuyla ilgili incelemeleri yapmaya veya yaptırmaya, uygulamaya ilişkin ilgili kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyon sağlamaya ve talimat vermeye, yönetmelikler ve tebliğler çıkarmaya (mülga) Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığının yetkili olduğu belirtilmiş; 4. maddesinde ise, ''(1) Bir malın ithalatında gözetim uygulanmasına ilişkin karar, başvuru üzerine veya re'sen yapılacak bir değerlendirme sonucunda Müsteşarlık (İthalat Genel Müdürlüğü) tarafından verilir. Yapılacak değerlendirmede ithalatın gelişimi, ithal şartları ve ithalatın yerli üreticiler üzerindeki etkisi dikkate alınır. (2) Gözetim kararı, Gözetim Belgesi düzenlenmesi yoluyla ileriye yönelik olarak veya gerçekleşen ithalatı değerlendirmek üzere geçmişe dönük olarak uygulanabilir. (3) İleriye yönelik gözetime tabi bir malın ithalatında gümrük mevzuatının gerektirdiği belgelerin yanı sıra 'Gözetim Belgesi' de aranır.'' kuralına yer verilmiştir.
10/05/2004 tarih ve 2004/7304 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İthalatta Gözetim Uygulaması Hakkındaki Kararın uygulama usul ve esaslarını belirlemek amacıyla çıkarılan 08/06/2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliğinin 1. maddesinde, Yönetmeliğin, 2004/7304 sayılı Karar uyarınca bir malın ithalatında kaydedilecek gelişmelerin yakından izlenmesi amacıyla o malın ithalatında gözetim uygulanmasına ilişkin usul ve esasları kapsadığı; 3. maddesinde, bir malın ithalatında gözetim uygulanmasına ilişkin kararın, başvuru üzerine veya re’sen yapılacak bir değerlendirme sonucunda Müsteşarlık (İthalat Genel Müdürlüğü) tarafından verileceği, yapılacak değerlendirmede ithalatın gelişimi, ithal şartları ve ithalatın yerli üreticiler üzerindeki etkisinin dikkate alınacağı, gözetim kararının Gözetim Belgesi düzenlenmesi yoluyla ileriye yönelik olarak veya gerçekleşen ithalatı değerlendirmek üzere geçmişe dönük olarak uygulanabileceği, bir malın ithalatının geçmişe dönük gözetime tabi tutulması halinde bu malın ithalatı sırasında Müsteşarlıkça belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde kayıt tutulacağı, ileriye yönelik gözetime tabi bir malın ithalatında gümrük mevzuatının gerektirdiği belgelerin yanı sıra "Gözetim Belgesi"nin de aranacağı hükmü yer almaktadır.
Yukarıda özetlenen mevzuata dayanılarak çıkarılan dava konusu İthalatta Gözetim Uygulamasına İlişkin 2019/1 sayılı Tebliğ'in "Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Tebliğ; EK I’de fasıl numarası, gümrük tarife pozisyonu (G.T.P.) veya gümrük tarife istatistik pozisyonu (G.T.İ.P.) belirtilen tekstil, konfeksiyon ve deri ürünlerinin ithalatının kayda alınmak suretiyle ileriye yönelik olarak gözetime tabi tutulmasına ilişkin usul ve esasları içermektedir."; "Kayda alma" başlıklı 2. maddesinde, "(1) 1 inci maddede belirtilen ürünleri ithal etmek isteyen ithalatçılar, gerçekleştirecekleri ithalata ilişkin bilgileri ithalattan önce Ticaret Bakanlığı tarafından yetkilendirilen ve EK II’deki listede gösterilen Kayıt Merkezlerine kaydettirirler. İthal işleminin kayda alındığına dair bir Kayıt Belgesi düzenlenir."; "İthalat" başlıklı 3. maddesinde, "Kayda alınacak ürünlerin serbest dolaşıma girişinde gümrük beyannamelerinin tescilinde menşe ayrımı yapılmaksızın, 2 nci maddede belirtilen Kayıt Belgesi veya elektronik ortamdaki kaydı ithalatçı tarafından ilgili gümrük idaresine sunulur."; "Başvuru" başlıklı 4. maddesinde, "Kayıt Belgesi taleplerine ilişkin başvuruların değerlendirmeye alınabilmesi için EK III’te yer alan Kayıt Belgesi Başvuru Formunun tam ve usulüne uygun bir şekilde doldurulması ve bu formun ekindeki belgelerle birlikte eksiksiz bir şekilde Kayıt Merkezlerinden birine iletilmesi gerekmektedir. Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." kuralına yer verilmiştir.
Öte yandan, 31/07/2009 tarih ve 27305 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 29/06/2009 tarih ve 2009/15169 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki "Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik'in "Başvuru sahibinden bilgi ve belge istenmesine ilişkin esaslar" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında, idarenin, hizmetleri yerine getirirken başvuru sahibinden istediği bilgi ve belgelerle ilgili düzenlemelerde esas alacağı ölçütlere yer verilmiş; bu kapsamda fıkranın (g) bendinde, "Başvuruda istenen belgeler, idarece sayma suretiyle belirtilir. İstenen belgeler arasında, idare tarafından istenecek diğer belgeler veya benzeri belgeler gibi muğlâk ibarelere yer verilmez." hükmü yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 2. ve 3. maddelerinin incelenmesi :
2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ, 31/12/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Daha sonra ise, 25/12/2020 tarih ve 31345 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2020/9)'in 8. maddesiyle, 31/12/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu durumda; dava konusu düzenlemenin yürürlükten kaldırılmış olması karşısında, Tebliğin 2. ve 3. maddeleri yönünden konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine hukuki olanak bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 4. maddesinin incelenmesi :
Her ne kadar 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ yürürlükten kaldırılmış ise de dava konusu edilen uygulama işleminin dayanağı olması sebebiyle Tebliğ'in 4. maddesine yönelik iptal isteminin esasının incelenmesi uygun görülmüştür.
Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.
Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.
Dava konusu Tebliğ'in 4. maddesinin ilk cümlesinde, kayıt belgesi taleplerine ilişkin başvuruların değerlendirmeye alınabilmesi için Tebliğ ekinde yer alan Kayıt Belgesi Başvuru Formunun tam ve usulüne uygun bir şekilde doldurulması ve bu formun ekindeki belgelerle birlikte eksiksiz bir şekilde Kayıt Merkezlerinden birine iletilmesi gerektiği belirtilmiş, son cümlesinde ise "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresi yer almıştır.
Davalı idarenin, ithalatın ülke ekonomisi yararına ve uluslararası ticaretin gereklerine uygun olarak düzenlenmesini sağlamak amacıyla, ticaret politikası önlemlerinden biri olarak öngörülen gözetim uygulaması kapsamında, gözetim uygulamasına tabi tutulan bir malın ithalatında yükümlülerden gözetim belgesini isteyebileceği, belgenin ibraz edilmemesi halinde de malın serbest dolaşıma girmesine izin verilmemesine yönelik düzenleme yapabileceği hususunda tereddüt bulunmamaktadır.
Hukukun üstünlüğünün egemen olduğu bir devlette hukuk güvenliğinin sağlanması, hukuk devleti ilkesinin yerine getirilmesi için zorunlu koşullardandır. Hukuki güvenlik ise; açık, belirgin, istikrarlı ve öngörülebilir hukuk kurallarının yürürlüğe konulup uygulanması ile sağlanır. Diğer bir deyişle, belirsiz, müphem ve keyfiliğe neden olabilecek uygulamalara yol açacak şekilde düzenleme yapılması hukuk güvenliği ilkesiyle bağdaşmaz. Bu bakımdan, öngörülebilir kurallar konulması, hukuk güvenliğinin tesisi için zorunludur.
Yukarıda belirtilen 2004/7304 sayılı "İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Karar" uyarınca davalı idarenin, gözetim uygulamasının usul ve esaslarını, bu arada uygulama kapsamındaki gerekli belgeleri yönetmelik ve tebliğlerle belirleme yetkisi olduğunda kuşku bulunmamaktadır.
Nitekim, ithalatta gözetim uygulaması, genel, soyut ve objektif kurallar getiren İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliğiyle düzenlenmiştir.
Bununla birlikte, davalı idare tarafından, yalnızca tek tür eşya ya da benzer nitelikteki birden çok (türev) eşya için çıkarılan, dolayısıyla kapsamı sınırlı olan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde; gerek 2009/15169 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin yukarıda aktarılan açık hükmü, gerekse hukuki güvenlik ilkesi dikkate alınarak, gözetim kapsamında istenilecek belgelerin sayma suretiyle, somut olarak belirlenmesi gerekmektedir.
Esasen, dava konusu Tebliğ kapsamındaki eşyanın belirli olması nedeniyle, bu eşyanın ithalatı bakımından önem arz edecek bilgi ve belgelerin önceden saptanabilir ve idarece somut, eşyaya özgü olarak sayılabilir nitelikte olduğu açıktır.
Ayrıca dava konusu Tebliği yürürlükten kaldıran ve aynı / benzer eşyaya yönelik gözetim uygulaması öngören 25/12/2020 tarih ve 31345 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2020/9)'de de anılan ibareye yer verilmediği görülmektedir.
Bu durumda, 31/12/2018 tarih ve 30642 sayılı (4. Mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 4. maddesinin ilk cümlesinde üst normlara ve hukuka aykırılık görülmemekle birlikte, maddenin son cümlesinde yer alan "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresinde, üst hukuk normu olan 2009/15169 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Yönetmeliğe ve hukuk güvenliği ilkesine uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Dava konusu bireysel işlemin incelenmesi :
Dava konusu ... İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin ... tarih ve ... sayılı işlemi ile davacının kayıt belgesi başvurusu, sunulması gereken belgelerin tam ve usulüne uygun şekilde doldurulmadığından bahisle reddedilmiştir.
Davalılar tarafından, ... İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince yapılan duyuru ile kayıt belgesi başvurularında isteneceği ilan edilmiş olan "İhracatçı - Üretici Bilgi Formu"nun "IV-B Resmi Kurum İçerik Onayı" başlıklı kısmının davacı tarafından tam ve usulüne uygun olarak doldurulmadığı ve onaylatılmadığı ileri sürülmektedir. Ancak söz konusu kısım ve belge 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ ekinde yer almamaktadır.
Bu nedenle, yukarıda yer verilen gerekçelerle 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 4. maddesinin son cümlesinde yer alan "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresinde hukuka uyarlık bulunmadığından, bu düzenlemeye dayalı olarak tesis edilen dava konusu işlemde de hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 2. ve 3. maddeleri yönünden konusu kalmayan dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA oybirliğiyle,
2. 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 4. maddesinin son cümlesinde yer alan "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresinin İPTALİNE oyçokluğuyla, maddenin diğer kısımları yönünden davanın REDDİNE oybirliğiyle,
3. ... İhracatçıları Birliği Genel Sekreterliğinin ... tarih ve ... sayılı işleminin İPTALİNE oyçokluğuyla,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin haklılık oranlarına göre belirlenen 3/4'ü olan ... TL'nin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, 1/4'ü olan … TL'nin ise davacı üzerinde bırakılmasına,
5. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen … TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine,
6. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra aidiyetine göre taraflara iadesine,
7. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 23/05/2023 tarihinde karar verildi.
(X)- KARŞI OY :
Davacı tarafından, 31/12/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 15/02/2019 tarihinde yürürlüğe giren 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 2., 3. ve 4. maddelerinin ve anılan Tebliğ uyarınca davacının kayıt belgesi düzenlenmesi için yaptığı başvurunun reddine ilişkin ... İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
Davacının başvurusu, başvuruda sunulması gereken belgelerin tam ve usulüne uygun bir şekilde doldurulmadığı gerekçesiyle davalı ... İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin ... tarih ve ... sayılı dava konusu işlemiyle reddedilmiştir.
Davalı idarenin, ithalatın ülke ekonomisi yararına ve uluslararası ticaretin gereklerine uygun olarak düzenlenmesini sağlamak amacıyla, ticaret politikası önlemlerinden biri olarak öngörülen gözetim uygulaması kapsamında, gözetim uygulamasına tabi tutulan bir malın ithalatında yükümlülerden gözetim belgesini isteyebileceği, belgenin ibraz edilmemesi halinde de malın serbest dolaşıma girmesine izin verilmemesine yönelik düzenleme yapabileceği hususunda tereddüt bulunmamaktadır.
Bununla birlikte, uyuşmazlığın çözümü için davalı idare tarafından 2009/15169 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin 8. maddesine ve hukuk güvenliği ilkesine aykırı şekilde davacı şirketten ek belge istenilip istenilmediğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
... İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince yapılan duyuru ile kayıt belgesi başvurularında isteneceği ilan edilmiş olan "İhracatçı - Üretici Bilgi Formu" incelendiğinde; bu formda, üretici firmanın unvan ve iletişim bilgileri dışında bu firmanın; üretime başlama tarihine, faaliyet alanına, üretimde kullandığı lisanslara, toplam ciroya, yabancı sermaye oranına, yıllık işgünü sayısına, haftalık ortalama çalışma saatine, toplam çalışan sayısına, üreticinin ulusal ya da uluslararası kalite sertifikalarına, aylık işçi ücretine ilişkin bilgileri içerdiği ve bu formun alt kısmında ise firma sahibinin veya firma adına tam yetkili kişinin ad soyad ve imza kısmının, resmi kurum içerik onayının ve Türk Konsolosluğu onayı kısmının yer aldığı görülmektedir.
Bu durumda davalı Bakanlık tarafından, ithalatın gerektirdiği gözetim uygulamasının sağlıklı bir şekilde kontrolü ile yürütülmesinin sağlanabilmesi ve gerektiğinde İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Mevzuat kapsamında ilgili tedbirlerin uygulanabilmesi amacıyla, ithalatçı firmaların ithalatını gerçekleştireceğini beyan ettiği ürünlerin gerçek menşeini ve fiyatını belirlemeye yönelik üretici sertifikasının, davacı şirketten istenilen "ek belge" olarak kabul edilmemesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 4. maddesinin son cümlesinde yer alan "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresinde ve ... İhracatçıları Birliği Genel Sekreterliğinin ... tarih ve ... sayılı işleminde hukuka aykırılık bulunmadığından bu kısımlar yönünden de davanın reddi gerektiği oyu ile Daire kararının anılan kısmına katılmıyorum.