T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/2878
Karar No : 2023/4250
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:…sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacıya ait … plaka sayılı araç ile öğrenci servis taşımacılığı yapılırken ''umum servis aracı güzergah izin belgesi'' olmadan trafiğe çıkıldığından bahisle söz konusu aracın trafikten men edilmesi ve 2.532,00-TL tutarında idari para cezası uygulanmasına ilişkin …tarih ve …sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:…sayılı kararda; 23.09.2016 tarihinde yapılan denetimde davacıya ait araçla ticari amaçlı taşımacılık yapıldığı ve bu hususun aynı tarihte düzenlenen tutanak ile de sabit olduğu, davacının dava dosyasına denetimden önce tanzim olunmuş bir izin sunmadığı, denetimden sonra aynı gün belediyeye başvurarak bu iznin alındığı, işlem tarihi itibariyle belediyeden temin edilmesi gereken iznin bulunmadığının açık olduğu, tesis olunan dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi'nce; olayda, 23.09.2016 tarihinde emniyet yetkilileri tarafından yapılan denetimde …plakalı araç ile belediye sınırları içinde izinsiz yolcu taşımacılığı yapıldığından bahisle aracın geçici olarak trafikten men edildiği ve para cezası uygulandığı ancak söz konusu araç Adana Büyükşehir Belediyesi Özel Servis Araçları Yönetmeliğine uygun şekilde "S" plakalı olduğundan bu hali ile Kanunun Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında ilgili belediyeden izin ve ruhsat almaksızın faaliyette bulunduğundan bahisle tesis edilen işlemde hukuka uyarlık görülmediği; diğer yandan, Adana Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde çalışan özel servis araçlarına ilişkin kuralların ilgili Adana Büyükşehir Belediyesi Özel Servis Araçları Yönetmeliğinde düzenlendiği, anılan Yönetmeliğe aykırı davranılması halinde Yönetmelikte belirlenen yaptırımların uygulanmasının da mümkün olduğu gerekçesiyle davacının istinaf isteminin kabulüne ve İdare Mahkemesi kararı kaldırılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, büyükşehir sınırları içerisinde servis taşımacılığının tahditli S plakalı araçlarla yapıldığı, olayda izinsiz taşımacılık yapıldığının tespit edildiği, tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyize konu kararın kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü.
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
23/09/2016 tarihinde … Bulvarı üzerinde yapılan trafik denetiminde, davacıya ait ve …nın sevk ve idaresindeki …plakalı aracın kontrol amaçlı durdurulduğu, ticari amaçlı yolcu taşımacılığı yapmasına ilişkin herhangi bir izin belgesi bulunmadığı görülerek sürücü hakkında 2.532,00-TL tutarında idari para cezası, davacıya ait aracın ise 60 gün süreyle trafikten men edilmesine ilişkin işlemlerin tesis edilmesi üzerine temyizen incelenmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması" başlıklı Ek 2. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde; araçlarını motorlu araç tescil ve trafik belgesinde gösterilen maksadın dışında kullananlar ile sürülmesine izin veren araç sahiplerinin 14.400.000 lira para cezası ile cezalandırılacağı, ayrıca, aracın on beş gün süre ile trafikten men edileceği, ilgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın, belediye sınırları dahilinde ticari amaçlı yolcu taşıyan kişiye, araç sahibine, bağlı bulunduğu durak, işyeri ve işletmelerin sorumlularına birinci fıkrada gösterilen idari para cezasının üç kat olarak, fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde tekerrürü halinde ise beş kat olarak uygulanacağı, ayrıca, aracın her defasında altmış gün süre ile trafikten men edileceği hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davalarının, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra, ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddenin 3/c bendinde dilekçenin ehliyet yönünden de inceleneceği, 15. maddenin 1/b bendinde ise, bu hususta kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu kararın davacının aracının 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek-2. maddesinin 3. fıkrası uyarınca trafikten altmış gün süreyle men edilmesine ilişkin işlem yönünden incelenmesi:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyize konu kararın dava dışı araç sürücüsü hakkında 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek-2. maddesinin 3. fıkrası uyarınca tesis edilen 2.532,00-TL tutarındaki idari para cezası yönünden incelenmesi:
İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte; her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasa koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak aramaktadır.
İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir.
İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idari işlemlerin, ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği kabul edilmektedir.
Taraf ilişkisinin kurulması için gerekli olan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisinin varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin, hukuken korunması gereken bir menfaat bağının bulunması dava açma ehliyeti için gerekli sayılmaktadır.
Davaya konu olan idari para cezası araç sürücüsüne verilmiş olup, araç sahibi davacının kişisel, güncel ve meşru menfaatini ihlal etmediğinden ve davacı açısından hukuki bir sonuç doğurmadığından davanın, araç sürücüsü hakkında verilen idari para cezasına ilişkin kısmının ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekirken, anılan işlemin iptali yolunda verilen Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:… sayılı kararının;
a) Davacının aracının 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek-2. maddesinin 3. fıkrası uyarınca trafikten altmış gün süreyle men edilmesine ilişkin kısmının ONANMASINA,
b) Araç sürücüsü hakkında 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek-2. maddesinin 3. fıkrası uyarınca tesis edilen …-TL tutarındaki idari para cezasına yönelik kısmının ise BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 29/09/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.