Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2019/18552 E. , 2021/13651 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2019/18552
Karar No : 2021/13651
TEMYİZ EDENLER : I- (DAVALI) … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
II- (DAVALI YANINDAMÜDAHİLLER)
1- … İl Özel İdaresi
VEKİLLERİ : Av. …- Av. …
2- … Valiliği
VEKİLLERİ : Av. …- Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Yalova ili, Merkez ilçesi, … Mahallesi, … ada … ve … parsel sayılı taşınmazların "ilkokul alanı" olarak, … Mahallesi … ada … parselin yaklaşık 3000 m2'lik kısmının "park alanı" olarak belirlenmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Yalova Belediye Meclisi kararı ile kabul edilen 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin, belediye başkanı tarafından yeniden görüşülmesi için belediye meclisine iadesi üzerine alınan … tarih ve ve … sayılı Yalova Belediye Meclisi kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; dava konusu imar planı değişikliklerinin 324 ada 145 parsele yönelik kısmında kamu hizmet alanı kullanım kararının ilkokul alanına dönüştürülmesi konut alanlarının ihtiyaç duyduğu sosyal altyapı alanlarını geliştirmeye yönelik olsa da, … ada … parselin park alanı kullanım kararının ilkokul alanı olarak değiştirilmesinin kaldırılan park alanı fonksiyonunun konut alanı olarak planlanan bir bölgede olmasına rağmen önerilen park alanının ise bu konut alanına uzak ve söz konusu konut alanına hizmet edemeyecek nitelikteki konut alanı kullanımının olmadığı bir bölgede olduğu, park alanı olarak önerilen … ada … parsele ilişkin Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'ndan alınan "Alanda ibreli ağaçlar bulunmakta olup, Enstitümüz Ar-Ge faaliyetlerinde kullanılmamaktadır" şeklinde görüşün alanın tarımsal üretimde Ar-Ge amaçlı kullanımı da dikkate alındığında tarım dışı amaçlı kullanımına izin verildiğine dair net bir ifade içermediği, alanın mevcut kullanımının tarımsal Ar-Ge olduğu ve bir bütün olarak Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü tarafından kullanıldığı ve fiilen üzerindeki bitki örtüsü ile yeşil alan olarak değerlendirildiği de göz önüne alındığında park alanı fonksiyonunun bu bütünselliği bozacağı, dava konusu plan değişikliklerinin bu yönleriyle üst ölçekli plan kararlarına, planlama esaslarına, şehircilik ilkelerine, kamu yararına uygun olmadığı sonucuna ulaşıldığı, öte yandan ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın 3.000 m2'lik kısmının "park alanı" olarak planlanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı Yalova Belediye Meclisi kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile bu planlara yapılan itirazın reddine ilişkin … tarih ve … sayılı Yalova Belediye Meclisi kararının … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:… K:… sayılı kararı ile iptaline karar verildiği görüldüğünden dava konusu işlemlerde bu yönden de hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesince, park alanı olarak belirlenen … ada … parsele ilişkin Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'ndan alınan "Alanda ibreli ağaçlar bulunmakta olup, Enstitümüz Ar-Ge faaliyetlerinde kullanılmamaktadır" şeklindeki görüşün alanın tarımsal üretimde Ar-Ge amaçlı kullanımı da dikkate alındığında tarım dışı amaçlı kullanımına izin verildiğine dair net bir ifade içermediği, alanın mevcut kullanımının tarımsal Ar-Ge olduğu ve bir bütün olarak Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü tarafından kullanıldığı ve fiilen üzerindeki bitki örtüsü ile yeşil alan olarak değerlendirildiği de göz önüne alındığında park alanı fonksiyonunun bu bütünselliği bozacağı hususuna kararın gerekçesinde yer verilmiş ise de, dosyada bulunan bilgi ve belgelerden söz konusu parselin önceki imar planlarında tarım alanında kalmadığı, kamu hizmet alanı olarak işlev gördüğünün anlaşıldığı, parselin 5403 sayılı Yasa uyarınca tarım toprağı olduğuna dair bir verinin de dosyada bulunmadığı, ilgili kurumun plana yönelik olumsuz görüşünün bulunmadığı, parselin fiili durum ve tahsisine göre plan eleştirisi getirilemeyeceğinin açık olduğundan, parselin tarım alanında kaldığı ve tarım toprağı olduğundan hareketle geliştirilen bilirkişi görüşü ile buna uyularak verilen mahkeme kararının anılan kısmında hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle mahkeme kararından bu gerekçenin çıkarılması suretiyle istinaf başvurunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
I- Davalı Yalova Belediye Başkanlığı Tarafından: Dava konusu imar planları ile getirilen park alanı plan kararının kaldırılmasının yapılaşması tamamlanmış olan bölgede sosyal donatı alanlarının azalmasına neden olacağı ileri sürülmektedir.
II- Davalı Yanında Müdahillerden Yalova İl Özel İdaresi Tarafından: Uyuşmazlık konusu … ada … ada … parsel sayılı taşınmazların Milli Emlak İstimlak Müdürlüğünce ilkokul yapılmak üzere tahsis edildiği, söz konusu taşınmazların meteoroloji il müdürlüğünce kullanıldığı yani hiçbir zaman park alanı olarak kullanılmadığı, bu nedenle ilkokul olarak belirlenmesinde kamu yararı bulunduğu ileri sürülmektedir.
III- Davalı Yanında Müdahillerden Yalova Valiliği Tarafından: Söz konusu taşınmazın fiili olarak park alanı olarak kullanılmadığı, bölgenin ihtiyacı ilkokul alanı olarak planlanmasının daha uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : … tarih ve … sayılı Yalova Belediye Meclisi kararı ile kabul edilen 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile Yalova ili, Merkez ilçesi, … Mahallesi, … ada … parsel sayılı taşınmazın "kamu hizmeti alanı" fonksiyonu ve … parsel sayılı taşınmazın "park alanı" fonksiyonu kaldırılarak "ilkokul alanına" dönüştürülmüş, uyuşmazlık konusu alandan kaldırılan park alanının aynı bölge içinde karşılanması amacıyla da … Mahallesi … ada … parselin yaklaşık 3000 m2'lik kısmı "park alanı" olarak belirlenmiştir. Uyuşmazlık konusu taşınmazlardan … ada … ve … parsel sayılı taşınmazlar 1/25.000 ölçekli Yalova İl Çevre Düzeni Planında ( Bilirkişi raporunda yürürlükteki ifadesi kullanılmakla birlikte tarihi hakkında bilgi verilmemiştir.) "yüksek yoğunluklu kentsel yerleşik alan" , … ada … parsel ise "ar-ge" plan kararı sınırları içinde yer almaktadır.
Davacı Yalova Belediyesi Başkanı tarafından, söz konusu imar planı değişikliklerinin, yeniden görüşülmesi için belediye meclisine iadesi üzerine … ada … ve … parsel sayılı taşınmazların "ilkokul alanı" olarak, … Mahallesi … ada … parselin yaklaşık 3000 m2'lik kısmının "park alanı" olarak belirlenmesine yönelik 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin kabul edilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Yalova Belediye Meclisi kararının iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunu'nun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle, 5. maddesinde, nazım imar planı; varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmış, 6. maddesinde, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmış, 8. maddesinin 1. fıkrasında; planların tanımlaması yapılarak, planlar bölge planı, çevre düzeni planı, nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak kademelendirilmiş ve alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirilmiş, 8. maddenin 1. fıkrasına 6495 sayılı Kanun'un 73. maddesi ile eklenen f) alt bendinde; ''Kentsel asgari standartlar, Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda çevre düzeni planı ile belirlenebilir. Uygulamaya ilişkin kararlar, yörenin koşulları, parselin bulunduğu bölgenin genel özellikleri, yapının niteliği ve ihtiyacı, erişilebilirlik, sürdürülebilirlik, çevreye etkisi dikkate alınarak ve ölçüleri verilerek Bakanlıkça belirlenen esaslara göre uygulama imar planı ile belirlenir.'' hükmüne yer verilmiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 14/06/2014 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin ''Tanımlar'' başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." tanımına yer verilmiş, "Mekansal planlama kademeleri ve ilişkileri" başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasında, mekansal planların kapsadıkları alan ve amaçları açısından mekansal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları olarak hazırlanacağı, buna göre planlama kademelerinin, üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla; mekansal strateji planı, çevre düzeni planı, nazım imar planı ve uygulama imar planından oluştuğu kural altına alınmış, aynı maddenin 2. fıkrasında, mekansal planların, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanacağı, her planın, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorunda olduğu düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda anlatılan mevzuat hükümlerine göre, alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, kararlarına uyumlu olması gerektiğine kuşku bulunmamaktadır.
Planların kademeli birlikteliği ilkesi çerçevesinde her alt ölçekli planlama kademesinin bir üst ölçeğin ana kararlarını korumakla birlikte üst ölçektekinden daha fazla bilgi ve ayrıntı içermesi gerekir. Bu nedenle, nazım imar planları çevre düzeni planlarının, uygulama imar planları da nazım imar planlarının, büyütülmüş kopyaları olmayıp soyuttan somuta inen plan kararlarının alındığı farklı özellikleri ve ayrıntıları içeren belgeler olduğu bilinmektedir.
Alt ölçekli planları denetleyen, yönlendiren ve esneklik çerçevesini çizen üst ölçekli planlar, kentin ana gelişme kararlarını ve arazi parçalarının kullanış biçimlerini ilke düzeyinde veren belgelerdir. Üst ölçekli plan niteliğinde olan çevre düzeni planında da bölgesel nitelikte genel arazi kullanım kararları getirilmekte ve getirilen bu kararlar çevre kirliliğinin oluşmadan önce önlenebilmesi ve sağlıklı bir çevrenin oluşturulmasına yönelik hedef, ilke, strateji ve politikaları sağlayacak nitelikte olmaktadır. Bu yönüyle söz konusu plan, bu plana dayanılarak yapılacak ve arazi kullanımlarının fonksiyonel dağılımı ile genel yoğunluğunun belirlendiği 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve nazım imar planları esaslarına göre çizilen ve parsel bazında fiziki kullanım durumunun belirlendiği 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile öngörülen arazi kullanım kararlarından farklılık arz etmektedir. Bu itibarla, leke plan olan ve alt ölçekli plan kararlarına esas olacak yapılaşma şartlarını ortaya koyan genel arazi kullanım kararlarının üretildiği çevre düzeni planının nazım ve uygulama imar planları gibi değerlendirilmesi mümkün değildir.
Bölgeye ilişkin olarak, 08.06.2007 tarihinde Yalova İl Genel Meclisi ve Yalova Belediye Meclisi tarafından kabul edilerek yürürlüğe giren 1/25.000 ölçekli Yalova İl Çevre Düzeni Planı, 644 sayılı KHK'nin yürürlüğe girmesi üzerine yürürlükten kaldırılmıştır. Sonrasında alanda Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 08.04.2013 tarihinde onaylanan 1/25.000 ölçekli Yalova il Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin tümünün TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası … Şubesi, TMMOB Mimarlar Odası … Şubesi ve TMMOB Şehir Plancıları Odası … Şubesi tarafından açılan davada ... İdare Mahkemesinin … tarihli ve E:…, K:… sayılı kararı ile iptaline karar verilmiş, anılan karar Danıştay Altıncı Dairesinin 07.03.2018 tarih ve E:2015/10318, K:2018/2052 sayılı kararıyla onanmış, 25.09.2019 tarih ve E:2018/5522, K:2019/7977 sayılı kararıyla karar düzeltme isteminin reddine karar verilmiştir.
Belirtilen iptal kararı üzerine, bölgede 1/25.000 ölçekli Yalova İl Çevre Düzeni Planı Değişikliği 26.08.2015 tarihli Çevre ve Şehircilik Bakanlığı oluru ile onaylanmıştır. Bu plana askı sürecinde yapılan itirazların değerlendirilmesi sonucunda planda yapılan değişiklikler 26.10.2015 tarihli Bakanlık oluru ile onaylanmıştır. Dairemizce E:2015/8430, E:2015/8492, E:2015/8532, E:2015/10532, E:2015/10533, E:2015/10555 sayılı dava dosyalarında temyiz aşamasında verilen 17.09.2019 tarihli ara kararları ile davalı idareden dava konusu planları kapsayan alanda bu planlardan sonra yapılan üst ölçekli planların sorulması ve varsa dava konusu parselin işaretlendiği onaylı plan paftalarının istenmesi üzerine, davalı idare tarafından 1/50.000 ölçekli Yalova İl Çevre Düzeni Planının Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 29/05/2018 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girdiği bildirilmiştir.
Bu durumda, İdare Mahkemesince, 26.10.2015 tarihili 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği ile 29/05/2018 tarihli 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planının idarece iptal edilip edilmediği, bu planların tümünün iptali istemiyle herhangi bir dava açılıp açılmadığı ile yürürlükte bulunup bulunmadığının, eğer yürürlükte bulunmuyor ise alanda yeni bir çevre düzeni planı yapılıp yapılmadığının araştırılması, üst ölçekli çevre düzeni planının varlığının belirlenmesi halinde taşınmaz için getirilen kullanım kararının çevre düzeni planına uygun olup olmadığı değerlendirilerek gerekirse yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle, imar mevzuatı, şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararı yönünden uygun olup olmadığı hususları açıklığa kavuşturularak karar verilmesi gerektiğinden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında isabet bulunmamıştır.
Öte yandan … ada, … parsel sayılı taşınmazın 3.000 m2'lik kısmının "park alanı" olarak planlanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı Yalova Belediye Meclisi kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile bu planlara yapılan itirazın reddine ilişkin … tarih ve … sayılı Yalova Belediye Meclisi kararının iptali istemiyle açılan davada; dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:… K:… sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun değişik gerekçe ile reddine dair … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 09.12.2021 tarih ve E:2020/6249, K:2021/13659 sayılı kararı ile bozulmasına karar verilmiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalı ve davalı yanındaki müdahillerin temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı istinaf başvurusunun gerekçe çıkartılmak suretiyle reddine ilişkin kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 09/12/2021 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.