T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2019/1305
Karar No : 2023/6059
DAVACI : ...Temizlik ve Depolama Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
DAVALILAR : 1. … Valiliği (E-Tebligat)
2. … Bakanlığı (E-Tebligat)
VEKİLİ : I. Hukuk Müşaviri Yrd. V. …
DAVANIN KONUSU :
1. Davacıya ait 13.000,00-TL bedelli geçici teminatın irat kaydedilmesine ilişkin 21/03/2019 tarih ve 189 sayılı Kars Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü işlemi ile,
2. Bu işlemin dayanağı olan, Bakanlar Kurulu'nca çıkarılan ve 22/10/2008 tarih ve 27032 sayılı Resmî Gazete'de yayımlananak yürürlüğe giren "Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemelerin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Yönetmelik"in 35. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan "...ve geçici teminatı gelir kaydolunur." ibaresinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Uyuşmazlığa konu ihalenin uhdelerinde kalması üzerine davalı idarece sözleşmenin imzalanması için davet edildikleri, ihale kararı gereğince teslim edilmesi gereken (7) adet taşıtla ilgili olarak yapılan tüm araştırmalara rağmen 2019 yılında olunması nedeniyle piyasada 2018 model araç bulunamadığı ve 2019 model araçlar bakımından ise ciddi fiyat farkı bulunduğu bu nedenlerle şartnameye uygun araç teslim edemedikleri, bu durumun objektif imkânsızlık doğurduğu, sözleşmenin kendiliğinden geçersiz olacağı, ihale kararının yeniden gözden geçirilerek objektif imkânsızlık ve mücbir sebep nedeniyle ihalenin iptali veya 2019 model araç olarak teslim edilmesi hâlinde ihale bedelinin güncellenerek sözleşmenin şartlarının değiştirilerek yapılmasının talep edildiği, bu talebin davalı idarece reddedilerek geçici teminatın irat kaydedildiği, bu işlemin dayanağının dava konusu Yönetmelik düzenlemesi olduğu, söz konusu Yönetmelik düzenlemesinin kanuni bir dayanağının bulunmadığı, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri gereği yaptırımların kanunla düzenlenmesi gerektiği, 4645 sayılı Emniyet Genel Müdürlüğü’ne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemenin Satış Hibe HEK ve Hurda Durum İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Kanun'da hangi davranışta bulunanların geçici teminatlarının gelir kaydedilceğine dair bir yaptırım öngörülmediği, yaptırımların türü, süresi ve miktarının ancak kanunla belirlenebileceği, davalı idarenin 2019 yılında ihaleye çıkmasına rağmen 2018 model araç temini şartı koymasının başta rekabet olmak üzere ihtiyacın uygun şartlarla sağlanması ve kaynakların verimli kullanılması ilkelerine aykırı olduğu, 2019 yılındaki bu ihalede 2019 model araç temin edilmesi gerektiği, ihale konusu araçların 2018 ve 2019 modellerindeki standart donanımlarının bütünüyle aynı olduğu, sözleşme konusu 2018 model araçların kendilerinden kaynaklanmayan sebeplerle temin edilemediği, objektif imkânsızlık bulunduğu, geçici teminatın irat kaydedilmesine ilişkin işlem ile, bu işlemin dayanağı olan Yönetmelik düzenlemesinin kanunilik ilkesine ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
DAVALI İDARELERİN SAVUNMALARI :
Kars İl Emniyet Müdürlüğü’ne ait HEK, hurdaya ayrılan araç ve malzemelerin mübadelesinin 4645 sayılı Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemenin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Kanun ve Bakanlar Kurulu'nca çıkarılarak 22/10/2008 tarih ve 27032 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmak suretiyle yürürlüğe giren Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemelerin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Yönetmelik kapsamında yapıldığı, Kars Emniyet Müdürlüğü hizmetlerinde kullanılmakta iken ekonomik ömrünü doldurmuş 23 adet araç (HEK) ve 1000 kg alüminyum hurda malzeme, 65.000 kg hurda demir/metal malzeme ve 1.518 adet demirbaş hurda malzemenin teknik raporları alınıp yaklaşık maliyet belirlenmesi sonrasında mübadele ihalesi için 31/01/2019 tarihinde onay alındığı, 09/02/2019 tarihinde Resmî Gazete'de ihale ilanı yayımlanarak 21/02/2019 tarihinde saat 14.00’te açık artırma usulü ihalenin yapıldığı, yapılan ihalede mübadele karşılığı en yüksek artırımı yapan davacının yedi adet araç ve 86 adet ebat ve miktarları teknik şartnamede belirtilen kışlık/yazlık yol lastik ile ihaleye teklif vererek ihaleyi kazandığı, daha sonra mübadele işleminin yapılması için davacıya tebligat yapıldığı, belirtilen sürede davacının mübadele konusu araçlar ile malzemeleri teslim almadığı, sözleşme imzalamaya davet edildiği, fakat davacının sözleşme imzalamaya gelmediği, davacının 2018 model araç bulunamaması talebiyle yaptığı müracaatın incelendiği, 2018 model araç yerine idare avantajına olan aynı donanım ve teknik özelliklere sahip 2018 model ve üstü model araç alınabileceğinin kendisine bildirildiği, fakat ihale bedelinin güncellenmesinin mümkün olmadığı ve ihalenin iptalini gerektirecek herhangi bir durum olmadığının davacıya bildirildiği, bu aşamadan sonra davacının sözleşme imzalamaya davet edilmesine rağmen yasal süresi içerisinde sözleşme imzalamaya gelmediği, bunun üzerine geçici teminatı irat kaydedilerek mübadele ihalesinin feshedildiği, yapılan işlemlerin ilgili kanun ve yönetmelik hükümleri çerçevesinde tesis edildiği belirtilerek hukuka uygun olduğu savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NİN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'IN DÜŞÜNCESİ : Dava; davacı şirket tarafından, geçici teminatının irat kaydedilmesine ilişkin 21/03/2019 olur tarihli 189 sayılı Kars Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü işlemi ile bu işlemin dayanağı olan, Bakanlar Kurulu'nca çıkarılarak 22/10/2008 tarih ve 27032 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmak suretiyle yürürlüğe giren "Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemelerin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Yönetmelik"in 35. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan "...ve geçici teminatı gelir kaydolunur." ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
Her ne kadar dava konusu edilen Yönetmelik ile aynı hususları düzenleyen "Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemelerin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Yönetmelik" 4645 sayılı Yasa'da yapılan değişiklik doğrultusunda İçişleri Bakanlığınca düzenlenerek 04/03/2020 tarih ve 31058 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmak suretiyle yürürlüğe girmiş ise de, dava konusu edilen 35. madde hükmünün yeni Yönetmelik'de aynen muhafaza edildiği görüldüğünden bu hususta farklı bir değerlendirmeye gerek görülmemiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir.
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 2. maddesinde, kabahat deyiminden, kanunun karşılığında idarî yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlığın anlaşılması gerektiği belirtilmiş; “Kanunîlik ilkesi” başlıklı 4. maddesinde, hangi fiillerin kabahat oluşturduğu kanunda açıkça tanımlanabileceği gibi, kanunun kapsam ve koşulları bakımından belirlediği çerçeve hükmün içeriğinin, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle de doldurulabileceği, kabahat karşılığı olan yaptırımların türü, süresi ve miktarının ancak kanunla belirlenebileceği kurala bağlanmıştır.
4645 sayılı Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemenin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Kanun'un "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, bu Kanun'un amacı, Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından satın alınan veya çeşitli yollarla temin edilen taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile mal ve malzemeden ihtiyaç fazlası bulunanlar veya standart dışı durumuna düşenler ile HEK durumunda olan veya hurdaya ayrılanların tasfiyesi, değerlendirilmesi ve Kurumun asli görevlerini aksatmamak şartı ile hizmet verilmesine dair usul ve esasları belirlemek olarak ifade edilerek belirtilen mal, malzeme ve hizmetin; Türkiye’deki kamu kurum ve kuruluşlarına bedelsiz olarak devredilmesini, özel ve tüzel kişilere satılmasını, bunların ürettikleri veya sahip oldukları mal ve malzeme ile mübadele edilmesini... kapsadığı belirtilmiş olup; "Uygulamaya dair esaslar" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasında, bu Kanun'a göre yapılması gereken her türlü iş ve işlemlerin, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tâbi olmadığı vurgulanmış; dördüncü fıkrasında ise, bu Kanun'un uygulanmasına ilişkin usul ve esasların, ilgili Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelik ile düzenleneceği yönündeki hükümlere yer verilmiştir.
Anılan 4. madde hükmüne dayanılarak Bakanlar Kurulunca çıkarılan ve 22/10/2008 tarihli, 27032 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren, dava konusu işlem tarihinde de yürürlüğünü sürdüren "Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemelerin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Yönetmelik"in "İhalenin sözleşmeye bağlanması" başlıklı 35. maddesinin birinci fıkrasında, "Onayda ve ilanda sözleşme yapılması belirtilmişse ihale kararının harcama yetkilisince onaylanmasını müteakip alıcı, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde idarece imzalanarak verilen sözleşmeyi notere tasdik ettirerek, istenmişse kesin teminatı idareye vermek zorundadır." hükmüne; ikinci fıkrasında ise, "Alıcının, aynı süre içerisinde ihale bedelini ve alıcıya ait bulunan vergi, resim ve harçları yatırması ve diğer giderleri ödemesi gerekir. Bu zorunluluklara uymadığı takdirde protesto çekmeye, hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale bozulur ve geçici teminatı gelir kaydolunur." hükmüne yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Kars Emniyet Müdürlüğü kuvvesine kayıtlı ekonomik ömrünü doldurmuş, 23 adet araç (HEK), 1.000 kg Alüminyum hurda malzeme, 65.000 kg hurda demir/metal malzeme ve 1.518 adet demirbaş hurda malzemelerin teknik raporu alınarak yaklaşık maaliyet belirlendikten sonra açık artırma usulü ile mübadele ihalesi için 31/01/2019 tarihli onay alınarak 09/02/2019 tarihli Resmî Gazete'de ilan edildiği, bu ilanda mübadele konusu idare tarafından alınacak malın adı, niteliği, türü ve miktarı; "(5) adet Dacia Duster 1.6 16V 115 BG Comfort 4x2 ve Teknik Şartname'nin 2.2. maddesindeki tabloda ebatları ile miktarları belirtilen kışlık/yazlık (yol tipi) lastik" olarak belirtildiği, 21/02/2019 tarihinde yapılan ihalenin (7) adet araç ve 86 adet lastikle en yüksek arttırımda bulunan davacı üzerinde bırakıldığı, 27/02/2019 tarihli sözleşmeye davet yazısının tebliğinden sonra davacı tarafça 13/03/2019 tarihli dilekçe ile idareye başvurularak, ihale kararı gereğince teslim edilmesi gereken (7) adet taşıtla ilgili olarak yapılan tüm araştırmalara rağmen 2019 yılında olunması nedeniyle piyasada 2018 model araç bulunamadığı, 2019 model araçlar bakımından ise ciddi fiyat farkı bulunduğu bu nedenlerle şartnameye uygun araç teslim edemedikleri belirtilerek, bu durumun objektif imkânsızlık doğurduğu, sözleşmenin kendiliğinden geçersiz olacağı belirtilerek, ihale kararının yeniden gözden geçirilerek objektif imkânsızlık ve mücbir sebep nedeniyle ihalenin iptaline veya 2019 model araç olarak teslim edilmesi hâlinde ihale bedelinin güncellenerek sözleşmenin şartlarının değiştirilerek yapılmasının talep edildiği, bu talebe karşılık olarak Kars Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü'nün 14/03/1019 tarihli yazısı ile; Teknik Şartname'nin 3.2 maddesinde yer verilen "Sözleşme aşamasına kadar araçların standart üretimindeki donanımlarında bir değişiklik olması durumunda yeni değişiklikler kabul edilecek, ancak sözleşme imzalanmasından sonra yapılacak donanım değişiklikleri idarenin avantajına olması durumunda kabul edilecektir." hükmü doğrultusunda 2018 yılının alt limit olarak belirtildiği, ihale konusu 2018 model araç yerine aynı donanım ve teknik özelliklere sahip 2019 model aracın teslim edilebileceği, bu nedenle herhangi bir objektif imkânsızlığın bulunmadığı, ayrıca ihale ilanına 2019 yılında başlanıldığından ihaleye katılan ve ihalede teklif veren firmaların gerekli maliyet ve tedarik araştırmalarını yaparak ihaleye katıldıkları belirtilerek mübadele ihalesinin iptali ya da bedelin güncellenmesi yolundaki talebinin reddedildiği, süresi içinde davacı tarafça gerekli işlemlerin tamamlanmaması üzerine geçici teminatının irat kaydedilmesine ilişkin 21/03/2019 olur tarihli 189 sayılı Kars Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü işleminin tesis edildiği, davacı tarafça bu işlem ile dayanağı olan Yönetmelik hükmünün iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
"Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemelerin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Yönetmelik"in 35. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan "...ve geçici teminatı gelir kaydolunur." ibaresinin iptali isteminin değerlendirilmesi;
Anayasa'nın anılan 2. maddesinde ifadesini bulan hukuk devleti ilkesinin unsurlarından biri hukuki belirlilik ilkesidir. Bu ilke, hukuk düzeniyle ilişki içindeki kişilere Devlet gücü tarafından yapılacak uygulamaları önceden görme imkânı sunacak düzeyde açık, anlaşılır, erişilebilir, devamlı ve geleceğe yönelik yasal düzenlemelerin yürürlükte olduğu bir hukuk sistemini hedefleyen, kamusal gücün kullanımını hukuk kurallarına bağlayarak öngörülebilirliği sağlamaya hizmet eden bir ilkedir. Bu ilke gereğince bireylerin kendilerine uygulanacak kuralların içeriğini ve bu kuralların kapsamını önceden bilmesi gerekmektedir. Bu durum, hukuk devletinin bir diğer unsuru olan hukuki güvenlik ilkesiyle de yakından ilgilidir. Hukuki güvenlik, kişilerin kamu otoriteleriyle ilişkilerinde bugün ve geleceğe dönük olarak güven duygusu içinde olmaları demektir. Hukuki güvenlik ilkesi gereğince, her birey, yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğini bilmelidir. Kişi, ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve buna göre davranışlarını belirler. Hukuki güvenlik ilkesinin amaçlarından biri de hukuk normlarının öngörülebilir olmasıdır. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde Devlete güven duyabilmesini, Devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.
Düzenleyici nitelikteki kurallar, ilgili kişilerin mevcut şartlar altında belirli bir işlemin ne tür sonuçlar doğurabileceğini makul bir düzeyde öngörmelerini mümkün kılacak şekilde konulmalıdır. Hukuki öngörülebilirlik ilkesi olarak kabul edilen bu ilke sayesinde kişilerin geleceği öngörebilmeleri ve her türlü faaliyetlerini buna göre planlayıp yürütmeleri sağlanır.
İlgililerin, hukuk düzeninin kendisine verdiği bir hakkı kullanabilmesi, bir yükümlüğü yerine getirebilmesi için bu hak ve yükümlülüğün kendileri açısından doğduğunu bilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde bu bilgiye sahip olmayan ilgililer tarafından kendisine verilen haklar kullanılamayacak, ifa edilmesi gereken yükümlülükler ise yerine getirilemeyecektir. Bu durumun ise hukuki belirlilik, öngörülebilirlik ve hukuki güvenlik ilkelerinin ihlâli niteliğinde olacağı açıktır.
5326 sayılı Kanun’un yukarıda aktarılan düzenlemeleri gereğince, bir fiilin idarî yaptırıma konu edilebilmesi için, bu fiil kanunda açıkça tanımlanmalı veya kanunun kapsam ve koşulları bakımından belirlediği çerçeve kuralın içeriği, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle doldurularak bu fiilin idarî yaptırımı gerektirdiği ortaya konulmalı, bir fiil nedeniyle uygulanacak yaptırımın türü, süresi ve miktarı ise kanunla belirlenmelidir.
İdarî yaptırımlar konusunda genel kanun niteliğini taşıyan Kabahatler Kanunu, hangi fiillerin kabahat oluşturduğuna yönelik kanunda bir çerçeve hükme yer verilmesi hâlinde idareye kısmî takdir yetkisi tanımakta, ancak yaptırımın türü, süresi ve miktarı bakımından mutlak olarak kanunilik ilkesini benimsemiş bulunmaktadır.
Kanunla çerçevesi çizilmiş olmak ve kanuna aykırı olmamak koşuluyla düzenleyici işlemler ile de idarî yaptırım kuralları belirlenebilecektir.
Ayrıntısıyla belirtilen bu hususlar doğrultusunda idari yaptırım mahiyetindeki geçici teminatın irat kaydedilmesine ilişkin işleme olanak veren bir düzenlemeye 4645 sayılı Yasa'da yer verilmediği açık olup, Yasayla düzenlenmesi zorunlu olan bir hususun Yönetmelik ile düzenlenmesine olanak bulunmadığı, bu durumun normlar hiyerarşisi ilkesine de aykırılık taşıdığı açık olup, dava konusu edilen Yönetmelik hükmünün iptalinin gerekeceği sonucuna varılmaktadır.
Dava konusu geçici teminatının irat kaydedilmesine ilişkin 21/03/2019 Olur tarihli 189 sayılı Kars Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü işleminin iptali isteminin değerlendirilmesi;
Yönetmelik hükmü hukuka aykırı bulunarak iptali gerektiğinden, bu hükme dayanılarak tesis edilen dava konusu bireysel işlemin de bu yönüyle hukuka aykırılık taşıdığı açık olup, iptalinin gerekeceği sonucuna varılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu edilen Yönetmelik hükmü ile geçici teminatın irat kaydedilmesine ilişkin bireysel işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Kars İl Emniyet Müdürlüğü'ne kayıtlı ekonomik ömrünü doldurmuş, 23 adet araç (HEK), 1.000 kg alüminyum hurda malzeme, 65.000 kg hurda demir/metal malzeme ve 1.518 adet demirbaş hurda malzemelerin teknik raporu alınarak yaklaşık maaliyet belirlendikten sonra açık artırma usulü ile mübadele ihalesi için 31/01/2019 tarihli onay alınarak 09/02/2019 tarihli Resmî Gazete'de ilan edildiği, bu ilanda mübadele konusu idare tarafından alınacak malın adı, niteliği, türü ve miktarı; "(5) adet Dacia Duster 1.6 16V 115 BG Comfort 4x2 ve Teknik Şartname'nin 2.2. maddesindeki tabloda ebatları ile miktarları belirtilen kışlık/yazlık (yol tipi) lastik" olarak belirtildiği, 21/02/2019 tarihinde yapılan ihalenin (7) adet araç ve 86 adet lastikle en yüksek arttırımda bulunan davacı üzerinde bırakıldığı, 27/02/2019 tarihli sözleşmeye davet yazısının tebliğinden sonra davacı tarafça 13/03/2019 tarihli dilekçe ile idareye başvurularak, ihale kararı gereğince teslim edilmesi gereken (7) adet taşıtla ilgili olarak yapılan tüm araştırmalara rağmen 2019 yılında olunması nedeniyle piyasada 2018 model araç bulunamadığı, 2019 model araçlar bakımından ise ciddi fiyat farkı bulunduğu bu nedenlerle şartnameye uygun araç teslim edemedikleri, bu durumun objektif imkânsızlık doğurduğu, sözleşmenin kendiliğinden geçersiz olacağı belirtilerek, ihale kararının yeniden gözden geçirilerek objektif imkânsızlık ve mücbir sebep nedeniyle ihalenin iptaline veya 2019 model araç olarak teslim edilmesi hâlinde ihale bedelinin güncellenerek sözleşmenin şartlarının değiştirilerek yapılmasının talep edildiği, bu talebe karşılık olarak Kars Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü'nün 14/03/1019 tarihli yazısı ile; Teknik Şartname'nin 3.2 maddesinde yer verilen "Sözleşme aşamasına kadar araçların standart üretimindeki donanımlarında bir değişiklik olması durumunda yeni değişiklikler kabul edilecek, ancak sözleşme imzalanmasından sonra yapılacak donanım değişiklikleri idarenin avantajına olması durumunda kabul edilecektir." hükmü doğrultusunda 2018 yılının alt limit olarak belirtildiği, ihale konusu 2018 model araç yerine aynı donanım ve teknik özelliklere sahip 2019 model aracın teslim edilebileceği, bu nedenle herhangi bir objektif imkânsızlığın bulunmadığı, ayrıca ihale ilanına 2019 yılında başlanıldığından ihaleye katılan ve ihalede teklif veren firmaların gerekli maliyet ve tedarik araştırmalarını yaparak ihaleye katıldıkları, sonuç olarak mübadele ihalesinin iptali ya da bedelin güncellenmesi yolundaki talebin reddedildiğinin davacıya bildirildiği, akabinde süresi içinde gerekli işlemlerin tamamlanmaması üzerine davacının geçici teminatının irat kaydedilmesine ilişkin 21/03/2019 tarih ve 189 sayılı Kars Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü işleminin tesis edildiği anlaşılmıştır.
Bunun üzerine, davacı tarafından bu işlem ile dayanağı Bakanlar Kurulu'nca çıkarılarak 22/10/2008 tarih ve 27032 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemelerin Satış, Hibe, Hek ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Yönetmelik'in 35. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan "...ve geçici teminatı gelir kaydolunur." ibaresinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İLGİLİ MEVZUAT:
5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun "Kanunîlik ilkesi" başlıklı 4. maddesinde, "Hangi fiillerin kabahat oluşturduğu, kanunda açıkça tanımlanabileceği gibi; kanunun kapsam ve koşulları bakımından belirlediği çerçeve hükmün içeriği, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle de doldurulabilir. Kabahat karşılığı olan yaptırımların türü, süresi ve miktarı, ancak kanunla belirlenebilir."; 16. maddesinde, "(1) Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idarî yaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerden ibarettir. (2) İdarî tedbirler, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirlerdir." kuralları yer almıştır.
4645 sayılı Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemenin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Kanun'un "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanun'un amacı, Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından satın alınan veya çeşitli yollarla temin edilen taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile mal ve malzemeden ihtiyaç fazlası bulunanlar veya standart dışı durumuna düşenler ile HEK durumunda olan veya hurdaya ayrılanların tasfiyesi, değerlendirilmesi ve Kurumun asli görevlerini aksatmamak şartı ile hizmet verilmesine dair usul ve esasları belirlemektir."; "Uygulamaya dair esaslar" başlıklı 4. maddesinde, "Bu Kanuna göre yapılması gereken her türlü iş ve işlemler, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi değildir. Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, ilgili Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelik ile düzenlenir." kuralı yer almıştır.
Bakanlar Kurulu'nca çıkarılarak 22/10/2008 tarih ve 27032 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal Ve Malzemelerin Satış, Hibe, Hek ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Yönetmelik'in "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "...d) HEK: Hizmette kullanılabilme vasfını kaybeden veya arızalı hale geldiklerinde onarımları ekonomik olarak mahzurlu olan taşıt, silah, mühimmat, makine ve teçhizat ile mal ve malzemeyi,"; "İhalenin sözleşmeye bağlanması" başlıklı 35. maddesinde, "Onayda ve ilanda sözleşme yapılması belirtilmişse ihale kararının harcama yetkilisince onaylanmasını müteakip alıcı, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren on beş gün içinde idarece imzalanarak verilen sözleşmeyi notere tasdik ettirerek, istenmişse kesin teminatı idareye vermek zorundadır. Alıcının, aynı süre içerisinde ihale bedelini ve alıcıya ait bulunan vergi, resim ve harçları yatırması ve diğer giderleri ödemesi gerekir. Bu zorunluluklara uymadığı takdirde protesto çekmeye, hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale bozulur ve geçici teminatı gelir kaydolunur." kuralı düzenlenmiştir.
Kars Emniyet Müdürlüğü Taşınır malları Mübadele Şartnamesi'nin "Sözleşmenin imzalanması" başlıklı 18. maddesinde, "Mubadele kararlarının onaylanıp istekliye bildirilmesini müteakip aşağıdaki hususlara uyulur.
a) İstekli, onaylanan mübadele kararının tebliğiinden itibaren on beş gün içinde, ilgili mevzuatına göre ödenmesi gereken her çeşit vergi, resim, harç, tellaliye ve sair giderleri yapın idarenin bildireceği muhasebe birimine %6 oranında kesin teminat yatırmak zorundadır.
b) Bu zorunluluklara uyulmadığı takdirde protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın mübadele bozulur ve geçici teminatı gelir kaydedilir.
..."; "Diğer hususlar" başlıklı 28. maddesinde, "28.1. Mübadeleye katılanlar bu şartname ve eklerindeki hükümleri aynen kabul etmiş sayılırlar. ..." kurallarına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemelerin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Yönetmelik"in 35. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan "...ve geçici teminatı gelir kaydolunur." ibaresinin incelenmesi:
Bazı hâllerde ve kanunların açıkça yetki verdiği veya yasaklamadığı durumlarda, araya yargısal bir karar girmeden idarenin doğrudan doğruya bir işlemi ile ve idare hukukuna özgü usûllerle vermiş olduğu cezalar "idarî yaptırım" olarak adlandırılmaktadır (İl Han ÖZAY, İdari Yaptırımlar (Kuramsal Bir Deneme), 1985, İstanbul, s. 35).
İdari yaptırımlar, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 16. maddesinde olası tüm idari yaptırımları kapsayacak bir yaklaşımla sınıflandırılmıştır. Maddeye göre, idari yaptırımlar, “idari para cezası” ve “idari tedbirler” olarak iki gruba; idari tedbirler ise kendi içinde “mülkiyetin kamuya geçirilmesi” ve “ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirler” olarak iki alt gruba ayrılmaktadır. Bu bağlamda, idari yaptırımları, ceza niteliğindeki idari yaptırımlar ve tedbir niteliğindeki idari yaptırımlar olarak iki başlık altında tasnif etmek mümkündür. Bununla birlikte, tedbir niteliğindeki idari yaptırımlar da sonucu itibarıyla muhatabı üzerindeki etkileri bakımından cezalandırıcı bir özellik gösterebilir.
Hukukî müeyyideler de nitelikleri bakımından caydırıcı (tedip edici, bastırıcı, cezalandırıcı) müeyyideler ve telafi edici (giderici, onarıcı, engelleyici) müeyyideler olmak üzere iki ana gruba ayrılabilir. Caydırıcı müeyyidelerin cezalandırma amacı ağır basar. Telafi edici müeyyidelerde ise temel amaç cezalandırma değil, bir hukuk normunun ihlâli nedeniyle ortaya çıkan bir hak kaybının veya kişiler ya da toplum (kamu) aleyhine oluşan olumsuz etki veya sonucun zorla giderilmesi (bertaraf edilmesi), telafi edilmesi veya engellenmesidir. İdare hukukundaki yaptırımlar içerik yönünden her iki grup yaptırımı da içerir. İdari cezalarda caydırma, bastırma yani cezalandırma amacı ön planda olduğundan, bunlar “caydırıcı yaptırımlar” grubuna girerler. Buna karşın idari tedbirler, “telafi edici yaptırımlar” sınıfına dâhil olur. Danıştay kararlarında, hizmetin düzgün işlemesini olumsuz etkileyebilecek ihlâller için engelleyici ve durdurucu nitelik taşıyan yaptırımlar idari tedbir; tedbir boyutunu aşıp tedip etme ve cezalandırma boyutuna varan yaptırımlar ise idari ceza olarak görülmüştür
İdari yaptırımların idari cezalar dışında kalan kısmını oluşturan idari tedbirler, esas olarak, cezalandırmak, tedip etmek amacı yerine, kamu hizmetlerinin ve diğer idari faaliyetlerin aksamasını önlemek ve düzgün işlemesini sağlamak, ayrıca kamu düzeninin bozulmasını engellemek amacıyla öngörülen idari yaptırımları ifade etmektedir. Bu bağlamda, idari tedbirlerde mevzuat ihlâlinde bulunanı tedip etme, kefaret, acı çektirme, canını acıtma yani "caydırıcılık" unsuru değil, ihlâle son verme, ihlâli devam ettirmeme, durdurma, engelleme, ihlâlin tekrarlanmamasını sağlama, yani önleme unsuru ön plandadır. İdari tedbirlerde, idari cezalardan farklı olarak, idare hukukundaki idari işlemlere (yükümlendirici idari işlemler) uygulanan hukuki rejim uygulanmakta; bunların hukuka uygunluk değerlendirmesinde salt idare hukuku ölçütleri dikkate alınmakta ve bunlar için idare hukuku ilke ve kurallarının yanı sıra ceza hukuku ilke ve kurallarının uygulanmasına prensip olarak gerek bulunmamaktadır (ULUSOY Ali, İdari Yaptırımlar, İstanbul, 2013, s. 175).
Dava konusu işlemin dayanağı olan düzenlemenin Emniyet Müdürlüklerince sıkça gerçekleştirilen Emniyet Genel Müdürlüğü'ne ait araç, gereç, mal ve malzemelerin satışına ve mübadelesine ilişkin ihale sisteminin sağlıklı bir şekilde işlemesine yönelik idarî bir tedbir niteliği taşıdığı görülmektedir.
Bu itibarla, 4645 sayılı Kanun'un uygulanmasına ilişkin usul ve esasların, ilgili Bakanlıkça çıkarılacak bir Yönetmelikle belirlenmesi gerektiğine ilişkin 4. maddesi hükmüne uygun olarak düzenlenen Yönetmeliğin 35. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan "...ve geçici teminatı gelir kaydolunur." ibaresinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Dava konusu edilen geçici teminatın irat kaydedilmesine ilişkin 21/03/2019 tarih ve 189 sayılı Kars Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü işleminin incelenmesi:
İhale şartnameleri, ihalenin genel ve özel şartlarını belirleyen belgeler olup ihaleler bu şartname hükümlerine göre yürütülüp sonuçlandırılmaktadır. Buna göre şartnameyi hazırlayan ve kuralları belirleyen idare ile şartnameleri imzalayarak ihalelere katılanlar açısından şartname hükümlerinin bağlayıcı olduğu ve uyuşmazlıkların çözümünde esas alınacağı açıktır.
Anılan ihale 4645 sayılı Kanun, Kanun'a dayanılarak yürürlüğe konan Yönetmelik ve Şartname'de belirlenen esaslar uyarınca gerçekleştirilmiştir.
İhalenin 09/02/2019 tarihli Resmî Gazete'de ilan edildiği, bu ilanda mübadele konusu idare tarafından alınacak malın adı, niteliği, türü ve miktarnın, "(5) adet Dacia Duster 1.6 16V 115 BG Comfort 4x2 ve Teknik Şartname'nin 2.2. maddesindeki tabloda ebatları ile miktarları belirtilen kışlık/yazlık (yol tipi) lastik" olarak belirtildiği, ihaleye ait Teknik Şartname'nin 2.1. maddesinde araçların model yılının 2018 olarak belirlendiği, 21/02/2019 tarihinde yapılan ihaleye davacının bu durumu ve ihaleye ait Şartname'de yer alan şartları bilerek ve kabul ederek teklif verdiği, davalı idare tarafından 2018 model araç yerine ihale bedeli güncellenmeksizin aynı donanım ve teknik özelliklere sahip 2018 model ve üstü model araç alınabileceğinin davacıya bildirildiği, önceden öngörülebilen somut ve belirgin şartlar dikkate alındığında, basiretli tüccar sıfatına haiz olan davacı yönünden ileri sürdüğü iddiaların kabulüne imkân bulunmadığı, davacının hukuken geçerli olmayan talepler ileri sürerek süresinde yükümlülüklerini yerine getirmediği ve mübadele sözleşmesini imzalamadığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, davacının verilen sürede yükümlülüklerini yerine getirmeyerek mübadele sözleşmesini imzalamaması nedeniyle geçici teminatın idare lehine irat kaydedilmesine ilişkin 21/03/2019 tarih ve 189 sayılı işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelerden İçişleri Bakanlığı'na verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (on beş) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 20/12/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi