T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2019/21777
Karar No : 2022/10882
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Holding A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1-... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Belediye Başkanlığı
İSTEMİN KONUSU:... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Kocaeli İli, Kartepe İlçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih, ... sayılı, ... tarih, ... sayılı ve ... tarih, ... sayılı kararı ile onaylanan 1/50000 ölçekli çevre düzeni planı, 1/25000 ölçekli nazım imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planının ve Kartepe Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı ve Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararlarıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planına yapılan itirazın zımnen reddine yönelik işlemlerin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen rapor ile dava dosyasının incelenmesinden, üst ve alt ölçekli planların birbirleriyle uyumlu olduğu, dava konusu parselin batısında yer alan yolun 15 metre olarak genişletildiği, plandaki müdahalenin dava konusu parselin üzerinde yapı bulunmayan bölümünden karşılandığı, yolun diğer tarafında bir genişlemenin tercih edilmediği, yolun batı tarafında çok sayıda konut kullanımlı yapının bulunduğu, olası bir genişlemede parsel büyüklükleri de göz önünde bulundurulduğunda üzerinde yapı bulunan bu parsellerin tamamının kamulaştırmaya konu olacak olması nedeniyle yolun doğuya doğru genişletilmesi yönünde bir plan kararı getirildiği, dava konusu parselin bir sanayi kullanımı olması, yakın çevresinde de konut alanlarının bulunması nedeniyle planda tanımlanan çekme mesafeleri, yolları ve park alanları yoluyla hem bir koruma kuşağı hem de mekansal karakter anlamında yerleşmede bir bütünlük elde etmenin amaçlandığı, dava konusu parsel ve yakın çevresinin meskun doku içerisinde yer alması nedeniyle, derenin ihdasa konu olmasının ancak vasfını yitirmesi halinde mümkün olduğu, vasfını koruyan dere yataklarının ise imar planı ile dönüştürülmelerinin de söz konusu olmadığı, davaya konu işlemde ise bahse konu alanda dere yatağının özelliğini tamamen yitirmediği ve imar planı ile başkaca bir kullanım amacı ile değerlendirilmedikleri, derenin kendi fonksiyonu ile korunduğu, imar adalarına dahil edilmediğinin plandan anlaşıldığı, bu durumda ihdasının mümkün olmadığı, imar planı revizyonunun, planın uygulanmasının getireceği olası durumlar ve komşu parsel ile terk oranı farklılığı üzerinden iptalinin mümkün olamayacağı, dava konusu planların şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına uygun olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Planda yer alan eşitlik ilkesine ve planlama şartlarına aykırı olarak 15 metrelik yolun batı tarafında konut kullanımlı yapıların bulunduğu alanda genişleme halinde kamulaştırmaya konu olacak olması nedeniyle yolun dava konusu taşınmaz yönünde genişletildiği, doğalgaz regülatörü ve bazı teknik alt yapı alanlarının imar hattının dışında bırakıldığı, taşınmazın kuzeyinde planlanan park alanı ile fabrika alanının genişletilmesinin önüne geçildiği ileri sürülerek kararın bozulması istenilmiştir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
Duruşma yapılmasına gerek görülmedi.
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Kocaeli İli, Kartepe İlçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmazın, Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih,.. sayılı,... tarih, ... sayılı ve ... tarih,... sayılı kararı ile onaylanan 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planında kentsel yerleşme alanlarında,1/25.000 ölçekli nazım imar planında sanayi, meskun konut alanı ve yolda,1/5000 ölçekli nazım imar planında sanayi,park,15 metrelik yol, meskun konut ve dere kullanımında kaldığı, Kartepe Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan ... nolu planlama bölgesi 1/1000 ölçekli uygulama imar planında, 15 ve 7 metrelik yol,5 metrelik servis yolu, dere ve koruma bandı, park alanı ve sanayi alanı (E:0.80,H=Serbest) olarak planlandığı, davacı vekili tarafından 1/1000 ölçekli uygulama imar planına yasal askı süresi içerisinde yapılan itirazın zımnen reddi üzerine, bu ret işlemi ile 1/1000 uygulama imar planı ve dayanağı 1/5000,1/25.000 ölçekli nazım imar planları ile 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planının iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5.maddesinin işlem tarihindeki yürülükteki şekliyle nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanun'un 6. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmıştır. Anılan Yasanın 8. maddesinde ise alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu kararın 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı ve 1/25.000 ölçekli nazım imar planına ilişkin kısmı yönünden;
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairelerince verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının uyuşmazlık konusu işlemin 1/50.000 ölçekli çevre düzeni ve 1/25.000 ölçekli nazım imar planına ilişkin kısmı yönünden davanın reddi yolundaki idare mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyize konu kararın 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planına ilişkin kısmı yönünden;
İmar planları, çeşitli kentsel işlevler arasında var olan ya da sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak, belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla, kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus, alan, ulaşım, hizmet ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantılar göz önüne alınarak hazırlanır.
Toplum yaşamını yakından etkileyen fiziksel çevrenin sağlıklı bir yapıya kavuşturulması ve toprağın koruma-kullanma dengesinin en rasyonel biçimde belirlenmesi için hazırlanan imar planlarının yargısal denetiminde, planlanan yöredeki taşınmazların imar planında tahsis edildikleri amaçlar yönünden; mevzuata, üst ölçekli planlara şehircilik ilkeleri ile planlama esaslarına uygun olup olmadığının detaylı bir şekilde incelenmesi gerekmektedir.
Yukarıda detaylarına yer verilen düzenlemeler doğrultusunda, nazım imar planlarının, arazilerin genel kullanılış biçimleri ile gelişme yön ve büyüklüklerinin belirlendiği genel nitelikli planlar olduğu, uygulama imar planlarının ise; üst ölçekli nazım imar planında getirilen fonksiyon kararına uygun olmanın yanı sıra, ölçeği gereği bu plandan farklı olarak, yapı adalarını ve yoğunluklarını, düzenini, yolları, parselasyona esas etapları ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren uygulamaya yönelik planlar olduğu açıktır.
Dava konusu Kartepe Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilerek Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunun dayanağı Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih, ... sayılı, ... tarih, ... sayılı ve ... tarih, .. sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı revizyonudur.
Dava konusu uygulama imar planının dayanağı nazım imar planında gösterim tekniği itibariyla farklı bir uygulama getirildiği, genel yerleşim yön ve büyüklüğüne göre 8 farklı planlama bölgesi oluşturulduktan ve her bölgede yer alacak teknik ve sosyal donatı alanlarının tür ve büyüklüklükleri belirlendikten sonra, planda gelişme konut alanı olarak belirlenen yerlerde bu alanların büyüklükleri değiştirilmeksizin zemin yapısına göre yer seçiminin alt ölçekli uygulama imar planlarına bırakıldığı, bu gösterimle ilgili 1.2.4 ve 2.1.2 sayılı plan notlarının düzenlendiği, ayrıca nazım imar planı paftasına her bölgede yer alacak teknik ve sosyal donatı alanlarının lejandlarının her bölgenin üzerinde ayrı ayrı olmak üzere tablo şeklinde işlendiği görülmüştür.
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Kartepe planlama bölgesi 1/5000 ölçekli nazım imar planı plan notları incelendiğinde, Genel Hükümler başlığında 1.2.4 sayılı plan notunda "Bu planda (uygulama imar planı yapılacak alan sınırı) çizilerek belirlenmiş alanlarda; plan üzerinde ifade edilen ve alan büyüklükleri belirtilen sosyal ve teknik altyapı alanlarının oluşturulacağı alanlar, büyüklüklükleri belirtilen sosyal ve teknik altyapı alanlarının oluşturulacağı alanlar, büyüklükleri değiştirilmeksizin, zemin yapısına, topoğrafyaya, ulaşıma, doğal verilere vb. bağlı olarak 1/1000 ölçekli uygulama imar planında belirlencektir" ve 2.1.2 Gelişme Konut Alanları başlığı altında ise "Gelişme konut alanlarında plan üzerinde ifade edilen ve alan büyüklükleri belirtilen sosyal ve teknik altyapı alanlarının oluşturulacağı alanlar, büyüklükleri değiştirilmeksizin, zemin yapısına, topoğrafyaya, ulaşıma, doğal verilere vb. bağlı olarak 1/1000 ölçekli uygulama imar planında belirlenecektir" şeklinde düzenleme yapıldığı ve 1/5000 ve 1/1000 ölçekli plan paftaları incelendiğinde anılan plan notları sonucunda 1/5000 ölçekli plan sınırları içerisinde gelişme konut alanlarında gösterilmeyen sosyal ve teknik altyapı alanlarının 1/1000 ölçekli uygulama imar planına işlendiği görülmüş ve üst ölçekli plan ile alt ölçekli planların bu kapsamda uyumlu olmadığı anlaşılmıştır.
Görüldüğü üzere dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planında uygulama imar planı yapılacak alan sınırlarıyla gösterilen alanlarda ve gelişme konut alanlarında plan paftası üzerinde söz konusu alanda yer alacak sosyal ve teknik altyapı alanlarının tür ve büyüklüklerinin belirlendiği ancak yer seçiminin uygulama imar planına bırakıldığı anlaşılmıştır.
Yukarıda yer verilen açıklamalar, mevzuat ve planların kademeli birliktelik ilkesi uyarınca oldukça büyük bir alanda olması öngörülen sosyal ve teknik altyapı alanlarının nazım imar planının ölçeği, tanımı ile uygulama imar planını yönlendirme işlevi dikkate alındığında yer itibarıyla 1/5000 ölçekli nazım imar planında gösterilmesi gerekmekte olup dava konusu nazım imar planının ise ölçeğin gerektirdiği ayrıntı düzeyinde hazırlanmadığı, bu haliyle plan yapım yöntem ve tekniklerine uygun olmadığı açıktır. Zira 1/5000 ölçekli plan bütününde bazı yerlerde sosyal ve teknik altyapı alanları gösterilmiş, bazı yerlerde ise alt ölçekli plana bırakılmıştır. Planlamadaki bu aykırılık planın tümünü hukuka aykırı hale getirmektedir.
Nitekim, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının dayanağı Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih, ... sayılı, ... tarih, ... sayılı ve ... tarih, ... sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planının iptali istemiyle başka taşınmaz sahipleri tarafından açılan davalarda, Mahkemelerce kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarının imar mevzuatına aykırı bir biçimde şematik olarak gösterildiği, fiziki mekan anlamında planlanmadığı, kentsel mekandaki gösterimlere/kararlara ilişkin herhangi bir mekansal tanımlama yapılmadığı, 1/5000 ölçekli nazım imar planı ölçeğinin işlevsiz bırakıldığı, böylelikle ölçekler arasındaki hiyerarşik uyumun bozulduğu, Jeolojik ve Jeoteknik Etüd Raporunda AJE-2 olarak belirlenen alanlar için kısıtlılıkların planlara işlenmesi gerektiği, aynı raporda plan dışı bırakılan alanların planlama sahasına dahil edilerek fonksiyonlandırıldığı, bu bağlamda analitik etütlere aykırı bir plan kararı verildiği genel gerekçesiyle 1/5000 ölçekli nazım imar planın iptaline karar verildiği ve bu karara karşı yapılan istinaf başvurularının reddine ilişkin kararların temyizi neticesinde Dairemizce onanmasına karar verildiği görülmüştür.
Bu durumda dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planının planlama esaslarına, plan yapım yöntem ve tekniklerine aykırı olduğu sonucuna ulaşılmış olup bu plana dayanılarak hazırlanan dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının da bu nedenle iptali gerekmektedir.
Bu itibarla, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planına ilişkin davanın reddi yolunda temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
Öte yandan, yukarıda nazım imar planının bütününe yönelik ortaya koyulan hukuka aykırılıkların uyuşmazlık konusu taşınmaza dava konusu imar planları ile verilen fonksiyon bakımından bir değerlendirme içermediği hususunun yeniden yapılacak planlamada dikkate alınacağı tabiidir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kısmen reddine, kısmen kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:.. sayılı kararın, 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı ve 1/25.000 ölçekli nazım imar planına ilişkin kısmının ONANMASINA, 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planına ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 08/12/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.