T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/2722
Karar No : 2023/4597
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Valiliği
VEKİLLERİ : Av. … - Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, güzergah izin belgesi bulunmaksızın ticari amaçlı yolcu taşımacılığı yaptığından bahisle 2918 sayılı Kanunun Ek 2.maddesi uyarınca ... sayılı aracının trafikten men edilmesine ilişkin işlemin ve … tarih ve … sıra numaralı trafik idari para cezasının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; işlem tarihinde söz konusu araca ait Tarsus sınırları içerisinde 22.12.2015-21.12.2017 tarihleri arasında geçerli olan personel servis aracı güzergah izin belgesinin bulunduğu, ayrıca denetimin yapıldığı ve işlemlerin tesis edildiği 23.2.2016 tarihinde güzergah değişikliği talebinde bulunulduğu ve kısa bir süre sonra D-400 Hal kavşağını içine alan güzergah için söz konusu belgenin belediyeden temin edildiği görüldüğünden bu haliyle kişi ve toplum yararı arasındaki dengeyi bozucu nitelikte, hakkaniyet ilkesine ve nesafet kurallarına aykırı olarak tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; 22.03.2016 tarihli tutanakla davacıya ait aracın D-400 Hal kavşağında servis taşımacılığı yaptığının tespit edildiği, işlemin tesis edildiği tarihte davacının aracına ait Tarsus sınırları içerisinde geçerli güzergah izin belgesi bulunduğu, ancak trafik ekiplerince davacının servis taşımacılığı yaptığı tespit edilen D-400 Hal kavşağında geçerli güzergah izin belgesi bulunmadığından aracının trafikten men edilmesine ve trafik para cezasına ilişkin işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davalı idarenin istinaf isteminin kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, mesleğinin servis taşımacılığı olduğu, dava konusu işlemden hemen sonra işlemin tesis edildiği tarihi de kapsar şekilde gerekli belgenin alındığı; öte yandan dayanak Kanun maddesine ilişkin olarak Anayasa Mahkemesi tarafından verilen iptal kararı da dikkate alındığında temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, umum servis plakalarına tahdit getirildiği ve bu araçlara "S" plaka verildiği, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte Kanun gereği alınması zorunlu izin belgesinin ibraz edilemediği, cezai işlem uygulandıktan sonra güzergah izin belgesi ibraz edilmesinin işlemi hukuka aykırı hale getirmeyeceği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının dava konusu idari para cezasına ilişkin kısmının gerekçeli onanması, davacının aracının trafikten men edilmesine ilişkin işleme yönelik kısmının ise bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
23/02/2016 tarihinde saat 08:30 sıralarında D-400 Hal Kavşağı üzerinde yapılan trafik denetiminde, davacıya ait ve ...'ın sevk ve idaresindeki ... plakalı aracın kontrol amaçlı durdurulduğu, araç sürücüsü tarafından 22.12.2015-21.12.2017 tarihleri arasında Tarsus ilçe sınırları içerisinde geçerli personel servisi güzergah izin belgesinin sunulduğu, araç içerisinde 12 personelin bulunduğu, sürücünün beyanında personeli Liman A kapısından alıp Kazanlı ve Huzurkent'e dağıtacağını belirttiğine ilişkin tutanak düzenlenmiştir.
Anılan tutanağa istinaden izin verilen güzergah dışında faaliyette bulunulduğu gerekçesiyle 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 2. maddesinin 3. fıkrası uyarınca araç sürücüsü hakkında … tarih ve … sayılı işlemle 2.532-TL tutarında idari para cezası tesis edilmiş ve davacının aracının 60 gün süreyle trafikten men edilmesine karar verilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması" başlıklı Ek 2. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde; araçlarını motorlu araç tescil ve trafik belgesinde gösterilen maksadın dışında kullananlar ile sürülmesine izin veren araç sahiplerinin 14.400.000 lira para cezası ile cezalandırılacağı, ayrıca, aracın on beş gün süre ile trafikten men edileceği, ilgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın, belediye sınırları dahilinde ticari amaçlı yolcu taşıyan kişiye, (...) bağlı bulunduğu
durak, işyeri ve işletmelerin sorumlularına birinci fıkrada gösterilen idari para cezasının üç kat olarak, fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde tekerrürü halinde ise beş kat olarak uygulanacağı, ayrıca, aracın her defasında altmış gün süre ile trafikten men edileceği hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davalarının, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra, ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddenin 3/c bendinde dilekçenin ehliyet yönünden de inceleneceği, 15. maddenin 1/b bendinde ise, bu hususta kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu kararın dava dışı araç sürücüsü hakkında 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek-2. maddesinin 3. fıkrası uyarınca tesis edilen 2.532,00-TL tutarındaki idari para cezası yönünden incelenmesi:
İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte; her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasa koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak aramaktadır.
İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir.
İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idari işlemlerin, ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği kabul edilmektedir.
Taraf ilişkisinin kurulması için gerekli olan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisinin varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin, hukuken korunması gereken bir menfaat bağının bulunması dava açma ehliyeti için gerekli sayılmaktadır.
Davaya konu olan idari para cezası araç sürücüsüne verilmiş olup, araç sahibi davacının kişisel, güncel ve meşru menfaatini ihlal etmediğinden ve davacı açısından hukuki bir sonuç doğurmadığından davanın, araç sürücüsü hakkında verilen idari para cezasına ilişkin kısmının ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmış olup, idari para cezası yönünden davanın reddine ilişkin temyize konu karar sonucu itibarıyla hukuka uygun bulunduğundan kararın anılan kısmının bu gerekçeyle onanması gerekmiştir.
Temyize konu kararın davacının aracının 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek-2. maddesinin 3. fıkrası uyarınca trafikten altmış gün süreyle men edilmesine ilişkin işlem yönünden incelenmesi:
Davacının tahditli "S" plakalı aracı için Mersin Büyükşehir Belediye Başkanlığı'ndan 22.12.2015-21.12.2017 tarihleri arasında geçerli personel servisi güzergah izin belgesi verildiği, anılan belgede taşıtın izleyeceği güzergahın Tarsus sınırları içerisi olarak belirlendiği, 23.02.2016 tarihinde yapılan denetimde izin belgesinde belirtilen güzergah dışı taşımacılık yapıldığının tespit edildiği, davacı tarafından dava konusu işlemler tesis edildikten sonra Mersin Büyükşehir Belediyesine başvurulduğu ve güzergah izin belgesinde taşıtın izleyeceği güzergahın "Tarsus-Mersin" olacak şekilde değiştirildiği, izin belgesinin geçerlilik tarihlerinde ise herhangi bir değişiklik yapılmadığı; öte yandan denetim tarihinde saat 09:10'da, Mersin Büyükşehir Belediye Başkanlığı zabıtası tarafından da ayrı bir tutanak düzenlendiği, bu tutanakta ise, D-400 Karayolu Hal kavşağında trafik polis ekipleriyle birlikte yapılan denetimde ... plakalı personel servis aracının Huzurkent-Liman arası personel taşıyarak Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği'nin 16. maddesinin 1. fıkrasına (mazeretsiz olarak güzergah dışına çıkmak) aykırı faaliyette bulunduğunun belirtildiği görülmektedir.
2918 sayılı Kanunun Ek 2. maddesinin ilk halinde aracın üretim amacı dışında yolcu veya yük taşımacılığında kullanılması hali için ceza öngörülmüşken, maddeye 31.05.2012 tarihinde kabul edilen 6321 sayılı Kanunla eklenen üçüncü fıkrayla, "korsan" olarak tabir edilen şehir içinde ticari amaçlı kayıt dışı yolcu taşımacılığının engellenerek, hem taşımacılık hizmetlerinin düzene sokulması hem de kurallara bağlı olarak yolcu taşımacılığı yapan esnafın haklarının korunmasının amaçlandığı görülmektedir.
Davacı araç maliki, adına kayıtlı tahditli plakalı aracıyla personel servis taşımacılığı yapmakta olup, güzergah dışında faaliyet göstermesi nedeniyle anılan Kanun hükmü kapsamında ilgili belediyeden izin ve ruhsat almaksızın faaliyette bulunduğundan bahsedilemez.
Bununla birlikte, olayda, ayrıca Büyükşehir Belediye Başkanlığı zabıtaları tarafından da tutanak düzenlendiği görüldüğünden anılan belediyece Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği'nde öngörülen yaptırımların davacı hakkında uygulanabilmesi mümkündür.
Bu itibarla 2918 sayılı Kanunun Ek 2.maddesi uyarınca ... sayılı aracın trafikten men edilmesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmamakta olup, davanın reddi yönündeki temyize konu kararın bu kısmının bozulması gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının;
a) Araç sürücüsü hakkında 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek-2. maddesinin 3. fıkrası uyarınca tesis edilen …-TL tutarındaki idari para cezasına yönelik kısmının yukarıda yer verilen GEREKÇE İLE ONANMASINA,
b) Davacının aracının 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek-2. maddesinin 3. fıkrası uyarınca trafikten altmış gün süreyle men edilmesine ilişkin kısmının ise BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 12/10/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.