T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/2978
Karar No : 2022/6745
DAVACI : … İnşaat Nakliye ve Özel Öğretim Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU :
05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin
1-7. maddesinin 7. fıkrasının,
2-17. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinde yer alan; "Direksiyon eğitim ve sınav aracı, eğitim ve sınav dışında ticari amaçla kullanılamaz" cümlesinin,
3-23. maddesinin 3. fıkrasında yer alan; "Üç ay önceki ayın primini ödemediği tespit edilen kurslara prim borçlarını ödeyene kadar yeni dönem açmalarına izin verilmez." cümlesinin,
4-43. maddesinin 2. ve 3. fıkralarının,
5-30. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi ile
6-Yönetmeliğin iptali istenen maddelerinin yürürlük maddesi olan 05/12/2015 tarihli Yönetmeliğin 33. maddesinin
7-Aynı Yönetmeliğe dayanılarak çıkarılan 02/04/2014 tarih ve 1360110 sayılı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Direksiyon Eğitimi Dersi Sınav Yönergesi'nin 06/01/2016 tarih ve 162085 sayılı makam oluru ile eklenen 11. maddesinin 8. fıkrası ile bu fıkra yönünden anılan Yönergenin yürürlük maddesi olan 13. maddesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yapılan direksiyon sınavında kursiyerin başarısız olması halinde kurs hakkında Valiliğin soruşturmasını müteakip dönem açmamak şeklinde yaptırım öngörüldüğü, bu yaptırımın haksız ve hukuka aykırı olduğu, zira; kursiyerin eğitim gördüğü kursta devamlı eğitimi ile meşgul olan usta öğretici tarafından ön sınava tabi tutulması ile asıl direksiyon sınavına tabi tutulmasının farklı olduğu, kaldı ki; başarısız olan kursiyere belge vermemek şeklinde bir uygulama söz konusuyken bu durumdan ötürü ayrıca kursa bir yaptırım uygulamasının söz konusu olduğu, 29/05/2013 tarihli Yönetmelik hükmünde, dava konusu düzenlemenin benzeri olan; “direksiyon eğitim aracı eğitim ve sınav dışında başka amaçla kullanılamaz” hükmünün Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun YD İtiraz No: 2014/978 sayılı kararı ile yürütmesinin durdurulduğu, ancak; davalı idarece yürütmesi durdurulan düzenleme ile aynı hukuki sonucu doğuracak düzenlemenin yapıldığı, Anayasa ve Kanunlara aykırı olarak Kanunda yer almayan düzenleme yapıldığı, sosyal güvenlik ile ilgili işlemlerin Kanun’a uygun şekilde yapılıp yapılmadığının ve sigorta primlerinin Yasaya uygun şekilde ödenip ödenmediğinin denetiminin gerek 506 gerekse 5510 sayılı Kanun uyarınca Sosyal Güvenlik Kurumunca yapılması gerektiği, hiçbir yasal düzenlemede sigorta pirim borcu olduğundan bahisle müteşebbisin teşebbüs hakkını engelleyen hükmün bulunmadığı, kaldı ki, prim borçları bakımından 2004 sayılı İcra İflas Kanunu uyarınca Sosyal Güvenlik Kurumu’nun alacağını tahsil hakkının bulunduğu, direksiyon sınavında görev alan kurum/sürücü kursu personelinin zaten çalıştığı kurumdan maaşını aldığı, sürücü kursu tarafından maaşı yatırılan ve SGK primleri ödenen personele sınav günü yapılan görevlendirme için de ayrıca ödeme yapılmasının öngörüldüğü, bu durumun sürücü kursları yönünden maddi bir külfet getirildiği, netice itibari ile kurum ile personel arasında İş Kanunu hükümleri çerçevesinde iş sözleşmesi imzalandığı, bu alanın Milli Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenemeyeceği, Yönetmeliğin ilgili hükmünün uygulanmasına ilişkin Yönerge’nin 11. maddesinin 8. fıkrası ve bu fıkranın yürürlük tarihinin düzenleyen 13. maddesinin de aynı gerekçelerle hukuka aykırı olduğu, 5580 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca kurs ücretlerinin tespiti hususunda yetkili kurumun sürücü kursu olduğu, ancak; Yönetmelikle yapılan değişiklik ile Vali ya da Vali Yardımcısı başkanlığında görevlendirilecek yedi kişilik komisyon tarafından kurs ücretlerinin belirleneceğinin hüküm altına alındığı, Yönetmeliğin 43. maddesinin 2. ve 3. fıkralarının Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve Türk Ticaret Kanunu’nu hükümlerine aykırı olduğu, örneğin 2016 yılı için Kocaeli Valiliği’nin M sınıfı sertifika programı için 730 TL ücret belirlerken Niğde Valiliği tarafından 561 TL olarak belirlendiği, bu aşırı farklılık nedeniyle kursların yasalar önünde eşitliğinin sağlanamayacağı, rekabet koşullarının haksız hale geleceği, ayrıca bu durumun hizmet kalitesi anlamında farklılık yaratacağı, düzenlemelerin hukuka aykırı olduğu ve iptali gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Düzenleme ile kursiyerlerin ve kursların can ve mal güvenliğinin güvence altına alınmasının amaçlandığı, gerek sürücü adayının gerekse sınav yapan sınav değerlendirme komisyonlarının gerekse her bir vatandaşın yaşam alanı olan akan trafiğin güvenliği açısından direksiyon sınavına girmeden önce sınava girecek adayın yeterli olup olmadığının tespiti, istenen sürede ve seviyede eğitim almalarının sağlanması açısından zaruri bir düzenleme olduğu, öte yandan; kursların da yetiştirdikleri kursiyerlerin yeterliliklerini asıl sınav öncesinde görerek eğitim aşamasında yetersiz kalan çalışmaları tespiti imkanı bulacağı, ayrıca kursiyerlerin yeterli özgüvene sahip olarak asıl direksiyon sınavına girecekleri, sürücü kurslarındaki araçların eğitim öğretim faaliyeti kapsamında ticari faaliyetlerde kullanıldığı, bunun dışında ticari faaliyet göstermelerine izin verilmesi halinde -örneğin kamyon veya tır ile yük taşımak, otobüs ile tur düzenlemek gibi- eğitim öğretim faaliyetlerinin ciddi şekilde aksayacağı, eğitim öğretim faaliyetinin tam yapılması halinde bu araçlarla başkaca ticari faaliyet yapılması için zaman kalmayacağı, ayrıca direksiyon eğitimi ve sınav araçlarının başkaca ticari faaliyetler amacıyla kullanılamayacağı yolunda getirilen düzenlemenin kursiyerlerin yaşayacağı muhtemel mağduriyetlerin de önlenmesini sağlayacağı, aksi durumda kursiyerlerin yeterince eğitim alamayacağı ve sınavların zamanında gerçekleştirilemeyeceğinin değerlendirildiği, Motorlu taşıt sürücü kurslarında görevli personelin sigorta priminin ödenmesinin yasal bir zorunluluk olduğu, Yönetmelik değişikliği ile yeni bir düzenleme getirilmediği, mevcut sosyal güvenlik mevzuatının uygulanmasını kontrol etmek, kurumlarda görevli personelin haklarının korunmasını sağlamak ve devlet alacaklarının zamanında tahsiline yardımcı olmak amacıyla düzenlemenin yapıldığı, dava konusu düzenlemenin tamamen kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda düzenlendiği, Milli Eğitim Bakanlığı’nın bu alacağı bizzat tahsil etme yoluna gitmesinin söz konusu olmadığı, mevzuat hükümlerini kontrol ederek oluşabilecek bir kamu zararının önüne geçilmesinin amaçlandığı, direksiyon eğitimi sınavında görev alan personele her gün için ayrı ayrı sınav ücreti ödenmesi gerektiği Sayıştay Başkanlığı denetimi neticesinde hazırlanan raporda yer aldığı, sınavlarda görevli usta öğreticilerin direksiyon eğitimleri dışında hafta sonları görev aldığından söz konusu görev için ayrı ücret ödenmesi gerektiğinin düşünüldüğü, ayrıca; 4857 sayılı İş Kanunu hükümleri çerçevesinde eğitim personelinin haftada 40 saat derse girebildiği, Kanun’un 41. maddesi gereği haftalık 45 saati geçen çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmesi gerektiği ve bir gün dinlenme hakkının bulunduğuna ilişkin hükümler karşısında sürücü kurslarında görev yapan direksiyon eğitimi usta öğreticilerine hafta sonlarındaki bu görevleri gereğince ekstra ücret ödemesinin yapıldığı, Yönerge’nin de dayanağı düzenleyici işlemle uyumlu ve aynı doğrultuda hükümler içerdiği, idarelerin yetki alanında bulunan düzenleyici işlemlerin yürürlük tarihinin belirlenmesi hususunda idarenin takdir hakkının bulunduğu, 5580 sayılı Kanun’un 13. maddesinde öğrenim ücreti ve diğer ücretlerin kurumlarca tespit edilerek her yıl Ocak ayından itibaren en geç mayıs ayında ilan edileceğinin düzenlendiği, anılan Kanun’da oldukça açık bir şekilde ücretlerin hangi esaslara göre tespit, tayin, ilan ve tahsil edileceğin Yönetmelikle belirleneceğinin hüküm altına alındığı, bu hükme dayanılarak da Yönetmelikte ücretlerin belirlenmesine ilişkin çerçevenin çizildiği, komisyonun ders saat ücretlerini değil ders saat ücretlerinin asgari sınırını belirlediği, burada kurumların asgari sınırın altında kalmamak kaydıyla ders saat ücretlerini belirlemede özgür olduğu, hükmün haksız rekabetin oluşmasına neden olmanın aksine haksız rekabeti önleyici mahiyette olduğu, çünkü herhangi bir alt sınır belirlenmediğinde kurumların daha fazla kursiyer çekmek amacıyla kurs ücretlerini düşüreceği buna karşılık da maliyetlerini azaltma yolunu tercih edebileceği, kurumlarının maliyetlerini azaltma yoluna giderken de kursiyerlere verilecek eğitimin kalitesinin düşürülmesi ihtimalinin oluşabileceği, düzenlemelerin hukuka uygun olduğu, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın kısmen reddi ile kısmen düzenleyici işlemlerin iptali kısmen karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : 5/12/2015 günlü, 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin 7. maddesinin 7. fıkrasının, 17. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinde yer alan; "Direksiyon eğitim ve sınav aracı, eğitim ve sınav dışında ticari amaçla kullanılamaz" cümlesinin, 23. maddesinin 3. fıkrasında yer alan; "Üç ay önceki ayın primini ödemediği tespit edilen kurslara prim borçlarını ödeyene kadar yeni dönem açmalarına izin verilmez." cümlesinin, 43. maddesinin 2. ve 3. fıkralarının, 30. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi ile Yönetmeliğin iptali istenen maddelerinin yürürlük maddesi olan 05/12/2015 günlü Yönetmeliğin 33. maddesinin ve yine aynı Yönetmeliğe dayanılarak çıkarılan 02/04/2014 günlü, 1360110 sayılı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Direksiyon Eğitimi Dersi Sınav Yönergesi'nin 06/01/2016 günlü, 162085 sayılı makam oluru ile eklenen 11. maddesinin 8. fıkrası ile bu fıkra yönünden anılan Yönergenin yürürlük maddesi olan 13. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
05/12/2015 günlü, 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin 7. maddesinin 7. Fıkrası 19.10.2017 tarih ve 30215 sayılı, 17. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi 1.7.2018 tarih ve 30465 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan yönetmelik değişikliğiyle eklenen cümleyle "(Ek cümle:RG-1/7/2018-30465) Ancak, Karayolları Trafik Kanununun 42 nci maddesine göre kendi kurumları bünyesinde motorlu taşıt sürücü kursu açılması konusunda yetkilendirilen Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı tarafından açılan sürücü kurslarında, eğitimin yapılacağı ildeki özel motorlu taşıt sürücüleri kurslarına ait eğitim personeli ile direksiyon eğitim ve sınav araçları kursta bu araçlarla eğitim yapılmadığı sürelerde kursun bağlı bulunduğu il/ilçe millî eğitim müdürlüğünden izin alınarak kullanılabilir." hükmü getirilmiş olup davacının dava açmaktaki amacı gerçekleştirilmiş olduğundan, 23. maddesinin 3. Fıkrası 22.4.2017 tarih ve 30046 sayılı ve 19.10.2017 tarih ve 30215 sayılı, 43. maddesinin 2. ve 3. Fıkraları 7.3.2017 tarih ve 30000 sayılı ve 19.10.2017 tarih ve 30215 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanan yönetmelik değişiklikleriyle değiştirildiğinden; Yönetmeliğin iptali istenilen maddelerinin yürürlük maddesi olan 05/12/2015 günlü Yönetmeliğin 33. maddesinin ise, anılan maddeler değiştirildiğinden yürürlük maddesinin de uygulama imkanı kalmadığından; 02/04/2014 günlü, 1360110 sayılı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Direksiyon Eğitimi Dersi Sınav Yönergesi ise davalı Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 29.10.2017 tarih ve 17915267 sayılı Makam Oluru ile yürürlüğe giren Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Derslerini İnceleme ve Kontrol İle Direksiyon Eğitimi Dersi Sınav Yönergesinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Yönerge ile yürürlükten kaldırıldığından; bu madde ve ibareler yönünden dava konusuz kalmıştır.
Dava konusu Yönetmeliğin 20. maddesiyle değişik ana yönetmeliğin 30. maddesinin 1(b) bendinin incelenmesi;
Yönetmeliğin 30. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; "Direksiyon eğitimi dersi sınavı için ilçede o dönemde birden fazla günde sınav yapılması halinde her gün için sınav yürütme komisyonu, direksiyon eğitimi dersi sınavı uygulama ve değerlendirme komisyonu ile diğer sınav personeli görevlendirilir ve her gün için görevlilere ayrı ücret ödenir." hükmüne yer verilmiştir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Sürücü adaylarının sınavları ile sürücü belgelerinin verilmesi esasları" başlıklı 42. maddesinin 4. fıkrasında, teorik ve uygulamalı sınavlar için sürücü adaylarından alınacak sınav ücreti ile sınavlara ilişkin iş ve işlemlerde görev alanlara ödenecek ücretlerin her yıl Millî Eğitim Bakanlığınca belirleneceği düzenlemesine yer verilmiştir.
Buna göre, anılan Kanun maddesi ile Millî Eğitim Bakanlığı'na bu hususta düzenleme yapma yetkisi verildiği açık olup, Kanunun verdiği yetki çerçevesinde, teorik ve uygulamalı sınavlarda görev alan direksiyon eğitimi dersi sınavı için sınav yürütme komisyonu, direksiyon eğitimi dersi sınavı uygulama ve değerlendirme komisyonu ile diğer sınav personeline ücret ödenmesinde ve ödenecek ücretlerin davalı idarece çıkarılan Yönetmelik ile belirlenmesinde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın 05/12/2015 günlü, 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin 7. maddesinin 7. fıkrasının, 17. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinde yer alan; "Direksiyon eğitim ve sınav aracı, eğitim ve sınav dışında ticari amaçla kullanılamaz" cümlesinin, 23. maddesinin 3. fıkrasında yer alan; "Üç ay önceki ayın primini ödemediği tespit edilen kurslara prim borçlarını ödeyene kadar yeni dönem açmalarına izin verilmez." cümlesinin, 43. maddesinin 2. ve 3. fıkraları, ile Yönetmeliğin iptali istenen maddelerinin yürürlük maddesi olan 05/12/2015 günlü Yönetmeliğin 33. maddesinin ve yine aynı Yönetmeliğe dayanılarak çıkarılan 02/04/2014 günlü, 1360110 sayılı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Direksiyon Eğitimi Dersi Sınav Yönergesi'nin 06/01/2016 günlü, 162085 sayılı makam oluru ile eklenen 11. maddesinin 8. fıkrası ile bu fıkra yönünden anılan Yönergenin yürürlük maddesi olan 13. Maddesinin iptali istemine ilişkin kısımları hakkında karar verilmesine yer olmadığına, anılan yönetmeliğin 30. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendine yönelik kısmının ise reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 42. maddesinin 3. fıkrası ile 123. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, davalı idarece dava konusu düzenlemeler yapılırken İçişleri Bakanlığının uygun görüşünün aranmasının yasal bir zorunluluk olduğu görülmektedir.
Bu çerçevede, Dairemizin 24/06/2022 tarih ve E:2019/2978 sayılı Ara Kararı ile, 05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin dava konusu düzenlemeleri yönünden düzenleme yapılırken, İçişleri Bakanlığının uygun görüşünün alınıp alınmadığı hususunun sorulmasına, alındı ise, buna ilişkin bilgi ve belgenin onaylı okunaklı bir nüshasının gönderilmesinin istenilmesine karar verilmiş olup; Ara Kararı gereği davalı idarece dosyaya sunulan bilgi belgelerden, kanunen alınması zorunlu olan görüşün alındığı anlaşılarak dava konusu düzenlemelerin esasına yönelik inceleme yapılmasına karar verilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 42. maddesinde, sürücülerin eğitimleri ve sınavları, eğitimlerin ve sınavların süresi, içeriği ve yapılacağı yerlerin özellikleri, sınav yapıcıların nitelikleri ve eğitimi ile diğer usul ve esaslar İçişleri Bakanlığının uygun görüşü alınarak Millî Eğitim Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği; 123. maddesinin; 1. fıkrasında, motorlu taşıt sürücüsü yetiştirmek, yetişmiş olanlara sınav sonucu sertifika vermek, trafik ile ilgili öğretim ve eğitim yaptırmak üzere kamu kurumları ile diğer hakiki ve hükmi şahıslara Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığınca ilgili mevzuatına göre sürücü kursları açma izni verileceği, 2. fıkrasında; sürücü kurslarının sürücü belgesi cinslerine göre sınıflandırılması, hangi sınıf kursun kimler tarafından açılabileceği, öğretim ve eğitim konuları ile metodu, kurs süreleri, kurslar için eğitim ve öğretimde kullanılacak bina, araç, gereç ve teçhizatın nitelik ve niceliği, teminat miktarları, sertifika sınavlarının esas ve usulleri, sertifika aranmayacak sürücü belgesi sınıfları ve bunların sınavları İçişleri Bakanlığının uygun görüşü üzerine Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığınca çıkartılan yönetmelikle belirleneceği hükmü yer almaktadır.
5580 sayılı Özel öğretim Kurumları Kanunu'nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişiler tarafından açılacak özel öğretim kurumlarına kurum açma izni verilmesi, kurumun nakli, devri, personel çalıştırılması, kurumlara yapılacak mali destek ve bu kurumların eğitim-öğretim, yönetim, denetim ve gözetimi ile yabancılar tarafından açılmış bulunan özel öğretim kurumlarının; eğitim-öğretim, yönetim, denetim, gözetim ve personel çalıştırılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Bu Kanun, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişilerce açılan özel öğretim kurumları ile yabancılar tarafından açılmış bulunan özel öğretim kurumlarını kapsar." kuralı yer almakta olup; "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinin (b) bendinde; kurum; "okul öncesi eğitim, ilköğretim, ortaöğretim, özel eğitim okulları ile çeşitli kursları, özel öğretim kurslarını, uzaktan öğretim yapan kuruluşları, (...) motorlu taşıt sürücüleri kursları, hizmet içi eğitim merkezleri, (...) özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri, sosyal etkinlik merkezleri, mesleki eğitim merkezleri ile benzeri özel öğretim kurumları"; aynı maddenin (i) bendinde; motorlu taşıt sürücüleri kursu; "Motorlu taşıt sürücüsü yetiştirerek sınav sonucu sertifika veren ve trafikle ilgili eğitim-öğretim yaptıran özel öğretim kurumları" olarak tanımlanmıştır.
10/07/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Milli Eğitim Bakanlığı" başlıklı onuncu bölümünde düzenlenen; "Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü" başlıklı 310. maddesinde, 08/02/2007 tarihli ve 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunuyla Bakanlığa verilen görevleri yerine getirmek, Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
29/05/2013 tarih ve 28661 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt sürücüleri Kursu Yönetmeliği'nin "Sertifika sınıflarının eğitim süreleri" başlıklı 7. maddesinin 7. fıkrasının dava tarihi itibariyle yürürlükte olan halinde; "(Değişik madde: 05.12.2015 - 29553 s. R.G. Yön./3. md.) Direksiyon usta öğreticisi tarafından, sınava gireceği düzeye ulaştığına karar verilen kursiyerler kurs tarafından direksiyon eğitimi dersi ön sınavına alınırlar. Ön sınavda başarılı görülerek il/ilçe millî eğitim müdürlüklerince yapılacak direksiyon eğitimi dersi sınavına girmesi uygun görülen kursiyerler için kurs tarafından Özel MTSK Modülü üzerinden onay verilir. Bu sınavların sonuçları Genel Müdürlükçe değerlendirilir. Genel Müdürlükçe yapılan değerlendirmede kursa kayıtlı kursiyerlerine akan trafikte güvenli araç kullanacak seviyede eğitim vermeden, sınava girebilmeleri için Özel MTSK Modülü üzerinden onay veren kurslar hakkında valilikçe soruşturma başlatılır. Soruşturma sonunda düzenlenen raporda yeterli eğitim verilmediği tespit edilmesi hâlinde tespit edildiği ayı takip eden aydan itibaren kursa bir dönem kursiyer kaydı yapılmasına izin verilmez.” hükmü; "Direksiyon eğitim ve sınav araçları" başlıklı 17. maddesinin 2. fıkrasında; " Direksiyon eğitim ve sınav araçlarının “M”, “A1”, “A2”, “A”, “B1” ve “F” sertifika sınıfı dışında çift fren ve çift debriyaj sistemli olduğunun Motorlu Araç Tescil Belgesine ve bilgisayar kayıtlarına “sürücü kursu aracı” olarak işlenmiş olması gerekir. Yapılan inceleme sonucunda bilgi ve belgeler arasında uygunluğun bulunması halinde eğitim öğretim etkinliğinde kullanılacak araca Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Direksiyon Eğitim Aracı İzin Formuna (EK-8) göre kullanım izni verilerek Özel MTSK Modülüne kaydı yapılır. Direksiyon eğitim ve sınav aracı, eğitim ve sınav dışında ticari amaçla kullanılamaz. (Ek 4. cümle: 01.07.2018 - 30465 s. R.G. Yön./6. md.) Ancak, Karayolları Trafik Kanununun 42 nci maddesine göre kendi kurumları bünyesinde motorlu taşıt sürücü kursu açılması konusunda yetkilendirilen Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı tarafından açılan sürücü kurslarında, eğitimin yapılacağı ildeki özel motorlu taşıt sürücüleri kurslarına ait eğitim personeli ile direksiyon eğitim ve sınav araçları kursta bu araçlarla eğitim yapılmadığı sürelerde kursun bağlı bulunduğu il/ilçe milli eğitim müdürlüğünden izin alınarak kullanılabilir." hükmü; "Çalışma planları" başlıklı 23. maddesinin 3. fıkrasının dava tarihi itibariyle yürürlükte olan halinde; "(Ek fıkra: 04.03.2014 - 28931 s. R.G. Yön./3. md.) Milli eğitim müdürlüğünce, teorik sınava gireceklerin listesi özel MTSK Modülü üzerinden onaylanmadan önce; kursta istihdam edilenlerin sosyal güvenliklerinin sağlandığına ilişkin aylık prim ve hizmet belgesinin Sosyal Güvenlik Kurumuna verilmiş olması gerekmektedir. Ayrıca bu kurumların Sosyal Güvenlik Kurumuna idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması veya borcu bulunmakla birlikte 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre tecil ve taksitlendirilmiş ya da özel kanunlara göre yapılandırılmış olup taksitlerinin düzenli ödenmiş olup olmadığı kontrol edilir. (Değişik cümle: 05.12.2015 - 29553 s. R.G. Yön./16. md.) Üç ay önceki ayın primini ödemediği tespit edilen kurslara prim borçlarını ödeyene kadar yeni dönem açmalarına izin verilmez." hükmü; "Direksiyon eğitimi dersi sınavı" başlıklı 30. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; " Direksiyon eğitimi dersi sınavı için ilçede o sınav döneminde birden fazla günde sınav yapılması halinde her gün için sınav yürütme komisyonu, direksiyon eğitimi dersi sınavı uygulama ve değerlendirme komisyonu ile diğer sınav personeli görevlendirilir ve her gün için görevlilere ayrı ücret ödenir." hükmü; "Kursiyer ve sınav ücretleri ile görev alanlara ödenecek ücretler" başlıklı 43. maddesinin 2. fıkrasında; "Kurslarca belirlenerek ilan edilecek ders saati ücretleri, kursun eğitim maliyeti ve kursiyerin girebileceği sınav ile sınavda kullanılacak araçların yakıt giderleri (...) de dikkate alınarak 7 kişiden oluşan komisyon tarafından eğitim maliyetlerine göre her yıl Kasım ayında bir sonraki yıl için belirlenen ders saati ücretlerinden az olamaz. Komisyon, vali veya görevlendireceği vali yardımcısının başkanlığında; il milli eğitim müdürü, ilçe milli eğitim müdürlerinden biri, il milli eğitim müdürlüğünde özel motorlu taşıt sürücüleri kurslarından sorumlu milli eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü, ilçe milli eğitim müdürlüğünde özel motorlu taşıt sürücüleri kurslarından sorumlu şube müdürlerinden biri, il ticaret odası başkanlığı temsilcisi ve sürücü kurslarına ait sivil toplum kuruluşu temsilcisinden oluşur. (Ek cümle: 07.03.2017 - 30000 s. R.G. Yön./25. md.) Komisyon tarafından tespit edilen ders saati ücretinden az olmamak üzere kurslar tarafından belirlenen ders saati ücreti Ocak ayı sonuna kadar Özel Öğretim Kurumları Modülüne girilir." hükmü; aynı maddenin 3. fıkrasının dava tarihi itibariyle yürürlükte olan halinde; "İkinci fıkradaki hükme aykırı hareket eden kurslara, aykırı davranışın tespit edildiği tarihten sonraki ilk dönemin açılışı için izin verilmez." hükmü; değişiklik Yönetmeliğinin ilgli hükümlerinin yürülük tarihini düzenleyen 33. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin;
a) 1, 2, 3, 4, 6 ncı maddeleri,
b) 7 nci maddesiyle değiştirilen 11 inci maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi,
c) 12 nci maddesiyle değiştirilen 17 nci maddenin ikinci fıkrası,
ç) 14 üncü maddesiyle değiştirilen 19 uncu maddenin dördüncü, beşinci ve altıncı fıkraları,
d) 18 inci maddesiyle değiştirilen 28 inci maddenin ikinci fıkrası,
e) 21 inci maddesiyle değiştirilen 31 inci maddenin birinci fıkrası,
f) 23, 24, 25, 26, 27 nci maddeleri,
g) 31 inci maddesi ile eklenen geçici 5, 6 ve 7 nci maddeleri,
1/1/2016 tarihinde, diğer hükümleri ise yayımı tarihinde yürürlüğe girer." hükmü yer almaktadır.
Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Direksiyon Eğitimi Dersi Sınav Yönergesi'nin 11. maddesinin 8. fıkrasında; "Direksiyon eğitimi dersi sınavı uygulama ve değerlendirme sınavlarında görev alan direksiyon eğitimi dersi usta öğreticilerine, Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği eki “Özel Öğretim Kurumlarında Görev Alan Eğitim Personeline Ait İş Sözleşmesi Formu” (EK-5) teki altıncı madde “Özel Şartlar” bölümünde yer verilerek her gün için kurs tarafından ilan edilen direksiyon eğitimi dersi ücretinin bir buçuk katından az olmamak üzere sınav ücreti sürücü kursu tarafından sınavda görev alan direksiyon usta öğreticisinin maaş aldığı banka hesabına direksiyon eğitimi dersi sınavından önce yatırılır.” kuralı yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 29/05/2013 tarih ve 28661 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin "Sertifika sınıflarının eğitim süreleri" başlıklı 7. maddesinin 7. fıkrası yönünden yapılan inceleme:
Dava devam ederken konusu edilen düzenlemede davalı idarece 19/10/2017 tarih ve 30215 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmeliğin 3. maddesiyle değişikliğe gidilerek; direksiyon usta öğreticisi tarafından, sınava girebilecek düzeye ulaştığına karar verilerek yazı ile beş iş günü içerisinde kurs müdürlüğüne bildirilen kursiyerlerin, il/ilçe milli eğitim müdürlüklerince yapılacak en geç ikinci direksiyon eğitimi dersi sınavına girebilmesi için kurs tarafından Özel MTSK Modülü üzerinden onay verileceği kuralı benimsenmiştir.
Her ne kadar; dava devam ederken düzenlemede değişiklik yapılmış ise de; anılan değişikliğin Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 21/09/2017 tarih ve Yd İtiraz No:2017/640 sayılı kararı gereği olduğu görüldüğünden işin esası yönelik inceleme yapılması gerekmektedir.
Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği'nin "Sınav hakkı ve kayıt yenileme" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasında da, direksiyon eğitimi dersi sınavına girip başarısız olan kursiyerlerin başarısız oldukları her sınavdan sonra kayıtlı oldukları kurstan, ilan edilen ders ücretini ödemek, en az iki saat direksiyon eğitimi dersi almaları şartıyla toplam üç dönem daha sınavlara girebilecekleri belirtilmiştir.
Anılan mevzuatta, direksiyon eğitimi dersi uygulama sınavının Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yapılacağı, Bakanlık tarafından sınava ilişkin usul ve esasların neler olduğunun düzenleyici işlemler ile açıklanacağı düzenlenmiş, dava konusu maddede mevzuat gereği Bakanlık tarafından gerçekleştirilecek bir sınav öncesinde motorlu taşıt sürücü kurslarına bir ön sınav zorunluluğu getirilmiş; kursiyerlerine akan trafikte güvenli araç kullanacak seviyede eğitim vermeden kursiyeri ön sınavda başarılı görerek sınava girmesine onay veren kursa yaptırım öngörülmüştür. Ancak mevzuatta öngörülen eğitimi vermeyen kurslar için yaptırım Yönetmeliğin 7. maddesinin 6. fıkrası gereği zaten uygulanabilecek olup, sürücü belgesi alabilecek yeterlikte olmayan adayların, sınav esnasında tespiti üzerine, adayın yetersiz olduğu kanaatine varıldığında başarısız sayılarak tekrar direksiyon eğitimi dersi alması direksiyon eğitimi sınavına girebilmek için zorunludur.
Ayrıca, MTSK Modülü üzerinden onay verilen adaylar hakkında Genel Müdürlükçe yapılacak değerlendirmede kurslara yaptırım uygulanmasının ön koşulu olarak yer verilen "kursa kayıtlı kursiyerlerine akan trafikte güvenli araç kullanacak seviyede eğitim vermeden" ifadesinin de uygulamada belirsizlik oluşturacağı tabiidir.
Bu nedenle, sınavı yapmakla yetkili ve görevli olan Bakanlığın, kurslara böyle bir yükümlülük getirmesinin, aykırılık halinde kursların yaptırım ile karşı karşıya kalması sonucunu doğuracağı dikkate alındığında, yukarıda değinildiği üzere uygulamada belirsizliğe yol açacak düzenlemede kamu yararı ve hizmet gerekleri yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla; 05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 29/05/2013 tarih ve 28661 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin "Sertifika sınıflarının eğitim süreleri" başlıklı 7. maddesinin 7. fıkrasının iptali gerekmektedir.
05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 29/05/2013 tarih ve 28661 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin "Direksiyon eğitim ve sınav araçları" başlıklı 17. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinde yer alan; "direksiyon eğitim ve sınav aracı, eğitim ve sınav dışında ticari amaçla kullanılamaz" cümlesi yönünden yapılan inceleme:
Davacı tarafından anılan Yönetmeliğin ilgili maddesi hakkında daha önce Danıştay Sekizinci Dairesi'nin E:2014/2183 sayılı dosyasına kayden açılan davada verilen yürütmenin durdurulması isteminin reddi yolundaki kararın itirazen incelenmesi üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun YD İtiraz No:2014/978 sayılı kararı ile dava konusu Yönetmelik maddesindeki hükmün yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği ve bu karar üzerine davalı idarece madde metninin yeniden düzenlendiği, yapılan yeni düzenlemenin yargı kararı ile yürütmesi durdurulan madde ile aynı anlamı taşıdığı ve söz konusu maddenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmekte olup; davalı idarece, sürücü kurslarındaki araçların ticari amaçla kullanılabilecek olmasının eğitim ve öğretim faaliyetlerini ciddi biçimde aksatacağı, kursiyerlerin ve kursların karşılaşacağı muhtemel mağduriyetlerin giderilmesinin amaçlandığı savunulmaktadır.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 29/01/2015 günlü, YD İtiraz No:2014/978 sayılı kararında 29/05/2013 günlü, 28661 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği'nin 17. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinin son cümlesinde yer alan; "Direksiyon Eğitim aracı eğitim ve sınav dışında başka amaçla kullanılamaz" cümlesi yönünden; "Özel motorlu taşıt sürücü kurslarının faaliyet alanının sadece direksiyon eğitimi olmaması nedeniyle, faaliyetleri ile ilgili bütün işlerinde direksiyon eğitim araçlarını kullanmaları doğal olup, bu araçların direksiyon eğitimi ve sınavı dışında kullanılamayacağının kabulü, diğer faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi amacıyla başka araçların alınması anlamına gelecek, bu da sürücü kurslarının maliyetlerini artırmaktan başka bir sonuç doğurmayacaktır. Diğer taraftan, bu araçların özel tertibatlı olması, bunların ticari faaliyetlerde kullanılmasına, hatta kurs sahiplerinin bu araçları özel amaçlarla da kullanmalarına engel bir durum olmayıp, aksi düşünce, bireylerin çalışma hayatını sınırlandırıcı nitelikte sonuç doğuracaktır. Ayrıca, kursiyerlerin yeterince eğitim almasının yapılacak etkili denetimle sağlanması gerekmekte olup, idarece denetim mekanizması yerine bu şekilde kısıtlamayla çözüme ulaşılmaya çalışması, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile bağdaşmamaktadır.
Öte yandan, Anayasa'nın 35. maddesinde; herkesin, mülkiyet hakkına sahip olduğu, bu hakkın, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği belirtilmiş olup, dava konusu düzenleme, bu hükme aykırı olarak, sürücü kurslarının mülkiyetinde bulunan direksiyon eğitim araçlarının kullanım amacına yönelik olarak kanun dışında bir düzenleyici işlem türü olan yönetmelikle sınırlandırma getirmesi yönüyle de hukuka aykırıdır.
Bu durumda, dava konusu Yönetmeliğin 17. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinin son cümlesinde yer alan "Direksiyon Eğitim aracı eğitim ve sınav dışında başka amaçla kullanılamaz" ibaresinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır." gerekçesiyle anılan düzenleme yönünden yürütmenin durdurulmasına karar verilmiştir.
Bu karar üzerine, davalı idarece söz konusu düzenlemede değişiklik yapılarak; dava konusu Yönetmeliğin 17. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinin son cümlesi, "Direksiyon eğitim aracı eğitim ve sınav dışında ticari amaçla kullanılamaz" şeklinde değiştirilmiştir.
Yapılan değişiklikle getirilen düzenlemenin yargı kararı ile yürütmesi durdurulan düzenleme ile paralel nitelikte olduğu sonucuna varıldığından, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun yukarıda alıntısına yer verilen 29/01/2015 günlü, YD İtiraz No:2014/978 sayılı kararındaki gerekçe dikkate alındığında, dava konusu Yönetmeliğin 17. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinin son cümlesinde yer alan " Direksiyon eğitim aracı eğitim ve sınav dışında ticari amaçla kullanılamaz." cümlesinde hukuki isabet görülmemiştir.
Bu itibarla; 05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 29/05/2013 tarih ve 28661 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin "Direksiyon eğitim ve sınav araçları" başlıklı 17. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinde yer alan; "direksiyon eğitim ve sınav aracı, eğitim ve sınav dışında ticari amaçla kullanılamaz" cümlesini iptali gerekmektedir.
05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 29/05/2013 tarih ve 28661 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin "Çalışma planları" başlıklı 23. maddesinin 3. fıkrasında yer alan; "üç ay önceki ayın primini ödemediği tespit edilen kurslara prim borçlarını ödeyene kadar yeni dönem açmalarına izin verilmez." cümlesi yönünden yapılan inceleme:
Dava devam ederken konusu edilen düzenlemede davalı idarece 22/04/2017 tarih ve 30046 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmeliğin 5. Maddesiyle değişikliğe gidilerek; kursta istihdam edilen personelin adı, soyadı ve T.C. kimlik numarası, görevi/unvanı, sözleşmede belirlenen çalışma tarihleri ve haftalık çalışma süresinin her eğitim dönemi milli eğitim müdürlüğünce il sosyal güvenlik birimine yazılı veya elektronik ortamda bildirileceği kuralı benimsenmiştir.
Her ne kadar; dava devam ederken dava konusu düzenlemede değişiklik yapılmış ise de; anılan düzenlemenin Danıştay Onbeşinci Dairesinin 16/03/2017 tarih ve E: 2016/4995 sayılı yürütmenin durdurulması kararı gereği olduğu görüldüğünden işin esası hakkında karar verilmesi gerekmektedir.
5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 2. maddesinde; motorlu taşıt sürücüleri kursları bu Kanun kapsamındaki kurumlar arasında sayılmıştır.
Anılan Kanunun "Özlük hakları ve sorumluluklar" başlıklı 9. maddesinin 4. fıkrasında; kurumlarda görev yapan yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticilerin, bu Kanun hükümleri saklı kalmak üzere sosyal güvenlik ve özlük hakları yönünden; 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ile 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine tâbi oldukları; 11. maddesinde ise kurumların ve bu kurumlarda görevli personelin, Bakanlığın denetimi ve gözetimi altında olduğu hüküm altına alınmıştır.
Ayrıca 20/03/2012 tarih ve 28239 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin "Özlük hakları" başlıklı 42. maddesinde de kurumlarda görev yapan eğitim personeli ile diğer personelin, Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, sosyal güvenlik ve özlük hakları yönünden, 31/05/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 4857 sayılı İş Kanununun hükümlerine tabi olduğu düzenlenmiştir.
2918 sayılı Kanunun 123. maddesi ve 5580 sayılı Kanununa dayanılarak hazırlanan ve 29/05/2013 tarih ve 28661 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) "Çalışma planları" başlıklı 23. maddesine 05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmeliğin 3. maddesiyle eklenen dava konusu 3. fıkrada;"Millî eğitim müdürlüğünce, teorik sınava gireceklerin listesi özel MTSK Modülü üzerinden onaylanmadan önce; kursta istihdam edilenlerin sosyal güvenliklerinin sağlandığına ilişkin aylık prim ve hizmet belgesinin Sosyal Güvenlik Kurumuna verilmiş olması gerekmektedir. Ayrıca bu kurumların Sosyal Güvenlik Kurumuna idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması veya borcu bulunmakla birlikte 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre tecil ve taksitlendirilmiş ya da özel kanunlara göre yapılandırılmış olup taksitlerinin düzenli ödenmiş olup olmadığı kontrol edilir. (Değişik cümle:RG-5/12/2015-29553) “Üç ay önceki ayın primini” ödemediği tespit edilen kurslara prim borçlarını ödeyene kadar yeni dönem açmalarına izin verilmez." düzenlemesi yer almaktadır.
Dava konusu düzenleme ile sosyal güvenlik mevzuatı gereği yapılması gereken işlemlere yer verilmiş ve bu gerekliliklerin yerine getirilmemesi halinde kurslar için idari yaptırım öngörülmüştür.
Yönetmeliğin dayanağı 2918 sayılı Kanuna bakıldığında, davalı idareye yönetmelik ile bu hususta düzenleme yapma yetkisi verilmemiş, bilakis 5580 sayılı Kanunda sosyal güvenlik yönünden kurum personelinin tabi olacağı mevzuata 506 sayılı Kanuna atıf yapılarak açıkça yer verilmiştir.
Motorlu taşıt sürücü kursları yönetici ve personelinin sosyal güvenlik mevzuatı gereği yapması gereken işlemler ve mevzuata aykırılık halinde karşılaşılacak yaptırımlar 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği, Aylık Prim ve Hizmet Belgesinin Sosyal Güvenlik Kurumuna Verilmesine ve Primlerin Ödenme Sürelerine Dair Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ ve sair mevzuatta ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
Bu durumda; yukarıda aktarılan Kanun hükümlerinde hangi konuların yönetmelik ile düzenlenebileceğinin sayma suretiyle belirlenmesi karşısında; davalı idarece açıkça kanuna atıf yapılan ve kendisine takdir hakkı tanınmayan kurumda çalışan yönetici ve personelin sosyal güvenliğine ilişkin işlemlerle ilgili düzenleme yapıldığı ve işlemlerin yerine getirilmemesi halinde yaptırım öngörüldüğü anlaşıldığından, idarece yetki verilmeyen bir konuda düzenleme yapıldığı, dava konusu düzenlemede ilgili Kanun maddelerine uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Ayrıca; davalı idarenin motorlu taşıt sürücü kurslarını denetim yetkisi bulunduğu muhakkak ise de kanun koyucu tarafından sosyal güvenliğe ilişkin yapılan özel düzenlemenin bertaraf edilmesi mümkün değildir. İdarece, yapılan denetimlerde kurumda, mevzuatta öngörüldüğü şekilde eksiklik tespit edildiğinde yine mevzuatta verilen yetki kapsamında yaptırım uygulanabileceği de açıktır.
Bu nedenle motorlu taşıt sürücü kurslarının yeni dönem açmalarını engelleyecek şekilde sosyal güvenlik mevzuatına uygunluğun aranmasına ilişkin yasal dayanağı bulunmayan dava konusu Yönetmelik maddesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Nitekim; benzer bir davada verilen Danıştay Onbeşinci Dairesi'nin 12/12/2017 tarih ve E:2016/930, K:2017/745 sayılı iptal kararı Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 19/02/2020 tarih ve E:2018/2656; K:2020/387 sayılı kararıyla onanmıştır.
05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 29/05/2013 tarih ve 28661 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin "Direksiyon eğitimi dersi sınavı" başlıklı 30. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi yönünden yapılan inceleme:
Anayasa'nın "Zorla çalıştırma yasağı" başlıklı 18. maddesinde,; "Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır. Şekil ve şartları kanunla düzenlenmek üzere hükümlülük veya tutukluluk süreleri içindeki çalıştırmalar; olağanüstü hallerde vatandaşlardan istenecek hizmetler; ülke ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı alanlarda öngörülen vatandaşlık ödevi niteliğindeki beden ve fikir çalışmaları, zorla çalıştırma sayılmaz." hükmü, "Ücrette adalet sağlanması" başlıklı 55. maddesinde, "Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır..." hükmü yer almaktadır.
Dava konusu düzenleme uyarınca, direksiyon eğitimi dersi sınavı için ilçede o sınav döneminde birden fazla günde sınav yapılması halinde her gün için sınav yürütme komisyonu, direksiyon eğitimi dersi sınavı uygulama ve değerlendirme komisyonu ile diğer sınav personeli görevlendirilecek olup; her gün için görevlilere ayrı ücret ödenecektir.
Dava konusu Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği'nin dayanağı olan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Sürücü adaylarının sınavları ile sürücü belgelerinin verilmesi esasları" başlıklı (Değişik: 12/07/2013-6495/18 md.) 42. maddesinin 4. fıkrasında, teorik ve uygulamalı sınavlar için sürücü adaylarından alınacak sınav ücreti ile sınavlara ilişkin iş ve işlemlerde görev alanlara ödenecek ücretlerin her yıl Millî Eğitim Bakanlığınca belirleneceği düzenlemesine yer verilmiştir.
Buna göre, anılan Kanun maddesi ile Millî Eğitim Bakanlığı'na bu hususta düzenleme yapma yetkisi verildiği açık olup, Kanunun verdiği yetki çerçevesinde, teorik ve uygulamalı sınavlarda görev alanlara ödenecek ücretlerin davalı idarece çıkarılan Yönetmelik ile belirlenmesinde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Öte yandan; 01/12/2006 tarih ve 2006/11350 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kabul edilen ve 16/12/2006 tarih ve 26378 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Karar'ın "Sınav görevi başlıklı 12. maddesinde; "(1) Her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ilgili mevzuatı gereğince yapılan bekleme, sorumluluk, dışarıdan bitirme, final, ortalama yükseltme, seviye tespiti, mesleki formasyon, adaylık eğitimi, beceri sınavı ve beceri/proje yarışması sınavlarında görevlendirilen öğretmenlere, (...) her bir sınav komisyon üyeliği ve her bir sınav gözcülüğü için 5 saat ek ders ücreti ödenir.
(2) Sınav komisyonu üyeliği ve sınav gözcülüğü görevleri kapsamında;
a) Bir öğretim yılında bir kişiye 12'den fazla sınav komisyon üyeliği ve 15'ten fazla sınav gözcülüğü görevleri,
b) Bir sınavda aynı kişiye hem sınav komisyon üyeliği hem de sınav gözcülüğü,
c) Yöneticiler, için ücret ödenmez.(...)" kuralı yer almaktadır.
Yukarıda yer alan açıklamalar ışığında; direksiyon eğitimi dersi sınavı için sınav yürütme komisyonu, direksiyon eğitimi dersi sınavı uygulama ve değerlendirme komisyonu ile diğer sınav personeline görevlendirildikleri her gün için ayrı ayrı ücret ödenmesine ilişkin düzenlemede üst norm hükümlerine ve hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Bu itibarla; 05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 29/05/2013 tarih ve 28661 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin "Direksiyon eğitimi dersi sınavı" başlıklı 30. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi yönünden davanın reddi gerekmektedir.
05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 29/05/2013 tarih ve 28661 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin "Kursiyer ve sınav ücretleri ile görev alanlara ödenecek ücretler" başlıklı 43. maddesinin 2. fıkrası yönünden yapılan inceleme;
2918 sayılı Kanunun 42. maddesinde, sürücü kurslarında teorik eğitimini tamamlayan sürücü adaylarının teorik sınavlarının yazılı ya da elektronik ortamda Millî Eğitim Bakanlığınca yapılacağı, uygulamalı sürücü eğitimini sürücü kurslarından alan ve teorik sınavda başarılı olanların Millî Eğitim Bakanlığınca yapılacak uygulamalı sürücü sınavına girmeye hak kazanacağı, bu sınavda da başarılı olanlara motorlu taşıt sürücüsü sertifikasının verileceği, sürücülerin eğitimleri ve sınavlarının, eğitimlerin ve sınavların süresinin, içeriği ve yapılacağı yerlerin özelliklerinin, sınav yapıcıların nitelikleri ve eğitimi ile diğer usul ve esasların İçişleri Bakanlığı'nın uygun görüşü alınarak Millî Eğitim Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği ve teorik ve uygulamalı sınavlar için sürücü adaylarından alınacak sınav ücreti ile sınavlara ilişkin iş ve işlemlerde görev alanlara ödenecek ücretler her yıl Millî Eğitim Bakanlığınca belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Dava konusu 05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 29. maddesi ile "Kursiyer Ücretleri" başlıklı 43. maddenin 2. fıkrası “ Kurslarca belirlenerek ilan edilecek ders saati ücretleri, kursun eğitim maliyeti ve kursiyerin girebileceği sınav ile sınavda kullanılacak araçların yakıt giderleri ve görevlendirilen usta öğreticinin sınav günündeki ücreti de dikkate alınarak 7 kişiden oluşan komisyon tarafından eğitim maliyetlerine göre her yıl Aralık ayında bir sonraki yıl için belirlenen ders saati ücretlerinden az olamaz. Komisyon, vali veya görevlendireceği vali yardımcısının başkanlığında; il milli eğitim müdürü, ilçe milli eğitim müdürlerinden biri, il milli eğitim müdürlüğünde özel motorlu taşıt sürücüleri kurslarından sorumlu milli eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü, ilçe milli eğitim müdürlüğünde özel motorlu taşıt sürücüleri kurslarından sorumlu şube müdürlerinden biri, il ticaret odası başkanlığı temsilcisi ve sürücü kurslarına ait sivil toplum kuruluşu temsilcisinden oluşur.” şeklinde değiştirilmiştir.
Karayolları Trafik Kanunu'nun 42. ve 123. maddesi gereğince sertifika sınavlarının esas ve usullerini, sınav yapıcıların nitelikleri, eğitimi ile diğer usul ve esaslarını ve teorik ve uygulamalı sınavlar için sürücü adaylarından alınacak sınav ücreti ile sınavlara ilişkin iş ve işlemlerde görev alanlara ödenecek ücretleri belirleme hususunda takdir yetkisini haiz idare tarafından dava konusu düzenleme ile kurslarca belirlenerek ilan edilecek ders saati ücretlerinin, sınavda kullanılacak araçlarda görevlendirilecek usta öğreticilerine ödenecek ücretler, kursun eğitim maliyeti, sınavda kullanılacak araçların yakıt giderleri dikkate alınarak belirlenmesi düzenlemiştir.
Söz konusu düzenleme ile mevzuat gereğince vermesi gereken eğitimleri veren özel motorlu taşıt sürücüleri kursları arasındaki haksız rekabetin de önlenmesinin ve kursiyerlerden alınacak ücretlerde belirliliğin sağlanılmasının amaçlandığı görülmektedir.
Bu durumda getirilen dava konusu düzenlemede kamu yararına, hizmet gereklerine ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Her ne kadar 29/05/2013 tarih ve 28661 sayılı asıl Yönetmeliğin 43. maddesinin 2. fıkrasının karar tarihi itibariyle güncel halinde "Kurslarca belirlenerek ilan edilecek ders saati ücretleri, kursun eğitim maliyeti ve kursiyerin girebileceği sınav ile sınavda kullanılacak araçların yakıt giderleri (Mülga ibare:RG-19/10/2017- 30215) (…) de dikkate alınarak 7 kişiden oluşan komisyon tarafından eğitim maliyetlerine göre her yıl (Değişik ibare:RG-7/3/2017-30000) Kasım ayında bir sonraki yıl için belirlenen ders saati ücretlerinden az olamaz. Komisyon, vali veya görevlendireceği vali yardımcısının başkanlığında; il milli eğitim müdürü, ilçe milli eğitim müdürlerinden biri, il milli eğitim müdürlüğünde özel motorlu taşıt sürücüleri kurslarından sorumlu milli eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü, ilçe milli eğitim müdürlüğünde özel motorlu taşıt sürücüleri kurslarından sorumlu şube müdürlerinden biri, il ticaret odası başkanlığı temsilcisi ve sürücü kurslarına ait sivil toplum kuruluşu temsilcisinden oluşur. (Ek cümle:RG-7/3/2017-30000) Komisyon tarafından tespit edilen ders saati ücretinden az olmamak üzere kurslar tarafından belirlenen ders saati ücreti Ocak ayı sonuna kadar Özel Öğretim Kurumları Modülüne girilir." şeklinde değişiklik yapılmış ise de dava konusu düzenlemeye benzer bir düzenleme getirildiği görüldüğünden dava konusu madde yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekmektedir.
Nitekim; Dairemizin 31/03/2022 tarih ve E:2020/6157; K:2022/2267 sayılı kararı da benzer yöndedir.
05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 29/05/2013 tarih ve 28661 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin "Kursiyer ve sınav ücretleri ile görev alanlara ödenecek ücretler" başlıklı 43. maddesinin 3. fıkrası yönünden yapılan inceleme;
Dava tarihi itibariyle Yönetmeliğinin "Kursiyer ve sınav ücretleri ile görev alanlara ödenecek ücretler" başlıklı 43. maddesinin 3. fıkrasında, ikinci fıkradaki hükme aykırı hareket eden kurslara, aykırı davranışın tespit edildiği tarihten sonraki ilk dönemin açılışı için izin verilmeyeceği kuralı yer almakta iken; dava devam ederken 22/04/2017 ve 30046 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 9. maddesiyle anılan düzenleme yürürlükten kaldırılmış olup; aynı Yönetmeliğinin 25. maddesiyle maddeye 4. fıkra eklenmek suretiyle, ikinci fıkradaki hükme aykırı hareket eden kurslara, Kanunun 7 nci maddesi çerçevesinde işlem yapılacağı kuralı benimsenmiştir.
Bu itibarla; dava tarihi itibariyle yürürlükte olan halinden farklı düzenleme içeren dava konusu "Kursiyer ve sınav ücretleri ile görev alanlara ödenecek ücretler" başlıklı 43. maddesinin 3. fıkrası yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmektedir.
05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin ilgili hükümlerinin yürülük tarihini düzenleyen 33. madde yönünden yapılan inceleme:
İdareler, normlar hiyerarşisine aykırı olmayacak şekilde, hizmet etkinliğinin sağlanması için gerekli önlemleri alma, bu kapsamda mevzuat değişikliği yapma hususunda takdir yetkisine sahiptirler. Kamu hizmetlerinin hangi koşullar altında ve nasıl yürütüleceğini önceden saptamak her zaman mümkün olmadığı için, gelişen durumlara ayak uydurmak ve ortaya çıkan ihtiyaçları karşılayabilmek amacıyla düzenleyici işlemler üzerinde gerekli değişiklikleri yapma hususunda idarelerin takdir yetkisi bulunduğu hususunda kuşku bulunmamaktadır.
İdareye tanınan bu takdir yetkisinin, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmeyeceği izahtan varestedir. Takdir yetkisinin yargısal denetimi, bu yetkinin hukuka, eşitlik ilkesine ve kamu yararına uygun olup olmadığı ile sınırlıdır.
Davalı idarece sunulan kamu hizmetinin ifasına yönelik olarak; yapılan düzenlemelerin uygulanması bağlamında, zaman bakımından belirleme yapılması idarenin takdir yetkisi kapsamındadır.
Bir başka ifadeyle; düzeleme alanına göre; gerek hizmetin niteliği, gerekse düzenleme yapılan alanda gelişen koşullar, oluşan ihtiyaçlar ve bu ihtiyaçların aciliyeti ile kamu hizmetinin sunumuna yönelik belirlenen politika gibi hususlar dikkate alınarak, düzenleyici işlemlerin zaman bakımından icrailiği ancak idarenin takdirinde olup; idarelerce yapılan düzenleyici işlemlerin ne zaman yürürlüğe gireceği konusunda idarelerin yargı kararı ile zorlanmayacağı açıktır.
Bu itibarla; davanın bu kısmı yönünden reddi gerekmektedir.
02/04/2014 tarih ve 1360110 sayılı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Direksiyon Eğitimi Dersi Sınav Yönergesi'nin 06/01/2016 tarih ve 162085 sayılı makam oluru ile eklenen 11. maddesinin 8. fıkrası ile bu fıkranın yürürlük maddesi olan 13. maddesi yönünden yapılan inceleme:
Davaya konu edilen 02/04/2014 tarihli ve 16915068/10.04/1360110 sayılı Makam Oluru ile yürürlüğe giren Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Direksiyon Eğitim Dersi Sınav Yönergesi'nin davalı Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 29/10/2017 tarih ve 17915267 sayılı Makam Oluru ile yürürlüğe giren Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Derslerini İnceleme ve Kontrol İle Direksiyon Eğitimi Dersi Sınav Yönergesinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Yönerge ile yürürlükten kaldırıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda; dava açıldıktan sonra dava konusu düzenlemenin yürürlükten kaldırılması nedeniyle davanın konusuz kaldığı görüldüğünden, davanın esası hakkında karar verilmesine yer bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
05/12/2015 tarih ve 29553 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 29/05/2013 tarih ve 28661 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin,
1. 7. maddesinin 7. fıkrasının, 17. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinde yer alan; "Direksiyon eğitim ve sınav aracı, eğitim ve sınav dışında ticari amaçla kullanılamaz" cümlesinin, 23. maddesinin 3. fıkrasında yer alan; "Üç ay önceki ayın primini ödemediği tespit edilen kurslara prim borçlarını ödeyene kadar yeni dönem açmalarına izin verilmez." cümlesinin İPTALİNE,
2. 43. maddesinin 2. fıkrası, 30. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi ile Yönetmeliğin iptali istenen maddelerinin yürürlük maddesi olan 05/12/2015 tarihli Yönetmeliğin 33. Maddesi yönünden DAVANIN REDDİNE,
3. 43. maddesinin 3. fıkrası ve 02/04/2014 tarih ve 1360110 sayılı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Direksiyon Eğitimi Dersi Sınav Yönergesi'nin 06/01/2016 tarih ve 162085 sayılı makam oluru ile eklenen 11. maddesinin 8. fıkrası ile bu fıkranın yürürlük maddesi olan 13. maddesi yönünden KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
4. Dava kısmen iptal, kısmen ret, kısmen karar verilmesine yer olmadığına şeklinde sonuçlandığından; ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin haklılık oranlarına göre 1/3'ü oranında olan … TL'sinin davacı üzerinde bırakılmasına; kalan 2/3 'ü oranında olan … TL'sinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde taraflara iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
22/11/2022 tarihinde oybirliği ile karar verildi.