T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2019/16387
Karar No : 2023/3033
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … İdaresi Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Samsun ili, Canik ilçesi, …, … ada, … parsel sayılı taşınmaza yönelik Toplu Konut İdaresi Başkanlığının … tarih ve … sayılı oluru ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; Toplu Konut İdaresi Başkanlığının, gecekondu dönüşüm projesi uygulanacak alanlarda veya mülkiyeti kendisine ait arsa ve arazilerde veya valiliklerce toplu konut iskan sahası olarak belirlenen alanlarda çevre ve imar bütünlüğünü bozmayacak şekilde her tür ve ölçekteki planları yapmaya, yaptırmaya ve tadil etmeye yetkili olduğu, ancak gecekondu önleme bölgesi dışında kalan alanda planlama yetkisinin bulunmadığı açık olduğundan, davaya konu işlemde yetki unsuru yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçesinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davada süreaşımı bulunduğu, gecekondu dönüşüm projesi kapsamında kalan ve bu doğrultuda gecekondu önleme bölgesi olarak belirlenen uyuşmazlık konusu alanda her türlü imar uygulamasını yapma yetkisi Toplu Konut İdaresi Başkanlığına (TOKİ) ait iken, Canik Belediyesince 2010 yılında yetkisiz şekilde yapılan parselasyon sonucunda taşınmazdaki özel şahıs hisselerinin ticaret işlevli başka bir alana aktarıldığı ve bu hisselerin aktarıldığı taşınmazların TOKİ tarafından kamulaştırıldığı, ardından da uyuşmazlık konusu taşınmazda toplanmış olan Canik Belediyesine ait hisselerin anılan belediye tarafından açık artırma usulü ile yeniden eski malikine satıldığı, bu hisselerin yeniden kamulaştırılmasında kamu yararı bulunmadığından, teknik zorunluluk nedeniyle taşınmazın gecekondu önleme bölgesi sınırları dışına çıkarılmasının, yetkisiz alanda planlama yapıldığı şeklinde kabul edilmemesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz istemine konu edilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararı usul ve yasaya uygun olduğundan, davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile 775 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliğinin ilgili hükümleri uyarınca gecekondu önleme bölgeleri içinde imar planı yapma yetkisi belediyelere ait olduğundan, dava konusu işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY
Samsun ili, Canik ilçesi sınırları içerisinde yer alan ve yoğun gecekondu ile ruhsatsız yapılaşma altında bulunan yaklaşık 78,56 hektar büyüklüğündeki alan ile mevcut cezaevinin bulunduğu alanın tasfiye edilmesi ve bu alanda kentsel dönüşüm projesi gerçekleştirilmesi amacıyla Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ), Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Canik Belediyesi Başkanlığı arasında 06/07/2007 tarihinde "Samsun, Canik, Yeşilova ve Gazi Mahalleleri Kentsel Yenileme (Gecekondu Dönüşüm) Projesine İlişkin Protokol" imzalanmış, bu protokolde; gerekli imar planı değişiklikleri ve imar uygulamalarının ilgili belediyelerce yapılacağı, hak sahipleri ile yapılacak becayiş işlemleri, bunun mümkün olmaması halinde yapılacak kamulaştırmalar sonucunda alanının mülkiyetinin TOKİ'ye devredileceği, TOKİ tarafından da yeni konut ve donatı alanları oluşturulacağı şeklinde düzenlemelere yer verilmiştir.
Söz konusu protokol ile sınırları belirlenen alan; 775 sayılı Gecekondu Kanunu ve Uygulama Yönetmeliği çerçevesinde işlem yapılmak üzere anılan Kanunun 5., 7. ve 19. maddeleri uyarınca Toplu Konut İdaresi Başkanlığının … tarih ve … sayılı oluru ile gecekondu önleme bölgesi olarak belirlenmiştir.
Devamında anılan idareler arasında 29.01.2008 tarihinde imzalanan 1 nolu Ek Protokol ile uyuşmazlık konusu taşınmazın içinde yer aldığı 6413 sayılı imar adası da proje kapsamına dahil edilmiştir.
Özel şahıs mülkiyetinde yer alan ve üzerinde imar affından yararlanmış ticaret yapısı bulunan uyuşmazlık konusu … ada, … parsel sayılı taşınmaz, söz konusu protokollerin imzalandığı tarihte yürürlükte olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında "E:0.60, TAKS:0.30 yapılaşma koşullarında ticaret alanı" işlevinde kalmakta iken, taşınmazın içinde bulunduğu alanın gecekondu önleme bölgesi olarak belirlenmesinden sonra Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca 29.04.2008 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklikleri ile işlevi "dini tesis alanına" çevrilmiştir.
Bu doğrultuda Canik Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile alanda yapılan parselasyon sonucunda, uyuşmazlık konusu taşınmazdaki özel şahıs hisseleri ticaret işlevli karşı imar adalarına taşınmış, Canik Belediye Başkanlığının muhtelif parsellerdeki hisseleri ise dini tesis alanı işlevli uyuşmazlık konusu taşınmazda birleştirilmiştir.
Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca 29.04.2008 tarihinde onaylanan imar planı değişikliklerinden sonra aynı alana yönelik 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklikleri Çevre ve Şehircilik Bakanlığının … tarih ve … sayılı oluru ile onaylanmış, bu planlarla ticaret işlevli alanlara "E:2.20, hmaks:serbest" yapılaşma koşulları getirilerek, uyuşmazlık konusu taşınmazın dini tesis alanı olan işlevi yeniden ticaret alanına çevrilmiştir.
Devamında Canik Belediye Başkanlığının parselasyon sonucunda taşınmazda toplanmış olan hisseleri, anılan belediye tarafından açık artırma usulü ile yeniden eski malike satılmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 2013 yılında onaylanan imar planı değişikliklerine karşı açılan muhtelif davalarda, ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı, … tarih ve E:…, K:… sayılı, … tarih ve E:…, K:… sayılı kararları ile söz konusu işlemin iptaline karar verilmesi üzerine, yargı kararının uygulanması amacıyla alana ilişkin 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklikleri bu defa Toplu Konut İdaresi Başkanlığının … tarih ve … sayılı oluru ile onaylanmış, bu planlarla ticaret işlevli alanlara "E:1.70, hmaks:18 kat" yapılaşma koşulları getirilerek, uyuşmazlık konusu taşınmazın ticaret alanı işlevi korunmuştur.
Anılan imar planı değişikliklerinin onaylanmasından sonra Canik Belediye Başkanlığının talebi doğrultusunda, Toplu Konut İdaresi Başkanlığının … tarih ve … sayılı oluru ile gecekondu önleme bölgesinin sınırları revize edilerek, uyuşmazlık konusu taşınmaz gecekondu önleme bölgesi sınırlarının dışına çıkarılmıştır.
Diğer taraftan 13.05.2016 onay tarihli 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerine askı süresinden sonra Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından yapılan itirazın kabul edilmesi suretiyle Toplu Konut İdaresi Başkanlığının … tarih ve … sayılı oluru ile yeniden onaylanan dava konusu 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklikleri ile ticaret alanları için öngörülen 1.70 emsal değeri korunmuş, azami yapı yüksekliği 18 kattan 12 kata düşürülmüştür.
Bunun üzerine davacı tarafından; Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığının bilgisi dışında ve görüşü alınmaksızın taşınmazın gecekondu önleme bölgesi sınırları dışına çıkarılmasının dayanak protokole aykırı olduğu, kentsel yenileme (gecekondu dönüşüm) projesinden önce E:0.60 yapılaşma koşulunda ticaret alanı kullanımında olan taşınmazın, söz konusu proje kapsamında yapılaşma koşullarının "E:1.70, hmaks:12 kata" yükseltildiği, imar hakları artırıldıktan sonra Canik Belediye Başkanlığı tarafından yeniden eski malikine satılmasının ve sonrasında da proje kapsamından çıkarılmasının kamu vicdanını zedelediği, yapılan haksız kazançların kötü örnek oluşturduğu ve kamunun güvenilirliğini sarstığı, taşınmazın gecekondu önleme bölgesi sınırları dışına çıkarılmasına rağmen, bu proje kapsamında TOKİ tarafından onaylanan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerine dahil edilmesinin yetki yönünden hukuka aykırı olduğu şeklinde iddialar ileri sürülerek, 01.12.2016 onay tarihli imar planı değişiklikleri ile taşınmazın gecekondu önleme bölgesi sınırı dışına çıkarılmasına ilişkin Toplu Konut İdaresi Başkanlığının … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle ilk olarak ... İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında açılan davada, anılan Mahkemenin … tarih ve K:… sayılı kararı ile 2577 sayılı Kanunun 3. ve 5. maddelerine uygun bulunmayan dava dilekçesinin reddine karar verilmiştir.
Bu doğrultuda, taşınmazın gecekondu önleme bölgesi sınırları dışına çıkarılmasına ilişkin işleme karşı ... İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında yenilenen davada, anılan Mahkemenin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile söz konusu işlemin iptaline karar verilmiş, bu karara karşı yapılan istinaf başvurusu ise … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile açıklama eklenerek kesin şekilde reddedilmiştir.
Uyuşmazlık konusu taşınmaza yönelik Toplu Konut İdaresi Başkanlığının … tarih ve … sayılı oluru ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerine karşı açılan dava ise, bakılan dosyada yenilenmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT
775 sayılı Gecekondu Kanunu'nun 1. maddesinde; "Mevcut gecekonduların ıslahı, tasfiyesi, yeniden gecekondu yapımının önlenmesi ve bu amaçlarla alınması gereken tedbirler hakkında bu kanun hükümleri uygulanır" hükmüne, 2. maddesinde; "Bu kanunda sözü geçen (Gecekondu) deyimi ile, imar ve yapı işlerini düzenleyen mevzuata ve genel hükümlere bağlı kalınmaksızın, kendisine ait olmayan arazi veya arsalar üzerinde, sahibinin rızası alınmadan yapılan izinsiz yapılar kastedilmektedir" hükmüne, 19. maddesinde; "Islaha muhtaç veya tasfiyesi gereken gecekondu bölgeleri ile yeniden halk konutu veya nüve konut yapımına tahsis edilecek sahaların seçimi, haritalarının hazırlanması, imar ve ıslah planlarının düzenlenmesi, Toplu Konut İdaresi Başkanlığının denetimi altında, ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, hazırlanan harita ve planları redde, düzeltilmek üzere geri göndermeye, olduğu gibi veya değiştirerek onaylamaya ve lüzum gördüğü hallerde bu hizmetleri kendisi yapmaya veya yaptırmaya yetkilidir. Onaylanarak kesinleşen planlar belediye dairesinde herkesin görebileceği bir yerde bir ay süre ile asılır ve keyfiyet mutat vasıtalarla halka duyurulur" hükmüne, Geçici 9. maddenin 2. fıkrasında; "Bu Kanun hükümleri uyarınca Bayındırlık ve İskân Bakanlığınca başlatılmış veya planlanmış iş ve işlemler; bu işlere ilişkin her türlü hak, yetki ve görevler, alacak, borç ve mükellefiyetler Toplu Konut İdaresi Başkanlığına devredilmiştir. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca başlatılmış veya planlanmış işleri yürütmeye, bu konuda yeni işler yapmaya, gerekli görülenleri belediyelere devretmeye veya tasfiye etmeye yetkilidir." hükmüne ve Ek 2. maddesinin yollama yaptığı "775 sayılı Ana Kanuna İşlenemeyen Hükümler" başlığı altında yer alan 02/03/1988 tarihli, 3414 sayılı Kanun'un 1. maddesinde ise; ''775 sayılı Gecekondu Kanununun belediye sınırları ile mücavir alanlardaki tatbikatı için Toplu Konut İdaresi Başkanlığına verilen hak, yetki ve görevler ilgili belediyelere devredilmiştir. Belediyeler bu hak, yetki ve görevleri yetkili organları eliyle kullanırlar. Büyükşehirlerde bu Kanunun tatbikatı büyükşehir belediyelerinin koordinatörlüğünde ilçe belediyelerince yapılır.'' hükmüne yer verilmiştir.
2985 sayılı Toplu Konut Kanunu'nun 4. maddesinde; "Başkanlık, gecekondu dönüşüm projesi uygulayacağı alanlarda veya mülkiyeti kendisine ait arsa ve arazilerde veya valiliklerce toplu konut iskan sahası olarak belirlenen alanlarda çevre ve imar bütünlüğünü bozmayacak şekilde her tür ve ölçekteki planlar ile imar planlarını yapmaya, yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir." hükmüne, Ek 7. maddesinde ise; "Başkanlık gecekondu bölgelerinin tasfiyesine veya iyileştirilerek yeniden kazanımına yönelik olarak gecekondu dönüşüm projeleri geliştirebilir, inşaat uygulamaları ve finansman düzenlemeleri yapabilir. Bu amaçla gecekondu bölgelerinde, gerçek kişilerin ve özel hukuk tüzel kişilerinin mülkiyetinde bulunan gayrimenkuller ile 24/02/1984 tarihli, 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna göre hak sahibi olan kişilerin haklarına konu gayrimenkullerin değeri Başkanlık tarafından tespit edilir ve Başkanlık bu kişilerle proje çerçevesinde anlaşmalar yapabilir. Bu anlaşmaların usul ve esaslarını belirlemeye Başkanlık yetkilidir." hükmüne yer verilmiştir.
Uyuşmazlığın çözümü bakımından 775 sayılı Gecekondu Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 30/07/1966 tarihinden bu yana konu ile ilgili olarak mezkur Kanun'da yapılan değişikliklerin ve gerekçelerinin kronolojik olarak incelenmesinden;
775 sayılı Gecekondu Kanunu'nun Ek-2 maddesinin yollama yaptığı "20/07/1966 tarihli, 775 sayılı Ana Kanuna İşlenemeyen Hükümler" başlığı altında yer alan 02/03/1988 tarihli, 3414 sayılı Kanunun 1.maddesinin ilk halinde; "775 sayılı Gecekondu Kanununun belediye sınırları ile mücavir alanlardaki tatbikatı için Bayındırlık ve İskan Bakanlığına verilen hak, yetki ve görevler ilgili belediyelere devredilmiştir. Belediyeler bu hak, yetki ve görevleri yetkili organları eliyle kullanırlar. Büyükşehirlerde bu Kanunun tatbikatı büyükşehir belediyelerinin koordinatörlüğünde ilçe belediyelerince yapılır" düzenlemesine, aynı Kanun'un geçici 1. maddesinde ise: "11/06/1985 tarihinden önce 775 sayılı Kanun hükümlerine göre Bayındırlık ve İskan Bakanlığının yetkisine dayanılarak başlatılmış olan iş ve işlemlere adı geçen Bakanlıkça devam edilir. Bu Kanuna göre öngörülen devir işlemleri ile birinci fıkradaki iş ve işlemler bu Kanununa esas olan Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımı tarihinden itibaren en geç 5 yıl içinde sonuçlandırılır" hükmüne yer verilmiştir.
Bayındırlık ve İskan Bakanlığının 775 sayılı Gecekondu Kanunundan doğan hak, yetki ve görevlerinin Belediyelere devredilmesine ilişkin 3414 sayılı Kanun'un genel gerekçesinde; hükümetin reorganizasyon çalışmaları sonucu, İmar ve İskan Bakanlığı ile Bayındırlık Bakanlığının birleştirilmesi üzerine Mesken Genel Müdürlüğü kaldırılarak, bu Genel Müdürlüğün görevlerinden büyük bölümünün belediyelere devredildiği, ayrıca Hükümetin konut politikası dikkate alınarak mahalli idarelerin hizmetlerini daha etkin, süratli ve kolay şekilde yürütülebilmesi, bazı formalitelerin kaldırılması ve hizmetin vatandaşın ayağına götürülmesi amacıyla Bayındırlık ve İskan Bakanlığının 775 sayılı Gecekondu Kanunu ile ilgili hak, yetki ve görevlerinin belediyeye aktarıldığı, böylece imar konusundaki yetki ve görevlerin tamamı mahalli idarelere devredilerek bürokratik işlemlerin asgariye indirildiği belirtilmiştir.
Devam eden süreçte, 775 sayılı Kanun hükümlerine göre Bakanlık tarafından başlatılmış ve başlatılacak olan işlere Bakanlık tarafından devam edilmesinin ve devir işlemlerinin 5 yıl içinde tamamlanmasının öngörüldüğü 3414 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinde, 03/07/1992 tarihli, 3811 sayılı Kanunla değişiklik yapılarak, Bakanlığın yetkisinin 09/09/1985 tarihinden itibaren 15 yıl süreyle uzatıldığı, söz konusu Kanun değişikliğinin gerekçesinde; 5 yıllık sürenin sonuna yaklaşıldığı halde Bakanlık tarafından devam eden uygulamaların sonuçlandırılamadığı, 775 sayılı Kanuna göre yaptırılıp vatandaşlara satılan konutların tapularının yarısına yakınının verilemediği, diğer taraftan 775 sayılı Kanun gereğince vatandaşlara ve konut kooperatiflerine dağıtılan arsaların bir kısmındaki inşaatların henüz bitmediği, diğer bir kısım arsalarda ortaya çıkan kamulaştırma ihtilaflarının yargıya intikal etmesi nedeniyle anılan işlemlerin sürüncemede kaldığı, bütün bu işlemler bitirilmeden, görevin Bayındırlık ve İskan Bakanlığından alınmasının vatandaşları zor durumda bırakacağı gibi, ilgililerin de konuyla ilgili olarak başvuracak merci bulamayacağı, 775 sayılı Kanundan yararlanmış vatandaşların yarım kalmış iş ve işlemlerinin çabuklaştırılarak sonuçlandırılması ve idareye olan güvenin sarsılmaması bakımından, 775 sayılı Kanunla Bayındırlık ve İskan Bakanlığına verilmiş olan görevlerin tamamlanması için, 3414 sayılı Kanunda öngörülen 5 yıllık devir süresinin 15 yıla çıkarılarak, Bakanlıkça yapılmasına devam edilecek iş ve işlemlerin 09/09/2000 yılına kadar adı geçen Bakanlıkça sonuçlandırılması gerektiği belirtilmiştir.
İlerleyen dönemde, 3414 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinde 29/11/2000 tarihli, 4608 sayılı Kanunla yeniden değişiklik yapılarak, 775 sayılı Kanun hükümleri doğrultusunda Bakanlıkça başlatılmış ve başlatılacak olan işlerin tamamlanması için Bakanlığın yetkisi bu defa 09/09/2009 tarihine uzatılmış, sonrasında 22/03/2007 tarihli, 5609 sayılı Kanunla yeniden değişiklik yapılarak, 775 sayılı Gecekondu Kanunu içerisinde geçen "Bayındırlık ve İskan Bakanlığı" ifadelerinin "Toplu Konut İdaresi Başkanlığı" olarak değiştirilmesi öngörülmüş, bu şekilde Bayındırlık ve İskan Bakanlığı'nın Gecekondu Kanunundan doğan hak, yetki ve görevleri Toplu Konut İdaresi Başkanlığa devredilmiş, yine 5609 sayılı Kanun'un 2. maddesi ile 775 sayılı Kanuna eklenen geçici 9. maddesinin 2. fıkrasında; "Bu Kanun hükümleri uyarınca Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca başlatılmış veya planlanmış iş ve işlemler; bu işlere ilişkin her türlü hak, yetki ve görevler, alacak, borç ve mükellefiyetler Toplu Konut İdaresi Başkanlığına devredilmiştir. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca başlatılmış veya planlanmış işleri yürütmeye, bu konuda yeni işler yapmaya, gerekli görülenleri belediyelere devretmeye veya tasfiye etmeye yetkilidir." düzenlemesine yer verilmiştir.
775 sayılı Gecekondu Kanununda değişiklik yapan 5609 sayılı Kanun'un genel gerekçesinde; "Gecekondu Kanunu yürürlüğe girdiği tarihte bu Kanun uygulamalarına finansman kaynağı olarak Emlak Bankasında açılan özel bir hesapta Bakanlık emrinde gecekondu fonu oluşturulduğu, bu fonun 2000 yılına kadar uygulamaların finansman kaynağı olduğu, ancak kaynağını tamamen bütçeden alan fonun işlevini yitirdiği ve faaliyet göstermediği gerekçesiyle 4568 sayılı Kanun değişikliği ile kaldırıldığı ve aynı Kanun'un geçici 1. maddesi uyarınca Bakanlıkça başlanılmış işlere, Bakanlıkça devam edileceğinden finansman sağlanması amacıyla fonun bütün varlıklarının Toplu Konut İdaresi Başkanlığı adına açılan "gecekondu gelir hesabına" devredildiği, bu durumda, bir yandan Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca Kanun'un uygulanmasına devam edilirken, diğer yandan uygulamanın finansman kaynağı olan fonun tasfiye edilerek gelir hesabı şeklinde Toplu Konut İdaresi Başkanlığına devredilmesi, Gecekondu Kanununun uygulamalarını son derece zor ve sağlıksız bir duruma getirdiği, Gecekondu Kanunu uygulamalarının ve finansman kaynağının aynı kurumun idaresi altında olmasının, uygulamaların daha hızlı, etkin ve sağlıklı yürütülmesi bakımından gerekli görüldüğü, Toplu Konut İdaresi Başkanlığının kanunlara dayalı olarak üstlendiği misyon dikkate alındığında, planlı arsa ve konut üretimine yönelik faaliyetler ile gecekondulaşmanın önlenmesine yönelik faaliyetlerin tek merkezden ve hizmet bütünlüğünü sağlayacak şekilde yürütülmesinin daha yararlı olacağı ve bunun için Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca yürütülen Gecekondu Kanunu kapsamındaki faaliyetlerle ilgili işlemlerin Toplu Konut İdaresi Başkanlığına devredilmesinde kamu yararı bulunduğu" şeklinde gerekçelere yer verilmiştir.
Yukarıda detaylarına yer verilen yasal düzenlemeler ve değişiklik gerekçeleri doğrultusunda; 775 sayılı Gecekondu Kanununun yürürlüğe girdiği 30/07/1966 tarihinde, icracı bakanlık olarak İmar ve İskan Bakanlığının uygulama yapmasına yönelik yetkiler içerdiği, anılan Kanunda 1988 yılında 3414 sayılı Kanunla yapılan değişiklik ile Ek-2. maddesinin Kanuna eklendiği ve Kanunda öngörülen yetkilerin belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde anılan bakanlıktan alınarak belediyelere devredilmesinin öngörüldüğü, bu şekilde imar konusundaki yetki ve görevlerin tamamı belediyelere devredilirken, sadece Bakanlıkça başlatılmış olan işler ile bu işlerin tasfiyesine yönelik olarak başlatılacak olan işler yönünden, Bakanlığın yetkisinin devam etmesinin öngörüldüğü, bu haliyle Bakanlığın, 775 sayılı Kanunun uygulanmasına yönelik yetkilerinin başlamış ve devam eden işlerle kısıtlanmış bir yetki olduğu, sonrasında Kanunun uygulamaları ile finansman kaynağının tek elde toplanarak yönetimde birliktelik sağlanması, bu şekilde işlerin daha etkin ve süratli şekilde yapılmasını temin etmek amacıyla ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığının planlı arsa ve konut üretimine yönelik misyonu da dikkate alınarak, 775 sayılı Kanunda 2007 yılında 5609 sayılı Kanun ile yeniden değişiklik yapıldığı ve Bakanlığın 775 sayılı Kanundan doğan kısıtlı yetkilerinin Toplu Konut İdaresi Başkanlığına devredildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, Toplu Konut İdaresi Başkanlığının, Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca gecekondu önleme, ıslah veya tasfiye bölgelerinde başlatılmış veya planlanmış işleri yürütme, bu konuda yeni işler yapma ve 2985 sayılı Toplu Konut Kanununun 4. ve Ek 7. maddeleri uyarınca gecekondu bölgelerinin tasfiyesi veya iyileştirilerek yeniden kazanımına yönelik olarak gecekondu dönüşüm projeleri geliştirme, mülkiyeti kendisine ait arsa ve arazilerde veya valiliklerce toplu konut iskan sahası olarak belirlenen alanlarda uygulama yapma yetkisine sahip olduğu açıktır.
Diğer taraftan 04/07/2011 tarih ve 27984 sayılı (mükerrer) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin "Görevler" başlıklı 2. maddesinin, 16/05/2012 tarih ve 6306 sayılı Kanunun 19. maddesi ile değişik (ğ) fıkrasında; "...02/03/1984 tarihli, 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ile 20/07/1966 tarihli, 775 sayılı Gecekondu Kanunu uyarınca Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan uygulamalara ilişkin her tür ve ölçekte etüt, harita, plan ve parselasyon planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak, ruhsat işlerini gerçekleştirmek, yapı kullanma izinlerini vermek ve bu alanlarda kat mülkiyetinin kurulmasını sağlamak" görevinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görevi olduğu hüküm altına alınmış olup, bu haliyle 16/05/2012 tarihinden itibaren Toplu Konut İdaresi Başkanlığının 775 sayılı Gecekondu Kanunundan doğan imar konusundaki hak ve yetkilerinin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına devredildiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan; Gecekondu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin 69. maddesinin (d) bendinde önleme bölgesi, ıslah bölgesi, dönüşüm bölgesi ifadeleriyle imar planlarında Gecekondu Kanununa istinaden bu maksatla ayrıldıkları açıkça belirtilmiş olan bölgelerin kastedildiği belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
775 sayılı Gecekondu Kanunu, mevcut gecekonduların ıslahı, tasfiyesi ve yeniden gecekondu yapımının önlenmesi şeklinde üç temel ilkeyi kapsamaktadır.
Gecekonduların ıslahı; durumu iyileştirilebilecek gecekonduların veya gecekondu bölgelerinin, merkezi ve yerel yönetimler eliyle ya da gecekondu sahiplerince onarılıp ıslah edilmesini ifade etmektedir. Gecekonduların tasfiyesi; Gecekondu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin 86 ve 87. maddelerinde yer alan tanımlamalara göre; afete maruz sahalarda, gayri sıhhi ve iskana müsait olmayan sahalarda, tarihi ve turistik sahalarda, amme hizmetlerinin götürülmesine imkan olmayan veya çok gayri iktisadi olan sahalarda, normal şehircilik prensipleri içerisinde tahsisi mümkün olmayan sahalarda, gecekondu ıslah bölgesi olarak ayrılması arsa kıymeti bakımından gayri iktisadi olan sahalarda bulunan gecekondular ile plan ve mevzuat icaplarına göre tamir veya değiştirilmesi mümkün olmayan, Gecekondu Kanunu ve bu Kanuna ait Yönetmeliğe uydurulamayan ve ıslah bölgelerinde imar ve ıslah planı tatbikatı dolayısıyla kaldırılması icap eden gecekonduların tasfiyesini ifade etmektedir. Gecekondu yapımının önlenmesi ise; Gecekondunun yapılırken veya yapıldıktan sonra 775 sayılı Kanunun 18. maddesi uyarınca yıkılmasını veya yeni gecekondu yapımının önlenmesi ve sağlıklı planlı yapılaşmanın temini amacıyla yeni alanlar belirlenmesini ifade eder.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden; gecekondu şeklinde yapılaşmaların bulunduğu alanlarda, gecekondu ıslah veya tasfiye projelerinin uygulanması gerektiği, 775 sayılı Kanunun 7. maddesine göre ise; belediyelerin mülkiyetinde bulunan ve bu Kanuna göre belediyelerin mülkiyetine geçecek yeni arazi ve arsalarda, sağlıklı ve planlı bir şekilde konut yapılması amacıyla ise gecekondu önleme bölgesi projelerinin uygulanması gerektiği anlaşılmaktadır.
Bu doğrultuda Toplu Konut İdaresi Başkanlığının yetkilerini belirleyen 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ile 1164 sayılı Arsa Üretimi ve Değerlendirilmesi Hakkında Kanunda gecekondu dönüşüm projeleri uygulanan alanlarda ve toplu konut alanlarında anılan idareye uygulama yapma yetkisi tanınmasına rağmen gecekondu önleme bölgelerine yönelik olarak uygulama yapma yetkisi tanındığına dair bir hüküm yer almamaktadır.
Yukarıda detaylarına yer verilen yasal düzenlemeler doğrultusunda; 775 sayılı Gecekondu Kanununun Ek-2. maddesinin yürürlüğünü halen sürdürdüğü, anılan madde uyarınca Kanunda öngörülen yetkilerin kullanılmasının belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde belediyelere devredildiği, kanun koyucu Ek-2. maddesinde "Bayındırlık ve İskan Bakanlığı" olarak yer alan ifadenin "Toplu Konut İdaresi Başkanlığı" olarak değiştirilmesini öngörmüş iken, anılan maddenin kaldırılması yolunda veya belediyelere devredilen yetkilerin de Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca yürütülmesi yolunda herhangi bir düzenleme getirmeyerek, belediye ve mücavir alanlarda Kanunun uygulanması konusundaki yetkinin belediyelerde olması iradesini devam ettirdiği, Toplu Konut İdaresi Başkanlığının yetkilerinin ise; öncesinde Bakanlıkça başlatılmış ve devam etmekte olan işlerin tamamlanması ve bu doğrultuda yeni işler yapmakla sınırlı bir yetki olduğu ve bu yetkinin 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uyarınca 16/05/2012 tarihinden itibaren Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına devredildiği sonucuna varılmıştır.
Temyiz istemine konu edilen İdare Mahkemesi kararında her ne kadar dava konusu imar planı değişikliklerinin onaylandığı tarihte gecekondu önleme bölgesi sınırları dışında kalan taşınmaza yönelik davalı idarenin plan yapma yetkisinin bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmişse de, taşınmazın gecekondu önleme bölgesi sınırları dışına çıkarılmasına ilişkin Toplu Konut İdaresi Başkanlığının … tarih ve … sayılı işlemine karşı Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından açılan diğer davada, yukarıdaki bölümde detaylarına yer verilen iptal kararı kesinleştiğinden, yargı kararının uygulanması amacıyla taşınmazın yeniden gecekondu önleme bölgesi sınırlarının içine alınması gerektiği açık olmakla birlikte, 775 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik uyarınca belediye sınırları içerisinde gecekondu önleme bölgesi olarak belirlenen alanlarda plan yapma yetkisi ilgili belediyelere ait olduğundan, dava konusu işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, temyiz istemine konu edilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında sonucu itibariyle isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine, 23/03/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.