DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU 2019/2464 E. , 2021/1735 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2019/2464
Karar No : 2021/1735
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- …
2- … Bakanlığı
VEKİLLERİ: Hukuk Müşaviri …
3- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı - …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Odası
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 16/05/2019 tarih ve E:2015/6645, K:2019/4388 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ankara İli, Çankaya İlçesi, … ve … Mahalleleri ile Mamak İlçesi, … Mahallesi sınırları içerisinde bulunan bazı alanların "Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı" olarak ilan edilmesine ilişkin 15/06/2015 tarih ve 2015/7738 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 16/05/2019 tarih ve E:2015/6645, K:2019/4388 sayılı kararıyla;
Davalı idarelerin, davacı Odanın subjektif dava açma ehliyetinin bulunmadığı yönündeki itirazlarının yerinde görülmediği belirtilerek,
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 73. maddesinin muhtelif hükümleri ve 5998 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin iptali istemiyle açılan davada Anayasa Mahkemesince verilen 18/10/2012 tarih ve E:2010/82, K:2012/159 sayılı kararda yer alan gerekçeler, 2023 Başkent Ankara 1/25.000 ölçekli Nazım İmar Planındaki düzenlemeler ve Dairelerince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan raporda yer alan görüş ve tespitlerin birlikte değerlendirilmesi neticesinde,
Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarının (KDGPA), plansız gelişen, fiziki ve sosyal çevre koşulları sağlıksız ya da afet riski olan bölgeleri kapsaması ya da bu alanların dönüşümünü sağlamak amacıyla plansız ve boş alanların da bu proje kapsamına alınabileceği, kentsel dönüşüm ve gelişim projelerini yaparken imar planlarının hazırlanmasında göz önünde bulundurulacak hususların dikkate alınması gerektiği, belediyelere verilen bu yetkinin sınırsız olmadığı, başta kamu yararının sağlanmasının yanı sıra, hizmet gerekleri, şehircilik ve planlama ilkeleri ve bu yetkiyi öngören yasal düzenlemelerdeki amacın gerçekleştirilmesi ile sınırlı olduğunun anlaşıldığı, bu nedenle, davalı idarelerce hangi plansız gelişen ya da fiziki ve sosyal çevre koşulları sağlıksız veya afet riski taşıyan alanların kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı kapsamına alındığının gerekçe raporunda açıkça ortaya konulması gerektiği,
5393 sayılı Kanun'un 73. maddesinde, belediyelerin, belediye meclisi kararıyla; konut alanları üretmek amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilecekleri ifade edilmiş ise de; konut üretimi amacıyla tesis edilen dava konusu idari işlemin, kamu yararı taşıyıp taşımadığının belirlenebilmesi için idari işlemin gerekçelerinin bilimsel, teknik ve nesnel olarak ortaya konulması gerektiği,
Belediyelerin, üzerinde yapı olan veya olmayan imarlı veya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik ve yoğunluğunun belirlenmesi, alanın büyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektar arasında olması, etaplar halinde yapılabilmesi hususlarının takdiri tamamen kendilerinde olmak kaydıyla, kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabileceği açık ise de; bu projelerin hangi amaca yönelik yerine getirileceği hususunda Yasa koyucunun sayma yoluyla bir sınırlama getirdiği,
Bu doğrultuda, belediyelerin ancak Kanun'da öngörüldüğü şekilde, bir bölgede konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projelerini uygulayabileceği,
Öte yandan, belediyeler tarafından hangi amaçla kentsel dönüşüm ve gelişim alanlarının ilan edildiğinin, bu yönde alınan kararlarda açıkça ortaya konulmasının, belirlilik ilkesinin de bir gereği olduğu,
Uyuşmazlık bu çerçevede ele alındığında, dava konusu alanda kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilmesine yönelik gerekçelerin, 5393 sayılı Kanun'un 73. maddesine uygun olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiği,
Dosyada bulunan KDGPA ilanına yönelik gerekçe raporunda, işlemin gerekçesi olarak;
- "İmrahor Vadisi tabanındaki çarpık yapılaşma ve zararlı sanayi işletmelerinin kaldırılması,
- Vadi tabanında yer alan hak sahiplerinin mağduriyetlerinin giderilmesi,
- Mülkiyet hatalarının giderilmesi,
- Vadi tabanında ıslah yapılmaması halinde büyük bir alanın imara açılamayacağı,
- İlerde doğabilecek sel ve taşkın olaylarının önüne geçilerek ıslah edilmesi,
- Proje alanı ve yakın çevresinde taşkın riskine karşın, DSİ Genel Müdürlüğü ve ASKİ Genel Müdürlüğü'nce gerekli yerlerde sel kapanlarının öngörüldüğü, bu çalışma ile kamu eline geçmesi sağlanacak olan vadi tabanının, kaçak yapılardan temizleneceği,
- Taşkın sahası içerisinde yer alan özel mülkiyete konu parsellerin DSİ veya Belediye tarafından kamulaştırılma zorunluluğunun ortadan kaldırılması,
- Kamulaştırma maliyetinin tamamının kamu bütçesinden karşılanması gerekeceği için Belediye ve diğer kurumların, mali gücünü kamulaştırmaya ayırması nedeniyle kamu hizmetlerinin aksayabileceği,
- Vadi tabanının kamunun eline geçirilmesi suretiyle, halka kazandırılması ve düzenli olarak denetiminin yapılması, tüm sürecin daha hızlı, ekonomik ve organize yürütülebilmesi,
- Alanın imar ve ıslah çalışmalarının yapılabilmesi, koordinasyonun tek merkezden yürütülebilmesi, konut, rekreasyon ve sosyal donatı alanları amaçlı olarak kullanılabilmesi",
hususlarının belirtildiği,
Bölgedeki ruhsatsız yapılaşmanın ve sanayi işletmelerinin kaldırılması, hak sahiplerinin mağduriyetlerinin giderilmesi, mülkiyet hatalarının giderilmesi, dere ya da nehirlerin ıslah edilmesi, kamulaştırma sürecinde ortaya çıkabilecek sorunların önüne geçilmesi, alanın imar ve ıslah çalışmalarının yapılabilmesi şeklindeki bu gerekçelerin, KDGPA ilanı için Kanun hükmü ile öngörülen hususlar arasında yer almadığı,
Bu itibarla, dava konusu işleme esas alınan gerekçeler doğrultusunda KDGPA ilan edilmesi, anılan Kanun hükmü uyarınca mümkün olmadığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı,
gerekçesiyle iptaline ve yargılama giderlerinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Davalı idareler tarafından, davacı Odanın dava açma ehliyetinin bulunmadığı, imar planlarına karşı dava açılmadan KDGPA ilanlarına dava açılamayacağı, işleme ait gerekçe raporunun yeterli ayrıntıda olduğu, kente oldukça yakın konumdaki İmrahor Vadisinin kaderine terk edilmiş ve unutulmuş olması nedeniyle ıslahının gerektiği, dava konusu işlemin 5393 sayılı Kanun'un 73. maddesindeki düzenlemeler çerçevesinde tesis edildiği ve hukuka uygun olduğu ileri sürülmekte olup; davalı idarelerden Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından ayrıca, harçtan muaf olan idarelerinin yargı harçlarından sorumlu tutulmasının da mevzuata aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının esasa yönelik kısmının onanması, yargılama giderlerine ilişkin kısmının ise düzeltilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
Üye …'in; Anayasa'nın 135. maddesine göre kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşlarının, belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan kamu tüzel kişilikleri olduğu ve bu meslek kuruluşlarının, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamayacağı esasları göz önünde bulundurulduğunda, davacı Odanın, dava konusu işlemin iptalini istemekte hukuken korunması gereken bir menfaatinin bulunmadığı yönündeki ayrışık oyuna karşılık, davacı Odanın ehliyetli olduğuna oyçokluğu ile karar verilerek, temyiz istemlerinin esastan incelenmesine geçildi.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçesi yukarıda açıklanan Danıştay Altıncı Dairesinin davanın esasına yönelik iptal kararı, aynı gerekçe ile Kurulumuzca da uygun bulunmuş olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen iddialar, kararın esasa yönelik kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyize konu Daire kararının yargılama giderlerine ilişkin kısmına gelince;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde; temyiz incelemesi sonunda Danıştayın, kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar varsa kararı düzelterek onayacağı hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanun'un "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 31. maddesinin, yargılama giderleri konusunda yollamada bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Yargılama giderlerinin kapsamı" başlıklı 323. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde keşif giderleri, (e) bendinde ise bilirkişiye ödenen ücret ve giderler yargılama giderleri arasında sayılmıştır.
6100 sayılı Kanun'un "Resen yapılması gereken işlemlere ilişkin giderler" başlıklı 325. maddesinde de, "Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işlerde, hâkim tarafından resen başvurulan deliller için gereken giderlerin, bir haftalık süre içinde taraflardan birisi veya belirtilecek oranda her ikisi tarafından ödenmesine karar verilir. Belirlenen süre içinde bu işlemlere ait giderleri karşılayacak miktarda avans yatırılmazsa, ileride bu gideri ödemesi gereken taraftan alınmak üzere Hazineden ödenmesine hükmedilir." düzenlemesi yer almaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, Dairece mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesine ait giderlere ilişkin avans, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından dava dosyasına yatırılmasına rağmen, temyize konu kararda, keşif ve bilirkişi incelemesi kapsamında yapılan giderleri de kapsayacak şekilde, yargılama giderlerinin tamamının davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine hükmedildiği ve anılan Bakanlıkça yatırılan avanstan artan tutarın da iadesine hükmedilmediği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, temyize konu kararın yargılama giderlerine ilişkin hüküm fıkrasındaki, "Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam 5.003,00-TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine" ifadesinin, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca; "Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam 5.003,00-TL yargılama giderinden; 649,30-TL'nin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından yatırılan 98,10-TL yürütmeyi durdurma itiraz harcının anılan davalı idare üzerinde bırakılmasına, keşif harcı, keşif giderleri ve bilirkişi ücreti toplamı olan 4.255,60-TL'nin davalı idarelerden alınarak Hazine ve Maliye Bakanlığına verilmesine; artan keşif avansının Hazine ve Maliye Bakanlığına iadesine" şeklinde düzeltilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin REDDİNE;
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 16/05/2019 tarih ve E:2015/6645, K:2019/4388 sayılı kararının esası yönünden ONANMASINA,
3. Anılan Daire kararının yargılama giderlerine ilişkin hüküm fıkrasındaki, "Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam 5.003,00-TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine" ifadesinin, "Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam 5.003,00-TL yargılama giderinden; 649,30-TL'nin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından yatırılan 98,10-TL yürütmeyi durdurma itiraz harcının anılan davalı idare üzerinde bırakılmasına, keşif harcı, keşif giderleri ve bilirkişi ücreti toplamı olan 4.255,60-TL'nin davalı idarelerden alınarak Hazine ve Maliye Bakanlığına verilmesine; artan keşif avansının Hazine ve Maliye Bakanlığına iadesine" şeklinde DÜZELTİLEREK ONANMASINA,
4. Kararın bir örneğinin, Hazine ve Maliye Bakanlığına da tebliğine,
5. Kesin olarak, 11/10/2021 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 73. maddesinde: ''Belediye, belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir. Bir alanın kentsel dönüşüm ve gelişim alanı olarak ilan edilebilmesi için yukarıda sayılan hususlardan birinin veya bir kaçının gerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alan sınırları içerisinde bulunması şarttır. Ancak, kamunun mülkiyetinde veya kullanımında olan yerlerde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilebilmesi ve uygulama yapılabilmesi Bakanlar Kurulu kararına bağlıdır.
Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilan edilecek alanın; üzerinde yapı olan veya olmayan imarlı veya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik ve yoğunluğunun belirlenmesi, alanın büyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektar arasında olması, etaplar halinde yapılabilmesi hususlarının takdiri münhasıran belediye meclisinin yetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ile proje alanı ile ilişkili birden fazla yer tek bir dönüşüm alanı olarak belirlenebilir." kuralı yer almaktadır.
Uyuşmazlığa konu alanın Ankara kent makroformu içerisinde özellikli bir konumda bulunduğu anlaşılmakta olup; davalı idarelerce işleme gerekçe olarak gösterilen ve raporda belirtilen;
"- İmrahor Vadisi tabanındaki çarpık yapılaşma ve zararlı sanayi işletmelerinin kaldırılması,
- Vadi tabanında yer alan hak sahiplerinin mağduriyetlerinin giderilmesi,
- Mülkiyet hatalarının giderilmesi,
- Vadi tabanında ıslah yapılmaması halinde büyük bir alanın imara açılamayacağı,
- İlerde doğabilecek sel ve taşkın olaylarının önüne geçilerek ıslah edilmesi,
- Proje alanı ve yakın çevresinde taşkın riskine karşın, DSİ Genel Müdürlüğü ve ASKİ Genel Müdürlüğü'nce gerekli yerlerde sel kapanlarının öngörüldüğü; bu çalışma ile kamu eline geçmesi sağlanacak olan vadi tabanının, kaçak yapılardan temizleneceği,
- Taşkın sahası içerisinde yer alan özel mülkiyete konu parsellerin DSİ veya Belediye tarafından kamulaştırılma zorunluluğunun ortadan kaldırılması;
- Kamulaştırma maliyetinin tamamının kamu bütçesinden karşılanması gerekeceği için Belediye ve diğer kurumların, mali gücünü kamulaştırmaya ayırması nedeniyle kamu hizmetlerinin aksayabileceği,
- Vadi tabanının kamunun eline geçirilmesi suretiyle, halka kazandırılması ve düzenli olarak denetiminin yapılması, tüm sürecin daha hızlı, ekonomik ve organize yürütülebilmesi,
- Alanın imar ve ıslah çalışmalarının yapılabilmesi, koordinasyonun tek merkezden yürütülebilmesi, konut, rekreasyon ve sosyal donatı alanları amaçlı olarak kullanılabilmesi."
hususlarının, söz konusu bölgenin konut, rekreasyon, sosyal donatı alanları için kullanılması amacıyla, kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilmesinin, dayanak alınan 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 73. maddesinde belirtilen kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilanı için öngörülen hususlar ile örtüştüğü ve davalı idarelerin, dava konusu bölgenin kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilmesi için ortaya koyduğu, yukarıda belirtilen ikincil gerekçelerin de dava konusu işlemin sebep unsurunu oluşturduğu değerlendirilmektedir.
Bu veriler ışığında; alanda öngörülecek kullanım kararlarının imar planlarıyla belirlenecek olması ve kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı belirleme kararlarının plan hiyerarşisine dahil olmaması nedeniyle alanın kullanımına yönelik iddiaların imar planlarına karşı açılacak davalarda değerlendirileceğinin belirgin olduğu ve bu davanın konusunun kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilanına ilişkin olduğu hususları göz önünde bulundurulduğunda, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, uyuşmazlık konusu işlemin, sadece sınır tespitine ilişkin olması ve 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 73. maddesinde öngörülen amaçlara uygun olması karşısında, bilirkişi kurulunun aksi yöndeki kanaat ve görüşleri ise kabul edilebilir bulunmamıştır.
Açıklanan nedenlerle, davalı idarelerin temyiz istemlerinin kabulü ile dava konusu işlemin iptali yolunda verilen Daire kararının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.