T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/2285
Karar No : 2022/5232
DAVACI : …
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU : Türk Silahlı Kuvvetlerinde diş tabip binbaşı olarak görev yapmakta iken istifa ederek görevinden ayrılan davacı tarafından, anne ve babasına askeri kimlik kartı verilmesi için davalı idareye yaptığı 30/05/2016 tarihli başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı işlem ile bu işlemin dayanağı TSK Akıllı Kart Yönergesi'nin Birinci Bölümünün 2. maddesinin (b) bendinde yer alan "Türk Silahlı Kuvvetleri emeklisi statüsünü muhafaza eden asıl hak sahibi personel; (1) Subay, Sözleşmeli Subay” ibaresinin, İkinci Bölümünün 2. maddesinin (s) bendinde yer alan;…”emeklilik hakkını kazanmaksızın Türk Silahlı Kuvvetlerindeki mecburi hizmet yükümlüğünü tamamlayarak istifa nedeniyle ayrılan subay, astsubay ve uzman jandarmaların kendilerine ve eşlerine kart verilmesi…” ibaresinin, Yönerge’nin Ek A’sında yer alan “TSK Akıllı Kartı Verilecek Personel ve Aile Fertleri Çizelgesinin” müstafi subayların anne ve babalarına “Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş kartı” verilmemesini öngören ilgili satırının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Edremit Asker Hastanesinde diş tabip binbaşı olarak görev yapmakta iken kendi isteğiyle görevinden ayrıldığı, kendisine askeri kimlik kartı verildiği, anne ve babasına askeri kimlik kartı verilmesi için Genel Kurmay Başkanlığına yaptığı başvurunun, müstafilerin sadece kendilerine ve eşlerine … TSK Akıllı Kart Yönergesi ilgili hükümleri gereğince askeri sosyal tesislere günübirlik giriş kartı verilebileceği, anne ve babaya verilemeyeceği, ancak “tanınmış kişi kartı“ verilebileceğinden bahisle anılan idarenin … tarih ve … sayılı işlemi ile reddedildiği, askeri kimlik kartlarına ilişkin temel düzenlemelerin 211 sayılı TSK İç Hizmet Kanunu'nun 34/A maddesi ile TSK İç Hizmet Yönetmeliği'nin 80. maddesinde yapıldığı, anılan Yönetmeliğin 80. maddesinin ikinci fıkrasında hak sahiplerinin yönerge ile belirleneceğinin düzenlendiği, Yönerge’nin iptali istenilen hükümlerinde müstafi subayların asıl hak sahibi personel arasında sayılmadığı, ancak sözleşmeli subayların asıl hak sahibi personel arasında sayıldığı, sözleşmeli subay ve astsubayların sözleşme sürelerinin 3 ila 9 yıl arasında olduğu, 3 yıllık hizmeti sonunda TSK ile ilişiği kalmayan sözleşmeli subayların anne ve babalarına askeri kimlik kartı verilirken, davalı idarede 14 yıl hizmeti bulunmasına rağmen kendi anne ve babasına bu hakkın tanınmamasının hukuka aykırı olduğu, Yönerge’nin iptali istenilen hükümlerinde müstafi subayların asıl hak sahibi personel arasında sayılmadığı, sözleşmeli subayların asıl hak sahibi personel olarak sayıldığı, idarenin takdir yetkisinin “kamu yararı” ve “hukukun genel ilkeleri”ne uygun kullanılması gerektiği, muvazzaf subaylarla sözleşmeli subaylar arasında yaratılan kategori farkının eşitsiz bir uygulama olduğu, TSK Personel Kanunu'nun 112. maddesinde belirlenen mecburi hizmet süresini tamamlayarak ve yasal hakkını kullanarak istifa ettiği, Yönerge düzeyindeki bu düzenleme ile yasada yer verilmeyen bir yaptırım veya kısıtlama uygunlandığı, anne ve babasının yaşlı insanlar oldukları, bugüne değin kendilerine verilen kimlik kartı sayesinde her türlü askeri tesise girip çıkabildikleri, alışmış oldukları sosyal ortam ve çevreden çıkmaları sonucuna neden olan bu uygulama ile karşılaşmalarının kimseye bir faydasının bulunmadığı, ortaya çıkan bu sonuçta kamu yararının da bulunmadığı, iptali istenilen Yönerge hükümleri ile dava konusu işlemin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8. maddesinde düzenlenen “aile yaşam hakkı” ile yakından ilgisinin bulunduğu, zira anne ve babası ile aynı sosyal yaşam ortamlarında bulunamadığı, anne ve babasından başka birinci derece yakını olmadığından, bu durumun aile yaşam hakkının ihlali anlamına geldiği belirtilerek anılan düzenlemelerin ve anne ve babasına askeri kimlik kartı verilmemesine ilişkin işlemin iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliği'nin 39. maddesinde; 4678 sayılı TSK’da İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun’un 16. maddesinde belirtilen şekilde sözleşmeleri sona erenlerin günübirlik olarak orduevi, özel eğitim merkezi ile diğer tesislerden hizmet ettikleri sözleşme süresi kadar istifade edebileceği hükmünün amir olduğu, davacının TSK’dan kendi isteği ile istifa ettiği, müstafi personel ile sözleşmeli subay ve astsubaylar arasındaki hak sahibi aile fertlerine verilen kartlardaki farklılığın temel nedeninin TSK’dan emekliliği hak etmeden ayrılmaları azaltarak liyakatli personelin TSK’da daha uzun yıllar göreve devam etmesini sağlamak olduğu, 926 sayılı TSK Personel Kanunu’nun 112. maddesinde, istifa eden personelin sosyal haklarının devamına ilişkin herhangi bir düzenleme yapılmadığı, Kanun’da düzenlemeyen bir hususun Yönerge ile düzenlenmesinin takdir yetkisinin aşılarak Kanun’a aykırı sonuç doğuracağı iddiasının gerçeği yansıtmadığı, müstafi personel ile yakınlarının sosyal tesislerden yararlanma hakkına, sosyal tesislerin imkanlarının sınırlı olması nedeniyle belirli sınırlamalar getirildiği, orduevleri ve askeri gazinolardan istifade etmenin TSK personeli haricindekiler için zorunluluk değil tercih olduğu, 01/01/2019 tarihinden itibaren yürürlüğe giren … tarih ve ... sayılı emre göre müstafi subay/astsubay personelin kendisine, eşine, bekar öz/üvey çocuklarına ve öz/üvey anne/babasına Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı verilebileceğinin düzenlendiği, davacının dava konusu işleme ilişkin menfaati kalmadığından, konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ: … TSK Akıllı Kart Yönergesi'nin İkinci Bölümünün 2. maddesinin (s) bendinde geçen ibarenin ve müstafi subayların anne ve babalarına askeri sosyal tesislere günübirlik giriş kartı verilmemesini öngören Yönerge eki "TSK Akıllı Kartı Verilecek Personel ve Aile Fertleri" Çizelgesinin ilgili satırının iptali istemi yönlerinden karar verilmesine yer olmadığına; Yönerge'nin iptali istenilen diğer düzenlemesi ve birel işlem yönünden ise davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava; Diş Tbp. Bnb. olarak görev yapmakta iken Mart 2016 tarihinde istifa etmek suretiyle görevinden ayrılan davacı İsmail Korhan GİDER tarafından, anne ve babasına askeri kimlik kartı verilmesi talebiyle yapılan 30/05/2016 tarihli başvurunun reddine ilişkin Genel Kurmay Başkanlığ'nın 01/06/2016 tarihli işlemi ile bu işleme dayanak olan …. TSK Akıllı Kart Yönergesinin Birinci Bölümünün "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin (b) bendinde yer alan ve asıl hak sahibi personeli ifade eden "Türk Silahlı Kuvvetleri emeklisi statüsünü muhafaza eden asıl hak sahibi personeli;(1) Subay, sözleşmeli subay " baresinin, "Akıllı Kartları Verme Esasları" başlıklı İkinci Bölümünün 2. maddesinin (s) bendinde geçen " ...emeklilik hakkını kazanmaksızın Türk Silahlı Kuvvetlerindeki mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlayarak istifa nedeniyle ayrılan subay, astsubay ve uzman jandarmaların kendilerine ve eşlerine kart verilmesi..." ibaresinin ve müstafi subayların anne ve babalarına askeri sosyal tesislere günübirlik giriş kartı verilmemesini öngören Yönerge eki "TSK Akıllı Kartı Verilecek Personel ve Aile Fertleri" Çizelgesinin ilgili satırının iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu'na dayanılarak hazırlanan Türk Silahlı Kuvvetleri Ordu Evleri, Askeri Garnizonlar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri İle Eğitim Merkezleri Yönetmeliği'nin 10. maddesinde, subay, istisnai memur, TSK'da istihdam edilen sivil öğretim elemanı, astsubay ve bunların üye aidatı ödeyen emeklilerinin tesislerin tabii üyeleri olduğu, üyeler dışında, Türk Silahlı Kuvvetler mensubu görevli, emekli, müstafi personel ile bunların (vefat eden personel dâhil) yakınlarından kimlerin hangi tesislerden istifade edeceği ve istifade şeklinin Genelkurmay Başkanlığınca hazırlanan Yönergeler ile belirleneceği, 11. maddesinde de, tesislere giriş, giriş kartları, kıyafet, (29/9/2006 tarihli ve 2006/11081 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Nüfus Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 131 inci maddesinin birinci fıkrası esaslarına uygun şekilde) emniyet, tesislerden istifade, tertip, düzen ve hizmet esaslarının, Genelkurmay Başkanlığı'nca verilen emir ve talimatlara göre yürütüleceği öngörülmüştür.
Buna göre; anılan Yönetmelikte, orduevi ve sosyal tesslerinin tabi üyelerinin ve üyeler dışındakiler ile bunların aile fertlerinin orduevi ve sosyal tesislerden istifade şeklinin Genel Kurmay Başkanlığınca hazırlanan yönergeler ile emir ve talimatlara göre belirleneceği kurala bağlanmıştır.
Dosyanın incelenmesinden; davacının binbaşı rütbesinde iken zorunlu hizmet süresini tamamlayarak istifa etmek suretiyle görevinden ayrıldığı, kendisine Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı verildiği, anne ve babası için müstafi subay kimlik kartına bağlı kimlik kartı verilmesi talebiyle yaptığı başvurunun, dava konusu Yönerge uyarınca reddedildiği, davacı tarafından; kendisine Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı verildikten sonra anne ve babasına bu hakkın tanınmamasının eşitliğe, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne, kamu yararına hukuka aykırı olduğu, en azından sözleşmeli subaylarda olduğu gibi hizmet ettikleri süre ile sınırlı olarak bu hakkın tanınması yönünde Yönergede düzenleme yapılması gerektiği ileri sürülerek görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
03/02/2009 tarihinde Genel Kurmay Başkanlığı tarafından yürürlüğe konulan MY 88-1 TSK Akıllı Kart Yönergesinin Birinci Bölümünün 2. maddesinde, asıl hak sahipliğini kimleri kapsadığı belirtilmiş, anılan maddede müstafi personel asıl hak sahibi olarak sayılmamış, İkinci Bölümde akıllı kart verme esasları belirlenmiş, bu maddelerde müstafi personelin anne ve babasına yer verilmemiş, Yönerge eki TSK Akıllı Kartı Verilecek Personel ve Aile Fertlerinin gösterildiği Çizelgenin müstafi durumdaki subay ve astsubaylara ilişkin sütununda, kart verilecekler arasında sadece kendisi ve eşine yer verilmiştir.
Ancak, davalı idarenin savunmasında 01 Ocak 2019 tarihinden itibaren yürürlüğe girdiği belirtilen … tarih ve …. sayılı Emrin Başsavcılığımızın 15.03.2021 tarihli yazısı ile davalı idareden istenilmesi üzerine gönderilen ilgili Emir incelenmiş olup, Emirde müstafi personelin anne ve babasına da Askeri Sosyal Tesislere Daimi/Günibirlik Giriş Kartı verileceği düzenlenmiş, ayrıca Yönerge eki Çizelgede de, müstafi durumdaki subay ve astsubaylara ilişkin sütunda, anne ve baba da kart verilecek yakınlar arasında sayılacak şekilde değişiklik yapıldığı görülmüştür.
Bu itibarla; … TSK Akıllı Kart Yönergesinin İkinci Bölümünün 2. maddesinin (s) bendinde geçen ibarenin ve müstafi subayların anne ve babalarına askeri sosyal tesislere günübirlik giriş kartı verilmemesini öngören Yönerge eki "TSK Akıllı Kartı Verilecek Personel ve Aile Fertleri" Çizelgesinin ilgili satırının iptali istemi yönlerinden dava konusuz kaldığından, bu kısımlara yönelik olarak karar verilmesine yer bulunmamaktadır.
Diğer yandan; Yönergenin dava konusu edilen Birinci Bölümünün "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin (b) bendinde yer alan ibarelerin ise, yukarıda yer verilen mevzuatın verdiği yetkiye dayanılarak, takdir hakkı çerçevesinde düzenleme yapıldığı ve kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı bir hususun bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Ayrıca; tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan ve yukarıda açıklandığı şekliyle hukuka uygun olan Yönerge hükümleri dikkate alınarak tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemde de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Ayrıca; İlgili Emir ile yapılan değişiklik uyarınca davacının anne ve babası için Askeri Sosyal Tesislere Günibirlik Giriş Kartı düzenlenmesi için başvurması halinde isteminin kabul edileceği açıktır.
Açıklanan nedenlerle; … TSK Akıllı Kart Yönergesinin İkinci Bölümünün 2. maddesinin (s) bendinde geçen ibarenin ve müstafi subayların anne ve babalarına askeri sosyal tesislere günübirlik giriş kartı verilmemesini öngören Yönerge eki "TSK Akıllı Kartı Verilecek Personel ve Aile Fertleri" Çizelgesinin ilgili satırının iptali istemi yönlerinden Karar verilmesine yer olmadığına; Yönergenin iptali istenilen diğer maddesi yönünden ve dava konusu bireysel işlem yönünden ise davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmüştür.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Edremit Asker Hastanesinde diş tabip binbaşı olarak görev yapmakta iken kendi isteğiyle görevinden ayrılan davacı tarafından, anne ve babasına askeri kimlik kartı verilmesi için Genel Kurmay Başkanlığına yapılan başvuru, müstafilerin sadece kendilerine ve eşlerine … TSK Akıllı Kart Yönergesi ilgili hükümleri gereğince askeri sosyal tesislere günübirlik giriş kartı verilebileceği, anne ve babasına verilemeyeceği, ancak “tanınmış kişi kartı“ verilebileceğinden bahisle anılan idarenin … tarih ve … sayılı işlemi ile reddedilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmış; 14. maddesinin üçüncü fıkrasında, dava açıldıktan sonra dilekçelerin ilk incelemeye tabi tutulacağı; dördüncü fıkrasında, dilekçeler ilk inceleme konuları yönünden kanuna aykırı görülürse, 15. madde hükümlerinin uygulanacağı; altıncı fıkrasında, bu hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de, davanın her safhasında 15. maddesindeki kuralın uygulanacağı; 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise dava dilekçesinde ehliyet yönünden kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddine karar verileceği hükme bağlanmıştır.
211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu'nun 98. maddesinde; Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin sosyal ve moral ihtiyaçlarını karşılamak, dayanışmayı artırmak, mesleki, sosyal gelişmelerini mümkün kılacak imkânları hazırlamak maksadıyla ve Milli Savunma Bakanlığının izni ile; a) orduevi ve bağlısı şubeler, b) askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhanelerinin kurulabileceği, orduevi ve bağlısı şubeler ile askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhanelerinin kadro, kuruluş, idare, yapılacak denetleme ve işletme şekilleri, verilecek hizmetler, üye aidatı ve kart ücreti alınmasına ilişkin usul ve esasların ihtiyaçların tespit ve temini ile elde edilen gelirlerin harcanacağı yerler ve diğer hususların Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine yönetmelik ile belirleneceği, hüküm altına alınmıştır.
Anılan Kanun hükmüne dayanılarak hazırlanan Türk Silahlı Kuvvetleri Ordu Evleri, Askeri Garnizonlar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri İle Eğitim Merkezleri Yönetmeliği'nin 10. maddesinde; subay, istisnai memur, TSK'da istihdam edilen sivil öğretim elemanı, astsubay ve bunların üye aidatı ödeyen emeklilerinin, tesislerin tabii üyeleri olduğu, üyeler dışında, Türk Silahlı Kuvvetler mensubu görevli, emekli, müstafi personel ile bunların (vefat eden personel dâhil) yakınlarından kimlerin hangi tesislerden istifade edeceği ve istifade şeklinin Genelkurmay Başkanlığınca hazırlanan Yönergeler ile belirleneceği, 11. maddesinde ise; tesislere giriş, giriş kartları, kıyafet, emniyet, tesislerden istifade, tertip, düzen ve hizmet esaslarının, Genelkurmay Başkanlığı'nca verilen emir ve talimatlara göre yürütüleceği düzenlenmiştir.
Buna göre; anılan Yönetmelikte, orduevi ve sosyal tesslerinin tabi üyelerinin ve üyeler dışındakiler ile bunların aile fertlerinin orduevi ve sosyal tesislerden istifade şeklinin Genelkurmay Başkanlığınca hazırlanan yönergeler ile emir ve talimatlara göre belirleneceği kurala bağlanmıştır.
03/02/2009 tarihinde Genelkurmay Başkanlığı tarafından yürürlüğe konulan MY 88-1 TSK Akıllı Kart Yönergesi'nin "Genel Esaslar" başlıklı Birinci Bölümünün "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; bu Yönerge'nin TSK Akıllı Kart Sistemi işlemlerini gerçekleştirmek yönünden her seviyedeki karargâh, birlik ve kurumu, hak sahipliği yönünden ise;
a. Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli asıl hak sahibi personeli; (1) Subay (Yedek Subay dâhil), Sözleşmeli Subay, (2) İstisnai Memur, Sivil Öğretim Elemanı, (3) Astsubay, Sözleşmeli Astsubay, (4) Uzman Jandarma, (5) Devlet Memuru, (6) Uzman Erbaş, (7) Sözleşmeli Personel (memur, işçi, geçici/mevsimlik işçi), (8) İşçi, (9) Askeri Öğrenci,
b. Türk Silahlı Kuvvetleri emekli statüsünü muhafaza eden asıl hak sahibini; (1) Subay, Sözleşmeli Subay, (2) İstisnai Memur, Sivil Öğretim Elemanı, (3) Astsubay, Sözleşmeli Astsuba, (4) Uzman Jandarma, (5) Devlet Memuru, (6) Uzman Erbaş, (7) Sözleşmeli Personel (memur, işçi, geçici/mevsimlik işçi),
c. Yedek Subay, Sözleşmeli Personel (memur, işçi, geçici/mevsimlik işçi), İşçi ve Askeri Öğrenci hariç olmak üzere 2'nci madde a ve b fıkralarında belirtilen personelin hak sahibi aile fertlerini kapsadığı belirtilmiş,
"TSK Akıllı Kart Verme Esasları" başlıklı İkinci Bölümünün "TSK Akıllı Kart Verme Esaslar İle İlgili Özel Hususlar" başlıklı 2. maddesinin (s) bendinde; "926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetler Personel Kanunu'nun 112'nci maddesi gereğince istifa etmiş kabul edilenler hariç olmak üzere; emeklilik hakkını kazanmaksızın Türk silahlı Kuvvetlerindeki mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlayarak istifa nedeniyle ayrılan subay, astsubay ve uzman jandarmaların kendilerine ve eşlerine kart verilmesi için ihtiyaç duyulan bilgiler Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca Akıllı Kart Sistemine aktarılır. Asıl hak sahibi statüsüne göre eşine verilen "Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartları" asıl hak sahibinin vefatı halinde kartın son kullanma tarihine kadar kullanılabilir. Bu tarihten itibaren yeni kart verilmez..." düzenlemesi yer almıştır.
Anılan Yönerge'nin eki "TSK Akıllı Kartı Verilecek Personel ve Aile Fertleri" başlıklı EK-A'nın "Subay (Sözleşmeli Subay dâhil), Astsubay (Sözleşmeli Astsubay dâhil)" personel statüsüne sahip olanlara ilişkin düzenlemenin bulunduğu bölümün, "müstafi" satırında "kendisi" ve "eşi"nin akıllı kart alabileceği, ancak anne-babasının alamayacağı belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava, TSK Akıllı Kart Yönergesinin Birinci Bölümünün 2. maddesinin (b) bendinde yer alan "Türk Silahlı Kuvvetleri emeklisi statüsünü muhafaza eden asıl hak sahibi personel; (1) Subay, Sözleşmeli Subay” ibaresinin iptali istemi yönünden incelendiğinde;
İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte; her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasa koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak aramaktadır.
İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir. İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idari işlemlerin, ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü zorunludur. Aksi halde, her idari işlemle dolaylı da olsa bir menfaat ilgisi kurulmak suretiyle dava açılmasını kabul etmek, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması şartının ihlali sonucunu doğurur.
Taraf ilişkisinin kurulması için gerekli olan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisinin varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin, hukuken korunması gereken bir menfaat bağının bulunması dava açma ehliyeti için gerekli sayılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; yukarıda açık metinlerine yer verilen mevzuat hükümleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde; mevzuatın verdiği yetkiye dayanılarak, takdir hakkı çerçevesinde TSK Akıllı Kartının verilebileceği personelin asıl hak sahibi personel olarak düzenlendiği, buna göre TSK'da görevli olan personelin, TSK emekli statüsünü muhafaza eden personelin ve yedek subay, sözleşmeli personel, işçi ve askeri hariç olmak üzere bu personelin aile fertlerinin asıl hak sahibi olarak kabul edildiği anlaşılmıştır.
Bu itibarla; mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan, emekli statüsünü elde etmeden istifa etmiş davacının davaya konu Yönerge'nin bu maddesindeki düzenlemelerin iptalini istemekte davacının kişisel, meşru ve güncel bir menfaati bulunmadığı açık olduğundan, davanın bu kısmının ehliyet yönünden reddi gerekmektedir.
Dava, MY 88-1 TSK Akıllı Kart Yönergesinin İkinci Bölümünün 2. maddesinin (s) bendinde yer alan ibare ile müstafi subayların anne ve babalarına askeri sosyal tesislere günübirlik giriş kartı verilmemesini öngören Yönerge eki "TSK Akıllı Kartı Verilecek Personel ve Aile Fertleri" Çizelgesinin ilgili satırının ve bireysel işlemin iptali istemi yönünden incelendiğinde ise;
03/02/2009 tarihinde Genel Kurmay Başkanlığı tarafından yürürlüğe konulan MY 88-1 TSK Akıllı Kart Yönergesinin "Genel Esaslar" başlıklı Birinci Bölümünün "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, asıl hak sahipliğini kimleri kapsadığı belirtilmiş, anılan maddede müstafi personel asıl hak sahibi olarak sayılmamış, İkinci Bölümde akıllı kart verme esasları düzenlenmiş, bu bölümlerde de müstafi personelin anne ve babasına yer verilmemiş, Yönerge eki TSK Akıllı Kartı Verilecek Personel ve Aile Fertlerinin gösterildiği Çizelgenin müstafi durumdaki subay ve astsubaylara ilişkin sütununda, kart verilecekler arasında sadece kendisi ve eşine yer verilmiştir.
Ancak, davalı idarenin savunmasında 01 Ocak 2019 tarihinden itibaren yürürlüğe girdiği belirtilen … tarih ve … sayılı Emrin incelenmesinden, Emirde müstafi personelin anne ve babasına da Askeri Sosyal Tesislere Daimi/Günibirlik Giriş Kartı verileceğinin düzenlendiği, ayrıca Yönerge eki Çizelgede de, müstafi durumdaki subay ve astsubaylara ilişkin sütunda müstafi subayların anne ve babalarının da kart verilecek yakınlar arasında sayılacak şekilde değişiklik yapıldığı görülmüştür.
Öte yandan; Dairemizin 02/06/2022 tarih ve E:2019/2285 sayılı ara kararı ile, yapılan bu düzenlemelerin Yönerge'ye intikalinin sağlanıp sağlanmadığı ve anılan Emre istinaden davacının anne ve babasına sosyal tesislere günübirlik giriş kartı verilip verilmediği sorulmuş; 04/08/2022 tarihinde kayda alınan ara kararı cevabında, davacının annesi adına askeri sosyal tesislere günübirlik giriş kartının hazırlandığı ve kartın halihazır durumunun "kullanımda olduğu", davacının babası adına da anılan kartın düzenlendiği, ancak davacının babasının vefat etmesi nedeniyle söz konusu kartın halihazırda durumunun "hak sahipliğini yitirmiş kişiye ait kart" olduğu yönünde bilgi verildiği görülmüştür.
Bu itibarla; MY 88-1 TSK Akıllı Kart Yönergesi'nin İkinci Bölümünün 2. maddesinin (s) bendinde yer alan; "emeklilik hakkını kazanmaksızın Türk silahlı Kuvvetlerindeki mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlayarak istifa nedeniyle ayrılan subay, astsubay ve uzman jandarmaların kendilerine ve eşlerine kart verilmesi" ibaresi ile müstafi subayların anne ve babalarına askeri sosyal tesislere günübirlik giriş kartı verilmemesini öngören Yönerge eki "TSK Akıllı Kartı Verilecek Personel ve Aile Fertleri" Çizelgesinin ilgili satırının ve … tarih ve … sayılı bireysel işlemin iptali istemi yönünden dava konusuz kaldığından, bu kısımlara yönelik olarak karar verilmesine yer bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu Yönerge'nin Birinci Bölümünün 2. maddesinin (b) bendinde yer alan "Türk Silahlı Kuvvetleri emeklisi statüsünü muhafaza eden asıl hak sahibi personel; (1) Subay, Sözleşmeli Subay” ibaresinin iptali istemi yönünden davanın EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE,
2. Yönerge'nin İkinci Bölümünün 2. maddesinin (s) bendinde yer alan dava konusu ibare ile müstafi subayların anne ve babalarına askeri sosyal tesislere günübirlik giriş kartı verilmemesini öngören Yönerge eki "TSK Akıllı Kartı Verilecek Personel ve Aile Fertleri" Çizelgesinin ilgili satırının ve bireysel işlemin iptali istemi yönünden ise KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
3. Dava kısmen ehliyet ret, kısmen karar verilmesine yer olmadığına şeklinde sonuçlandığından, ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin haklılık oranına göre (1/2) …-TL'sinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, geriye kalan …-TL'nin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilen …-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya, …-TL vekâlet ücretinin de davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın, kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 08/11/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.