T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2019/16550
Karar No : 2023/6753
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Odası (… Şubesi)
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ankara ili, Çankaya ilçesi, … Mahallesi … ada, … parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda 1/5000 nazım imar planı değişikliğinin kabul edilmesine ilişkin Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda, mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan rapor ve dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte incelenmesinden, plan değişikliği ile getirilen kullanım kararları yönünden, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi’nin … tarih ve … sayılı kararıyla onaylanarak yürürlüğe giren ve her tür alt kademedeki planlama faaliyetlerine esas teşkil eden üst kademe 1/25.000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planında, yukarı … ve …Mahallesi çevresinde sadece … Caddenin kapsadığı sınırlı alanın SM notasyonuyla gösterilen “Ticaret” yoğunluklu “Stratejik Alt Merkez” olarak planlandığı, dava konusu parselin ise “Stratejik Alt Merkez” alanının dışında ve K notasyonuyla gösterilen “Korunan Alanlar” ve “Yüksek Yoğunluklu Meskun (Düzenli) Konut Alanları” kapsamında kaldığı, üst kademe 1/25.000 ölçekli nazım planı notlarına göre, K notasyonlu konut alanları için parsel bazlı yapı ve nüfus yoğunluğunu arttıracak, inşaat alanı ve kat adedinde artış getirecek imar planı değişikliği yapılmasının yasaklandığı, imar planlarındaki yoğunluk ve yapı düzeninin aynen korunması gerektiği ve bu alanlarda sosyal ve teknik altyapı ve fiziki çevreyi iyileştirmek amacı dışında plan değişikliği yapılamayacağı yönünde açık düzenlemelere yer verildiği, alt kademedeki 1/5.000 ve 1/1.000 ölçekli imar planlarının da 1/25.000 ölçekli nazım imar planı hükümlerine uygun olarak yapılması ve değiştirilmesi gerektiği, parsel bazında ve bireysel yararı önde tutan bir yaklaşımla yapılan dava konusu 1/5.000 ölçekli nazım imar plan değişikliği ile getirilen ticaret alanı kullanımına ihtiyaç bulunmadığı gibi nüfus ve yapı yoğunluğunda da artış getirilmesine neden olduğu, bu anlamda üst kademede yer alan 1/25.000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planına ve plan hükümlerine, planların kademeli birliktelik ilkesine ve imar mevzuatına aykırı olduğu, plan bütünselliğinden uzak ve parçacı bir planlama yaklaşımı benimsenmesi nedeniyle mevcut üst kademe 1/25.000 ölçekli nazım imar planı ve mevcut alt kademe 1/5000 ölçekli kat rejimi nazım imar planlarının ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü ve dengesini bozucu nitelik taşıdığı, kamu yararı amaçlı olmaksızın yapılan imar planı değişikliğinin teknik ve nesnel gerekçelere dayanmadığı, bir zorunluluktan kaynaklanmadığı, plan açıklama raporunda belirtilen gerekçenin ve malik talebinin de mevzuatın aradığı anlamda kamu yararını sağlamaya yönelik olmadığı, teşekkül etmiş idari ve sosyal-kültürel tesislerin arasına ve yakınına çok yönlü bir ticaret işlevi getirilmesinin, mevcut sosyal ve kültürel tesislerle bağdaşmadığı, iki kavşak arası kısa mesafede oldukça fazla yaya ve taşıt trafiği hareketliliği yaratacağı, plan değişikliğinin, ön hazırlık çalışmaları kapsamında, planlama esasları ve mevzuatın aradığı çok yönlü bilimsel ve teknik ön çalışma, analiz, sentez çalışmaları yapılmadan ve bunların sonucunda oluşması gereken plan kararları üretilmeden ve ayrıntılı bir rapor hazırlanmadan yapıldığı, ilgili yatırımcı kurum olan Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu (TRT)’nin görüşünün alınmadığı, kaldırılan idari birim ve sosyal-kültürel altyapı için eş değer bir alan ayrılmadığı, plan notları vasıtası ile ticaret alanı kullanım kararı içerisinde konut (rezidans) yapılmasının öngörüldüğü, ancak alanda bu suretle artan gelecek nüfus için gerekli standartlarda altyapı ve donatıların düzenlenmediği, bu anlamda mevcut imar planında alanda öngörülen sosyal ve teknik altyapı standartlarının azalmasına neden olunduğu, parselin bulunduğu alanındaki trafik hacminin ve yeni getirilen kullanım kararlarının trafik üretme ve trafik çekme hacminin, nüfus yoğunluğunun arttırılması ve kentsel ulaşım sisteminin etkilenmesi durumlarının araştırılmadığı ve kentsel teknik altyapıya yönelik etkilerin belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması amacıyla kentsel teknik altyapı etki değerlendirmesi analizi ve raporunun hazırlanmadığı, bu nedenle Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin plan değişiklikleri esaslarına ilişkin 26. maddesine aykırı olduğu, 1/5000 ölçekli nazım imar planı notları yönünden; 3, 4, 5, 7, 8, 9 ve 10 sayılı plan notlarının doğrudan uygulamaya yönelik olmaları nedeniyle genel kararların verildiği 1/5000 ölçekli nazım imar planı ölçeğine değil uygulama ayrıntılarına ilişkin yapılaşma kararlarına yer verilmesi beklenen 1/1000 ölçekli uygulama imar planın ölçeğine uygun oldukları, bu anlamda anılan plan notlarının Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 23. maddesine aykırı olduğu, 1 sayılı plan notu yönünden; çok çeşitli kullanım kararı içeren ticaret alanı fonksiyonunun, gerekçesinin bulunmadığı ve bir ihtiyaçtan kaynaklanmadığı, bölgeye ilişkin bilimsel ve teknik araştırma-analiz-sentez-plan kararı üretme çalışmalarına dayanmadığı, dava konusu parsele lokal bazda nüfus ve trafik yoğunluğu getirildiği, 3 sayılı plan notu yönünden; davaya konu parselin zemini engebeli veya eğimli olmadığından subasman seviyesinin ±1,50 metrede tesisini gerektirecek bir durumun olmadığı, bu nedenle anılan plan notunun yapı yüksekliği ve yapı yoğunluğunda artışa sebep olabileceği, 4 sayılı plan notu yönünden; uyuşmazlığa konu parselin … Caddesinden cephe alması gerektiği, diğer kenarlarındaki yollardan cephe almasına imkan bulunmadığı, çıkmaz sokak ile caddenin hemen hemen aynı düzlemde olduğu, anılan plan notunun arazinin topoğrafyasına uymadığı, alternatifli yüksek yol bulunmadığı ve parsel zemini düz olduğundan ±0.00 kotu altında açığa çıkan kat veya katlar oluşamayacağı, bu şekilde ortaya çıkacak katlar bulunması halinde dahi bu katların emsal harici tutulmasının yapı ve nüfus yoğunluğunun artmasına neden olacağı, diğer bir deyişle gizli emsal artışına sebep olacağı, 8 sayılı plan notu yönünden; anılan plan notunda yer alan kuaför, kafeterya, kafe, yemekhane gibi yapı ve yapı bölümlerinin ticari faaliyet içermesi ve çalışma, eğlenme ve dinlenmeye ayrılan yapı-yapı bölümleri olması nedeniyle emsal harici tutulmasının imar mevzuatına aykırı olduğu, bu alanların emsal harici tutulması halinde gizli olarak inşaat alanı ve emsal arıtışı getirilmesine neden olacağı, emsal tanımının plan veya plan notuyla değiştirilemeyeceği, 9 sayılı plan notu yönünden; binalar arasında söz konusu mesafeler bırakılmadığı takdirde güneşlenme, havalanma gibi sağlıklı çevre oluşturma konularının etkileneceği ve imar kanununun sağlıklı yaşam alanları oluşturma yönündeki temel amacına aykırı olacağı, ayrıca Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliğinin 18 ve 25. maddelerinde binalar arası olması gereken mesafenin sadece h/2 olarak belirtilmediği, yüksekliklere göre farklı bir hesaplama ön görüldüğü, bununla beraber parselin sadece ... Caddesinden cephe alacağı, ancak mevcut teşekküle göre yapılanma ve çekme mesafesi olması halinde parsel çevresindeki yollardan minimum çekme mesafesi şartı aranmayacağına ilişkin koşulun anlamsız ve dayanaksız olduğu, tüm bu yönlerden imar mevzuatına, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına aykırı olduğu anlaşılan … tarih ve …sayılı Meclis Kararında hukuka uyarlık görülmediği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı mesek odasının davayı açmakta meşru ve güncel bir menfaati bulunmadığından davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununa aykırı olarak yapılan keşif ve bilirkişi incelemesine, davacıyı temsilen teknik personel …'ın ve …Şubesi Sekreteri …'ın katıldığı, bu nedenle keşfin yenilenmesi gerektiği, dava konusu parselde mevcutta yer alan binanın TRT stüdyosu olarak kullanıldığı, dava dışı TMMOB Mimarlar Odası tarafından söz konusu binanın korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilinin sağlanması istemiyle Kültür ve Turizm Bakanlığı Ankara 1 nolu Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğüne başvuruda bulunulduğu, ancak kurulun … tarih ve … sayılı kararı ile yapının korunacak eser olarak tesciline gerek olmadığı kararı alındığı, müdahiller tarafından yapılan plan değişikliği teklifinin Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla emsal değeri 2.00 olmak üzere tadilen onaylanarak 13/12/2016 tarihinden itibaren 1 ay süreyle ilana çıkarıldığı, davacı tarafından askı süresinde itirazda bulunulmadığından imar planının kesinleştiği, dava konusu işlemde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı, bu nedenle dava konusu işlemin iptali yolundaki kararın bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu imar planı değişikliğinin, yürürlükteki üst kademe imar plan olan 1/25.000 ölçekli Başkent Ankara Nazım İmar Planı hükümlerine aykırı kullanım kararları getirdiği, hukuka aykırı olduğu anlaşılan davaya konu planın değişikliğinin bütünleyicisi olan plan notlarında da bu itibarla hukuka uyarlık bulunmadığı neticesine varıldığından dava konusu işlemin iptali yolunda verilen idare mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki kararın sonucu itibariyle isabetli olduğu gerekçesiyle onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Mülkiyeti Tarım Kredi Kooperatifleri'ne ait olan ve üzerinde Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği binası ve TRT Arı-Orkut Stüdyolarının yer aldığı … ada, … parsel sayılı 8.285 m2 yüz ölçümlü dava konusu taşınmaz, İmar İdare Heyetinin … tarih ve … sayılı kararıyla E:2.00 konut alanı olarak planlanmıştır. Taşınmazın üzerindeki yapıların, dükkan, sinema, okul, büro, düğün salonu ve tiyatro amaçlı kullanımına ilişkin olarak 16/06/1969 tarihli yapı kullanma izni düzenlenmiştir.
Orkut Stüdyosu olarak kullanılan alan 1971 yılında, Arı Stüdyosu olarak kullanılan alan ise 1985 yılında, malik Tarım Kredi Kooperatifleri ile TRT arasında imzalanan kira sözleşmesi kapsamında kiralanmış olup sözleşmenin, sona erdiğine ilişkin herhangi bir bilgi belge ve iddia ileri sürülmediği görüldüğünden kira akdinin güncel olduğu anlaşılmıştır.
26/02/2016 tarihinde, dava dışı Mimarlar Odası tarafından, TRT Arı-Orkut Stüdyolarının korunacak eser olarak tespit ve tescili için Ankara Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Kuruluna yapılan başvuru, dava konusu parselde bulunan yapıların 2863 sayılı Kanunun 6. maddesi kapsamında bulunması gereken nitelikleri taşımadığından bahisle … tarih ve … sayılı karar ile reddedilmiştir. Mimarlar Odası tarafından, bahsi geçen ret kararının iptali istemiyle … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında açılan davada verilen yürütmenin durdurulması isteminin kabulü yolundaki kararının uygulanması amacıyla, Ankara I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile davaya konu taşınmaz üzerindeki yapılar 2863 sayılı Kanun kapsamında korunması gereken 1. grup kültür varlığı olarak tescil edilmiş ise de … İdare Mahkemesince taşınmazın kültür varlığı olarak tescilini gerektirecek nitelikleri haiz olmadığı gerekçesiyle davanın reddi yolunda verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurusu … Bölge İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile reddedilerek kesinleşmiş olup dosya kapsamından, taşınmazın güncel tescil durumu hakkında yeterli bilgiye ulaşılamamaktadır.
Tarım Kredi Kooperatifleri ve …İnşaat Taah. Pet. Mad. Gıda. Nak. İç ve Dış Tic. A.Ş. tarafından, … tarih ve … sayılı dilekçeyle sunulan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği teklifi ile söz konusu parselin ticaret alanı olarak planlanması ve E:2.50, Yençok:Serbest yapılaşma koşulları getirilmesi talep edilmiştir. Anılan plan değişikliği teklifine ilişkin olarak hazırlanan plan notları ise şu şekildedir:
" 1. Ticaret alanında iş merkezleri, ofis-büro, çarşı, çok katlı mağazalar, kamu veya özel katlı otaparklar, alışveriş merkezleri, rezidans, otel ve diğer konaklama tesisleri, sinema, tiyatro, müze, kütüphane, sergi salonu gibi sosyal ve kültürel tesisler, lokanta, restoran, gazino, düğün salonu gibi eğlenceye yönelik birimler, yönetim binaları, katlı otopark, banka, finans kurumlan, yurt, kurs, dershane, özel eğitim ve özel sağlık tesisleri gibi ticaret ve hizmetler sektörüne ilişkin yapılar yapılabilir.
2. Ticaret alanında E:2.00 ve Yençok:Serbest olacaktır.
3. Planda gösterilen yapı yaklaşma sınırları dışında yapı yapılamaz, ancak imar cephesi ile yapı yaklaşma sınırı arasında kalan alanda otopark, rampa, merdiven, taşıt ve yaya giriş çıkışları için düzenleme yapılabilir. Zemin katlar +1.50/-1.50 metrede tesis edilebilir.
4. 0.00 Kotu yüksek yoldan verilecektir. Bu yolun en üst noktasına isabet eden bordür kotu 0,00 kotu olarak kabul edilecektir. 0.00 kotu altında açığa çıkan katlar emsal harici olup, parsel sınırına kadar ticari amaçla kullanılabilir.
5. Bodrum ve zemin ve normal katlardaki kat yükseklikleri ihtiyaçlar çerçevesinde bir ölçü sınırlamasına bağlı kalınmadan mimari proje aşamasında belirlenecektir.
6. Parselde TAKS ve blok boyu sınırlaması olmayacaktır.
7. Bu parselde inşa edilecek yapılarda, bina giriş holleri ve koridorlar, bina yönetimi toplantı salonu, güvenlik odası, ısı merkezi, tesisat şaftları, tesisat katları, teknik hacimler, genel merdivenler ve bu merdivenlere ait sahanlıklar ile kat holleri, kat koridorları, yangın merdivenleri, yangın çıkış koridorları, yangın holleri, balkonlar, çöp toplama odaları, kolonatlar, arkatlar, kolonatlı giriş saçakları, açık yüzme ve süs havuzları, iç bahçeler, kat bahçeleri ve teras bahçeleri emsale dahil değildir.
8. Zemin altı ve üzerinde parsellerin ihtiyacına cevap verecek nitelikte sosyal tesisler düzenlenebilir, bu alanlar, toplam emsale esas inşaat alanının %7'sini geçmemek koşulu ile emsal İnşaat alanının dışındadır, sosyal tesis yapılarında spa, sauna, hamamı, jimnastik salonu, açık-kapalı yüzme havuzu, kuaför, mescit, kafeterya, kafe, çamaşırhane, toplantı salonu, yemekhane vb. fonksiyonlar yer alabilir. Bu alanlar emsale dahil edilmeksizin, mimari projede belirlenir, ancak bağımsız bölüm numarası alamaz.
9. Kitleler arasında H/2 ya da parsel çevresindeki yollardan minimum çekme mesafesi şartı aranmaz.
10. Yollara bakan cephelerde asgari 5.00 metre mesafe bırakılmak suretiyle tevsii kotları altında kapalı otoparklar yapılabilir."
Tarım Kredi Kooperatifleri ve … İnşaat Taah. Pet. Mad. Gıda. Nak. İç ve Dış Tic. A.Ş. tarafından sunulan 1/5.000 ölçekli nazım imar planı değişikliği teklifi, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile E:2.00 olacak şekilde yapı yoğunluğu korunmak suretiyle tadilen onaylanmış, teklif edilen plan notları aynen kabul edilerek 13/12/2016 tarihinden itibaren 1 ay süreyle ilan edilmiştir.
Bunun üzerine, … tarih ve … sayılı Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi kararının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde nazım imar planı; varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanunun 6. maddesinde, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmıştır. Anılan Kanunun 8. maddesinde ise alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirilmiştir.
14/06/2014 tarihinde 29030 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendinde; nazım imar planının, mevcut ise çevre düzeni planının genel ilke, hedef ve kararlarına uygun olarak, arazi parçalarının genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, çeşitli kentsel ve kırsal yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere, varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/5.000 ölçekte, büyükşehir belediyelerinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte, onaylı halihazır haritalar üzerine, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan plan olduğu tanımına yer verilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin "Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri" başlıklı 6. maddesinde; "(1) Mekânsal planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planları, Çevre Düzeni Planları ve İmar Planları olarak hazırlanır. Buna göre planlama kademeleri, üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla; Mekânsal Strateji Planı, Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından oluşur.(2) Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır. (3) Arazi kullanım ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur. (...)'' hükmüne, "Genel planlama esasları" başlıklı 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğe göre hazırlanacak her tür ve ölçekteki mekânsal planlar aşağıda yer alan planlama ilke ve esaslarına, planların hazırlanması ile ilgili standartlara, gösterim tekniklerine ve tanımlara uygun olarak yapılır: a) Planlar, kamu yararı amacıyla yapılır. b) Planlar; pafta, gösterim, plan notları ve plan raporu ile bir bütündür. c) Planlar, kademesine ve ölçeğine göre ve yapılış amacının gerektirdiği ayrıntı düzeyinde kalmak koşuluyla alt kademedeki planları yönlendirir. ç) Üst kademe planlar, alt kademesindeki planlara mekânsal nitelikte hedef koyan, yol gösteren ve ilke belirleyen plandır. d) Mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ile nazım imar planları üzerinden ölçü alınarak uygulama yapılamaz. e) Planlar, diğer kademedeki planların büyütülmesi veya küçültülmesi yolu ile elde edilemez. f) Doğal, tarihi ve kültürel değerlerinin koruma ve kullanma dengesinin sağlanması esastır. g) Yapıların ve çevrenin kalitesinin artırılması için planlarda gerekli sağlıklaştırma ile ilgili kararlara yer verilir. (...) i) Planlama süreci; araştırmaların yapılması, sorunların ortaya konulması, veri ve bilgi toplama ile ilgili analiz aşaması; bilgilerin biraraya getirilmesi, birleştirilmesi ve sonuçların değerlendirilmesi ile ilgili sentez aşaması ve plan kararlarının oluşturulması aşamalarından oluşur. j) Planların hazırlanmasında plan türüne göre katılım sağlanmak üzere anket, kamuoyu yoklaması ve araştırması, toplantı, çalıştay, internet ortamında duyuru ve bilgilendirme gibi yöntemler kullanılarak kurum ve kuruluşlar ile ilgili tarafların görüşlerinin alınması esastır.(...)" düzenlemesine, "Araştırma ve analiz" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında, "Mekânsal planların, plan değişiklilerinin, revizyon ve ilavelerin hazırlanması sürecinde, kamu kurum ve kuruluşları veya plan müelliflerince planın türüne ve kademesine göre bu Yönetmelikte genel başlıklar halinde belirtilen konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veri, görüş ve öneriler elde edilerek gerekli analiz, etüt, araştırma ve çalışmalar yapılır.
" hükmüne, "Plan raporu" başlıklı 9. maddesinde, "(1) Mekânsal planlara ilişkin, kendi kademesine göre ve yapılış amacının gerektirdiği açıklamaları içeren bir plan raporu hazırlanır. (2) Plan raporunda, planın türü, ölçeği, kapsamı ve özelliğine göre; vizyon, amaç, hedefler ve stratejiler belirlenerek, koruma-kullanma esasları, alan kullanım kararları, yoğunluk ve yapılaşmaya ilişkin konularda planlama esasları ve uygulama ilkeleri, eylem planları, açık ve yeşil alan sistemi, ulaşım, erişilebilirlik ve mekânın etkin kullanılması, gerektiğinde koruma, sağlıklaştırma ve yenileme program,alan ve projelerinin etaplama esasları, alan kullanım dağılımı tablosu gibi hususlarda açıklamalara yer verilir. (3) Planların araştırma aşamasında yapılan çalışmalarda elde edilen bilgi, belge ve sonuçlar ayrı raporlar halinde sunulabilir. (4) Plan değişikliklerinde, değişiklik gerekçesi ve yapılan gereklilik analizlerini ayrıntılı açıklayan plan raporu hazırlanması zorunludur. (5) İmar planlarında, bu Yönetmelikte tanımlanan veya plan gösteriminde bulunan kullanımlardan birden fazla mekânsal kullanımın aynı alanda bir arada bulunması durumunda uygulamaya yönelik alan kullanım oranları, otopark, yeşil alan ve benzeri sosyal ve teknik altyapı kullanımlarına ilişkin detaylar ile gerektiğinde bağımsız bölüm sayısı, plan raporu ve plan notlarında ayrıntılı olarak açıklanır.
" düzenlemesine, "Veri yapısı ve analizler" başlıklı 17. maddesinin 1.fıkrasında, "Mekânsal strateji planlarının hazırlanması sürecinde, aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konular ile diğer konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edilir; bu veriler kapsamında etüt ve analizler yapılır: (...) c) Yerleşmeler sistemi ve şehirleşme; yerleşme kademelenmesi, yerleşmeler arası ilişkiler, yerleşme büyüklükleri, nüfus değişimleri ve demografik eğilimler, yerleşmelerin sosyal yapıları, uzmanlaşma alanları, odak noktaları, kentsel dönüşüm odakları, cazibe merkezleri, konut stratejileri, yeni kentler, kır kent ilişkisi ve kent-bölgeler ve benzer konular.(...)" hükmüne, "Nazım imar planı" başlıklı 23. maddesinin 6. fıkrasında ise "Nazım imar planlarının hazırlanması sürecinde, planlama alanı sınırları kapsamında aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edilir; bu veriler kapsamında analiz,etüt ve araştırmalar yapılır: (...) k) Demografik yapı ve nüfusun demografik özellikleri (yaş,cinsiyet,çalışma,eğitim, medeni hal)" hükmüne yer verilmiştir.
… tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen 1/25.000 ölçekli Başkent Ankara Nazım İmar Planının "Stratejik Alt Merkezler(SM)" başlıklı B.3.2. sayılı maddesinde "Kentin konut alanları ile iç içe ve merkezi iş alanı dışında yoğunlaşan ticari işlevlerin bulunduğu alanları kapsar. İkincil nitelikli merkezi iş alanları olan ve daha çok konut alanlarının gelişmesi sürecinde yol boyu ve/veya kendi içinde yoğunlaşıp dönüşerek oluşan bu tür merkezler, merkezi iş alanı ile yoğun ilişki ve işbölümü içinde işleyen bir sistemin parçalarıdır. (...) “stratejik alt merkezler”in; bulunduğu bölgenin hizmetlerini karşılaması, yakın çevresinin dönüşümüne-gelişimine yönelik katkılar sağlaması ve merkezi iş alanı ile “takımyıldız” biçiminde ilişkilenmesi sağlanacaktır. (...) Planda önerileri stratejik alt merkezler olan; * Bahçelievler, * Demetevler, * Çayyolu 8. Cad., * Turan Güneş, Or-An, *Batıkent, * Eryaman-Göksu, * Pursaklar-Saray, * Siteler, * Hatip Çayı-Mamak, * Nato yolu, * Beytepe ,*Tuluntaş, * Sincan Saraycık, * Etlik Cad.- Ovacık, * Susuz-Yuva'nın, merkezi iş alanı ile bütünleşen, merkezi iş alanının bazı işlevlerini yüklenip bazı konularda uzmanlaşan, perakende ticaret işlevlerini aşarak, merkezi iş alanına takımyıldız gibi bağlanan özel merkezler olarak planlanması esastır. Bu merkezlerden meskun alanlar içindeki Demetevler benzeri örneklerin, bulunduğu bölgedeki dönüşümü tetikleyip, yapılacak afet ve yaşayanların yaşam kalitesini arttırma amaçlı kentsel dönüşüm projeleri ile bütünleşen bir nitelik taşıması sağlanacaktır." hükmüne, "Konut Alanlarında, Koruma, İyileştirme, Dönüşüm ve Gelişme Stratejileri" bölümününde yer alan "Korunan Alanlar" başlıklı kısmın 1 sayılı bendinde; "K ile gösterilen yoğunluk ve yapı düzeni korunacak yerleşme alanları, planlı gelişen bölgeler olup, bu alanlarda, imar planındaki yoğunluk ve yapı düzeni korunacaktır. Bu alanlarda sosyal ve teknik altyapı ve fiziki çevreyi iyileştirmek amacı dışında plan revizyonu ve değişikliği yapılamaz." kuralına, "Meskun (Düzenli) Konut Alanları" başlıklı B.2.1.1. sayılı maddesinde; "Düzenli Konut Alanları 1957 yılı onanlı imar planı ve diğer onanlı yerel imar planlarına göre yapılaşmaları tamamlanarak iskan edilen bölgelerdir. Bu alanlarda onanlı 1957 Yücel-Uybadin imar planı, yerel imar planları, imar planı değişiklikleri ve Bölge Kat Nizamı planı hükümleri geçerlidir. Onanlı imar planları ile getirilen koşullar dışında Düzenli Konut Alanlarında tek parselde ve birleştirilmiş parsellerde yapı ve nülus yoğunluğunu arttıracak inşaat alanı ve kat adedi değişiklikleri yapılmayacaktır." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlığın plan değişikliği ile getirilen kullanım kararına ilişkin kısmı yönünden;
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerine göre, alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, kararlarına uyumlu olması gerektiğine kuşku bulunmamaktadır.
Planların kademeli birlikteliği ilkesi çerçevesinde her alt ölçekli planlama kademesinin bir üst ölçeğin ana kararlarını korumakla birlikte üst ölçektekinden daha fazla bilgi ve ayrıntı içermesi gerekir. Bu nedenle, nazım imar planları çevre düzeni planlarının, uygulama imar planları da nazım imar planlarının, büyütülmüş kopyaları olmayıp ölçeğine göre imar planlarının, soyuttan somuta inen plan kararlarının alındığı farklı özellikleri ve ayırıntıları içeren belgeler olduğu bilinmektedir.
Alt ölçekli planları denetleyen, yönlendiren ve esneklik çerçevesini çizen üst ölçekli planlar, kentin ana gelişme kararlarını ve arazi parçalarının kullanış biçimlerini ilke düzeyinde veren belgelerdir. Üst ölçekli plan niteliğinde olan çevre düzeni planında da bölgesel nitelikte genel arazi kullanım kararları getirilmekte ve getirilen bu kararlar çevre kirliliğinin oluşmadan önce önlenebilmesi ve sağlıklı bir çevrenin oluşturulmasına yönelik hedef, ilke, strateji ve politikaları sağlayacak nitelikte olmaktadır.
Dava konusu 1/5.000 ölçekli nazım imar planının hukuka uygunluk denetimi yapılırken; 1/25.000 ölçekli nazım imar planı bulunmasına karşın 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının bulunmaması (hiç onaylanmamış olması, ilgili idaresince onaylandıktan sonra iptal edilmesi, geri alınması ya da dava konusu edilmesi üzerine yargı merciince iptaline karar verilmesi) halinde, 1/100.000 ölçekli plan kararlarına uygunluk bakımından inceleme yapılamayacağı açıktır. Bu durumda, 1/25.000 ölçekli nazım imar planı, 1/5000 ölçekli nazım imar planı bakımından üst derecedeki plan olarak kabul edilerek planların kademeli birlikteliği ilkesi uyarınca mekansal kullanım kararları ve plan notlarının üst ölçekli plana uygunluğu denetlenmelidir.
Bununla birlikte, dava konusu işlemden sonra tesis edilen ve uyuşmazlık konusu taşınmazın bulunduğu Ankara ilinin bütünü için hazırlanarak Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla onaylanan 1/100.000 ölçekli 2038 Ankara Çevre Düzeni Planının tamamına karşı TMMOB Peyzaj Mimarları Odası, TMMOB Mimarlar Odası ve TMMOB Şehir Plancıları Odası tarafından açılan davada, dava konusu edilen işlemin iptali yolunda … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karar, istinaf yoluna başvurulmadan kesinleştiğinden ve anılan iptal kararı sonrasında 1/100.000 ölçekli yeni bir çevre düzeni planı onaylanmadığından taşınmazın bulunduğu alanda sonradan yürürlüğe girmiş geçerli bir 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı da bulunmadığı, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı bakımından üst kademeli tek planın Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen 1/25.000 ölçekli Başkent Ankara Nazım İmar Planı olduğu, bu kapsamda, taşınmazda getirilen kullanım kararlarının ve plan notlarının plan hiyerarşisi bakımından uygunluk değerlendirmesinde 1/25.000 ölçekli Başkent Ankara Nazım İmar Planının esas alınacağı anlaşılmaktadır.
Dava konusu taşınmaz, İmar İdare Heyetinin … tarih ve … sayılı kararıyla konut alanı, 16/02/2007 tarihli 1/25.000 ölçekli Başkent Ankara Nazım İmar Planında ise K notasyonuyla gösterilen korunan alanlar kapsamında yüksek yoğunluklu meskun (düzenli) konut alanı olarak planlanmıştır. Bu kapsamda, uyuşmazlığa konu 27/11/016 tarihli 1/5.000 ölçekli nazım imar planı değişikliği yapılmadan önce alt ve üst ölçekli plan kararlarının birbiriyle uyumlu olduğu görülmektedir.
Yukarıda yer verilen 1/25.000 ölçekli nazım imar planı hükümleri uyarınca, taşınmazın, 1957 yılı onanlı imar planı ve diğer onanlı yerel imar planlarına göre yapılaşmaları tamamlanarak iskan edilen bölgelerden olduğu, bu alanda mer'i imar planları ile getirilen koşullar dışında tek parselde ve birleştirilmiş parsellerde yapı ve nüfus yoğunluğunu arttıracak, inşaat alanı ve kat adedi değişikliklerinin yapılamayacağı, imar planındaki yoğunluk ve yapı düzeninin korunacağı ve sosyal ve teknik altyapı ve fiziki çevreyi iyileştirmek amacı dışında plan revizyonu ve değişikliği yapılamayacağı açıktır.
Dava konusu imar planı değişikliği ile; üst kademedeki 1/25.000 ölçekli nazım imar planına ve hükümlerine aykırı biçimde ticaret alanı kullanımı getirildiği görüldüğünden dava konusu nazım imar planı değişikliğinin planların kademeli birliktelik ilkesine ve imar mevzuatına aykırı olduğu anlaşılmaktadır.
Öte yandan, yukarıda yer verilen 1/25.000 ölçekli plan notlarında parsel bazlı ve parçacıl plan değişikliği yapılamayacağı belirtildiğinden; tek parsele ilişkin olarak kullanım kararı ve yapılaşma kriteri getiren uyuşmazlık konusu plan değişikliğinin üst ölçekli plan notlarına, planların kademeli birliktelik ilkesine ve imar mevzuatına aykırı olduğu, plan bütünselliğinden uzak ve parçacı bir planlama yaklaşımı benimsenmesi nedeniyle mevcut üst kademe 1/25.000 ölçekli nazım imar planı ve mevcut alt kademe 1/5000 ölçekli kat rejimi nazım imar planlarının ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü ve dengesini bozucu nitelik taşıdığı, kamu yararı amaçlı olmaksızın yapılan imar planı değişikliğinin teknik ve nesnel gerekçelere dayanmadığı, bir zorunluluktan kaynaklanmadığı, plan açıklama raporunda belirtilen gerekçenin ve malik talebinin de mevzuatın aradığı anlamda kamu yararını sağlamaya yönelik olmadığı değerlendirilmektedir.
Uyuşmazlığın plan notlarına yönelik kısmına gelince:
İmar mevzuatı uyarınca, imar planı, plan notları ve açıklama raporunun bir bütün olduğu göz önünde bulundurulduğunda; taşınmazın bulunduğu alanda yürürlükte olan 1/5000 ölçekli nazım imar planında değişiklik yapılmasına ilişkin Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararında hukuka uyarlık bulunmadığı neticesine varıldığından aynı belediye meclisi kararı ile kabul edilen ve plan paftasının bütünleyicisi olan plan notlarında da hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen idare mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu kararda sonucu itibariyle isabetsizlik bulunmamıştır.
Diğer taraftan, uyuşmazlık konusu taşınmazın Tarım Kredi Kooperatifleri mülkiyetinde olması sebebiyle görülmekte olan davanın ihbar edilmesi gerektiği ileri sürülebilecek ise de iş bu davanın konusu işlemin iptali istemiyle Mimarlar Odası tarafından açılan diğer bir davada, dava konusu işlemin iptali yolunda … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın davalı yanında müdahil olan Tarım Kredi Kooperatifleri ve davalı tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairemizin 21/09/2023 tarih ve E:2019/16542, K:2023/6752 sayılı kararıyla gerekçeli olarak onanarak kesinleşmesi, anılan davada müdahil Tarım Kredi Kooperatifleri tarafından sunulan temyiz dilekçesi ile görülmekte olan davada davalı tarafından sunulan temyiz dilekçelerinin içeriklerinin tamamen örtüşmesi, bu kapsamda Tarım Kredi Kooperatifleri tarafından ileri sürülen iddiaların tümünün bu davada da incelendiğinin anlaşılması, ayrıca, dava konusu 27/11/2016 tarihli 1/5000 ölçekli nazım imar planının ve bu plana dayanılarak kabul edilen 14/07/2017 tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali istemiyle Çankaya Belediyesi tarafından açılan ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin müdahil olarak talep ve iddialarını ileri sürdüğü davada, dava konusu işlemlerin iptali yolunda …İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karara karşı, anılan davanın müdahili Tarım Kredi Kooperatifleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulmamış ise de davalının yaptığı istinaf başvurusunun … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile reddedilmesi karşısında, bakılan davada müdahil olmayan Tarım Kredi Kooperatiflerinin, farklı davacılar tarafından, dava konusu işlemin iptali istemiyle açılan farklı davalarda hukuki dinlenilme hakkı kapsamında müdahil olarak talep ve iddialarını ileri sürebildiği anlaşıldığından davanın Tarım Kredi Kooperatiflerine ihbar edilmeksizin karara bağlanmış olması usuli bir eksiklik olarak görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının yukarıda yer verilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine, 21/09/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.