DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU 2019/2457 E. , 2021/1119 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2019/2457
Karar No : 2021/1119
TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVACI) : ... Harita Gy. Değ. Müş. İnş. Mim. Taş. Jeoloji Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
2- (DAVACI YANINDA MÜDAHİL) : … Bakanlığı
VEKİLİ : …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Odası
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Sekizinci Dairesinin 18/12/2018 tarih ve E:2014/4425, K:2018/8584 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Serbest Şehircilik Bürosu olarak faaliyet gösteren davacı şirket adına 5.630,00 TL mesleki denetim ücreti tahakkuk ettirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sıra nolu tahakkuk fişi ile tahakkuk fişinin dayanağı 29/05/2002 tarih ve 24769 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan TMMOB Şehir Plancıları Odası Serbest Şehircilik Hizmetleri, Büro Tescil, Mesleki Denetim ve En Az Ücret Yönetmeliği'nin 8., 14., 15/1., 16., 17. ve 18. maddelerinin iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 18/12/2018 tarih ve E:2014/4425, K:2018/8584 sayılı kararıyla; davalı idarenin usule ilişkin itirazı yerinde görülmemiş,
Anayasa'nın 124. ve 135. maddeleri, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrasının (b) ve (c) bentleri, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendi, 29/05/2002 tarih ve 24769 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan TMMOB Şehir Plancıları Odası Serbest Şehircilik Hizmetleri, Büro Tescil, Mesleki Denetim ve En Az Ücret Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (k) ve (p) bentleri ile 8., 14., 15/1., 16., 17. ve 18. maddelerinde yer alan kurallar aktarılarak,
Dava konusu Yönetmelik maddeleri yönünden;
6235 sayılı Kanun'un 2. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi uyarınca, meslek Odalarının, meslek mensuplarının müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin yerel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü birtakım kuralları koyma yetkisine sahip olduğu,
Bu bağlamda, Kanun'da belirtilen bu amaçlara hizmet etmek üzere, meslek Odasınca meslek mensuplarına yönelik mesleki denetim yapılabilmesi mümkün ise de, bu denetimin, meslek mensubunun sunduğu hizmetin içeriğinin denetlenmesi, yahut meslek mensubunun yeterliliğinin denetlenmesi niteliğinde olmayıp, meslek mensubunca bulundurulması gerekli bazı belge ve bilgilerin bulundurulup bulundurulmadığı, meslek mensubunun Oda üyelik kaydının bulunup bulunmadığı, kısıtlılığının olup olmadığı, bürosunun tescilini yaptırıp yaptırmadığı gibi mesleki disiplini sağlamaya yönelik şekli bir denetim olarak anlaşılması ve uygulanması gerektiği,
Yönetmeliğin 15. maddesinde, mesleki denetim uygulamasının, serbest şehircilik hizmetlerinin bu Yönetmelik hükümlerince kayıt ve tescilini yaptırmış Serbest Şehircilik Bürosu ve Yetkili Serbest Şehircilerce ve En Az Ücret Tablosuna uygun olarak gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğine ilişkin olarak yapılacağının ifade edildiği, dosyada yer alan örnek serbest şehircilik bürosu mesleki denetim bilgi formu ve büro tescil belgelerinde de yalnızca bu yönlerden bir inceleme yapıldığı, bu haliyle yapılan denetimin, meslek mensubunun sunduğu hizmetin içeriğinin denetlenmesi, yahut meslek mensubunun yeterliliğinin denetlenmesi niteliğinde olmadığının anlaşıldığı,
Bu durum göz önünde bulundurulduğunda; dava konusu Yönetmeliğin 14., 15/1., 16. ve 17. maddelerinde hukuka aykırılık bulunmadığı,
Yönetmeliğin dava konusu edilen bir diğer maddesi olan 18. maddesinde de, Odaca yapılacak mesleki denetim karşılığı ücret alınacağı ve alınacak bu ücretin, Oda Yönetim Kurulu tarafından maktu ücret olarak belirleneceği kurala bağlanmış olup; 6235 sayılı Kanun'un 32. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi göz önüne alındığında, mesleki denetim ücretinin yasal dayanağının bulunduğu,
Davacı tarafından, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde yapılan düzenleme ile dava konusu Yönetmelik hükümlerinin birbiriyle çeliştiği, planların onaylanmadan önce meslek odası onayına sunulma zorunluluğunun 3194 sayılı Kanun'da yer alan "benzeri nedenler" kapsamında olup, vize ve onay sonucunu doğurduğundan iptal isteminde bulunulmakta ise de, söz konusu düzenlemenin yapının ruhsata bağlanmasına ilişkin usul ve esaslara ilişkin olarak, ruhsat verilmesi sırasında projelerin meslek odalarının vize veya onayına tabi tutulamayacağına ilişkin olduğu, bu düzenlemenin esasen yapının ruhsatlandırılması öncesi vize ve onay şartını ortadan kaldırdığı, ancak bu düzenlemenin meslek Odası ile üyesi arasındaki mesleki denetime sunma yükümlülüğünün bertarafı anlamına gelmeyeceği, meslek Odası ve üyeleri arasındaki hukuki duruma ilişkin olmadığı sonucuna varılarak davacının iddiasının yerinde görülmediği,
Ayrıca, davacı tarafından, zaten her iş için 25,00 TL karşılığında alınan büro tescil belgesinde de, büro tescilinin olup olmadığı, yetkili şehir plancısı olup olmadığına bakıldığı, dolayısıyla davalı idarenin mesleki denetim amacı olarak bildirdiği hususlar için, mesleki denetime gerek olmadığı, büro tescil belgesinin de bu amacı gerçekleştirebilecek nitelikte olduğunun belirtildiği, Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde, Büro Tescil Belgesinin, Serbest Şehircilik Bürosunun Serbest Şehircilik Hizmetini yapmaya yetkili olduğunu belirten, ücret karşılığı verilen, Yetkili Serbest Şehircisinin isminin, belgenin geçerlilik süresinin, hangi makama, ne için verildiğinin de üzerinde yazılı olduğu belgeyi ifade ettiğinin düzenlendiği, Yönetmeliğin 11. maddesinde de serbest şehircilik bürosunun ihalelerde verdiği her teklife yeni tarihli ve geçerli Büro Tescil Belgesi eklemek zorunda olduğu, aksi davranışta bulunanların Büro Tescil Belgesi ücretinin iki katı bedel ödeyeceğinin düzenlendiği, Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinde ise, mesleki denetim uygulamasının, meslek ve meslektaş hak ve çıkarlarını korumak, geliştirmek, serbest şehircilik hizmetlerinin yetkili meslek adamlarınca yapılmasını sağlamak, eşit rekabet koşullarını oluşturmak, nitelikli, güvenilir ve yüksek teknik özelliklere sahip, Serbest Şehircilik Bürosu tarafından yapılan, tüm Serbest Şehircilik Hizmetinin Yönetmelik ve ekleri çerçevesinde, Oda tarafından incelenmesi, denetlenmesi ve bunların kayıtlarının tutulması işlemini ifade ettiğinin belirtildiği, anılan düzenlemeler de dikkate alındığında, mesleki denetim uygulaması içinde her ne kadar büro tescil belgesinde yazılı olan bazı tespitler yer alsa da, farklı düzenlemeler olduğunun görüldüğü,
Bu durumda; Odaca yapılacak mesleki denetimin ne şekilde olacağını ve karşılığında mesleki denetim ücreti alınacağını öngören Yönetmeliğin dava konusu maddelerinde hukuka aykırılık bulunmadığı,
Davacı şirket adına 5.630,00 TL mesleki denetim ücreti tahakkuk ettirilmesine ilişkin 28/03/2014 tarih ve 020430 sıra nolu tahakkuk fişi yönünden;
Benimsenen denetim, proje ücretine hak kazanılmadan yapılan mesleki bir incelemeyle sınırlı olduğundan ve peşin alındığından, işin niteliği gereği maktu alınması gerektiği,
Mesleki denetim içerik incelemesi olmayıp şekli bir denetim olduğundan, mesleki denetimin gerekleri ve sınırları göz önünde tutulmadan peşin ödeme yapılmak üzere nispi ücret belirlenmemesi gerektiği, büyüklük, alan, bedel gibi kıstaslar esas alınarak belirlenen ücretin, mesleki denetimin içerik yönünden yapılmasını gerekli kıldığı, benimsenen denetimin ise bu hususlara bağlı olmaksızın, biçimsel bir değerlendirmeyi içermesi gerektiği,
Dava konusu Yönetmeliğin 18. maddesinde de, mesleki denetim uygulama ücretlerinin maktu olarak belirleneceğinin düzenlendiği, dolayısıyla ilgili Yönetmelik maddesinde maktu olarak belirleneceği öngörülen bedelin, meslekî faaliyetlerin yerine getirilmesini zorlaştırabilecek nitelikte yüksek miktarda da belirlenmemesi gerektiği,
Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan Tarifede ise, mesleki denetim uygulama ücretlerinin maktu olarak belirlendiği ve bu Tarife esas alınarak davacı hakkında mesleki denetim ücreti tahakkuk ettirildiği anlaşılmakta olup, dava konusu bireysel işlemde de hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçeleriyle,
davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacı ve davacı yanında müdahil tarafından, müellifin yaptığı işle ilgili eser niteliğindeki bütün teknik ve sanatsal çalışmalarının Odaya teslimi ile alenileşmesine sebep olunduğu, müelliflerin hem maddi hem manevi servet olan ticari sırlar içeren çalışmalarının Yönetmelik zoruyla ellerinden alındığı, bu yönüyle Yönetmeliğin 8. ve 14. maddelerinin Anayasa'nın 17. maddesinde garanti altına alınan maddi manevi gelişim hakkını ihlal ettiği, Serbest Şehircilik Bürosu hizmetlerinin mesleki denetimden geçirilmesi ve mesleki denetim bedeli alınması yönündeki dava konusu düzenlemelerin kanuni dayanağının bulunmadığı, ayrıca söz konusu düzenlemelerin, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8. maddesine 12/07/2013 tarih ve 6495 sayılı Kanun'un 73. maddesi ile eklenen (ı) bendinde yer alan, harita, plan, etüt ve projelerin; idare ve ilgili kanunlarında açıkça belirtilen yetkili kuruluşlar dışında meslek odaları dahil başka bir kurum veya kuruluşun vize veya onayına tabi tutulamayacağı yolundaki kurala aykırı olduğu, dolayısıyla Yönetmeliğin dava konusu hükümlerinde ve bu hükümler uyarınca mesleki denetim ücreti tahakkuk ettirilmesine ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... 'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerine konu Daire kararının gerekçeli onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacı yanında müdahilin duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Serbest Şehircilik Bürosu olarak faaliyet gösteren davacı şirket adına 5.630,00 TL mesleki denetim ücreti tahakkuk ettirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sıra nolu tahakkuk fişi düzenlenmiştir.
Bunun üzerine, söz konusu tahakkuk fişi ile 29/05/2002 tarih ve 24769 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan TMMOB Şehir Plancıları Odası Serbest Şehircilik Hizmetleri, Büro Tescil, Mesleki Denetim ve En Az Ücret Yönetmeliği'nin 8., 14., 15/1., 16., 17. ve 18. maddelerinin iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde idare mahkemelerinde altmış gün olduğu belirtilmiş, aynı maddenin 4. fıkrasında da, "İlânı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilân tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak, bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Daire kararının davacı şirket adına 5.630,00 TL mesleki denetim ücreti tahakkuk ettirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sıra nolu tahakkuk fişi ile Yönetmeliğin 14., 15/1., 16., 17. ve 18. maddelerine ilişkin kısmı yönünden;
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçesi yukarıda açıklanan Danıştay Sekizinci Dairesi kararının, davacı şirket adına 5.630,00 TL mesleki denetim ücreti tahakkuk ettirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sıra nolu tahakkuk fişi ile 29/05/2002 tarih ve 24769 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan TMMOB Şehir Plancıları Odası Serbest Şehircilik Hizmetleri, Büro Tescil, Mesleki Denetim ve En Az Ücret Yönetmeliği'nin 14., 15/1., 16., 17. ve 18. maddeleri yönünden davanın reddine ilişkin kısmı, aynı gerekçe ile Kurulumuzca da uygun bulunmuş olup temyiz dilekçelerinde ileri sürülen iddialar, kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Daire kararının Yönetmeliğin 8. maddesine ilişkin kısmı yönünden;
Uyuşmazlıkta; TMMOB Şehir Plancıları Odası Serbest Şehircilik Hizmetleri, Büro Tescil, Mesleki Denetim ve En Az Ücret Yönetmeliği'nin 8. maddesinin dava tarihinde yürürlükte bulunan değişik halinin 29/07/2011 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandığı, ilân tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayan altmış günlük dava açma süresi içinde dava açılmadığı, davacı şirket adına 5.630,00 TL mesleki denetim ücreti tahakkuk ettirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sıra nolu tahakkuk fişinin düzenlenmesi üzerine, söz konusu tahakkuk fişinin uygulama işlemi olduğu belirtilerek 20/05/2014 tarihinde dava açıldığı anlaşılmaktadır.
İlan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayan dava açma süresi içerisinde idari davaya konu edilmeyen düzenleyici işlemlerin, bu tarihten sonra davaya konu edilebilmeleri için, ilgililerin menfaatini ihlal eden bir uygulama işleminin tesis edilmesi gerekmektedir.
Dava konusu Yönetmeliğin 8. maddesinde, Serbest Şehircilik Bürosunun, Oda tarafından farklı bir tarih verilmediği sürece her yıl Ocak ayı sonuna kadar tescil yenileme ücretini ödeyerek, tescil yenileme için Odaya başvurmak zorunda olduğu belirtilmiş ve tescil yenileme işlemlerine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Olayda, davacı şirket adına 5.630,00 TL mesleki denetim ücreti tahakkuk ettirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sıra nolu tahakkuk fişinin, Yönetmeliğin 8. maddesi uyarınca tesis edilmiş bir uygulama işlemi olmadığı görülmektedir.
Bu durumda, Yönetmeliğin 8. maddesine karşı, Resmî Gazete'de yayımlandığı 29/07/2011 tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılması gerekirken, dava açma süresi geçirildikten sonra, 20/05/2014 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasını inceleme olanağı bulunmamaktadır.
Bu itibarla, Yönetmeliğin 8. maddesi yönünden davanın reddi yolundaki Daire kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacı ve davacı yanında müdahilin temyiz istemlerinin reddine,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Danıştay Sekizinci Dairesinin temyize konu 18/12/2018 tarih ve E:2014/4425, K:2018/8584 sayılı kararının davacı şirket adına ... TL mesleki denetim ücreti tahakkuk ettirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sıra nolu tahakkuk fişi ile 29/05/2002 tarih ve 24769 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan TMMOB Şehir Plancıları Odası Serbest Şehircilik Hizmetleri, Büro Tescil, Mesleki Denetim ve En Az Ücret Yönetmeliği'nin 14., 15/1., 16., 17. ve 18. maddeleri yönünden davanın reddine ilişkin kısmının ONANMASINA,
3. Anılan Daire kararının Yönetmeliğin 8. maddesi yönünden davanın reddine ilişkin kısmının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
4. Kullanılmayan ... TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,
5. Kesin olarak, 31/05/2021 tarihinde, davacı şirket adına ... TL mesleki denetim ücreti tahakkuk ettirilmesine ilişkin işlem ile Yönetmeliğin 18. maddesi yönünden oyçokluğu, diğer kısımlar yönünden oybirliği ile karar verildi.
KARŞI OY
X- 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinde; "Mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak; mesleğin genel menfaatlerine uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak" birliğin görevleri arasında sayılmış olup, anılan Kanun hükmü uyarınca, Birliğin, serbest meslek icra eden meslek mensupları üzerinde mesleki denetim yetkisi bulunduğu açıktır.
Dava konusu Yönetmeliğin 18. maddesinde ise; mesleki denetim uygulaması ücreti adı altında bir gelir kalemine yer verilmiş, diğer dava konusu işlem olan tahakkuk fişi ile de, davacı şirket adına ... TL mesleki denetim ücreti tahakkuk ettirilmiştir.
Mesleki denetim görevi, 6235 sayılı Kanun kapsamında bir "görev" niteliğinde olup, kanunla verilen görevin yerine getirilmesinin karşılığı olarak herhangi bir ücret alınabilmesi, bir başka ifadeyle, muhataplarına mali yükümlülük getirilebilmesi için açık bir yasal dayanağın da bulunması zorunludur.
Ancak, anılan Yönetmeliğin dayanağı olan 6235 sayılı Kanun'un 32. maddesinde sayılan "Odaların gelirleri" arasında, mesleki denetime yer verilmediği gibi, idareler tarafından, ücret karşılığı verilen hizmetlerden farklı olarak, kanunlarda "görev" olarak tanımlanan idari faaliyetler nedeniyle ücret alınması, "görev" niteliğiyle de bağdaşmamaktadır.
Bu durumda, dava konusu Yönetmeliğin 18. maddesinde yer alan mesleki denetim uygulaması ücretine ilişkin düzenlemenin yasal dayanağı bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, temyize konu Daire kararının dava konusu Yönetmeliğin 18. maddesi ile davacı şirket adına ... TL mesleki denetim ücreti tahakkuk ettirilmesine ilişkin işlem yönünden davanın reddine ilişkin kısmının bozulması gerektiği oyuyla, kararın bu kısmına katılmıyoruz.