Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2019/21943 E. , 2022/8143 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2019/21943
Karar No : 2022/8143
TEMYİZ EDENLER : I- (DAVACILAR)
1- … Odası (… Şubesi)
2- … Odası (… Şubesi)
VEKİLİ : Av. …
II- (DAVALI) … Bakanlığı-ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
III- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) … İnşaat Taah. San. ve Tic. AŞ
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF : I- (DAVALI) … Bakanlığı
II- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) … İnşaat Taah. San. ve Tic. AŞ
II- (DAVACILAR)
1-… Odası (… Şubesi)
2-… Mimarlar Odası (… Şubesi)
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul İli, Şişli İlçesi, … Mahallesi, … pafta, … ada, .. parsel sayılı taşınmaza yönelik hazırlanan ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 05.05.2015 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda;dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının yine dava konusu olan 1/5000 ölçekli nazım imar planına ve her iki planında üst ölçekli 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planına uygun olduğu, taşınmazın ticaret+hizmet+konut alanı olan fonksiyonunun ticaret+turizm+konut alanı olarak değiştirilmesinin önceki imar planlardaki fonksiyonlarla çelişmediği ve değiştirilen ticaret+hizmet fonksiyonunun donatı alanı ihtiva etmemesi sebebiyle eşdeğer donatı alanı ayırma zorunluluğunu doğurmadığı, bu yönleriyle dava konusu değişikliğin kamu yararı şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına aykırı olmadığı, ancak dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden plan notlarının 3. maddesinde, 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca %40 oranında umumi hizmetlerin görülmesi için bedelsiz olarak kamuya terk edilecek alanlar arasında yer alan ve parselin toplam büyüklüğü dikkate alındığında bu oranın altında kalan park alanının bedelsiz terk edilmesi halinde brüt parsel üzerinden hesaplanmak üzere emsalin (2,60'tan 3'e çıkarılması sonucunu doğurur şekilde) 3 olduğuna ilişkin plan notunun kamu yararı şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına aykırı olduğu gerekçesiyle davanın 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerinin iptali istemi yönünden reddine, 1/1000 ölçekli uygulama imar planına eklenen plan notlarının 3. maddesinde, park alanının bedelsiz terk edilmesi halinde brüt parsel üzerinden hesaplanmak üzere emsalin 2,60'tan 3'e çıkarılmasına ilişkin plan notunun iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davacılar tarafından: Davalı idarenin dava konusu işlemi tesis etmeye yetkisinin bulunmadığı, imar planı değişikliğinin bilimsel, nesnel ve teknik gerekçelerinin ve değişikliği zorunlu kılacak kamu yararına uygun amacının bulunmadığı, dava konusu imar planı değişikliği ile mevcut sosyal ve teknik donatı dengesinin bozulacağı, altyapı, ulaşım ve hizmet sorunlarının ortaya çıkacağı, yönetim merkezi olarak tariflenen sosyal altyapının kaldırıldığı ve eş değer yeni bir alanda ayrılmadığı ileri sürülerek kararın davanın reddine ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından: Davacıların dava açma ehliyetlerinin olmadığı, dava konusu planların yeni bir imar planı olmadığı, dava konusu taşınmazın bulunduğu alanda daha önce onaylanmış pek çok imar planı bulunduğu, dava konusu işlemin imar planı değişikliği olduğu,3194 sayılı Kanun gereği %40 oranında kamuya bedelsiz terk edilecebilecek alanların mer'i planlarda ayrılmış olduğu, imar planı değişikliği kapsamında park alanı ayrılarak İmar Kanununun 15. ve 16. maddeleri uyarınca rızaen terklerin yapıldığı ve kamuya kazandırıldığı, taşınmaza verilen fonksiyon ve yapılaşma koşullarının(E:2.60) taşınmazın geçmişteki yapılaşma koşullarına ilave bir artış getirmediği, dava konusu imar planı notununda hukuka uygun olduğu, kararın iptale ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı yanında müdahil … İnş. Taah. San. ve Tic. A.Ş.tarafından: Davacıların dava açma ehliyetlerinin olmadığı, kamuya ayrılan park alanının bedelsiz terk edilmiş olması nedeniyle emsalin brüt alan üzerinden hesaplanmasının yönetmelik gereği olduğu, Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği dikkate alınmadan karar verildiği, kararın dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
SAVUNMALARIN ÖZETİ : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının davanın 1/1000 ölçekli uygulama imar planınının plan notlarına eklenen 3. maddesine ilişkin kısmı yönünden bozulması, 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerine ilişkin kısmı yönünden onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 29.10.2021 tarihli ve 31643 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 85 sayılı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesi ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Altıncı Kısmının Dördüncü Bölümünün başlığının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2. maddesi ile de aynı Kararnamenin 97. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "Çevre ve Şehircilik" ibaresinin "Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği" şeklinde değiştirildiği görüldüğünden, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının davalı olarak belirlenmesi suretiyle işin gereği görüşüldü.
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
İstanbul İli, Şişli İlçesi, … Mahallesi … ada … parsel sayılı taşınmazın malikleri tarafından 03.11.2014 tarihli dilekçe ile taşınmaza ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin çeşitli tarihlerde aldığı kararlarına istinaden yapılan imar planı değişikliklerinin kazanılan imar haklarının geri alınmasına neden olduğu ileri sürülerek davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına 3194 sayılı İmar Kanunun 8/g maddesi ile verilen mekânsal planlamaya ilişkin denetleme, aykırılıklar hakkında işlem tesis etme ve aykırılıkları gidererek mevzuata uygun hale getirmeye yönelik değişiklik yapma yetkisinin kullanılarak mağduriyetlerinin giderilmesi talebi ile başvuruda bulunulması üzerine hazırlanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ve 1/1.000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği, plan notları ve plan açıklama raporları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca onaylanmıştır.
Dava konusu taşınmaza ilişkin planlama süreci incelendiğinde;16.04.2005 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli Dolapdere-Piyalepaşa Bulvarları ve Çevresi Revizyon Nazım İmar Planında taşınmazın "transfer merkezi" olarak belirlendiği, ilgililerin söz konusu alanın transfer merkezi fonksiyonundan çıkarılarak, bodrum katlar emsal harici olmak üzere,Kaks:3.00 H:Serbest yapılanma şartları ile "konut-ticaret-hizmet" alanına alınmasına ilişkin imar planı değişikliği talebi değerlendirilerek, ... tarih ve ... sayılı büyükşehir belediye meclisi kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planında; "konut-ticaret-hizmet alanı" kullanım kararı ve"KAKS:3.00 Yençok: serbest" olmak üzere yapılaşma koşulunun getirildiği, daha sonraki planlama süreci incelendiğinde fonksiyonlarda değişikliğe gidilmeden çeşitli tarihlerde plan notu ilave ve değişikliklerinin yapıldığı son olarak mer'i planda "konut +ticaret + hizmet'' alanında iken dava konusu plan değişikliği ile “ticaret +turizm+ konut” ve 2900 m2 büyüklüğünde park alanına dönüştürüldüğü 1/1000 ölçekli uygulama imar planında söz konusu kullanımlar korunarak plan notlarının 3.maddesinde, “Park Alanı” Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği hükümleri gereği bedelsiz terk edilmesi halinde brüt parsel üzerinden 08.02.2007 tarihli İstanbul Belediye Meclisince onaylı 1/1000 ölçekli Şişli- Dolapdere- Piyalepaşa Bulvarı ve Çevresi Uygulama İmar Planında belirtilen emsal değeri alınacaktır(E:3.00).Park alanı bedelsiz terke konu edilmemesi halinde emsal net parsel üzerinden 2.60 'dır.” şeklinde düzenleme ile parselin yapılaşma koşulları belirlenmesi üzerine bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun işlem tarihi itibariyle yürürlükte bulunan haliyle 5. maddesinde; nazım imar planı, varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının genel kullanılış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemleri ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen plan; uygulama imar planı ise, tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım plan esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli uygulama etapları ve diğer ayrıntıları ile gösteren planlar olarak tanımlanmıştır.
İşlem tarihi itibariyle yürürlükte bulunan Planlı Alanlar Tip İmar yönetmeliğinin Tanımlar Başlıklı 16.maddesinin birinci fıkrasının 4.bendinde, Kat alanı kat sayısı (KAKS) (Emsal): Yapının katlar alanı toplamının imar parseli alanına oranından elde edilen sayıdır. İmar planlarında emsal hesabının, brüt veya net parsele göre belirleneceğine ilişkin hüküm bulunmaması halinde uygulamalar net imar parseli alanına göre yapılır. Emsalin brüt alandan belirlenmesi halinde kamuya ayrılan alanların bedelsiz terk edilmesi şarttır. Kamuya ayrılan kısımları bedelsiz terk edilmeyen alanlarda parselin brüt alanı üzerinden emsal hesabı yapılarak ruhsat düzenlenemez.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu kararın 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerinin ilişkin kısmı yönünden;
Dava dosyasının incelenmesinden, mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen bilirkişi raporunda, dava konusu planın onayından önceki planın 16.04.2005 onay tarihli 1/5000 ölçekli Şişli-Dolapdere-Piyalepaşa Bulvarları ve Çevresi Revizyon Nazım İmar Planı olduğu ve bu planda uyuşmazlık konusu taşınmazın kısmen yol kısmen yönetim merkezi lejantlı transfer merkezi olarak planlandığının kabulü suretiyle imar planı değişikliği ile getirilen fonksiyonlar yönünden irdeleme yapılmış ise de, İdare Mahkemesince aynı taşınmaza ilişkin aynı imar planlarına farklı davacı tarafından açılan ve ... İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında görülen davadaki bilirkişi raporunun uyuşmazlığa esas alınarak değerlendirme yapıldığı ve anılan raporda belirtildiği üzere taşınmazın öteden bu yana onaylanan planda ve dava konusu değişiklikten önceki planda konut-ticaret ve hizmet alanı kullanım kararının mevcut olduğu dolayısıyla dava konusu plan değişikliği ile yönetim merkezinin kaldırılmadığı anlaşıldığından davacıların mer'i planda var olan yönetim merkezinin kaldırıldığına ilişkin iddialarında isabet bulunmamaktadır.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairelerince verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının uyuşmazlık konusu işlemin 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerine ilişkin kısmı yönünden davanın reddi yolundaki idare mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyize konu kararın 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notlarının 3. maddesine ilişkin kısmı yönünden;
Dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının plan notlarının 3.maddesinde ''Park Alanı, Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği hükümleri gereği bedelsiz terk edilmesi halinde brüt parsel üzerinden 08.02.2007 tarihli İstanbul Belediye Meclisince onaylı 1/1000 ölçekli Şişli- Dolapdere- Piyalepaşa Bulvarı ve Çevresi Uygulama İmar Planında belirtilen emsal değeri alınacaktır(E:3.00).Park alanı bedelsiz terke konu edilmemesi halinde emsal net parsel üzerinden 2.60 'dır.”şeklinde düzenleme yapılmıştır.
Yukarıda anılan işlem tarihi itibariyle yürürlükte bulunan Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliğinin ''Tanımlar'' başlıklı 16.maddesinin birinci fıkrasının 4.bendinde, imar planlarında emsal hesabının, brüt veya net parsele göre belirleneceğine ilişkin hüküm bulunmaması halinde uygulamaların net imar parseli alanına göre yapılacağı ve emsalin brüt alandan belirlenmesi halinde kamuya ayrılan alanların bedelsiz terk edilmesinin şart olduğu belirtilmiştir.
Anılan düzenleme ile parselin emsal hesabının brüt alandan belirlenebilmesi için kamuya ayrılan alanların bedelsiz terk edilmesi zorunlu tutulmuş bedelsiz terk edilmeksizin brüt alan üzerinden emsal hesaplanamayacağı öngörülmüştür.
Uyuşmazlık konusu plan notunda Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği hükümleri gereği park alanının bedelsiz terk edilmesi halinde emsalin brüt parsel üzerinden hesaplanmasına ilişkin düzenlemenin mevzuata uygun şekilde yapıldığı anlaşılmıştır.
Bununla birlikte, dava konusu plan notu ile getirilen emsal oranının(E:3.00) uygun olup olmadığının taşınmazın çevresiyle birlikte bir bütünlük içerisinde şehircilik ilkeleri ve planlama esasları açısından incelenmesi neticesinde bir karar verilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının ve davalı yanında müdahilin temyiz isteminin kabulüne, davacının temyiz isteminin reddine.
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle kısmen reddine kısmen dava konusu işlemin iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerinin ilişkin kısmı yönünden ONANMASINA;1/1000 ölçekli uygulama imar planının plan notlarının 3. maddesine ilişkin kısmı yönünden BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 27/09/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.