T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2019/15652
Karar No : 2023/2895
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- … Belediye Başkanlığı-…
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : 1. Hukuk Müşaviri V. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Balıkesir İli, Dursunbey İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın "askerlik şubesi" kullanım kararından çıkarılarak "yaşlı bakımevi ve rehabilitasyon merkezi" kullanımına ayrılmasına ilişkin Dursunbey Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ve Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarihli, E:…, K:… sayılı kararda; davalı idarece plan değişikliği sürecinde, Dursunbey Mal Müdürlüğü, Dursunbey İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ve Milli Savunma Bakanlığından görüş sorulmuş ise de, davacı idareden bölgede hizmet binasına ihtiyaç duyulup duyulmadığı yönünde görüş veya öneri alınmadığı, bu durumda, yapılan plan değişikliği sürecinde ilgili kurum ve kuruluşların görüşlerinin alınmayarak bölgede hizmet binası alanına ihtiyaç duyulup duyulmadığının tespit edilmediği ve plan değişikliğine yol açan zorunlu şartların davalı idarece de ortaya konulmadığı, mülkiyeti hazineye ait ve Meteoroloji Genel Müdürlüğü adına meteoroloji istasyonu olarak kullanılmak üzere tahsisli olan taşınmazın imar planlarında "yaşlı bakımevi ve rehabilitasyon merkezi" olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Uyuşmazlık konusu taşınmazın tapuda davacı idare adına kayıtlı olmadığı, davacı idareye yapılan ön tahsis işleminin 2007 yılında sona erdiği, kesin tahsis yapıldığına ilişkin bir belge dosyaya sunulmadığı gibi, plan değişikliği öncesinde yürürlükte olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında "askerlik şubesi" kullanım kararı itibarıyla davacı Meteoroloji Genel Müdürlüğünün ilgili kuruluş olarak kabul edilmeyeceği, bununla birlikte, 1/5000 ölçekli nazım imar planının, sadece iki taşınmazı kapsayan alanda ve yalnızca bu iki taşınmaza ilişkin kullanım kararı getirilmek suretiyle hazırlandığı, hazırlanan nazım imar planında herhangi bir veri elde edilmesi suretiyle analiz yapılmadığı, bölge planlaması şeklinde gerçekleştirilmediği gibi, bölgenin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gelişme yön ve büyüklüklerini, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını ve ulaşım sistemlerini göstermediğinden nazım imar planının tanımına, yapılış amacına, yapılış tekniği ve ilkelerine uygun olmadığı, bu nedenle dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planının şehircilik ilkelerine, kamu yararına ve imar mevzuatına aykırı olduğu, plan yapma tekniğine aykırı olarak hazırlandığı tespit edilen nazım imar planına dayalı olarak kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde de hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılarak İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmediğinden istinaf başvurusunun değişik gerekçe ile reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :
Davalı Dursunbey Belediye Başkanlığı tarafından; davanın süresinde açılmadığı, plan değişikliği yapılırken gerekli analizlerin yapıldığı, bölgenin nüfus yoğunluğu çerçevesinde kurumların ihtiyaçları doğrultusunda plan kararları öngörüldüğü, plan değişlikliğinde kamu yararı bulunduğu ileri sürülmektedir.
Davalı Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; davacının hukuki menfaati ihlal edilmediğinden davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği, davanın süresinde açılmadığı, … parsel sayılı taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planında "askerlik şubesi" kullanım kararında kalmaktayken, Milli Savunma Bakanlığından alınan olumlu görüş üzerine plan değişikliği yapıldığı, sosyal donatı alanında azalma olmadığı, vekalet ücreti yönünden hukuka aykırılık bulunduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : 1946 yılından beri meteoroljik hizmetlerin aynı mevkide devam ettiği, tapu kayıtlarında taşınmazın "meteoroloji istasyon binası lojman ve arsası" niteliğinde olduğu, 2012 tarihli imar planı örneğinde görüleceği taşınmazın üzere meteoroloji alanı olarak kullanılmakta olduğu, taşınmazda bulunan binalar için Dursunbey Belediye Başkanlığından yapı ruhsatı ve yapı kullanma izninin alındığı, kurum görüşü alınmadan, kamu yararına aykırı olarak plan değişikliği yapıldığı, taşınmazın imar durumunu gösteren belge alınması üzerine süresinde dava açıldığı, taşınmazın Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına tahsis işlemine karşı ayrı dava açıldığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ … DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Uyuşmazlık konusu taşınmazın tapu kayıtlarına göre Maliye Hazinesi adına kayıtlı olduğu, tapu kayıtlarında taşınmazın niteliğinin "meteoroloji istasyon binası lojman ve arsası" olarak belirtildiği, taşınmazın bulunduğu alanda öncesinde 1/5000 ölçekli nazım imar planı bulunmadığı, dava konusu büyükşehir belediye meclisi kararıyla yalnızca dava konusu parsel ile yakınında bulunan … ada … parsel sayılı taşınmaz için nazım imar planı yapıldığı, plan açıklama raporunda, Dursunbey Mal Müdürlüğünün talep yazısı ile Milli Eğitim Müdürlüğü ve Askerlik Şubesi Başkanlığının sakınca bulunmadığına ilişkin görüşlerine yer verilerek, toplumun ihtiyaçlarını karşılamaya ve sosyal yaşamın niteliğini ve düzeyini artırmaya yönelik plan kararları getirildiğinin açıklandığı; 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğine ilişkin plan açıklama raporunda ise, plan değişikliğinden önce yürürlükte olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında, taşınmazın "askerlik şubesi" kullanım kararında bulunduğu, Dursunbey Mal Müdürlüğünün talep yazısı ile Askerlik Şubesi Başkanlığının sakınca bulunmadığına ilişkin görüşleri ile ilgili yatırımcı kuruluşların ihtiyaçları ve uygun görüşleri doğrultusunda, imar planındaki sosyal altyapı alanlarının yeniden düzenlendiğinden bahisle, kamu yararının sağlanması, toplumun ihtiyaçlarının karşılanması, sosyal yaşamın niteliği ve düzeyinin artırılması, sosyal donatı alanlarında herhangi bir azalma olmadan, sadece sosyal tesis türünde değişiklik/çeşitlenme yapılması amacıyla dava konusu plan değişikliklerinin kabul edildiği, davacı tarafından taşınmazın imar durumunu gösteren belge alınması üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 08.06.2000 tarih ve 4577 sayılı Kanunla değişik 2.maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar iptal davası olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanunun 14. maddesinin 3. fıkrasında; dilekçelerin Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından a) görev ve yetki, b) idari merci tecavüzü, c) ehliyet, d) idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) süre aşımı, f) husumet, g) 3 ve 5'inci maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırayla inceleneceği belirtilmiş, aynı maddenin 6. fıkrasında; yukarıdaki hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı düzenlenmiş, 15. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, dilekçelerde 14. maddenin 3/c bendine aykırılık görülmesi halinde davanın reddine karar verileceği hükme bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yargısal denetim amacıyla her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması koşuluna ihtiyaç vardır. Her olay ve davada, dava açan kişinin menfaatinin, iptali istenen işlemle ne ölçüde ihlal edildiğinin takdiri yargı mercilerince yapılmaktadır. İptal davası açılabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisinin; kişisel, meşru ve güncel olması gerekmektedir. Başka bir anlatımla, iptal davasına konu olan işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinden söz edilebilmesi için, davacıyı etkilemesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerekmektedir. Bu ilişki, uyuşmazlığın niteliğine göre bazen mülkiyet ve benzeri bir haktan, bazen de komşuluk hukukundan doğabilmektedir. Sonuç olarak; idari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesi için ön koşullardan olan "dava açma ehliyeti" iptal davasına konu idari işlemin niteliğine ve dava açanın hukuken korunması gereken menfaatlerine göre idari yargı yerince değerlendirilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlık konusu taşınmazın tapuda davacı idare adına kayıtlı olmadığı, ilçe meteoroloji hizmet binası ve rasat parkı yapılmak üzere 2 yıl süre ile 16/04/2005 tarihinde ön tahsis işleminin yapıldığı, kesin tahsisinin yapılmadığı ve ön tahsis süresinin de 02/05/2007 tarihinde sona erdiği, davacı idare tarafından tahsis süresinin uzatılması veya kesin tahsis yapıldığına ilişkin bir belge dosyaya sunulmadığı, meteoroloji binasının 2011 yılında kapatıldığı, plan değişikliği öncesinde yürürlükte olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında "askerlik şubesi" kullanım kararı bulunduğu, dava konusu imar planı değişikliğinin kabul edilmesinin ardından, yaşlı bakımevi ve rehabilitasyon merkezi yapılmak üzere Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına 2 yıl süreyle tahsis edildiği ve 18/03/2016 tarihinde yer teslimi yapıldığı anlaşılmıştır.
Dava konusu işleme bakıldığında niteliği itibarıyla taşınmazın kullanım kararını değiştirmeye yönelik olduğu ve taşınmazla tahsis ilişkisi sona eren davacının anılan plan değişikliği ile kişisel, meşru ve güncel bir menfaatinin ihlal edilmediği, dolayısıyla davacının dava açma ehliyetinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu nedenle, davanın ehliyet yönünden reddi gerekirken, işin esasının incelenmesi suretiyle karar verilmesinde hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalıların temyiz isteminin kabulüne,
2.Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun değişik gerekçeyle reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 21/03/2023 tarihinde, kesin olarak, oy birliğiyle karar verildi.