T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/166
Karar No : 2022/5144
DAVACI : …'i temsilen, … Sendikası
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- …
VEKİLİ : Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürü …
2- … Valiliği
DAVANIN KONUSU : Bilecik İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünde arama ve kurtarma teknisyeni olarak görev yapan davacı tarafından,
1. Nöbette, dini ve milli bayramlarda geçen çalışma sürelerinin fazla çalışma süresinden sayılarak, tarafına 8 saat fazla çalışması karşılığı 1 gün izin verilmesi istemiyle yapılan 02/10/2018 tarihli başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin,
2. Anılan işlemin dayanağı olan ve 13/03/1975 tarih ve 15176 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 5. maddesinde yer alan; "çalışma saatleri içinde ve dışında yürütülen nöbet hizmetleri fazla çalışma sayılmaz" şeklindeki ibarenin iptali istenilmiştir.
DAVACININ İDDİALARI : Usul yönünden; Sendikalarının 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu'nun 19. maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendi uyarınca kamu görevlileri sendikaları ve üst kuruluşlarının üyeleri hakkında tesis edilen bireysel işlemlere karşı üyelerini temsilen dava açma ve bu nedenle açılan davalarda taraf olma ehliyetlerinin bulunduğu, esas yönünden ise; davalı idarede arama ve kurtarma teknisyeni olarak görev yapan davacının, idarece düzenlenen afet ve acil durum yönetim merkezi nöbet çizelgesinde, 2017 yılından itibaren 12 saat çalışma ve 36 saat dinlenme olacak şekilde sürekli bir vardiya usulüne geçildiği, 12 saatlik çalışmalarının haftalık toplamının çoğu zaman 40 saati aştığı; keza dini ve milli bayramlar ile diğer genel tatil günlerindeki çalışmaları nedeniyle de fazla çalışmasının bulunduğu, 36 saatlik dinlenme döneminde göreve çağrılması nedeniyle yaptığı fazla çalışmanın, mevzuat uyarınca cetvele işlenerek kendisine izin olarak kullandırıldığı; idareye yaptığı 02/10/2018 tarihli başvuruda, nöbet çizelgesine esas bir aylık dönem içerisinde tarafına tutturulan nöbet hizmeti sürelerinin, idarede görevli diğer personelin toplamda çalıştığı sürenin üzerinde olduğu, nöbette geçen sürelerde, kendi ayı veya haftası içerisinde nöbet dışı görev yapan personelin toplam çalışma süresinin (dini ve milli bayramlardaki resmi tatiller dâhil olmak üzere) üzerinde çalıştığı, fazla çalışma sürelerin, idarece izin kullandırılmamaya başlandığı tarihten itibaren hesaplanarak, mevzuat gereği her 8 saatlik fazla çalışma karşılığı 1 gün izin verilmesini talep ettiği, davalı idarece dava konusu Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 5. maddesinde yer alan düzenleme uyarınca başvurusunun reddedildiği, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 99. maddesi, dava konusu Yönetmeliğin 3. maddesi ile Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri Yönetmeliği'nin 4. maddesi, Arama ve Kurtarma Teknisyenliği Sınav, Atama, Görev ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 23. maddesinin (b) bendinde yer alan düzenlemeler ile Anayasa'nın zorla çalıştırma ve angarya yasağı ilkesine ilişkin 18. maddesi ve ILO'nun 105 sayılı Sözleşmesinin zorla çalıştırma yasağına ilişkin 1 ve 2. maddeleri, ILO'nun 29 sayılı Sözleşmesinin 13 ve 14. maddelerinde yer alan düzenlemeler uyarınca fazla mesai karşılığı izin verilmesi gerektiği, iptal istemine konu Yönetmelik düzenlemesinin 711 sayılı Nöbetçi Memurluğu Kurulması ve Olağanüstü Hal Tatbikatlarında Mesainin 24 Saat Devamını Sağlayan Kanun'da yer alan düzenlemeler uyarınca yapıldığı, 711 sayılı Kanun'un ise, 11/09/2014 tarih ve 29116 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6552 sayılı Kanun'la yürürlükten kaldırıldığı, normlar hiyerarşisine aykırı şekilde, Kanun'la düzenlenmeyen konuda Yönetmelik düzenlemesi yapılmasına imkân bulunmadığı, bu yönde emsal yargı kararları olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun … tarih ve … sayılı kararında, afet ve acil durum yönetimi merkezlerinde görev yapan personelin çalışma saatlerinin 24 saat esasına göre belirlendiğinin görüldüğü, ilgili personelin haftalık çalışma süresini aşan sürelerin fazla çalışma olarak değerlendirilmesinin 657 sayılı Kanun hükümleri açısından daha isabetli olacağı, aksi yönde yapılacak uygulamanın Anayasa'nın angarya yasağını düzenleyen 18. maddesi ile ücretin emeğin karşılığı olduğu hükmüne yer veren 55. maddesine aykırılık teşkil edeceği, idare tarafından, önceki yıllarda fazla çalışma karşılığı hak kazanılan izinlerin kullanılmasına ilişkin talebin reddedilmesinin, hukuka ve hakkaniyet ilkelerine aykırı olduğu şeklinde değerlendirmelerde bulunulduğu, bu nedenle, 12/36 saat sistemine göre sürekli vardiya şeklinde tutulan nöbetler nedeniyle doğan fazla çalışmaların, davalı idarece fazla çalışma cetvellerine işlenmemesine yönelik dava konusu … tarih ve … sayılı işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı ileri sürülmüştür.
DAVALILARIN SAVUNMALARI :
1. … savunması: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 178. maddesine istinaden, 19/02/1975 tarih ve 7/9493 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca 13/03/1975 tarihli ve 15176 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 3. maddesinde; “A) Fazla çalışma: Devlet Memurlarının, genel olarak haftalık çalışma süresi olan, 40 saatin üstünde yaptıkları çalışma, fazla çalışmadır." düzenlemesine yer verildiği, 5. maddesinde ise; “Çalışma saatleri içinde ve dışında yürütülen nöbet hizmetleri fazla çalışma sayılmaz.” hükmüne yer verilmek suretiyle, nöbet hizmetlerinin, çalışma saatleri dışında olsa dahi, fazla çalışma kapsamında değerlendirilmeyeceğinin ifade edildiği, her iki maddenin birlikte değerlendirilmesi neticesinde; “fazla çalışmanın haftalık çalışma süresini aşan çalışmaları kapsadığı; nöbet hizmeti gören memurların nöbet hizmeti dahil haftalık toplam çalışmalarının, haftalık çalışma süresini aşmaması halinde, nöbet hizmetlerinin fazla çalışma kapsamında değerlendirilemeyeceği; nöbet hizmeti dahil haftalık toplam çalışmaların, haftalık çalışma süresini aşması durumunda ise, nöbet hizmetlerinin fazla çalışma kapsamında değerlendirilmesi gerektiği; bu kapsamda çalışma saatleri dışında yürütülen nöbet hizmetlerinin fazla çalışma kapsamında olmadığını öngören dava konusu Yönetmelik maddesinde hukuka aykırı bir yön bulunmadığı, dava konusu işlem ve düzenlemelerin hukuka ve mevzuata uygun olduğu savunulmaktadır.
2. … Valiliği tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ: 13/03/1975 tarih ve 15176 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 3/B ve 5. maddeleri ile idarece tesis edilen bireysel işlemin iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Onikinci Dairesinin 16/06/2008 tarih ve E:2005/5329, K;2008/3685 sayılı kararıyla, dava konusu bireysel işlem ile anılan Yönetmeliğin 5. maddesinde yer alan "dışında" ibaresinin iptali ile Yönetmeliğin 3/B maddesi ile 5. maddesinin diğer kısımlarının iptali istemi yönünden davanın reddi yolunda verilen kararın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 28/02/2013 tarih ve E:2009/118, K:2013/720 sayılı kararı ile onandığı; bu karara karşı yapılan karar düzeltme talebinin ise, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 11/12/2014 tarih ve E:2013/4871, K:2014/4971 sayılı kararı ile reddedildiği; dolayısıyla, ilgili maddede yer alan "dışında" ibaresine ilişkin iptal kararının kesinleştiği görüldüğünden, anılan Yönetmeliğin 5. maddesinde yer alan "dışında" ibaresi yönünden karar verilmesine yer olmadığına, dava konusu bireysel işlemin iptaline, aynı maddenin diğer kısımları yönünden ise, davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Bilecik İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünde arama ve kurtarma teknisyeni olarak görev yapan davacı tarafından, nöbette, dini ve milli bayramlarda geçen çalışma sürelerinin fazla çalışma süresinden sayılarak, tarafına 8 saat fazla çalışması karşılığı 1 gün izin verilmesi istemiyle yapılan 02/10/2018 tarihli başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı işlem ile bu işlemin dayanağı olan 13/03/1975 tarih ve 15176 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 5. maddesinde yer alan; "çalışma saatleri içinde ve dışında yürütülen nöbet hizmetleri fazla çalışma sayılmaz" şeklindeki düzenlemenin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın Yönetmelikler başlıklı 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler." hükmü yer almaktadır.
Normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen tüzük, yönetmelik, genelge, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun davaya konu Yönetmeliğin yürürlüğe konulduğu tarihteki "Çalışma saatleri" başlıklı 99. (Değişik: 30/5/1974 - KHK/12; Aynen kabul: 15/5/1975 - 1897/1 md.) maddesinde, memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saat olduğu, bu sürenin cumartesi ve pazar günleri tatil olmak üzere düzenleneceği, ancak özel kanunlarla yahut bu kanuna veya özel kanunlara dayanılarak çıkarılacak tüzük ve yönetmeliklerle, kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınmak suretiyle farklı çalışma süreleri tespit olunabileceği, aynı Yasanın "Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışma saat ve usulünün tesbiti" başlıklı değişik 101. maddesinin birinci fıkrasında, günün yirmidört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan Devlet memurlarının çalışma saat ve şekillerinin kurumlarınca düzenleneceği belirtilmiş, "Fazla çalışma ücreti" başlıklı 178. maddesinde; "A) 99 ve 100 üncü maddeler hükümleri uyarınca tespit olunan günlük çalışma saatleri dışında;
a) Salgın hastalık ve tabii afetler gibi olağanüstü hallerin olması (Bu hallerin devamı süresince),
b)Fabrika, atelye, şantiye, işletme gibi yerlerde İş Kanununa tabi olarak işçi çalıştıran kurumlarca hizmetin gereği olarak işçi ile birlikte çalışma saatleri ve günü dışında çalışmanın zorunlu bulunması hallerine münhasır olmak üzere, yapılan fazla çalışmalar ücretle karşılanır.
Yukarıda sayılan hallerde yaptırılacak fazla çalışmanın süresi ve saat başına ödenecek ücret Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenir.
B) Kurumlar gerektiği taktirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabilirler. Bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilir. Ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabilir.
Fazla çalışmanın uygulama esas ve usulleri Devlet Personel Başkanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenir.
Milli İstihbarat Teşkilatı mensuplarına ödenecek fazla çalışma ücretleri ve diğer hususlar Başbakan tarafından onaylanacak bir talimatla tesbit edilir." hükümlerine yer verilmiştir.
13/03/1975 tarih ve 15176 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 19/02/1975 tarih ve 7/9493 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki günlük çalışma saatleri dışında yapılacak fazla çalışmanın uygulanmasına ilişkin esasları düzenleyen "Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelik" 01/06/1974 tarihinden itibaren yürürlüğe konulmuş, bu Yönetmeliğin 3. maddesinin (A) fıkrasında; "A) Fazla çalışma: Devlet Memurlarının, genel olarak haftalık çalışma süresi olan, 40 saatin üstünde yaptıkları çalışma, fazla çalışmadır. Bu Yönetmeliğin uygulanması yönünden, özel Kanunlarda mevcut yahut Devlet Memurları Kanunu'na veya özel Kanunlara dayanılarak çıkarılacak Tüzük ve Yönetmeliklerdeki: a) Haftalık çalışma süreleri 40 saatten az olan Devlet Memurlarının 40 saatten fazla çalıştıkları süre; b) Haftalık çalışma süreleri 40 saatten fazla olan Devlet Memurlarının; Özel Kanunlarında mevcut veya Devlet Memurları Kanunu ya da Özel Kanunlara dayanılarak çıkarılacak Tüzük ve Yönetmeliklerde belirtilen süreden fazla çalıştıkları süre; Fazla çalışma sayılır.", (B) fıkrasında, Nöbet Hizmeti : Kurumların faaliyetleri gereği, güvenliğin veya hizmetin devamını temin amacıyla, normal çalışma saatleri içinde veya dışında yapılan çalışmadır.", şeklinde tanımlanmış, 5. maddesinde de, "Çalışma saatleri içinde ve dışında yürütülen nöbet hizmetleri fazla çalışma sayılmaz." hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, söz konusu Yönetmeliğin iptali istenilen 5. maddesinde yer alan; "çalışma saatleri içinde ve dışında yürütülen nöbet hizmetleri fazla çalışma sayılmaz" düzenlemesine karşı daha önce Danıştay Onikinci Dairesine açılan davada, verilen 16/06/2008 tarih ve E:2005/5329, K;2008/3685 sayılı kararla, belirtilen madde de yer alan "dışında" ibaresinin "iptaline" karar verildiği, bu kararın, temyiz aşamasında Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 28/02/2013 tarih ve E:2009/118, K:2013/720 sayılı kararı ile onandığı; davalı idarelerin karar düzeltme istemlerinin de, anılan Kurulun 11/12/2014 tarih ve E:2013/4871, K:2014/4971 sayılı kararı ile reddedilerek kararın kesinleştiği ve bu durumun mevzuat bilgi sistemine işlendiği anlaşıldığından 5. madde de yer alan "dışında" ibaresi hakkında karar verilmesine yer bulunmamaktadır.
Davaya konu Yönetmelik maddesinin diğer kısmındaki düzenlemeye gelince; anılan Yasa hükümlerine göre, normal çalışma sürelerini aşmamak koşuluyla normal çalışma saatleri içinde veya dışındaki çalışmalarının fazla çalışma olarak kabulü mümkün değildir.
657 sayılı Yasada çalışma sürelerinin haftada 40 saati aşmayacağı öngörüldüğünden normal çalışma günleri içinde veya dışındaki günlerde normal çalışma süreleri içinde yapılan gerek nöbet hizmeti gerekse normal çalışmaların fazla çalışma olarak değerlendirilmeyeceği, cumartesi, pazar, dini ve milli bayramlara rastlayan günlerde yapılan çalışma sürelerinin de ancak normal çalışma sürelerini aşması halinde bu kısmın fazla çalışma olarak değerlendirileceği anlaşılmaktadır. Bu durumda davaya konu Yönetmelik maddesinin bu madde de yer alan "dışında" ibaresi haricindeki çalışma saatleri içerisinde yapılan nöbet hizmetlerinin fazla çalışma sayılamayacağı yolundaki kısmında, üst hukuk normlarına aykırı olarak yeni kurallar getirilmediği açık olduğundan bu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Davanın davacı tarafından, nöbette, dini ve milli bayramlarda geçen çalışma sürelerinin fazla çalışma süresinden sayılarak, tarafına 8 saat fazla çalışması karşılığı 1 gün izin verilmesi istemiyle yapılan 02/10/2018 tarihli başvurunun reddine ilişkin 12/11/2018 tarih ve E.168988 sayılı işlemin iptali istemine ilişkin kısmına gelince;
Dosyanın incelenmesinden, davaya konu işlemde başvuru dilekçesine istinaden Afet ve Acil Durum Başkanlığına görüş sorulduğu, (c) ve (ç) cevabi görüş yazıları doğrultusunda talebin olumlu değerlendirilmediğinin belirtildiği, ancak bu yazı ekinde sadece (c) cevabi yazı olarak atıf yapılan … tarih ve … sayılı Görüş Talebi Konulu yazının bulunduğu, bu yazıda davaya konu Yönetmeliğin 3. maddesinin (a) bendindeki düzenlemeye yer verilerek Yönetmelikte nöbet hizmetinin kurumların faaliyetleri gereği güvenliğin veya hizmetin devamını temin amacıyla normal çalışma saatleri içinde veya dışında yapılan çalışma olarak tanımlandığı ve nöbet hizmetinin fazla çalışma sayılamayacağının ifade edildiği, Devlet Personel Başkanlığının, hafta ibaresi ve fazla çalışma karşılığında verilmesi gereken izinlerin nasıl kullandırılacağına yönelik açıklamaları içeren … tarih, … ve … tarih ve … sayılı yazılarından bahsedildiği, davalı idarece verilen savunma da da 657 sayılı Yasa ve davaya konu yönetmelik maddelerindeki düzenlemelerden bahsedilerek nöbet hizmetinin başlı başına fazla çalışma olarak kabul edilemeyeceği, fazla çalışma süresinin özel mevzuatlarla farklı belirlenmediği hallerde 40 saati aşan çalışmaları kapsadığı, memurların nöbet hizmeti dahil haftalık toplam çalışmalarının haftalık çalışma sürelerini aşmaması halinde fazla çalışma kapsamında değerlendirilmeyeceği, bu süreyi aşması durumunda ise fazla çalışma kapsamında değerlendirilmesi gerektiğinin belirtildiği, dolayısıyla davaya konu işlemin konuyla ilgili mevzuatla çelişmediği anlaşıldığından bu yolda tesis edilen davaya konu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Belirtilen nedenlerle dava konusu Yönetmeliğin iptali istenilen 5. maddesinde yer alan "dışında" ibaresinin daha önce açılan bir davada iptal edilmiş olması nedeniyle bu ibare hakkında karar verilmesine yer olmadığı, bu maddenin diğer kısım ile davaya konu işlemin iptali istemlerinin ise, reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Bilecik İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü bünyesinde arama ve kurtarma teknisyeni olarak görev yapan davacı tarafından, nöbette, dini ve milli bayramlarda geçen çalışma sürelerinin fazla çalışma süresinden sayılarak mevzuat gereği 8 saat fazla çalışması karşılığı 1 gün izin verilmesi istemiyle yapılan 02/10/2018 tarihli başvuru, davalı idarenin … tarih ve … sayılı işlemiyle reddedilmiştir.
Bunun üzerine dava konusu idari işlem ile anılan işlemin dayanağı olan ve 13/03/1975 tarih ve 15176 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 5. maddesindeki "çalışma saatleri içinde ve dışında yürütülen nöbet hizmetlerinin fazla çalışma sayılmayacağı yolundaki" ibarenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa'nın "Zorla Çalıştırma Yasağı" başlıklı 18. maddesinde; "Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır.
Şekil ve şartları kanunla düzenlenmek üzere hükümlülük veya tutukluluk süreleri içindeki çalıştırmalar; olağanüstü hallerde vatandaşlardan istenecek hizmetler; ülke ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı alanlarda öngörülen vatandaşlık ödevi niteliğindeki beden ve fikir çalışmaları, zorla çalıştırma sayılmaz." ,
"Ücrette Adalet Sağlanması" başlıklı 55. maddesinde; "Ücret emeğin karşılığıdır.
Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır.
(Değişik: 3.10.2001-4709/21 md.) Asgarî ücretin tespitinde çalışanların geçim şartları ile ülkenin ekonomik durumu da gözönünde bulundurulur." ,
128. maddesinin 2. fıkrasında ise; "Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir." hükümlerine yer verilmiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 99. maddesinde; "Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saattir.
Bu süre Cumartesi ve Pazar günleri tatil olmak üzere düzenlenir. Ancak, özel kanunlarla yahut bu kanuna veya özel kanunlara dayanılarak çıkarılacak tüzük ve yönetmeliklerle, kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınmak suretiyle farklı çalışma süreleri tespit olunabilir.
Bakanlar Kurulu, yurt dışı kuruluşlarda hizmetin gerektirdiği hallerde, hafta tatilini Cumartesi ve Pazardan başka günler olarak tespit edebilir." , anılan Kanun'un 178. maddesinde; "A) 99 ve 100 üncü maddeler hükümleri uyarınca tespit olunan günlük çalışma saatleri dışında;
a) Salgın hastalık ve tabii afetler gibi olağanüstü hallerin olması (Bu hallerin devamı süresince),
b) Fabrika, atelye, şantiye, işletme gibi yerlerde İş Kanunu'na tabi olarak işçi çalıştıran kurumlarca hizmetin gereği olarak işçi ile birlikte çalışma saatleri ve günü dışında çalışmanın zorunlu bulunması hallerine münhasır olmak üzere, yapılan fazla çalışmalar ücretle karşılanır.
Yukarıda sayılan hallerde yaptırılacak fazla çalışmanın süresi ve saat başına ödenecek ücret Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenir
B) Kurumlar gerektiği taktirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabilirler. Bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilir. Ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabilir.
Fazla çalışmanın uygulama esas ve usulleri Devlet Personel Başkanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenir.
Milli İstihbarat Teşkilatı mensuplarına ödenecek fazla çalışma ücretleri ve diğer hususlar Başbakan tarafından onaylanacak bir talimatla tesbit edilir." hükümleri öngörülmüştür.
19/02/1975 tarih ve 7/9493 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla düzenlenen ve 13/03/1975 tarih ve 15176 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin iptali istenen 5. maddesinde ise; "Çalışma saatleri içinde ve dışında yürütülen nöbet hizmetleri fazla çalışma sayılmaz." açıklamalarına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava, 13/03/1975 tarih ve 15176 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 5. maddesinde yer alan; "dışında" ibaresi yönünden incelendiğinde;
13/03/1975 tarih ve 15176 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 3/B ve 5. maddeleri ile bireysel işlemin iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Onikinci Dairesinin 16/06/2008 tarih ve E:2005/5329, K:2008/3685 sayılı kararıyla, dava konusu bireysel işlem ile anılan Yönetmeliğin 5. maddesinde yer alan "dışında" ibaresinin iptaline, Yönetmeliğin 3/B maddesi ile 5. maddesinin diğer kısımlarının iptali istemi yönünden davanın reddine karar verildiği; anılan kararın davalılarca temyiz edilmesi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 28/02/2013 tarih ve E:2009/118, K:2013/720 sayılı kararı ile onandığı; karar düzeltme taleplerinin ise, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 11/12/2014 tarih ve E:2013/4871, K:2014/4971 sayılı kararı ile reddedildiği; bu itibarla, anılan kararın kesinleştiği anlaşılmıştır.
Öte yandan, bakılmakta olan davada uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için gerekli görüldüğünden, Dairemizin 21/04/2021 tarih ve 2019/166 sayılı ara kararıyla davalı Cumhurbaşkanlığından; Danıştay Onikinci Dairesinin 16/06/2008 tarih ve E:2005/5329, K;2008/3685 sayılı kararı uyarınca, 13/03/1975 tarih ve 15176 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 5. maddesinde değişiklik yapılıp yapılmadığı, değişiklik yapılmamış ise sebebinin sorularak, bu hususlara ilişkin bilgi ve belgelerin istenilmesi üzerine davalı idarelerden Cumhurbaşkanlığınca gönderilen cevaptan, dava konusu Yönetmelik düzenlemesi hakkında daha önce verilen iptal kararından Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 13/11/2019 tarih ve YD İtiraz No:2019/1030 sayılı kararıyla bilgi edinilerek, kararın Mevzuat Bilgi Sistemine işlendiğinin bildirildiği görülmüştür.
Bu durumda, dava konusu Yönetmeliğin iptal istemine konu 5. maddesinde yer alan "dışında" ibaresi yönünden ayrıca karar verilmesine yer bulunmamaktadır.
Dava, anılan Yönetmeliğin 5. maddesinde yer alan; "çalışma saatleri içinde ve" ile "yürütülen nöbet hizmetleri fazla çalışma sayılmaz" şeklindeki ibarelerin iptali istemi yönünden incelendiğinde;
Bir hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde alt düzeydeki normların, yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı kuşkusuzdur. Normlar hiyerarşisinin en üstünde evrensel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunmakta ve daha sonra gelen kanunlar, yürürlüğünü Anayasa'dan, tüzükler yürürlüğünü kanundan, yönetmelikler ise, yürürlüğünü kanun ve tüzükten almaktadırlar. Bir normun kendisinden daha üst konumda bulunan ve dayanağını oluşturan bir norma aykırı veya bunu değiştirici nitelikte bir hüküm getirmesi mümkün bulunmamaktadır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda haftalık çalışma süresinin 40 saat olduğu ve bunu aşan sürelerin fazla çalışma olacağı belirtilmiş; belirli hallerde yaptırılabilecek fazla çalışmanın ücretle karşılanacağı, diğer taraftan, kurumların gerektiği takdirde günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin personele çalışma yaptırabilecekleri, anılan çalışmaların ise, izin verilmek suretiyle telafi edileceği belirtilmiştir.
Anılan Kanun'a dayanılarak hazırlanan dava konusu Yönetmelik maddesinde, 657 sayılı Kanun'da yer alan hükümlere uygun şekilde düzenleme getirilmiş, ancak bunun yanında, çalışma saatleri dışında yapılan çalışmalarda nöbet hizmetlerinin fazla çalışma olarak değerlendirilemeyeceği kuralı konulmuştur.
Yönetmeliğin iptali istenen 5. maddesinde, yerine getirilen görevin niteliği gereği çalışma saatleri içerisinde tutulan nöbetler fazla çalışma sayılmamaktadır. Zira Kanun, memurların görevlerini yerine getirirken haftalık belli saatin üzerinde çalışılması durumunda fazla çalışmanın söz konusu olacağını belirtmiştir.
Bu durumda, dava konusu Yönetmeliğin 5. maddesinde, çalışma saatleri içerisinde yapılan nöbet hizmetlerinin fazla çalışma sayılamayacağına ilişkin düzenlemeler öngören, "... çalışma saatleri içinde ve ..." ve "... yürütülen nöbet hizmetleri fazla çalışma sayılmaz." şeklindeki ibarelerde üst hukuk normlarına aykırılık bulunmamaktadır.
Nitekim, yukarıda ayrıntısına yer verilen Danıştay Onikinci Dairesinin 16/06/2008 tarih ve E:2005/5329, K:2008/3685 sayılı kararıyla Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 5. maddesinde yer alan "dışında" ibaresi haricindeki kısımların iptali istemi yönünden davanın reddi yolunda verilen kararın, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca onandığı, anılan karara karşı yapılan karar düzeltme isteminin ise, reddedildiği görülmüştür.
Dava, … tarih ve … sayılı işlemin iptali istemi yönünden incelendiğinde ise;
Uyuşmazlıkta, arama ve kurtarma teknisyeni olarak görev yapan davacının, nöbette, dini ve milli bayramlarda geçen çalışma sürelerinin fazla çalışma süresinden sayılarak, 8 saat fazla çalışması karşılığı 1 gün izin verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun, davalı idarelerden Bilecik Valiliğinin idarenin … tarih ve … sayılı işlemiyle, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının … tarih ve … sayılı yazısı ilgi tutulmak suretiyle reddedildiği; söz konusu yazıda, 13/03/1975 tarih ve 15176 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelik uyarınca, "nöbet hizmetinin, kurumların faaliyetleri gereği, güvenliğin veya hizmetin devamını temin amacıyla, normal çalışma saatleri içinde veya dışında yapılan çalışma" olarak tanımlandığı ve nöbet hizmetinin fazla çalışma sayılamayacağının ifade edildiği hususu belirtilmek suretiyle reddedildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, davacı tarafından normal çalışma saatleri içerisinde yürütülen nöbet hizmetlerinin fazla çalışma olarak değerlendirilemeyeceği açık olmakla birlikte, söz konusu işleme dayanak kılınan ve 13/03/1975 tarih ve 15176 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 5. maddesinde yer alan; "dışında" ibaresinin, anılan işlemin tesis edilmesinden önce kesinleşen yargı kararıyla iptal edilmiş olması karşısında, davalı idarece davacının başvuru tarihi itibarıyla normal çalışma saatleri dışında olmak üzere nöbette, dini ve milli bayramlardaki çalışmaları hakkında yeniden yapılacak değerlendirme sonucunda işlem tesis edilmesi gerekeceğinden, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 13/03/1975 tarih ve 15176 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 5. maddesinde yer alan "dışında" ibaresinin iptali istemi yönünden KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. Yönetmeliğin 5. maddesinde yer alan "... çalışma saatleri içinde ve ..." ile "... yürütülen nöbet hizmetleri fazla çalışma sayılmaz." şeklindeki ibarelerin iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE,
3. .. Valiliğince tesis edilen … tarih ve … sayılı işlemin İPTALİNE,
4. Dava, kısmen karar verilmesine yer olmadığına, kısmen iptal ve kısmen retle sonuçlandığından ayrıntısı aşağıda gösterilen …TL yargılama giderinin yarısı olan …-TL'nin davacı üzerinde bırakılmasına, yargılama giderinin diğer yarısı olan …-TL'nin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
5. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilen …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelerden vekil ile temsil olunan Cumhurbaşkanlığına verilmesine, …-TL vekâlet ücretinin de davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
6. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemleri halinde taraflara iadesine,
7. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 07/11/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.