Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2019/21671 E. , 2022/2550 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2019/21671
Karar No : 2022/2550
TEMYİZ EDEN TARAFLAR : 1- (DAVACI) … Mirasçısı …
VEKİLİ : Av. … 2- (DAVALI) … Bakanlığı - …
VEKİLİ : Av. … KARŞI TARAF : 1- … Bakanlığı
2- … Mirasçısı …
İSTEMİN ÖZETİ : Antalya ili, Manavgat ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel, … Mahallesi, … ada, … parsel ve … ada, … parsel sayılı taşınmazların imar planında sırasıyla "ortaokul alanı" ve "ilköğretim tesis alanı" olarak belirlenmesine rağmen uzun yıllardır kamulaştırılmayarak, mülkiyet hakkının kısıtlanması nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen her bir parsel için sırasıyla 133.097,00-TL, 103.815,66-TL, 162.466,60-TL olmak üzere toplam 399.379,26-TL maddi zararın yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açılan davanın kabulü yolundaki İdare Mahkemesi kararının Danıştay Altıncı Dairesinin 30/12/2016 tarih ve E:2016/656, K:2016/10063 sayılı kararıyla bozulması üzerine bozma kararına uyularak konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı yolundaki İdare Mahkemesi kararının Danıştay Altıncı Dairesinin 22/10/2018 tarih ve E:2018/6480, K:2018/8432 sayılı kararıyla bozulması üzerine bozma kararına uyularak dava konusu Antalya İli, Manavgat İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaz için istenilen 133.097,00-TL tazminat isteminin 126.885,00-TL'lik kısmının kabulüne, bu tutarı aşan 6.212,00-TL'lik tazminat isteminin ise reddi, kabul edilen tutarın 100,000,00-TL'lik kısmına dava açma tarihi olan 24/09/2014 tarihinden itibaren, 26.885,00-TL'lik kısmına ise ıslah tarihi olan 28/07/2015 tarihinden itibaren işletilecek olan yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacıya ödenmesi, Antalya İli, Manavgat İlçesi, … Mahallesi, … ada … parsel sayılı taşınmaz için talep edilen 103.815,66-TL tazminat isteminin 86.227,44-TL'lik kısmının kabulüne bu tutarı aşan 17.588,22-TL'lik tazminat isteminin reddine kabul edilen tutarın 50.000,00-TL'lik kısmına dava açma tarihi olan 24/09/2014 tarihinden itibaren, 36.227,44-TL'lik kısmına ise ıslah tarihi olan 28/07/2015 tarihinden itibaren işletilecek olan yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacıya ödenmesine, Antalya İli, Manavgat İlçesi, … Mahallesi, … ada … parsel sayılı taşınmaz için talep edilen 162.466,60-TL tazminat isteminin 160.009,88-TL'lik kısmının kabulüne, bu tutarı aşan 2.456,72-TL'lik tazminat isteminin reddine, hüküm altına alınan 160.009,88-TL tutarın tamamına dava açma tarihi olan 24/09/2014 tarihinden itibaren iletilecek yasal faizle birlikte davalı idarece davacıya ödenmesi yolunda … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararın, usul ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek bozulması istenilmektedir.
DAVALI İDARENİN SAVUNMASININ ÖZETİ : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
DAVACININ SAVUNMASININ ÖZETİ : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ … 'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Mahkeme kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:
İdare ve vergi mahkemelerince verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
… İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı karar ve dayandığı gerekçe hukuk ve usule uygun olup, bozulmasını gerektirecek bir sebep bulunmadığından, temyiz istemlerinin reddi ile anılan kararın ONANMASINA, dosyanın adı geçen Mahkemeye gönderilmesine, 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 02/03/2022 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY (X) :
Dava, Antalya ili, Manavgat ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel, … Mahallesi, … ada, … parsel ve … ada, … parsel sayılı taşınmazların imar planında sırasıyla "ortaokul alanı" ve "ilköğretim tesis alanı" olarak belirlenmesine rağmen uzun yıllardır kamulaştırılmayarak, mülkiyet hakkının kısıtlanması nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen her bir parsel için sırasıyla 133.097,00-TL, 103.815,66-TL, 162.466,60-TL olmak üzere toplam 399.379,26-TL maddi zararın yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açılmış olup, dava konusu taşınmazlardan "… Mahallesi, … ada, … parsel sayılı" taşınmaza ilişkin kısmı hakkında açılan bu dosyanın ve aynı yere ilişkin olarak açılan davalara dair Dairemizin E:2021/2543 ve E:2021/10727 sayılı dosyalarının birlikte incelenmesinden; aynı taşınmaz ilişkin olarak düzenlenen bilirkişi raporlarında taşınmazın m2 değerlerinin farklı hesaplandığı, özellikle Dairemizin E:2021/10721 sayılı dosyasında aynı taşınmazın emsal alınmasına ve dava açma tarihlerinin aynı olmasına (2014 yılı) rağmen, taşınmazın m2 değerlerindeki farklılığın neden kaynaklandığı anlaşılamadığından, İdare Mahkemesince öncelikle bu husus araştırılarak diğer dosyalar arasında bağlantı kurulmak suretiyle, aynı taşınmaz hakkında m2 değerlerinde eşitlik sağlanması yoluyla gerekirse yeniden keşif ve bilirkişi incelenmesi yaptırılarak bir karar verilmesi gerekirken bu hususa dikkat edilmeksizin verilen İdare Mahkemesi kararının bu kısmının bozulması gerektiği görüşü ile aksi yönde verilen çoğunluk kararının bu kısmına katılmıyorum.
KARŞI OY (XX):
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun “İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı” başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasında, İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar, iptal davaları; İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar da, tam yargı davaları olarak sayılmıştır.
İlgili idarelerin hareketsiz kalarak İmar Kanununda öngörülen sürede kamulaştırma yoluna gitmemek suretiyle taşınmaz sahibinin mülkiyet hakkının süresi belirsiz bir şekilde kısıtlanması idari işlem ve eylem niteliğinde olup bu işlemin iptali ve bu işlem ve eylemden doğan zararın tazmini idari yargıda açılacak iptal ve tazminat davasının konusunu oluşturur. Bir başka ifade ile, hukuki el koyma kavramı yerine, daha doğru bir tanımlama ile "taşınmazın kamulaştırılmaması" suretiyle tasarruf hakkının kısıtlanmasına ilişkin davalar, idari yargıda açılacak iptal ve tam yargı davasının konusudur. İmar Kanununun 10. maddesinde öngörülen 5 yıllık sürenin sonunda kamulaştırmama işlemi iptal davasının; idarenin hareketsiz kalması nedeniyle 5 yıllık sürenin bitiminden kamulaştırma tarihine ya da mülkiyetin idareye geçtiği tarihe kadar varsa uğranılan zararın tazmini ise idari yargıda açılan tazminat davasının konusudur. Ancak burada söz konusu olan, kişilerin mülkiyet hakları üzerinde süresi belli olmayan sınırlama şeklindeki idarenin işlem ve eyleminden doğan zararın tazmini olup mülkiyetin bedele çevrilmesi ise idari yargıda açılan tazminat davasının değil, adli yargıda açılacak bedel tespiti ve tescil davasının konusuna girer.
Kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları, taşınmaz mülkiyetinin bedeli karşılığında kamuya aktarılması yoluyla mülkiyete yapılan fiili müdahaleyi sonlandırmayı hedeflemesiyle, sadece idarenin işlem ve eylemlerinden doğan zararın tazminini sağlayan, mülkiyete ilişkin herhangi bir sonuç doğurmayan idari yargıda açılan tam yargı davalarından farklılaşmaktadır. Mülkiyetin bedele çevrilmesi ise, idari eylem ve işlem nedeniyle doğan bir zarar niteliğinde olmadığından idari yargıda görülen tazminat davasının konusuna girmez.
El atmanın önlenmesi davası ile, mülkiyet hakkına yapılan fiili müdahalenin giderilmesi amaçlanmakta iken kamulaştırmama işlemine karşı açılan iptal davasında ise tam tersine idarenin kamulaştırma bedelini ödemek suretiyle taşınmaz mülkiyetini üzerine alması sağlanmaya çalışılmaktadır. İdarenin hukuka aykırı işleminin iptal edilmesi sonucunda kamulaştırma işlemi gerçekleştirileceğinden, kamulaştırma yükümü altında olan idare tarafından bedel tespiti ve tescil için açılacak dava ise iptal davasının dolayısı ile kamulaştırma işleminin sonucu ve tamamlayıcısıdır.
Buna göre, imar planında kamu alanında kalan taşınmazlar için süresinde kamulaştırma yapılmaması nedeniyle mülkiyet hakkının kısıtlanmış olduğu, bu nedenle mülkiyetin bedele dönüştürülmesi suretiyle tazminat verilmesi istemiyle açılan davalar, esasen idarenin kamulaştırmama ya da parselasyon yapmama yolundaki olumsuz idari işleminin iptali yoluyla taşınmaz bedelinin ödenmesine ilişkin davalardır. İdarenin taşınmazı kamulaştırmaması nedeniyle mülkiyet hakkının kısıtlanması durumunda, kişinin bu işlem nedeniyle taşınmazının değerini talep edebilmesi için öncelikle kamulaştırmama işleminin iptalini sağlaması, bunun yasal sonucu olarak da mülkiyetin bedele çevrilmesini talep etmesi gerekmektedir. Zira, imar planının uygulanması nedeniyle, mülkiyet hakkının kısıtlanıp kısıtlanmadığı, idarenin imar kanunundaki hükümlere uygun hareket edip etmediği ve kamulaştırma kanunu hükümleri uyarınca kamulaştırma işleminin tesisinin zorunlu olup olmadığı ve bu işlemin hangi idare yada idarelerce gerçekleştirileceğinin tespiti ancak bu konuda açılacak iptal davası ile açıklığa kavuşturulabilecektir. Bedel tespiti ve tescili ise ancak kamulaştırma işleminin gerekliliği ve kamulaştırmayı yapacak idarenin tespitinden sonra kamulaştırma sürecinin bir parçası, tamamlayıcısı niteliğindedir. Nitekim, Kamulaştırma Kanunundaki düzenleme de bu şekilde olup kamulaştırma işleminin uygulanması, gerçekleştirilmesi amacıyla açılan bedel tespit ve tescil davası idarenin taşınmaz mülkiyetini üzerine almasını temine yöneliktir.
3194 sayılı İmar Kanunu ve ilgili mevzuat yönünden yapılacak değerlendirme sonrasında, tasarruf hakkının süresi belirsiz şekilde kısıtlanması nedeniyle idarenin kamulaştırmama işleminin iptaline karar verilmesi halinde, iptal hükmü gereği taşınmazın değerinin belirlenmesi ve taşınmaz malikine ödenmesi için kamulaştırma kanunundaki sürecin işletilerek idarenin işlem yapması, bu kapsamda asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açılması sonucunu da doğuracağından, iptal kararından sonra mülkiyetin bedele dönüştürülmesine ilişkin tazminat istemi hakkında ayrıca inceleme yapılarak karar verilmesine gerek yoktur. Bir başka ifade ile, iptal kararının uygulanması bağlamında idarece kamulaştırma kanununa göre gerekli işlemler başlatılacak olup, ihtiyaç duyulması halinde taşınmazın aynına ilişkin ve tescil sonucunu doğuracak olan bedele ilişkin uyuşmazlık iptal kararının sonucu olarak adli yargı yerinde çözümlenecektir.
Bu durumda taşınmazdaki mülkiyet hakkının imar planı nedeniyle süresi belirsiz zaman diliminde kısıtlanması halinde idari yargıda sadece kamulaştırmama işleminin hukuka uygunluğu incelenerek kısıtlılık durumunun mevcut olup olmadığı yönünde değerlendirme yapılarak, kamulaştırma yapılmaması yolundaki olumsuz idari işlem hakkında karar verilmesi; mülkiyetin bedele dönüştürülmesi istemiyle tescil sonucunu doğuracak tazminat taleplerine yönelik ise, ortada idari yargı yetkisi kapsamında incelenecek bir tazminat davasının bulunmaması nedeniyle dosyanın bulunduğu aşama da göz önünde bulundurularak bu konuda karar verilmesine yer olmadığı şeklinde karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığından, tazminat isteminin esası hakkında da inceleme yapılarak karar verilmesi nedeniyle İdare Mahkemesi kararının buna ilişkin kısmının bozulması gerektiği oyuyla Dairemiz kararına belirtilen kısım yönünden katılmıyorum.