T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/1651
Karar No : 2023/5084
Temyiz İsteminde Bulunan (Davalı) : … Valiliği
Karşı Taraf (Davacı) : …
Vekili : Av. …
İstemin Özeti : ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının hukuka aykırı olduğu öne sürülerek, 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
Savunmanın Özeti : İstemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
Danıştay Tetkik Hakimi : …
Düşüncesi : İstemin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü:
Dava, Karamürsel-Altınova-Yalova arasında … plakalı araçla taşımacılık faaliyetinde bulunan davacı tarafından, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği uyarınca taşımacılık faaliyetlerinin devamı için müktesepleri korunarak tahditli plakaların tahsisli plakaya çevrilerek D4 yetki belgesi almak için gerekli kararın alınması istemiyle yapılan başvuru üzerine alınan Yalova İl Trafik Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı Kararına Ek Kararın iptali istemiyle açılmıştır.
İdare Mahkemesince, D4 yetki belgelerinin düzenleme yetkisinin ulaştırma bölge müdürlüklerinde olduğu, yapılan başvurularda, il trafik komisyonunca düzenlenecek D4 yetki belgesi düzenlenmesinin illerindeki mevcut arz/talep dengesi bakımından bir sakınca olmadığına dair komisyon kararının istenildiği, ancak bu kararın bağlayıcılığının bulunmadığı, bir başka deyişle D4 yetki belgesi düzenlenmesine ilişkin nihai karar olmadığının anlaşıldığı, esasen taşımacılık için D4 yetki belgesi verilmesinde sakınca olmadığına dair davalı idare kararlarının idari davaya konu edilebilecek kesin ve icrai bir yönünün bulunmadığı, ancak davaya konu kararda bu husus aşılmak suretiyle müktesep hakka ilişkin hüküm kurulmuş olması nedeniyle işin esasının incelenmesi gerektiği, kararın esasına bakıldığında ise, komisyonun görevinin mevcut arz talep dengesi açısından yapılacak taşımacılık faaliyetinin uygun olup olmadığının belirlenmesinden ibaret iken, kararda müktesep hak tartışmasının yapıldığı ve kişilerin taleplerinin müktesep hak iddiasında bulunulmaması şartına bağlandığı, görev alanına girmeyen bir konuda şart koşulmak suretiyle talebin incelenerek karara bağlandığı, bu haliyle işlemin bir bütün olarak hukuka aykırı olduğu gerekçesi ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 1. maddesinde; Kanunun, karayolu taşımalarının ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlenmesi, taşımada düzen ve güvenliğin sağlanması, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarının belirlenmesi, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerinin, haklarının ve sorumluluklarının saptanması, karayolu taşımalarının diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirini tamamlayıcı olarak hizmet vermesi ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasının sağlanması amacıyla çıkarıldığı, 2. maddesinin 3. fıkrasında; İl sınırları içerisindeki taşımalar ile yüz kilometreye kadar olan şehirlerarası taşımaların düzenlenmesi il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgili valiliklere, belediye sınırları içerisindeki şehiriçi taşımalar belediyelere bu Kanuna göre düzenlenecek yönetmelik esasları dahilinde bırakılabileceğinin belirtildiği, 5. maddesinin birinci fıkrasında; taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu belirtilmiş, 34. maddesinde ise; bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde taşımacılık, acente ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri ve taşıt belgeleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları düzenleyen yönetmeliklerin Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanacağı belirtilmiştir.
Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 2. maddesinde; "Bu Yönetmelik, kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımalarını, taşımacı,acente, taşıma işleri komisyonculuğu, taşıma işleri organizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, terminal işletmeciliği, dağıtım işletmeciliği ve benzeri taşımacılık faaliyetlerini yapanlar ile taşıma işlerinde çalışanları, taşımacılık faaliyetlerinde yararlanılan her türlü taşıt, araç, gereç, yapı, tesis ve benzerlerini kapsar." hükmüne, 6. maddesinin 4. maddesinin (ç) bendinde; "D4 yetki belgesi: Taşıma mesafesine bakılmaksızın iliçi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası tarifeli ve tarifesiz olarak ticari yolcu taşımacılığı yapacaklara verilir. Sadece tarifesiz taşımacılık yapmak üzere D4 yetki belgesi düzenlenmez." hükmüne, 10. maddesinin 1. fıkrasında; "Bu Yönetmelik kapsamında faaliyette bulunanların sayısı, yolcu ve eşya taşıma kapasiteleri ile bu husustaki potansiyel, yetki belgelerinde kayıtlı taşıtların durumu, haksız rekabetin önlenmesi, kamu yararının gözetilmesi, atıl kapasite oluşumunun ve kaynak israfının önlenmesi, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlık, yetki belgelerinin verilmesi ve/veya sayısında, taşıt sayıları ve/veya kapasitelerinde, taşıma hatlarında veya güzergahlarında sınırlamalar, kısıtlamalar ve/veya belirli bir süreyle sınırlı geçici düzenlemeler yapabilir." hükmüne, 13. maddesinde; "Yüz kilometreye kadar şehirlerarası taşımalarda; ilgili illerin trafik komisyonlarından (bu illerden birinin veya her ikisinin il sınırları ile belediye sınırları aynı/çakışık olan bir il veya iller olması halinde ise ilgili Büyükşehir Belediyesi/Belediyeleri Ulaşım Koordinasyon Merkezi/Merkezleri (UKOME)’nden) alınacak D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o illerdeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair ilgili İl Trafik Komisyonu (veya UKOME) kararlarının Bakanlığa sunulması şarttır." hükmüne, 24. maddesinde; "...Yetki belgeleri eki taşıt belgelerine tahditli plakalı taşıtlar kaydedilmez..." hükmüne, 83. maddesinde; "Bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanması amacıyla, Bakanlıkca tebliğ, yönerge veya genelgelerle düzenleme yapılabilir." hükmüne yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; davacının, Karamürsel-Altınova-Yalova arasında 77 M plakalı araçla taşımacılık faaliyetinde bulunduğu, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği uyarınca taşımacılık faaliyetlerinin devamı için müktesepleri korunarak tahditli plakaların tahsisli plakaya çevrilerek D4 yetki belgesi almak için gerekli kararın alınması istemiyle yapılan başvuru üzerine alınan Yalova İl Trafik Komisyonunun … tarih ve … sayılı Kararına Ek Kararın iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
2918 sayılı Karayolu Trafik Kanunu'nun 12. maddesinde, il ve ilçe trafik komisyonlarının kuruluş ve görevleri belirlenmiş; bu kapsamda, karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek söz konusu komisyonların görevleri arasında sayılmıştır.
Bu Kanuna dayanılarak yürürlüğe konulan 02.04.1986 tarih ve 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 1. maddesinde, bu Kararın amacının, toplu taşımacılığın geliştirilmesi ve disiplin altına alınması, korsan taşımacılığın önlenmesi ve fiilen çalışan şoför esnafının haklarının korunması amacıyla taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçlarına verilecek ticari plakaların sayısı, verilme usul ve esaslarını belirlemek olduğu; 2. maddesinde, bu Kararın 2918 sayılı Yasanın 12. maddesi uyarınca, plaka tahdidi kararı alınan illerde uygulanacağı; 4. maddesinde ise, trafik komisyonlarınca verilen kararla ticari plaka tahdidi uygulanan illerdeki plakaların dağıtımının, İçişleri Bakanı onayına tabi olduğu belirtilmiştir.
Diğer taraftan, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15/p ve 84. maddeleri uyarınca, belediye sınırları dahilindeki taşıma araçlarının sayılarının belirlenmesi ve sınırlandırılması yetkisi, trafik komisyonlarından belediyelere intikal etmiştir.
Buna göre, tahditli ticari plaka uygulamasının, toplu taşıma araçlarının, tahdit kararı alınan belediye/il sınırları dahilindeki vatandaşların ihtiyacına yetecek sayıda sabitlenmesi, böylece gerek halkın ihtiyacının karşılanması gerekse kaynak israfının önlenmesi; ayrıca tahditli araçların kayıt altına alınması suretiyle kaçak taşımacılığın engellenmesi amaçlarıyla getirildiği, bunun doğal sonucu olarak, tahditli plakalı araçların taşıma yetkileri, tahdit kararı verilen belediye hudutları ile sınırlı bulunduğu, nitekim; Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 24. maddesinde; tahditli plakalı taşıtların yetki belgeleri eki taşıt belgelerine kaydedilmeyeceği düzenlenerek, bu araçların belediye sınırları dışında ticari amaçlı taşımacılık yapmaları dolaylı olarak engellenmiştir.
Bu durumda, davacının güzergahı itibarı ile iller arasını kapsayan bir taşıma söz konusu olduğundan, taşımacılık faaliyetlerinin 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği uyarınca bu faaliyetin alınacak D4 yetki belgesi ile mümkün olduğu, anılan belgenin temininden önce söz konusu taşımacılık faaliyetinin illerindeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakınca olmadığına dair komisyon kararının Bakanlığa sunulmasının şart olduğu ve buna ilişkin olarak verilecek komisyon kararlarının icrai ve kesin nitelikte işlemler olduğu, davacının D4 yetki belgesi almak için gerekli kararın alınması istemiyle başvuru yaptığı ve alınan dava konusu kararın da bu hususa yönelik olduğu dikkate alındığında, dava konusu işlemin icrai ve kesin nitelikte bir işlem olduğu, ayrıca plaka tahdidinin şehiriçi ulaşıma yönelik olması ve hem tahdit kapsamında olup hem de D4 yetki belgesine sahip olunmasının mevzuat uyarınca mümkün olmaması ve bu durumun şehiriçi ulaşımdaki arz talep dengesini de bozacağı değerlendirildiğinden, müktesep hakları korunarak tahditli plakaların tahsisli plakaya çevrilerek D4 yetki belgesi almak için gerekli kararın alınması istemiyle başvuruda bulunan davacının mevzuat kapsamında müktesep hak iddiasında bulunulmaması kaydıyla tahdit kapsamından çıkartılmasına yönelik dava konusu işlemde hukuka ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle; ... İdare Mahkemesinin temyize konu kararının bozulmasına, dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere anılan Mahkemeye gönderilmesine, bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (onbeş) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 24/10/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.