T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2019/17234
Karar No : 2024/2694
TEMYİZ EDEN (DAVALI) :… Belediye Başkanlığı-…
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- …
VEKİLİ : Av. …
2- …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem:Rize ili, Hemşin ilçesinde 421 hektar alanda yapılan 1/5000 ölçekli ilave+revizyon nazım imar planının onaylanmasına ilişkin … tarihli, … sayılı belediye meclisi kararının, 1/1000 ölçekli ilave+revizyon uygulama imar planının onaylanmasına ilişkin … tarihli, … sayılı belediye meclisi kararının, Karayolları Kent İçi Geçişine ait 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planındaki değişikliklerin onaylanmasına ilişkin … tarihli, … sayılı belediye meclisi kararının kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanına ilişkin kısımları ile Hemşin ilçe merkezindeki 5,1 hektarlık alanın "Hemşin Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı" olarak belirlenmesine ilişkin … tarihli, … sayılı belediye meclisi kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarihli, E:…, K:… sayılı kararda;yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi üzerine düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, bölgenin fiziksel çevresiyle olan ilişkisi, niteliği ve yer seçimi itibarıyla kentin gelişme yön ve potansiyelleri ile uyumlu olan ve planlama esasları ile şehircilik ilkelerine uygun olan dava konusu işlemlerde hukuka ve mevzuata aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; İdare Mahkemesince 2 ayrı bilirkişi heyeti ile yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan raporlarda, birbirinden farklı tespitlerde bulunularak, aksi yönde sonuca ulaşıldığının görülmesi nedeniyle, bilirkişi raporları arasındaki çelişki de dikkate alınarak, uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için Dairelerince yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması üzerine düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi sonucu, davaya konu ilave+revizyon nazım imar planında, kentsel dönüşüm planlama alanı olarak ayrılan yapı adalarında, işlevsel ve buna bağlı yaşayacak nüfusun, 1/1000 ölçekli ilave+revizyon uygulama imar planında da özel proje alanı içindeki yapı adalarında ne tür kentsel fonksiyonlara izin verildiği (ticaret, konut vb.), yapı nizamı, kat yüksekliği vb. yapılaşma haklarına ilişkin plan kararlarının belirlenmediği, davaya konu imar planı değişiklikleri ile planlanan taşıt yolunun kent merkezindeki resmi kurum alanından güneyde toplu konut alanına kadar olan kesiminde en kesitinin sürekli değiştiği ve bu durumun planlama tekniğine aykırı olduğu, T yolun genişliğinin 12 m'den 10 m'ye düşürülerek yolun daraltılmasının Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğine aykırı olduğu, her iki yol kesitinin de vadi tabanında olması dikkate alındığında, teknik gerekçelerinin benzerlik taşıdığı, bu nedenle daraltma nedeninin bilimsel ve teknik gerekçelere dayandırılamadığı, davaya konu imar planı değişikliği ile yol kademelenmesinin bozulduğu, özellikle toplayıcı yol niteliğinde Atatürk caddesinin farklı boyutlarda tanımlanmasının yolun hizmet niteliğini doğrudan etkiler nitelikte olduğu, dava konusu alana ilişkin, kentsel dönüşüme gerekçe gösterilebilecek kaç yapıda bozulma, köhneme, eskime olduğuna ilişkin bilgi ve belge bulunmadığı, kentsel dönüşüm kararına dayanak oluşturan, dava konusu taşınmazların bulunduğu bölgenin sorunlarının neler olduğu ve bu sorunların çözümü için kentsel dönüşüm modelinin en uygun müdahale biçimi olduğunu nesnel olarak açıklayan teknik/bilimsel gerekçeli bir etüt çalışmasının bulunmadığı, kentsel dönüşüm ile toprak üzerindeki mülkiyet ve kullanım hakkı ortadan kaldırılarak, site tarzı yapılaşma ile kat mülkiyetine dönüldüğünden, bu kararın var olan mekansal, sosyal ve ekonomik yapıyı tamamen değiştirdiği ve bu kararın ilave+revizyon nazım imar planı açıklama raporundaki amaç ile çeliştiği, doğal güzelliklere sahip, kentsel nüfusu artamayan, yapılaşma süreci imar planına göre olağan seyrinde devam edebilecek, kırsal nitelikli bir yerleşim kent merkezinin tamamını yıkarak geleneksel doku ve yaşamdan uzak kentsel nitelikli bir karakterde yapılaşmasını amaçlayan kentsel dönüşüm kararının planlama esasları başta olmak üzere, şehircilik ilkelerine ve kentsel dönüşüm uygulamalarının amacına uygun olmadığının anlaşılması karşısında, dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında da hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Usul ve yasaya aykırı olan idari dava dairesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Usul ve yasaya uygun olan idari dava dairesi kararının onanması gerktiği belirtilerektemyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :Rize ili, Hemşin ilçesinde bulunan ve sınırları belirlenen (yaklaşık 7 hektar) alanın "Hemşin Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı" olarak belirlenmesine ilişkin 27.12.2011 tarihli, 2011/2653 sayılı Bakanlar Kurulu kararının iptali istemiyle davacılar tarafından açılan davada, Danıştay Altıncı Dairesinin 11.03.2015 tarihli E:2012/1897, K:2015/1446 sayılı kararıyla; bilirkişi raporunun ve dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, bölgenin fiziksel çevresiyle olan ilişkisi, niteliği ve yer seçimi itibarıyla kentin gelişme yön ve potansiyelleri ile uyumlu olmayan ve planlama esasları ile şehircilik ilkelerine uygun olmayan dava konusu 27.12.2011 tarih ve 2011/2653 sayılı Bakanlar Kurulu kararında hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle anılan işlemin iptaline karar verildiği, bunun üzerine, Hemşin ilçe merkezindeki 5,1 hektarlık alanın "Hemşin Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı" olarak belirlenmesine ilişkin … tarihli, … sayılı Hemşin Belediye Meclisi kararının tesis edilerek, kentsel dönüşüm alanı olarak imar planına işlenmesi üzerine, davacılar tarafından, Rize ili, Hemşin ilçesinde 421 hektar alanda yapılan 1/5000 ölçekli ilave+revizyon nazım imar planının onaylanmasına ilişkin … tarihli, … sayılı belediye meclisi kararının, 1/1000 ölçekli ilave+revizyon uygulama imar planının onaylanmasına ilişkin … tarihli, … sayılı belediye meclisi kararının, Karayolları Kent İçi Geçişine ait 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerin onaylanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı belediye meclisi kararının kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanına ilişkin kısımları ile Hemşin ilçe merkezindeki 5,1 hektarlık alanın "Hemşin Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı" olarak belirlenmesine ilişkin … tarihli, … sayılı belediye meclisi kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 5. maddesinde, nazım imar planı, varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise, tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanununun 73. maddenin 1. fıkrasında "Belediye, belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir. Bir alanın kentsel dönüşüm ve gelişim alanı olarak ilan edilebilmesi için yukarıda sayılan hususlardan birinin veya bir kaçının gerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alan sınırları içerisinde bulunması şarttır. Ancak, kamunun mülkiyetinde veya kullanımında olan yerlerde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilebilmesi ve uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenin talebi ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar alınması şarttır."hükmüne; 2. fıkrasında "Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilan edilecek alanın; üzerinde yapı olan veya olmayan imarlı veya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik ve yoğunluğunun belirlenmesi, alanın büyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektar arasında olması, etaplar halinde yapılabilmesi hususlarının takdiri münhasıran belediye meclisinin yetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ile proje alanı ile ilişkili birden fazla yer tek bir dönüşüm alanı olarak belirlenebilir" hükmüne yer verilmiştir.
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun 1. maddesinde, bu Kanunun amacının afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemek olduğu ifade edilmiş, "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, "Bakanlık: Çevre ve Şehircilik Bakanlığını", (b) bendinde "İdare: Belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeleri, bu sınırlar dışında il özel idarelerini, büyükşehirlerde büyükşehir belediyelerini ve Bakanlık tarafından yetkilendirilmesi hâlinde büyükşehir belediyesi sınırları içindeki ilçe belediyelerini", (c) bendinde, "Rezerv yapı alanı: Bu Kanun uyarınca gerçekleştirilecek uygulamalarda yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere, TOKİ’nin veya İdarenin talebine bağlı olarak veya resen, Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenen alanları" ifade edeceği belirtilmiştir.
Aynı Kanununun 6. maddesinin birinci fıkrasının, 5. bendinde, "Bakanlık; a) Riskli yapılara, rezerv yapı alanlarına ve riskli yapıların bulunduğu taşınmazlara ilişkin her tür harita, plan, proje, arazi ve arsa düzenleme işlemleri ile toplulaştırma yapmaya, b) Bu alanlarda bulunan taşınmazları satın almaya, ön alım hakkını kullanmaya, bağımsız bölümler de dâhil olmak üzere taşınmazları trampaya, taşınmaz mülkiyetini veya imar haklarını başka bir alana aktarmaya, c) Aynı alanlara ilişkin taşınmaz mülkiyetini anlaşma sağlanmak kaydı ile menkul değere dönüştürmeye, ç) Kamu ve özel sektör işbirliğine dayanan usuller uygulamaya, kat veya hasılat karşılığı usulleri de dâhil olmak üzere inşaat yapmaya veya yaptırmaya, arsa paylarını belirlemeye, d) 23/6/1965 tarihli ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunundaki esaslara göre paylaştırmaya, payları ayırmaya veya birleştirmeye, 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu uyarınca sınırlı ayni hak tesis etmeye yetkilidir." hükmü, 6. ve 7. bendinde, "(6) Bakanlık, riskli alanlardaki ve rezerv yapı alanlarındaki uygulamalarda faydalanılmak üzere; özel kanunlar ile öngörülen alanlara ilişkin olanlar da dâhil, her tür ve ölçekteki planlama işlemlerine esas teşkil edecek standartları belirlemeye ve gerek görülmesi hâlinde bu standartları plan kararları ile tayin etmeye veya özel standartlar ihtiva eden planlar yapmaya, onaylamaya ve kent tasarımları hazırlamaya yetkilidir. (7) Bu Kanun çerçevesinde dönüştürmeye tabi tutulan taşınmazların, üzerindeki köhnemiş yapılar da dâhil olmak üzere, muhdesatı ile birlikte değer tespiti işlemleri ve dönüşüm ile oluşacak taşınmazların değerlemeleri Bakanlık, TOKİ veya İdarece yapılır veya yaptırılır." hükümleri ile 12. bendinde de, "Bakanlık, bu Kanunda belirtilen iş ve işlemlere ilişkin olarak TOKİ’ye veya İdareye yetki devrine ve bu iş ve işlemlerden hangilerinin TOKİ veya İdare tarafından yapılacağını belirlemeye yetkilidir." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
UYAP üzerinde yapılan incelemede, davacılardan Cenab Kobal tarafından Rize ili, Hemşin ilçesi, ... Mahallesinde ilan edilen rezerv yapı alanı içerisinde bulunan özel mülkiyete konu parsellerin Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından acele kamulaştırılması için alınan 17.09.2019 tarihli, 1553 sayılı Cumhurbaşkanı kararının dava konusu edildiği Danıştay Altıncı Dairesinin E:2019/19466 sayılı dosyasındaki bilgi ve belgelerden, 6306 sayılı Kanun kapsamında Rize ili, Hemşin ilçesi, ... Mahallesi sınırları içinde yer alan parseller üzerindeki mevcut yapılaşmaların büyük çoğunluğunun gecekondu, kaçak ve çarpık yapılardan meydana gelmesi, alt yapılarının yetersiz olması nedeniyle bölgedeki yapıların tasfiye edilmesinin gerektiği, bu yapıların bulunduğu alanlarda mülkiyet, imar, altayapı gibi sorunların çözülemediği dikkate alınarak ilçenin planlı gelişmesini ve hak sahibi olan vatandaşlara gereken konut ve dükkan imalatının sağlanabilmesi, bu yolla yöresel özellikleri ile ön plana çıkan bir yaşam alanının ortaya çıkmasının sağlanmasını teminen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından uyuşmazlığa konu alanın 6306 sayılı Kanun kapsamında 24.07.2019 tarihli, 172203 sayılı olur ile "rezerv yapı alanı" "ilan edildiği bu kapsamda yapılması gereken işlemler için TOKİ'nin yetkilendirildiği, daha sonra 18.09.2019 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan 17.09.2019 tarihli 1553 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararı ile 6306 sayılı Kanunun 6. maddesi uyarınca Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına karar verildiği anlaşılmıştır.
Yine UYAP üzerinde yapılan incelemeden, dava konusu alanı kapsayan Rize ili, Hemşin ilçesi, ... Mahallesinde bulunan yaklaşık 6.18 ha.'lık alanın 6306 sayılı Kanun kapsamında rezerv yapı alanı olarak belirlenmesine ilişkin ... tarihli, ... sayılı Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı işlemine karşı davacılar tarafından açılan davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesinin … tarihli, E:…, K:… sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun … Bölge İdare Mahkemesi .. İdari Dava Dairesinin … tarihli E: … … sayılı kararı ile kabulü ile mahkeme kararının kaldırılmasına, yeniden incelenerek bir karar verilmek üzere dosyanın Mahkemesine iadesine karar verildiği görülmüştür.
Yukarıda yer verilen bilgiler doğrultusunda dava konusu alanın Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca rezerv yapı alanı ilan edilmesi bu kapsamda alanda planlama yapma yetkisinin Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına geçmesi ve anılan rezerv yapı alanı ilanına ilişkin anılan bakanlık işlemine karşı dava açılması durumu göz önünde bulundurulak bakılan davada yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, davanın reddi yolundaki karara karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile mahkeme kararının kaldırılmasına dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararının kaldırılarak yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu işlemlerin iptali yolundaki temyize konu Samsun Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 06/05/2024 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.