T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/1768
Karar No : 2024/836
Temyiz İsteminde Bulunan (Davalı) : … Belediye Başkanlığı - …
Karşı Taraf (Davacı) : … Petrol Oto Gıda San. Tic. Ltd. Şti.
Vekili : Av. …
İstemin Özeti : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının hukuka aykırı olduğu öne sürülerek, 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
Savunmanın Özeti : İstemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
Danıştay Tetkik Hakimi : …
Düşüncesi : İstemin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir
TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü:
Dava, Davacı şirketin, Malatya ili, Yeşilyurt ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinde akaryakıt-LPG istasyonu, lokanta, toptan ve perakende ticaret ile showroom tesisi yapımı için geçiş yolu izin belgesi verilmesi talebinin reddine ilişkin … tarih ve … sayılı davalı idare işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
İdare Mahkemesince, davacı şirkete ait tesise yönelik geçiş yolu izni verilmesi talebinin Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin 37. maddesinde öngörülen kavşak mesafesi koşuluna uygun olup olmadığı, söz konusu yerde vaziyet planı ve imar durum belgesine göre geçiş yolu izni verilmesinin (Malatya ili, Yeşilyurt ilçesi, … Mahallesi, … ada, … nolu parsele Malatya - Kayseri bölünmüş Devlet yolu üzerinden araç giriş-çıkışı yapılmasının) yol -trafik güvenliği ve ulaşım hizmetleri bakımından sakınca doğurup doğurmayacağı hususlarının çözümü teknik bilgi gerektirdiğinden bahisle keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verildiği,12/06/2015 tarihli bilirkişi raporunda,dava konusu taşınmazın D300 Malatya- Kayseri bölünmüş devlet yolunun … no'lu Malatya Havaalanı yolu ile kesiştiği kavşağa yakın bir konumda olduğu, tesise ait vaziyet planında benzinlik (pompa üzerindeki saçakla birlikte) servis, düğün salonu ve restaurant olarak tanımlanan yapıların inşa edildiği, dava dosyasına sunulmuş olan harita rölevesi üzerinden yapılan ölçüme göre terk edilen alanın karayoluna cephe uzunluğunun 91,42 metre, taşınmazın terk edilen alana-karayoluna bakan sınırında cephe uzunluğunun 116,25 metre olarak hesaplandığı, D300 Devlet yolunun taşınmaz önündeki kesiminin 2 şerit+emniyet şeridi şeklinde, Havalalanı kavşağının ise sinyalize bir kavşak olarak tasarlandığı, kavşağın sinyalize bir kavşak olması nedeniyle trafik ışıklarının kavşak başlangıcı olarak kabul edildiği, Yönetmelik'te geçen "kavşak başlangıcı" tanımında bir geometrik değişiklikle bağlantı kurulduğundan, taşınmaz önündeki kesime bakıldığında Kayseri yönünden gelen platformun, 2 şerit+emniyet şeridi formu değişmeden trafik ışıklarına kadar aynen geldiğinin görüldüğü, bu durumda, kavşak başlangıcına kadar bir geometrik değişiklik tespit edilmediğinden trafik ışıklarının, servis istasyonuna giriş-çıkış için mesafe ölçümünde başlangıç olarak kabul edilmesi gerektiği, kadastral durumdan farklı bir ölçüm sonucu çıkaran bu duruma göre, taşınmaz için giriş yolu olarak hazırlanan platformun sınırı yola doğru uzatıldığında, trafik ışıklarına yaklaşık 108 metrelik bir mesafede, yine Yönetmelik'te geçen karayolu sınır çizgisiyle kesişmekte olduğu, ister kadastral duruma, isterse davacı tarafından hazırlığı yapılan fiili duruma bakılsın, istasyon bağlantısının sadece karayolundan giriş alacak şekilde bağlanması halinde Yönetmeliğin 37.maddesi hükümlerine aykırı bir durumun oluşmayacağı, Karayolları 8.Bölge Müdürlüğü'nün taşınmaza giriş çıkış olmak üzere kavşak başlangıcına mesafenin 140 metre olması gerektiği (40 metrelik tesis min. cephe genişliği ile birlikte) görüşü doğru olmakla birlikte davacının sadece giriş izni talebine yönelik bir değerlendirme yapılmadığı, bu mesafenin de 140 metre değil, 100 metre olarak kabulü gerektiği, bu koşullar çerçevesinde yapılacak bir uygulamanın yürürlükteki mevzuata da uygun olacağı, yol-trafik güvenliği ve ulaşım açısından bir sıkıntı yaratmayacağı belirtildikten sonra sonuç olarak; dava konusu işlemin tesise karayolundan girişi engellemeye yönelik değil, gereken tadilat işlemlerinin tamamlanmasını sağlamaya yönelik olduğu, dava konusu olmayan Karayolları 8.Bölge Müdürlüğü'nün "uygun değil" görüşünün de tadilat teklifinin kendilerine sunulması ile değişeceği kanaatine varıldığı, bilirkişi raporu hükme esas alınarak dava konusu Malatya ili, Yeşilyurt ilçesi, Fatih Mahallesi, 215 ada, 5 parsel sayılı taşınmazın anayoldan çekme mesafesi ve kavşak mesafesi açısından ilgili mevzuatta belirtilen mesafe şartlarını sağladığı ve istasyon bağlantısının Malatya - Kayseri bölünmüş Devlet yolu üzerinden "sadece giriş" alacak şekilde yapılmasının Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik”in 37. maddesinde belirtilen asgari mesafe tahditlerine aykırılık oluşturmayacağı, Karayolları 8. Bölge Müdürlüğü'nün olumsuz görüş bildirmesi üzerine davacı şirketin anılan parsele geçiş yolu izin belgesi verilmesi talebinin reddi yönünde tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun "Belediye sınırları dışında karayolu kenarındaki yapı ve tesisler" başlıklı 17. maddesinde; "Karayollarında her iki taraftan sınır çizgisine elli metre mesafe içinde bağlantıyı sağlayacak geçiş yolları yönünden; akaryakıt, servis, dolum ve muayene istasyonları, umuma açık park yeri ve garaj, terminal, fabrika, işhanı, çarşı, pazar yeri, eğlence yerleri, turistik yapı ve tesisler, inşaat malzemesi ocak ve harmanları, maden ve petrol tesisleri, araç bakım, onarım ve satım işyerleri ve benzeri trafik güvenliğini etkileyecek yapı ve tesisler için, o karayolunun yapım ve bakımı ile sorumlu kuruluştan izin alınması zorunludur. Verilen izinler, ilgili valiliğe bildirilir. İzinsiz yapılan bu gibi tesislerin yapımı ve işletilmesi yetkililerce durdurulacağı gibi, yönetmelikteki şartlar yerine getirilmeden işletme izni verilmez ve bağlantı yolu, her türlü gider sorumlulara ait olmak üzere yolun yapım ve bakımı ile ilgili kuruluşca ortadan kaldırılır. Bu madde hükümlerine uymayanlar 72 000 000 lira para cezası ile cezalandırılırlar." hükmü, “Belediye Sınırları İçinde Bulunan Karayolu Kenarındaki Yapı ve Tesisler” başlıklı 18. maddesinde ise; "Belediye sınırları içindeki karayolları kenarında yapılacak veya açılacak 17. maddede sayılan yapı ve tesisler için; a) Belediyelerden izin alınması, b) Belediyelerce bu iznin verilmesinde, trafik güvenliği bakımından bu tesisler hakkındaki Yönetmelikte belirlenen şartların yerine getirilmesini sağlamaları ve ayrıca Karayolları Genel Müdürlüğü’nün yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayolu kenarında yapılacak ve açılacak olanların bu yollara bağlantıları için bu Genel Müdürlüğün ilgili bölge müdürlügünden uygun görüş almaları, zorunludur. İzinsiz yapılan bu gibi tesislerin yapımı ve işletilmesi yetkililerce durdurulacağı gibi, yönetmelikteki şartlar yerine getirilmeden işletme izni verilmez ve bağlantı yolu, her türlü gider sorumlulara ait olmak üzere yolun yapım ve bakımı ile ilgili kuruluşlarca ortadan kaldırılır. (...) Bu madde ve 17.maddede belirtilen tesislere ait şartlar, izin ve denetim esasları Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca düzenlenen yönetmelikte gösterilir." hükmüne yer verilmiştir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 17 ve 18. maddelerine dayanılarak çıkarılan 5/05/1997 tarih ve 22990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik'in "Belediye Sınırları İçinde Bulunan Karayolu Kenarındaki Yapı ve Tesisler" başlıklı 36. maddesinde, Yönetmelikte adı geçen tesislerin belediye ve mücavir alan sınırları içindeki karayolları kenarında yapılması ve açılması için, ilgili Belediye Başkanlığından Geçiş Yolu İzin Belgesi alınması gerektiği, ilgili Belediye Başkanlığının da trafik güvenliği bakımından, bu Yönetmelikte belirtilen şartların yerine getirilmesini sağlamalarının zorunlu olduğu, izinsiz olan tesislerin yapımı ve işletilmesi yetkililerce durdurulacağı, Yönetmelikteki şartlar yerine getirilmeden geçiş yolu izni verilemeyeceği, izinsiz olarak yapılmakta olan veya işletilen veya izin alınmasına rağmen izinde gösterilen ve bu Yönetmelikte belirtilen şartlara aykırı durumda olduğu anlaşılan tesislere ait geçiş yolları, her türlü gider sorumlulara ait olmak üzere yolun yapım ve bakımı ile ilgili kuruluşlarca ortadan kaldırılacağı, "Belediye Sınırları İçerisindeki Tesislere İlişkin Geçiş Yollarının Kaplanması" başlıklı 38. maddesinde, ilgili belediye başkanlıklarının ,KarayolIarı Genel Müdürlüğünün yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayolları kenarında yapılacak ve açılacak tesislere Geçiş Yolu İzin Belgesi verilmesinden önce tesise ait onaylı vaziyet planının bir örneğini de eklemek suretiyle Karayolları Genel Müdürlüğünün ilgili Bölge Müdürlüğünden uygun görüş almalarının zorunlu olduğu, "Karayolları Genel Müdürlüğünün Uygun Görüşü" başlıklı 39. maddesinde, ilgili Belediye Başkanlıklarının, Karayolları Genel Müdürlüğünün yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayolları kenarında yapılacak ve açılacak tesislere Geçiş Yolu İzin Belgesi verilmesinden önce Karayolları Genel Müdürlüğünün ilgili Bölge Müdürlüğünden uygun görüş almalarının zorunlu olduğu, hüküm altına alınmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, Malatya İli, Yeşilyurt İlçesi, … Mahallesi, … Caddesi üzerinde Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nca verilen … tarih ve … sayılı LPG otogaz bayilik lisansı ve Malatya Büyükşehir Belediye Başkanlığınca düzenlenen … tarih ve … sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatına dayalı olarak … ada, … parsel no'lu taşınmazda market-akaryakıt ve LPG İstasyonu işletmeciliği yapan davacı şirketin söz konusu parsele geçiş yolu izin belgesi verilmesi istemiyle 16/09/2014 tarihli dilekçe ile davalı idareye başvurduğu, davalı idarenin … tarih ve … sayılı işlemiyle, davacı şirketin Malatya-Kayseri Devlet Yolu üzerinden araç giriş çıkışı yapılacak şekilde hazırlanan vaziyet planın onaylanmak suretiyle parsele geçiş yolu izin belgesi verilmesi talebinin teknik personelce incelendiği, talebin değerlendirilebilmesi için tadilat durumundan etkilenecek parsel durumunu gösterir haritalarla beraber tadilat projesinin hazırlanıp müracaat edilmesi gerektiği, geçiş yolu izin belgesi ise Karayolları 8. Bölge Müdürlüğü'nün yol yapım ve bakım ağında olduğu, Karayolları 8. Bölge Müdürlüğü'nün uygun görüşünün gerektiği, aynı şartlarda daha önce Karayolları 8. Bölge Müdürlüğü'ne müracaat edildiği ancak uygun görüş alınamadığından bahisle başvurusunun reddedilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davada taraf olabilme ya da kendisine karşı açılmış bir davayı yürütebilme yeteneği olarak da tanımlanan husumet (taraf sıfatı), idari yargılamada kamu düzeninden sayılan, gerek ilk inceleme gerekse kanun yolu aşaması dahil davanın tüm aşamalarında taraflarca ileri sürülebilen, ileri sürülmese bile idari yargı mercilerince kendiliğinden dikkate alınması gereken bir husustur.
İdari davaların doğru hasımla görülmesi, sağlıklı ve adil bir yargılama yapılması, savunma hakkına riayet edilmesi ve nihayet doğru ve uygulanabilir bir karar verilebilmesi açısından hayati bir öneme sahiptir. Bu önemi nedeniyle husumet, kanun koyucu tarafından yalnızca taraflarca ileri sürülen bir hukuki sav olmaktan öte, idari yargı mercileri tarafından re'sen dikkate alınması zorunlu kılınan bir dava şartı olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle idari yargılamada husumete ilişkin hususlardan sarfı nazar edilerek veya eksik, fazla ya da yanlış hasımla karar verilmesine hukuken imkan bulunmamaktadır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinin incelenmesinden, belediye sınırları içinde bulunan karayolu kenarındaki tesislerin yapılması ve açılması için ilgili belediye başkanlığından geçiş yolu izin belgesi alınması gerektiği, bu konudaki tasarrufta bulunma yetkisinin belediye başkanlıklarında olduğu, belediye başkanlıklarının ise geçiş yolu izin belgesi başvurusunu değerlendirilirken Karayolları Genel Müdürlüğü'nün ilgili Bölge Müdürlüğün'den alınmış uygun görüş bulunması gerektiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, davacı tarafından davalı idarenin … tarih ve … sayılı işlemine karşı dava açıldığı, dava konusu işlemde ise geçiş yolu izin belgesi verilmesi için Karayolları 8. Bölge Müdürlüğü'nün uygun görüşünün gerektiği, aynı şartlarda daha önce Karayolları 8. Bölge Müdürlüğü'ne müracaat edildiği ancak uygun görüş alınamadığı hususlarına yer verildiği, davalı Yeşilyurt Belediye Başkanlığınca geçiş yolu izin belgesi verilmesi için zorunlu olan Karayolları Genel Müdürlüğü'nün uygun görüşü sağlamadan geçiş yolu izin belgesi talebi değerlendirilemeyeceğinden Mahkemece, dava konusu işlem dikkate alınarak, gerçek hasım belirlenmek suretiyle uyuşmazlığın çözümü gerekmekte iken dava dilekçesinde husumetin yöneltildiği Yeşilyurt Belediye Başkanlığı gerçek hasım olarak kabul edilmek suretiyle verilen kararın yargılama usulü bakımından hukuka uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle; … İdare Mahkemesinin temyize konu kararının bozulmasına, dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere anılan Mahkemeye gönderilmesine, bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (onbeş) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 22/02/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.