T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/2999
Karar No : 2023/5059
DAVACI : …
DAVALILAR : 1- … Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
2- … Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
3- … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
4- … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU :
25/10/2017 tarih ve 30221 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin;
4. madddesinin 1. fıkrasının (b)-(f)-(ı)-(i)-(l)-(m)-(o) bentlerinin,
5. maddesinin 2. fıkrasının (g) bendinin ve 4. fıkrasının,
8. maddesinin 3. fıkrasının ve 4. fıkrasının dördüncü cümlesinde yer alan "Bu şekildeki taşımaya mülki idare amirlerinin onayı ile izin verilebilir." ifadesinin,
9. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin ve (c) bendinde yer alan "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" cümlesinin, (e) ve (f) bentlerinin ve 9. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Dava konusu Yönetmeliğin 4. madddesinin 1. fıkrasının (b) bendi yönünden; aynı fıkranın (ğ) bendinde, okul servis araçlarının öğrenci ve çocukları taşıma hizmetlerini aksatmamak kaydıyla personel taşımacılığı da yapabileceği ancak bu durumda okul servis araçlarına ait ışıklı işaretlerin kullanılamayacağının düzenlendiği, servis şoförlerinin personel taşırken her kapı açılmasında dur lambasının yanacağı ve bu durumun diğer sürücüleri yanıltacağı, Yönetmeliğin ''Taşımacının şartları ve yükümlülükleri'' başlıklı 5. maddesinin 2. fıkrasının (g) bendi yönünden; bu düzenleme ile velilerin sadece çocuklarının taşındığı saatlerde değil 7 gün 24 saat diledikleri her an araca ait bilgilere ulaşabileceği, araçlarla personel de taşınabileceğinden teknik altyapısı oluşturulmadan getirilen düzenlemenin hukuka aykırılık teşkil ettiği, 4. fıkrası yönünden; şehiriçi yolcu taşımacılığı için belediyeden tahditli plaka alınması gerektiği, Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 24. maddesinde ise tahditli plakaların yetki belgesi eki taşıt kartına kaydedilemeyeceğinin düzenlendiği, belediye sınırları dışına yolcu taşınması halinde Karayolu Taşıma Kanunu hükümleri uyarınca yetki belgesi bulunmadığından Bakanlık görevlilerince müeyyide uygulanacağı, bu nedenle uygulanması mümkün olmayan dava konusu düzenlemenin iptali gerektiği, Yönetmeliğin 8. maddesinin 3. fıkrası yönünden; yolcu taşımacılığının genellikle tüzel kişilik olan şirketlerce yapıldığı, ortak girişimi zorlaştırıcı düzenlemenin gerekçesinin anlaşılamadığı ve Anayasa'nın 173. maddesinde yer alan ''Devlet, esnaf ve sanatkarı koruyucu ve destekleyici tedbirleri alır.'' hükmüne aykırılık teşkil ettiği, 4. fıkrasının dördüncü cümlesi yönünden; okulun oluşturacağı komisyon marifetiyle taşımacılığı yapacak gerçek veya tüzel kişinin belirlenmesinin uygulamada keyfiliği önleyeceği, Yönetmeliğin 9. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi yönünden; Anayasa'nın 76. maddesi uyarınca milletvekili seçilme yaşının 18 olduğu, 26 yaşından küçük şoförlerin daha fazla trafik kazası yaptığına dair herhangi bir bilimsel veri bulunmadığı, tamamen faraziyelere dayanılarak getirilen keyfi bir sınırlama olduğu, ayrıca 65 yaş üstü sağlıklı kişilerin Yönetmeliğin ilgili maddeleri uyarınca sağlık raporu alarak şoförlük yapabilecekleri, (e) ve (f) bentleri yönünden ise; anılan belgelerin şehirlerarası veya uluslararası yolcu taşımacılığı için zorunlu tutulan belgeler olduğu ve belgenin alınması için verilen eğitimin içeriğinde şehiriçi veya okul servis taşımacılığına dair herhangi bir ders bulunmadığı, farazi ve ne amaçla getirildiği anlaşılamayan bir belge olduğu, Yönetmeliğin 9. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi yönünden ise, eğitim ve yaş şartından ziyade işini severek yapan annelik veya ablalık duygusu taşıyan kişilerin rehber personel olması gerektiği ileri sürülerek dava konusu düzenlemelerin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.
DAVALI İDARELERİN SAVUNMALARI :
… BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI : Dava konusu Yönetmeliğin 4. maddesinin birinci fıkrasının (b)-(f)-(ı)-(i)-(l)-(m)-(o) bentlerinin iptali için öne sürülen gerekçeler incelendiğinde daha çok ticari ve ekonomik kaygıların öne çıktığının görüldüğü, araçlarda yapılacak kısmi tadilatlarla Yönetmelikte istenilen hususların yerine getirilebileceği, getirilen yükümlülüklerin çocukların can güvenliğine yönelik zorunluluk olarak ortaya çıktığı ve hiçbir maliyetin geleceğimiz olan çocuklarımızın yaşam hakkı ve güvenliğinden önemli olamayacağı, Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan “dur” işareti levhasının yakılıp söndürülmesi tertibatının fren lambaları ile ayrı olacağı şartıyla ilgili davacının varsayım üzerinden hareketle kapı otomatiği ile birlikte çalışacak şekilde yaptırmasına ilişkin çıkarımlarda bulunmasının ve Yönetmeliğin öngörmediği bir hususun varsayımlarla değerlendirilerek olumsuzluklara yol açacağını iddia etmesinin tamamen iyi niyetten uzak bir yaklaşım olduğu; yine davacı tarafından iptali istenen Yönetmeliğin 5. maddesinin ikinci fıkrasının (g) bendinde, taşımacıların okul servis araçlarındaki araç takip sistemi verilerinin, istenmesi halinde okul yönetimi, kolluk birimleri ve velilerle paylaşılacağı düzenlenmiş olup, idarenin kamu düzenini yakından ilgilendiren alanlarda düzenleme yapma ve kural koyma yetkisi uyarınca çocuklarımızı taşıyan servis araçlarının güzergâh dışına çıkıp çıkmadıklarının tespiti ve takibi açısından son zamanlarda yaşanan elim hadiseler de göz önünde bulundurularak çocukların emniyeti ve selameti için getirilen düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı, Yönetmeliğin 5. maddesinin dördüncü fıkrasının belediye sınırları dışındaki alanlara yapılan taşıma faaliyetlerine yönelik olduğu ve öğrenci servis araçlarının tahditli plakalı taşıtlar kapsamına girmediği, dolayısıyla iddia edildiği gibi servis araçlarının belediye sınırları dışına yapacakları okul taşımacılığı için herhangi bir yetki belgesi düzenlenemeyeceği savının gerçeği yansıtmadığı, Yönetmeliğin 8. maddesinin üçüncü fıkrasında yapılan düzenleme ile hiçbir araca sahip olmaksızın diğer araç sahipleri üzerinden taşımacılık faaliyetini yüklenerek kar elde etme amacına yönelik kişi veya şirketlerin önüne geçilmek istenildiği, en az 1/3 şartı getirilmek suretiyle bireysel araç sahiplerinin şirketleşmesinin teşvik edildiği ve düzenlemenin tamamen araç sahiplerini korumaya yönelik olduğu, Yönetmeliğin 8. maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan mülki idare amiri onayının, devletin denetim ve gözetim görevini tam olarak yerine getirebilmesi açısından öngörüldüğü, velilerin istemeleri halinde çocuklarını Yönetmelikte belirtilen şartları taşıması kaydıyla herhangi bir taşımacı ile anlaşarak da taşıtabilmelerine imkân tanınmasının, taşımacılık faaliyetinin devletin gözetiminden istisna edilebileceği anlamına gelmeyeceği, düzenlemenin taşımacılık faaliyetinin idarenin bilgisi dahilinde gerçekleşmesini amaçladığı, Yönetmeliğin 9. maddesinin birinci fıkrasının (a), (e) ve (f) bentlerinde yer alan düzenlemelere gelince, Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 76. maddesi ile Karayolları Taşıma Yönetmeliği'nin ''Şoförlerde aranacak nitelik ve şartlar'' başlıklı 34. maddesinde öngörülen yaş sınırları baz alınarak düzenlenme yapıldığı, 4925 sayılı Karayolları Taşıma Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca karayoluyla yük ve yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ticari araçlarda çalışan şoförlerin sürücü mesleki yeterlilik belgesi almaları zorunluluğu bulunduğundan Yönetmeliğin (e) ve (f) bentlerinde yer alan mesleki yeterlilik belgesine sahip olmak kuralının getirildiği belirtilerek davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
… BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI : Okul servisi hizmeti, öğrencilerin okullarına ulaştırılmasının sağlanması amacıyla yapılan bir faaliyet olup, dava konusu Yönetmelik hükümlerinin öğrencilerin/çocukların zararlı ortamlardan korunması ve onlara güvenli bir hizmet sunulması amacıyla getirildiği, idarelerin bu tedbirleri uluslararası mevzuat, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin 3. maddesinin 2. fıkrası ve T.C. Anayasası'nın 41. maddesi çerçevesinde almakla yükümlü olduğu, dava konusu düzenlemelerin hukuka ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
… BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI : Dava konusu Yönetmeliğin 4. maddesinin birinci fıkrasının (b)-(f)-(ı)-(i)-(l)-(m)-(o) bentlerinde yapılan düzenlemeler ile öğrenci güvenliğinin sağlanması ve yaşanabilecek muhtemel olay veya kazaların önüne geçilmesinin hedeflendiği, öğrenci güvenliğini sağlama noktasında yapılacak düzenlemelerin en önemlisi servis araçlarında yapılacak donanımsal iyileştirmeler olup, bu nedenle öğrencinin servis içerisindeki güvenliği sağlanarak daha sağlıklı ve huzurlu yolculuk yapmalarını sağlamak amacıyla belirtilen düzenlemelerin yapıldığı, Yönetmeliğin 5. maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan karayolu yolcu taşımacılığı yetki belgesi ile 9. maddenin birinci fıkrasının (e) ve (f) bentlerinde belirtilen mesleki yeterlilik belgelerine ilişkin hususların Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca düzenlenmesi gerektiği; Yönetmeliğin 8. maddesinin üçüncü fıkrasında, gerçek ve tüzel kişilerin birlikte taşıma hizmeti yapabileceği, ancak bu durumda taşımacının taşımayı gerçekleştireceği taşıtların üçte birinin taşımacıların adlarına tescilli olması zorunlu olması gerektiğinin belirtildiği ve gerçek kişiler ile tüzel kişilerin ortaklaşa servis taşıma ihalesine katılma isteğinde bulunması halinde belirtilen madde hükümleri uygulanacak olup, bu madde ile gerçek kişiler olarak ihaleye teklif verecek olan küçük esnafın korunması amacının güdüldüğü, Yönetmeliğin 8. maddesinin 4. fıkrasının dördüncü cümlesi ile okul servis taşıma ihalesini üstlenen yüklenici firmanın yanında velilerin kendi istediği servis firmasıyla anlaşma kolaylığı ve yapılan anlaşmaların okul idarelerinin denetimine ve mülki idare amirlerinin iznine tabi tutulması ile de velilerin anlaşma yaptığı servis firmalarının Yönetmelikte belirtilen şartlara haiz olup olmadığını inceleme ve denetleme şartı getirilerek hem okul servis araçlarının denetimini kolaylaştırmak hem de mülki idare amirinin onayının getirilmesiyle idari denetim mekanizmalarının etkinliğinden yararlanmanın amaçlandığı belirtilerek davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
… BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI : Dava dilekçesinde yer alan açıklamalar incelenmiş olup, Bakanlığımızın görev yetki ve sorumluluk alanına giren konularla ilgili iptali istenilen Yönetmelik hükümlerine ilişkin olarak, Yönetmeliğin 5 inci maddesinin 2 nci fıkrasının (g) bendi ile okul servis araçlarındaki araç takip sistemi verilerinin, istenmesi halinde okul yönetimi, kolluk birimleri ve velilerle paylaşmakla zorunlu hale getirildiği, buradan da anlaşılacağı üzere davacının kendisi ile çeliştiğinin ortaya çıktığı, diğer taraftan GPS hattı takılan saatlerin veya başka cihazların kullanılması önerisinin ise çocuklar tarafından saatlerin ve cihazların kolaylıkla çıkarılabilir olması nedeniyle sağlıklı bir yöntem olmadığı, dava konusu Yönetmeliğin yürütme maddesinde de belirtildiği üzere konu Bakanlığımız ile birlikte diğer davalı Bakanlıkların yetki ve sorumluluklarında bulunması nedeniyle bahse konu Bakanlıkların konuyla ilgili ayrıca bir değerlendirme yapmalarının yerinde olacağı, dava konusu düzenlemelerin hukuka ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : 25/10/2017 tarih ve 30221 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin; 8. maddesinin 3. fıkrası ve 9. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" cümlesi yönünden dava konusu düzenlemelerin iptaline, davanın diğer kısımları yönünden davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava, 25/10/2017 günlü, 30221 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 4 üncü madddesinin 1 inci fıkrasının (b)-(f)-(ı)-(i)-(l)-(m)-(o) bendlerinin, 5 inci maddesinin 2 nci fıkrasının (g) bendininin, 5 inci maddesinin 4 üncü fıkrasının, 8 inci maddesinin 3 üncü fıkrasının ve 4 üncü fıkrasının 4 üncü cümlesinde yer alan "... Bu şekildeki taşımaya mülki idare amirlerinin onayı ile izin verilebilir ..." ifadesinin, 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendinin ve (c) bendinde yer alan "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak ..." cümlesinin, (e) ve (f) bendlerinin ve 9 uncu maddesinin 2 nci fıkrasının (a) bendinin iptali istemiyle açılmıştır.
Dava konusu, Okul Servis Araçları Yönetmeliği; okul öncesi eğitim ve zorunlu eğitim kapsamında bulunan öğrenciler ile kreş, gündüz bakımevleri ve çocuk kulüplerine devam eden çocukların taşıma faaliyetlerini düzenli ve güvenli hale getirmek, taşıma yapacak gerçek ve tüzel kişilerin yeterlilik ve çalışma şartları ile denetim işlemlerine ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla çıkarılmış; gerçek ve tüzel kişilerce öğrenci taşıma faaliyetlerini ve bu faaliyetlerde kullanılacak okul servis araçlarını, taşımacıları ve bu taşıma işlerinde çalışanları düzenleme kapsamına almıştır.
İptal istemine konu edilen Yönetmeliğe dava açıldıktan sonra eklenen ya da değişikliğe uğrayan,
Geçici 1 inci madde ile;
Bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinin dördüncü fıkrasının Milli Eğitim Bakanlığı Taşıma Yoluyla Eğitime Erişim Yönetmeliği kapsamındaki servis faaliyetlerinde 30/6/2021 tarihine kadar uygulanmayacağı, ancak bu taşımalarda kullanılacak taşıtlar için Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde öngörülen sigortaların yaptırılması zorunludur.
Geçici 2 nci madde ile;
Bu Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (i), (l), (m) ve (o) bendi kapsamına uygun olmayan araçlar 3/9/2021 tarihine kadar uygun hale getirilir. Ancak fabrika çıkışında üzerinde mevzuata uygun renkli cam olan araçlar için bu tarih 3/9/2020 olarak uygulanır.
Bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen sertifikaya sahip olmak zorunda olup belirtilen faaliyetleri yapan kişiler bu sertifikayı 3/9/2018 tarihine kadar almak zorundadırlar.
Bu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin uygulamasına 3/9/2021 tarihinde geçilir.
Bu Yönetmeliğin 4 üncü maddesi kapsamındaki hususlara uygun olmayan yeni üretilen araçların 1/1/2018 tarihinden itibaren okul servis aracı olarak trafik tescili yapılamaz.
Geçici 3 üncü madde ile;
2019 ve 2020 yılları itibarıyla oniki yaşını bitirecek ve okul servis aracı olarak kullanılacak taşıtlarda, muayeneden geçmiş olması kaydıyla 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (f) bendindeki şart 1/7/2021 tarihine kadar aranmaz.
Kuralına yer verilerek, bir kısım maddelerin uygulanma tarihinin ileri bir tarihe ötelendiği görülmektedir.
Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 4 üncü madddesinin 1 inci fıkrasının (b)-(f)-(ı) -(i)-(l)-(m)-(o) bendlerinin iptali istemi hakkında:
Dava konusu Yönetmeliğin, taşıtlarda aranacak şartlar başlıklı 4 üncü maddesinde; taşımacılar tarafından okul servis aracı olarak kullanılacak taşıtlarda aranacak şartlar sıralanmış, maddenin 1 inci fıkrasının;
'' ... b) Okul servis aracının arkasında, öğrenci ve çocukların iniş ve binişleri sırasında yakılmak üzere en az 30 cm çapında kırmızı ışık veren bir lamba bulunacak ve bu lambanın
yakılması halinde üzerinde siyah renkte büyük harflerle "DUR" yazısı okunacak şekilde tesis edilmiş olacak, lambanın yakılıp söndürülmesi tertibatı fren lambaları ile ayrı olacaktır. ...
f) Okul servis aracı olarak kullanılacak taşıtların yaşları oniki yaşından büyük olmayacaktır. Taşıtların yaşı fabrikasınca imal edildiği tarihten sonra gelen ilk takvim yılı esas alınarak hesaplanacaktır. ...
ı) Okul servis araçlarında araç takip sistemi bulundurulacaktır. Kayıtlar en az otuz gün muhafaza edilecektir.
i) Okul servis araçlarında her öğrenci ve çocuk için üç nokta emniyet kemeri ve gerekli koruyucu tertibat bulundurulacaktır. ...
l) Okul servis araçlarında Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca standartları belirlenen her koltukta oturmaya duyarlı sensörlü sistemler bulundurulacaktır.
m) Okul servis araçlarında tüm koltukları görecek şekilde Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik ekinde belirtilen standartlara uygun, iç ve dış kamera ile en az otuz gün süreli kayıt yapabilen kayıt cihazı bulundurulacaktır. ...
o) Okul servis araçlarında iç mekânı gösteren beyaz cam dışında cam kullanılamaz.'' kurallarına yer verilmiştir.
Asıl kullanım gayesi okul ve öğrenci servisi olan araçların, bu amaca yönelik teçhiz edilmesi, bu bağlamda öğrenci ve çocukların servis araçlarına iniş ve binişlerinde trafik güvenliklerinin sağlanması gayesi ile 30 cm çapında kırmızı ışık veren bir lamba bulundurulması ve bu lambanın yakılması halinde üzerinde siyah renkte büyük harflerle "DUR" yazısı okunacak şekilde tesis edilmesinin öngörülmesi ve bu tertibatın fren lambalarından ayrı olmasının istenilmesinde üst hukuk normlarına, dava konusu yönetmeliğin diğer hükümlerine, kamu yararı ve yürütülen hizmetin gereklerine bir aykırılık bulunmamaktadır.
Okul servis aracı olarak kullanılacak araçların, çocuk ve öğrencilerin güvenli bir şekilde seyahat etmeleri bakımından belli standartlara uygun olması gerektiği tartışmasızdır. Değişen ve gelişen motorlu araç teknolojisinin yeni araçlarda arttığı ve bu bağlamda yaşı ilerlemiş olan araçlara oranlı yeni araçların daha güvenli bir sürüş olanağına imkan sağladığı tartışmasızdır. Bu manada öğrenci ve çocukların daha güvenli şartlarda taşınması için okul ve servis aracı olarak kullanılacak taşıtların Ülke şartları da dikkate alınmak suretiyle oniki yaşından büyük olmaması yolunda getirilen düzenlemede hukuka ve Danıştayca aynı konuda verilmiş kararlara aykırılık bulunmamaktadır.
Yine aynı maddede yer alan; okul servis araçlarında araç takibi sisteminin olması, her öğrenci ve çocuk için üç nokta emniyet kemeri ve gerekli koruyucu tertibat ile her koltukta oturmaya duyarlı sensörlerin bulundurulması, araç içi ve dışına yönelik iç ve dış kamera sistemi kurulması ve kayıt altına alınması, araçlarda iç mekanı gösterme olanağı veren beyaz cam kullanılması yolundaki düzenlemelerin çocukların ve öğrencilerin güvenlikli ve konforlu bir şekilde ulaşımlarının sağlanmasına yönelik olduğu, bu bağlamda anılan düzenlemede mevzuata, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı bir durum bulunmadığı görülmektedir.
Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 5 inci maddesinin 2 nci fıkrasının (g) bendininin iptali istemi hakkında:
İptal istemine konu 5 inci maddenin 2 nci fıkrasının (g) bendinde, taşımacıların; okul servis araçlarındaki araç takip sistem verilerini, istenmesi halinde okul yönetimi, kolluk birimleri ve velilerle paylaşmakla yükümlü oldukları kuralına yer verilmiştir.
Okul servis araçlarında bulundurulması gereken bir donanım olarak yer verilen araç takip sistemine ilişkin verilerin okul yönetimi, emniyet birimleri ve veliler ile paylaşılmasında mevzuata aykırı bir yön bulunmamaktadır. Sistemin alt yapısının kurulması ve kullanımı ile ilgili teknik sorun ve duraksamaların çözümü mümkün olup çocuk ve öğrencilerin güvenli bir şekilde yolculuk yapması bakımından önemli imkanlar tanıyan sistemin kullanılmasında kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık söz konusu değildir.
Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 5 inci maddesinin 4 üncü fıkrasının iptali istemi hakkında:
İptal istemine konu 4 üncü fıkrada, belediye sınırları dışına/dışından yapılan okul servis hizmetleri için; yapılacak taşımanın şehirlerarası veya şehiriçi olmasına bağlı olarak taşımacının ayrıca Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca düzenlenmiş karayolu yolcu taşımacılığı yetki belgelerinden birine sahip olması şartına yer verilmiştir.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu hükümleri uyarınca, kendi nam ve hesabına taşımayı bir ücret karşılığı üstlenen her gerçek veya tüzel kişinin faaliyet alanına göre taşımacı yetki belgesine sahip olması gerekmektedir. Yapılacak olan il içi veya şehirler arası çocuk ya da öğrenci taşıma işinin, Karayolları Taşıma Kanunu kapsamında olduğu hususunda bir duraksama bulunmamaktadır. Bu bağlamda okul servis hizmeti olarak yapılacak taşımanın şehirlerarası veya şehir içi olması durumuna bağlı olarak taşımacının yetki belgesine sahip olması şartının aranmasında hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 8 inci maddesinin 3 üncü fıkrasının iptali istemi hakkında:
3 üncü fıkrada, okul servis aracı çalıştırma işinin gerçek ve tüzel kişilerce birlikte yapılabileceği öngörülmüş, ancak bu durumda taşımacının taşımayı gerçekleştireceği taşıtların üçte birinin adlarına tescilli olması zorunlu görülmüştür.
Yönetmelikte öngörülen diğer koşulların yerine getirilmesi halinde ayrıca bu koşulun istenmesinin yürütülen hizmetin niteliği ile arasında doğrudan bir ilişki bulunmamaktadır.
Davalı idare savunmalarında ileri sürülen; küçük esnafın korunması ve bireysel araç sahiplerinin şirketleşmesinin teşvik edilmesi yolundaki gerekçelere katılmak mümkün değildir. Bu konular, yönetmelik seviyesinde ele alınıp düzenlenecek bir husus olmadığı gibi Yönetmeliğin çıkarılış amacı, düzenleme alanı ve kapsamı dışında da kalmaktadır.
Kaldı ki, gerçek ya da tüzel kişilerin okul servis aracı çalıştırma işini birlikte değilde ayrı ayrı yapmaları durumunda taşıtların adlarına tesçilli olma zorunluluğunun aranıp aranmayacağı konusunda duraksama yaşanacağı da bir gerçektir.
Bu nedenle dava konusu Yönetmeliğin sözü edilen fıkrasında hukuka uyarlılık bulunmamaktadır.
Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 8 inci maddesinin 4 üncü fıkrasının 4 üncü cümlesinde yer alan " ... Bu şekildeki taşımaya mülki idare amirlerinin onayı ile izin verilebilir." ibaresinin iptali istemi hakkında:
Yönetmeliğin 4 üncü fıkrasında, velilerin, istemeleri halinde çocuklarını bu Yönetmelikte belirtilen şartları taşıması kaydıyla herhangi bir taşımacı ile anlaşarak da taşıtabilecekleri, bu hakkın kullanılması halinde taşımacının; bu Yönetmelikte istenen belge ve bilgileri okul yönetimine bildirecekleri, okul yönetiminin bu bilgi ve belgeleri incelenmek üzere il ve ilçe milli eğitim müdürlüğüne gönderecekleri, bu şekildeki taşımaya mülki idare amirliklerinin onayı ile izin verilebileceği kuralına yer verilmiştir.
Çocuk ve öğrencilerin, okul servis aracı ile taşınması işi, başlı başına bir kamu hizmetidir. İdarenin, bu hizmetin sağlıklı bir şekilde yürütümüne ilişkin düzenleme yapma, denetim ve kontrol görevini yerine getirme konusunda görevli ve yetkili olduğu tartışmasızdır. Velilerin, çocuklarını herhangi bir taşımacı ile anlaşarak da taşıtabilecekleri yolunda kendilerine tanınan bu imkanın, idareye ait hizmetin yürütülmesinde kendisine verilen denetim ve kontrol görevinin yerine getirilmesini engellemez. Bu nedenle, velilerin anlaştığı taşımacının, bu Yönetmelikte öngörülen koşulları taşıyıp taşımadığının incelenip araştırılması ve bu manada mülki idare amirinin izin ve onayına tabi tutulmasında hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendinin ve (c) bendinde yer alan "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" cümlesinin iptali istemi hakkında:
Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin "Sürücü belgelerinin sınıfları" başlıklı 75 inci maddesi uyarınca 17/4/2015 tarih ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren değişiklik öncesinde minibüs kullanacaklar için "B" sınıfı sürücü belgesi, otobüs kullanacaklar için ise "E" sınıfı sürücü belgesi verilirken, 75 inci maddede 17/4/2015 tarih ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklik sonrası sürücü belgesi sınıflarında değişiklikler yapılmış ve minibüs kullanacaklar için "D1" sınıfı, otobüs kullanacaklar için ise "D" sınıfı sürücü belgesi verileceği düzenlenmiştir.
Ayrıca Karayolları Trafik Yönetmeliğinde 17/4/2015 tarih ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklik öncesi "Sürücü Adaylarında Aranacak Şartlar" başlıklı 76 ncı maddesi gereğince minibüs kullanmak amacıyla alınması gereken "B" sınıfı sürücü belgesi için 18 yaşını bitirmiş olmak, otobüs kullanmak amacıyla alınması gereken "E" sınıfı sürücü belgesi için 22 yaşını bitirmiş olmak hususu aranmakta iken, 17/4/2015 tarihinde 75 inci maddede yapılan değişiklik ile sürücü belgesi sınıfları değişmesi sonucunda 76 ncı maddede de yapılan değişiklik ile minibüs kullanmak amacıyla alınması gereken "D1" sınıfı sürücü belgesi için 21 yaşını bitirmiş olmak, otobüs kullanmak amacıyla alınması gereken "D" sınıfı sürücü belgesi için 24 yaşını bitirmiş olmak şeklinde değiştirilmiştir.
Dava konusu Yönetmelik maddesi ile de Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin sürücü belgesi sınıflarında yapılan değişiklik üzerine "Şoförler; E Sınıfı Sürücü Belgesi için 5 yıllık, B Sınıfı Sürücü Belgesi için 7 yıllık sürücü belgesine sahip olmak" hükmü "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" şeklinde düzenlenmiştir.
Söz konusu Yönetmeliğin, 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendine göre okul servis araçlarında şoförlerin 26 yaşından gün almış olmak düzenlemesi ile istenilen amaç; okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim çağında eğitim gören ve yaşları 4 ile 18 arasında değişen öğrencilerin, teknik donanımı yüksek, can güvenliği sağlayabilen, metal yorgunluğuna sahip olmayan araçlarla taşınması yoluyla, bu hizmetin güvenli ve düzenli bir şekilde sunulmasını sağlamaktır. Ayrıca, okul servis araçlarında, görevli şoförlerin bu görevini yerine getirebilmesi için araç içindeki öğrencilerden daha üstün yaşa ve tecrübeye dolayısıyla sorumluluk düzeyine sahip olması gereklidir. Bu sebeplerden bahisle de 9 uncu maddenin 1 inci fıkrasının (a) bendinde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Dava konusu edilen Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (c) bendinde yer alan "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" cümlesi ile getirilen düzenleme ise Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin sürücü belgesinin alınabilme yaş sınırlarını düzenleyen 76 ncı maddesi uyarınca, otobüs kullanmak için alınması gereken "D" sınıfı sürücü belgesinin 24 yaşını bitirmiş olmak ve minibüs kullanmak için alınması gereken "D1" sınıfı sürücü belgesinin ise 21 yaşını bitirmiş olmak, "D" sınıfı sürücü belgesi ile okul servis araçlarında şoför olarak çalışabilecek kişilerin en erken 29 yaşında, "D1" sınıfı sürücü belgesi ile okul servis araçlarında şoför olarak çalışabilecek kişilerin ise en erken 28 yaşında olmaları sonucunu doğurmaktadır.
Getirilen düzenleme ile her ne kadar okul servis araçları şoförlerinin tecrübeli kişilerden oluşması amaçlanmışsa da, okul servis araçlarında, görevli şoförlerin bu görevini yerine getirebilmesi için araç içindeki öğrencilerden daha üstün yaşa ve tecrübeye dolayısıyla sorumluluk düzeyine sahip olması gerektiği sebebiyle hukuka aykırılık görülmeyen dava konusu 9 uncu maddenin 1 inci fıkrasının (a) bendinde yer alan yaş sınırı ile Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (c) bendinde yer alan "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" cümlesi arasında uyumsuzluk bulunmaktadır.
Bu nedenle, 25/10/2017 tarihli ve 30221 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (c) bendinde yer alan "D" sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, "D1" sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" cümlesi yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (e) ve (f) bendlerinin iptali istemi hakkında:
Okul servis araçlarını kullanan şoförlerin, Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (e) bendi uyarınca, Yurtiçi Yolcu Taşımacılığı Sürücü Mesleki Yeterlilik Belgesine; (f) bendi uyarınca da, 21/9/2006 tarihli ve 5544 sayılı Meslekî Yeterlilik Kurumu Kanunu çerçevesinde alınan mesleki yeterlilik belgesine sahip olmaları şartı aranmaktadır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 5 inci maddesinde, taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliğinin yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu belirtilmiş; taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yetki belgesi alınabilmesi için taşıma işleri işletmecilerinin meslekî saygınlık, malî yeterlilik ve meslekî yeterliliğe sahip olması gerektiği kuralına yer verilmiş, ayrıca, karayoluyla yük ve yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ticari araçlarda çalışan şoförlerin, sürücü mesleki yeterlilik belgesi almaları zorunlu kılınmıştır.
Yapılacak olan il içi veya şehirler arası çocuk ya da öğrenci taşıma işinin, Karayolları Taşıma Kanunu kapsamında olduğu hususunda bir duraksama bulunmamaktadır. Bu bağlamda okul servis araçlarını kullanan şoförlerin; Yurtiçi Yolcu Taşımacılığı Sürücü Mesleki Yeterlilik Belgesine ve 5544 sayılı Meslekî Yeterlilik Kurumu Kanunu çerçevesinde alınan mesleki yeterlilik belgesine sahip olmaları şartını yukarıda anılan üst hukuk normu gereği arayan Yönetmelik kuralında mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 9 uncu maddesinin 2 nci fıkrasının (a) bendinin iptali istemi hakkında:
Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 9 uncu maddesinin 2 nci fıkrasında, okul servis araçlarındaki rehber personelin taşıması gereken koşullar belirlenmiş (a) bendinde ise rehber personelin, 22 yaşını doldurmuş ve en az lise mezunu olması koşuluna yer verilmiştir.
İdarenin okul öncesi ve diğer öğrenci taşıma hizmetlerini düzenli ve güvenli hale getirmek, bu amaçla taşıma yapacak gerçek ve tüzel kişilerin yeterlilik ve çalışma şartlarını belirlemek konusunda görev ve yetkisi bulunmaktadır. Bu çerçevede, öğrencilerin servis araçlarına iniş ve binişlerinde yardımcı olmakla görevli rehber personelinin, bu görevi yerine getirebilmesi için araç içindeki öğrencilerden daha üstün eğitim seviyesine, yaşa ve dolayısıyla sorumluluk düzeyine sahip olması gereklidir.
İdarenin kendisine yüklenilen görevi, amacına uygun yerine getirmesi için rehber personelin eğitim ve yaş durumu ile ilgili olarak getirilen düzenlemenin hukuka ve konuya ilişkin yargı kararlarına uygun olduğu görülmektedir.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 8 inci maddesinin 3 üncü fıkrası ile 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (c) bendinde yer alan "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak ..." cümlesinin iptaline; diğer maddeler yönünden ise reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
25.10.2017 tarih ve 30221 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin;
"Taşıtlarda aranacak şartlar" başlıklı 4. maddesinde, "Taşımacılar tarafından okul servis aracı olarak kullanılacak taşıtlarda aşağıdaki şartlar aranır:...b) Okul servis aracının arkasında, öğrenci ve çocukların iniş ve binişleri sırasında yakılmak üzere en az 30 cm çapında kırmızı ışık veren bir lamba bulunacak ve bu lambanın yakılması halinde üzerinde siyah renkte büyük harflerle "DUR" yazısı okunacak şekilde tesis edilmiş olacak, lambanın yakılıp söndürülmesi tertibatı fren lambaları ile ayrı olacaktır. f) Okul servis aracı olarak kullanılacak taşıtların yaşları oniki yaşından büyük olmayacaktır. Taşıtların yaşı fabrikasınca imal edildiği tarihten sonra gelen ilk takvim yılıesas alınarak hesaplanacaktır. ı) Okul servis araçlarında araç takip sistemi bulundurulacaktır. Kayıtlar en az otuz gün muhafaza edilecektir.
i) Okul servis araçlarında her öğrenci ve çocuk için üç nokta emniyet kemeri ve gerekli koruyucu tertibat bulundurulacaktır. l) Okul servis araçlarında Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca standartları belirlenen her koltukta oturmaya duyarlı sensörlü sistemler bulundurulacaktır. m) Okul servis araçlarında tüm koltukları görecek şekilde Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik ekinde belirtilen standartlara uygun, iç ve dış kamera ile en az otuz gün süreli kayıt yapabilen kayıt cihazı bulundurulacaktır. o) Okul servis araçlarında iç mekânı gösteren beyaz cam dışında cam kullanılamaz." kuralına yer verilmiştir.
"Taşımacının şartları ve yükümlülükleri" başlıklı 5. maddesinin 2. fıkrasının (g) bendinde, taşımacıların okul servis araçlarındaki araç takip sistemi verilerini, istenmesi halinde okul yönetimi, kolluk birimleri ve velilerle paylaşmakla yükümlü oldukları; 4. fıkrasında, belediye sınırları dışına/dışından yapılan okul servis hizmetleri için, yapılacak taşımanın şehirlerarası veya şehiriçi olmasına bağlı olarak taşımacının ayrıca Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca düzenlenmiş karayolu yolcu taşımacılığı yetki belgelerinden birine sahip olması gerektiği düzenlenmiştir.
"Okul servis araçlarının çalıştırılması" başlıklı 8. maddesinin 3. ve 4. fıkralarında, ''Gerçek ve tüzel kişiler, birlikte taşıma hizmeti yapabilirler. Ancak bu durumda taşımacının taşımayı gerçekleştireceği taşıtların üçte birinin taşımacıların adlarına tescilli olmasızorunludur. Veliler, istemeleri halinde çocuklarını bu Yönetmelikte belirtilen şartları taşıması kaydıyla herhangi bir taşımacı ile anlaşarak da taşıtabilirler. Bu hakkın kullanılması halinde taşımacı; bu Yönetmelikte istenen belge ve bilgileri okul yönetimine bildirir. Okul yönetimi bu bilgi ve belgeleri incelenmek üzere il ve ilçe milli eğitim müdürlüğüne gönderir. Bu şekildeki taşımaya mülki idare amirliklerinin onayı ile izin verilebilir. İlgililerine/yararlananlara okul alanının kullandırılmasında farklı muamelede bulunulamaz.
" düzenlemesine yer verilmiştir.
''Taşıma işlerinde çalışanların şartları, görev ve sorumlulukları'' başlıklı 9. maddesinin 1. fıkrasının (a) ve (c) bentlerinde, okul servis araçlarını kullanan şoförlerin, 26 yaşından gün almış ve 66 yaşından gün almamış olmak ve D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak zorunda oldukları kurala bağlanmış; (e) ve (f) bentlerinde, Yurtiçi Yolcu Taşımacılığı Sürücü Mesleki Yeterlilik Belgesine ve 21/9/2006 tarihli ve 5544 sayılı Meslekî Yeterlilik Kurumu Kanunu çerçevesinde alınan mesleki yeterlilik belgesine sahip olmaları gerektiği düzenlenmiş; aynı maddenin 2. fıkrasının (a) bendinde ise, Okul servis araçlarındaki rehber personelin 22 yaşını doldurmuş ve 61 yaşından gün almamış olması kaydıyla en az lise mezunu veya Millî Eğitim Bakanlığı onaylı kursu başarıyla tamamlamak şartıyla en az ilkokul mezunu olması gerektiği kuralına yer verilmiştir.
Dava, 25.10.2017 tarih ve 30221 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 4. madddesinin 1. fıkrasının (b)-(f)-(ı)-(i)-(l)-(m)-(o) bentlerinin, 5. maddesinin 2. fıkrasının (g) bendinin ve 4. fıkrasının, 8. maddesinin 3. fıkrasının ve 4. fıkrasının dördüncü cümlesinde yer alan "Bu şekildeki taşımaya mülki idare amirlerinin onayı ile izin verilebilir." ifadesinin, 9. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin ve (c) bendinde yer alan "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" cümlesinin, (e) ve (f) bentlerinin ve 9. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 10. maddesinde, "Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz." hükmüne; 41. maddesinde ise, "Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır." hükmüne yer verilmiş; 90. maddesinin beşinci fıkrasının birinci cümlesinde ise, usulüne uygun olarak yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmaların kanun hükmünde olduğu ifade edilmiştir.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 20 Kasım 1989 tarihinde kabul edilen ve Ülkemiz tarafından 14 Eylül 1990'da imzalanarak 4058 sayılı Kanun'la onaylanması uygun bulunan ve 27 Ocak 1995'te Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve iç hukukumuzun bir parçası haline gelen Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 3. maddesinde, kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşlarının, mahkemelerin, idari makamların veya yasama organlarının yaptığı ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde çocuğun yararının temel düşünce olduğu; taraf devletlerin çocuğun ana-babasının, vasilerinin ya da kendisinden hukuken sorumlu olan diğer kişilerin hak ve ödevlerini de göz önünde tutarak, esenliği için gerekli bakım ve korumayı sağlamayı üstleneceği ve bu amaçla tüm uygun yasal ve idari önlemleri alacağı ve taraf devletlerin, çocukların bakımı veya korunmasından sorumlu kurumların hizmet ve faaliyetlerinin özellikle güvenlik, sağlık, personel sayısı ve uygunluğu ve yönetimin yeterliliği açısından yetkili makamlarca konulan ölçülere uymalarını taahhüt edeceği belirtilmektedir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Araçların karayoluna uygunluğu ve teknik esaslar" başlıklı 29. maddesinde, "Araçların yapım ve kullanma bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uyması zorunludur. Yapım safhasında, araçların Tip Onayı Yönetmeliği ile buna bağlı diğer yönetmeliklerin çıkarılmasına Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yetkilidir. Tip Onayı Yönetmeliği ve buna bağlı diğer yönetmelikler Bayındırlık ve İskan Bakanlığının görüşü alınarak Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca düzenlenir." hükmü; "Okul taşıtları" başlıklı 75. maddesinde, "Okul taşıtlarının “DUR” işaretini yaktıkları hallerde bütün araçların durması zorunludur. “DUR” işaretinin sadece öğrencilerin binmeleri veya inmeleri sırasında ve yönetmelikte belirtilen hallerde yakılması zorunludur. Okul taşıtlarının çalıştırılması şartları, zamanları ve nitelikleri yönetmelikte belirtilir. Bu madde hükümlerine uymayan sürücüler 3 600 000lira para cezası ile cezalandırılırlar." hükmü yer almaktadır.
18.07.1997 tarih ve 23053 sayılı (Mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin "Araçlara Ait Teknik Şartlar ve Araçların Karayoluna Uygunluğu" başlıklı 63. maddesinin 1. fıkrasında, "Araçların; yapım, kullanma, karayoluna uygunluk ve trafik güvenliği bakımından Bayındırlık ve İskan Bakanlığının görüşü alınarak, Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca çıkarılan Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onay Yönetmeliği, Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkındaki Yönetmelik ve buna paralel olarak çıkarılacak diğer yönetmelik hükümlerine uygun durumda olması mecburidir." hükmü, son fıkrasında ise, "Ayrıca, taşıtların camlarının görüntüyü değiştirecek seviyede renkli kullanımı veya camların üzerine renkli film tabakaları yapıştırılması yasaktır." hükmü; "Okul Taşıtları başlıklı 147. maddesinde, "Okul Taşıtlarının DUR ışıklı işaretinin kullanılması ve bu taşıtların çalıştırılması esas ve kuralları aşağıda gösterilmiştir. a) DUR ışıklı işaretinin kullanılması;... b) Okul taşıtlarının çalıştırılması esasları, 1) Şartlarına uygun gerekli ayırım işaretlerinin bulunması, 2)Taşıma sınırını aşmayacak sayıda öğrenci bindirilmesi, 3) Okula gidiş geliş saatlerine ve okulca belirlenen taşıma programına uyularak sürülmesi, 4) Araç içi düzenini sağlamak ve araca iniş ve binişlerinde öğrencilere yardımcı olmak üzere rehber öğretmen veya kişi bulundurulması, 5) Öğrencilerin kolayca yetişebileceği camların ve pencerelerin sabit olması, Mecburidir. Bu araçların çalıştırılmasına ilişkin diğer esas ve usuller Okul Servis Araçları Hizmet Yönetmeliğinde belirlenir." hükmü bulunmaktadır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun "Yönetmelik" başlıklı 34. maddesinde, bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde, taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri, mesleki yeterlilik belgeleri ve taşıt kartları ile diğer belge ve hizmetlerin ücret, süre, kapsam, tür ve şekilleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları, belgelerin geçerlilik süreleri, geri alınması ve uygulanacak idarî müeyyideleri, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapacakların yükümlülükleri, bagaj ve taşımanın yardımcı hizmetleri, zaman ve fiyat tarifelerinin düzenlenmesi, yolcu bileti ve taşıma senedinin şekil ve muhtevasını, taşıma işlerinde çalışan şoför ve diğer görevlilerde aranacak şartlar ve nitelikleri, taşıma hizmetlerinin denetimi ve belge taleplerinin incelenmesi ile ilgili esasları, ücretsiz ve tarife altı uygulama esasları ve Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer esas ve usulleri düzenleyen yönetmeliklerin Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanacağı düzenlenmiştir.
Öte yandan, 25/10/2017 tarih ve 30221 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve dava konusu düzenlemeleri içeren Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; okul öncesi eğitim ve zorunlu eğitim kapsamında bulunan öğrenciler ile kreş, gündüz bakımevleri ve çocuk kulüplerine devam eden çocukların taşıma faaliyetlerini düzenli ve güvenli hale getirmek, taşıma yapacak gerçek ve tüzel kişilerin yeterlilik ve çalışma şartları ile denetim işlemlerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir. Bu Yönetmelik gerçek ve tüzel kişilerce öğrenci taşıma faaliyetlerini, bu faaliyetlerde kullanılacak okul servis araçlarını, taşımacıları ve bu taşıma işlerinde çalışanları kapsar." hükmüne, 2. maddesinde "Bu Yönetmelik, 14/2/1985 tarihli ve 3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanuna, 26/9/2011 tarihli ve 655 sayılı Ulaştırma,Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye, 25/8/2011 tarihli ve 652 sayılı Milli Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye, 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununa, 10/7/2003 tarihli ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununa, 1/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa, 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendine ve 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (p) bendine, 3/6/2011 tarihli ve 633 sayılı Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye dayanılarak hazırlanmıştır.
" düzenlemesine yer verilmiştir.
Anılan Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde ise; "(b) Çocuk: 0-24 ay yaş grubu kreşe devam eden çocuklar, 25-66 ay yaş grubu gündüz bakımevine devam eden çocuklar ile çocuk kulübüne kayıtlı ilkokul ve ortaokul eğitimine devam eden çocukları,
..., f) Okul servis aracı: Genel olarak okul öncesi eğitim ve zorunlu eğitim kapsamında öğrenciler ile çocukların taşınmalarında kullanılan ve bu Yönetmelikle belirlenen şartları haiz ticari tescilli yolcu taşımaya mahsus taşıtı,..h) Rehber personel: Bu Yönetmelikte verilen görevleri yapmak üzere yükseköğretim ve ortaöğretim kurumlarına öğrenci taşıyanlar hariç, okul servis araçlarında şoför dışında bulunacak görevliyi,..j) Şoför: Karayolunda ticari olarak tescil edilmiş bir motorlu taşıtı süren kişiyi, k) Taşıma: Bir ücret karşılığında okul öncesi ve zorunlu eğitim kapsamındaki öğrenciler ile çocukların karayolunda otobüs cinsi taşıtlarla evden okula/kreşe/gündüz bakımevine/çocuk kulübüne, buralardan eve taşınmasını, l) Taşımacı: Öğrenciler ve çocukların bir ücret karşılığı taşımasını üstlenen gerçek veya tüzel kişileri,..,o) Yolcu: Aracı kullanan şoför ile rehber personel dışında araçta bulunan öğrenci ve çocukları ifade eder." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (b)-(f)-(ı)-(i)-(l) (m)-(o) bentleri yönünden;
Dava konusu Yönetmeliğin 4. maddesinde, taşımacılar tarafından okul servis aracı olarak kullanılacak taşıtlarda aranacak şartlar sıralanmış; maddenin dava konusu bentlerinde, okul servis araçlarında kırmızı ışıklı uyarı lambası bulunacağı, okul servis aracı olarak kullanılacak taşıtların oniki yaşından büyük olmayacağı, araçlarda araç takip sistemi bulundurulacağı ve kayıtların en az otuz gün süreyle muhafaza edileceği, her öğrenci ve çocuk için üç nokta emniyet kemeri ve gerekli koruyucu tertibat, her koltukta oturmaya duyarlı sensörlü sistemler ve tüm koltukları görecek şekilde iç ve dış kamera ile en az otuz gün süreli kayıt yapabilen kayıt cihazı bulundurulacağı, ayrıca okul servis araçlarında iç mekânı gösteren şeffaf cam dışında cam kullanılamayacağı düzenlenmiştir.
Asıl kullanım gayesi okul ve öğrenci servisi olan araçların; bu amaca yönelik teçhiz edilmesi, bu bağlamda her öğrenci ve çocuk için üç nokta emniyet kemeri ve gerekli koruyucu tertibat ile öğrenci ve çocukların yolculuk esnasında güvenliklerinin sağlanması gayesi ile her koltukta oturmaya duyarlı sensörlerin bulundurulması, araç içi ve dışına yönelik iç ve dış kamera sistemi kurulması ve kayıt altına alınması, araçlarda iç mekanı gösterme olanağı veren beyaz cam kullanılması yolundaki düzenlemelerin, çocukların ve öğrencilerin servis içerisinde daha güvenli, sağlıklı ve huzurlu yolculuk yapmalarının sağlanmasına yönelik olduğu ve yaşanabilecek muhtemel olay ve kazaların önüne geçilmesini amaçladığı açıktır.
Bu durumda, öğrenci ve çocukların daha güvenli şartlarda taşınması amacıyla getirildiği anlaşılan dava konusu düzenlemelerde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Dava konusu Yönetmeliğin 5. maddesinin 2. fıkrasının (g) bendi yönünden;
Dava konusu düzenlemede, taşımacıların; okul servis araçlarındaki araç takip sistem verilerini, istenmesi halinde okul yönetimi, kolluk birimleri ve velilerle paylaşmakla yükümlü oldukları kuralına yer verilmiştir.
Okul servis araçlarında yer alan araç takip sistemi verilerinin, talep edilmesi halinde, okul yönetimi, emniyet birimleri ve veliler ile paylaşılmasının, öğrencilerin sağlıklı ve güvenli bir yolculuk yapmasının temini ve herhangi bir olumsuz veya acil durumda velilerin ve ilgili kurumların gerekli önlemleri alabilmesi bakımından önemli imkanlar sağlayacağı açık olduğundan, dava konusu düzenlemede kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Dava konusu Yönetmeliğin 5. maddesinin 4. fıkrası yönünden;
Dava konusu düzenlemede, belediye sınırları dışına veya dışından okul servis hizmeti yapılabilmesi için, yapılacak taşımanın şehirlerarası veya şehiriçi olmasına bağlı olarak taşımacının ayrıca Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca düzenlenmiş karayolu yolcu taşımacılığı yetki belgelerinden birine sahip olması gerektiği şartına yer verilmiştir.
Taşımacıların, faaliyet alanlarına göre yetki belgesine sahip olması gerekmekte olup; taşımacılar tarafından belediye sınırları dışına veya dışından öğrenci taşımacılığı yapılabilmesi için, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu hükümleri uyarınca yetki belgesine sahip olunması gerektiğine yönelik olarak getirilen dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Yönetmeliğin 8. maddesinin 3. fıkrası yönünden;
Dava konusu düzenlemede, okul servis aracı çalıştırma işinin gerçek ve tüzel kişilerce birlikte yapılabileceği öngörülmüş, ancak bu durumda taşımacının taşımayı gerçekleştireceği taşıtların üçte birinin adlarına tescilli olması zorunlu görülmüştür.
Davalı idarelerce, düzenleme ile küçük esnafın korunması ve bireysel araç sahiplerinin şirketleşmesinin teşvik edilmesinin amaçlandığı ileri sürülmekte ise de; getirilen tescil zorunluluğunun, Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 1. maddesinde yer alan, Yönetmeliğin amaç ve kapsamı ile herhangi bir ilgisinin bulunmadığı görülmektedir.
Bunun yanısıra, okul servisi ile öğrenci taşımacılığı faaliyetinde bulunan taşımacılara yönelik olarak getirilen bu şartın, Anayasanın ve hukukun temel ilkelerinden olan mülkiyet hakkı, çalışma özgürlüğü ve sözleşme hürriyetini sınırlandırıcı hükümler içermesi nedeniyle ancak Kanuni ve yasal düzenlemeler ile getirilebileceği açık olduğundan; üst normlarda yer almayan sınırlamalar ihtiva eden dava konusu düzenlemede, yukarıda anılan hukukun temel ilkelerine, normlar hiyerarşisine ve mevzuata uygunluk görülmemiştir.
Yönetmeliğin 8. maddesinin 4. fıkrasının dördüncü cümlesinde yer alan "Bu şekildeki taşımaya mülki idare amirlerinin onayı ile izin verilebilir." ifadesi yönünden;
Dava konusu düzenlemede, velilerin, istemeleri halinde çocuklarını bu Yönetmelikte belirtilen şartları taşıması kaydıyla herhangi bir taşımacı ile anlaşarak da taşıtabilecekleri, bu hakkın kullanılması halinde taşımacının; bu Yönetmelikte istenen belge ve bilgileri okul yönetimine bildirecekleri, okul yönetiminin bu bilgi ve belgeleri incelenmek üzere il ve ilçe milli eğitim müdürlüğüne gönderecekleri, bu şekildeki taşımaya mülki idare amirliklerinin onayı ile izin verilebileceği kuralına yer verilmiştir.
Okul servis aracı ile öğrenci taşınması hususunda, velilerin, herhangi bir taşımacı ile anlaşarak çocuklarının okula gidiş ve evlerine dönüşleri esnasında bineceği servisi seçebilmeleri en doğal ve tabii haklarıdır.
Düzenlemede, velilerin herhangi bir kişi ile anlaşması kastedilmemekte olup, yine okul servisi faaliyetinde bulunan ve gerekli izinler ile şartları sağlayan taşımacılardan, velilerin anlaştıkları taşımacı ile çocuklarının taşınmasına imkan tanındığı anlaşılmaktadır.
Ayrıca, velilerin anlaştığı taşımacının, Yönetmelik'te öngörülen koşulları taşıyıp taşımadığının ilgili kurumlarla incelenip araştırılması neticesinde, mülki idare amirinin izin ve onayına tabi tutulduğu da görülmekte olup; idareler tarafından, taşımacılığın hukuka uygun şekilde yapılıp yapılmadığı hususunda mevzuatın verdiği yetkiye istinaden gerekli denetimlerin yapılmaya devam edeceği de açıktır.
Bu nedenle, sözleşme serbestisine uygun şekilde getirildiği anlaşılan dava konusu düzenlemede, hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır.
Yönetmeliğin 9. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi ile (c) bendinde yer alan "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" cümlesi yönünden;
Karayolları Trafik Yönetmeliğinin "Sürücü belgelerinin sınıfları" başlıklı 75. maddesi 17/04/2015 tarih ve 29329 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmelik ile yeniden düzenlenmiş olup; değişiklik öncesinde minibüs kullanacaklar için "B" sınıfı sürücü belgesi, otobüs kullanacaklar için ise "E" sınıfı sürücü belgesi verilirken, değişiklik sonrasında sürücü belgesi sınıflarında değişiklikler yapılmış ve minibüs kullanacaklar için "D1" sınıfı, otobüs kullanacaklar için ise "D" sınıfı sürücü belgesi verileceği düzenlenmiştir.
Ayrıca Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin "Sürücü Adaylarında Aranacak Şartlar" başlıklı 76. maddesi de anılan Yönetmelik ile değiştirilmiş ve değişiklik öncesinde minibüs kullanmak amacıyla alınması gereken "B" sınıfı sürücü belgesi için 18 yaşını bitirmiş olmak, otobüs kullanmak amacıyla alınması gereken "E" sınıfı sürücü belgesi için 22 yaşını bitirmiş olmak şartları aranmakta iken, değişiklik sonrasında minibüs kullanmak amacıyla alınması gereken "D1" sınıfı sürücü belgesi için 21 yaşını bitirmiş olmak, otobüs kullanmak amacıyla alınması gereken "D" sınıfı sürücü belgesi için 24 yaşını bitirmiş olmak şartları getirilmiştir.
Dava konusu Yönetmelik maddesi ile, Karayolları Trafik Yönetmeliğinin sürücü belgesi sınıflarında yapılan değişiklik üzerine mülga Okul Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği'nde yer alan; "Şoförler; E Sınıfı Sürücü Belgesi için 5 yıllık, B Sınıfı Sürücü Belgesi için 7 yıllık sürücü belgesine sahip olmak" hükmü; "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" şeklinde düzenlenmiştir.
Yönetmeliğin 9. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi yönünden; okul servis araçlarını kullanan şoförlerin, bu görevini yerine getirebilmesi için araç içerisindeki öğrencilerden daha üstün yaşa, olgunluğa ve tecrübeye dolayısıyla sorumluluk düzeyine sahip olması gerektiği açık olduğundan, 26 yaşından gün almış olmalarının gerektiğine yönelik düzenlemede hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır.
Yönetmeliğin dava konusu 9. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan, "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" cümlesi ile Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin sürücü belgesinin alınabilme yaş sınırlarını düzenleyen 76. maddesinde yer alan "D" sınıfı sürücü belgesinin 24 yaşını bitirmiş olmak ve minibüs kullanmak için alınması gereken "D1" sınıfı sürücü belgesinin ise 21 yaşını bitirmiş olmak düzenlemeleri ile birlikte değerlendirildiğinde, otobüs kullanmak için alınması gereken "D" sınıfı sürücü belgesi ile okul servis araçlarında şoför olarak çalışabilecek kişilerin en erken 29 yaşında, "D1" sınıfı sürücü belgesi ile okul servis araçlarında şoför olarak çalışabilecek kişilerin ise en erken 28 yaşında olmaları gerektiği sonucu ortaya çıkmaktadır.
Getirilen düzenleme ile her ne kadar okul servis araçları şoförlerinin tecrübeli kişilerden oluşması amaçlanmış ise de, 9. maddenin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan yaş sınırı ile Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" cümlesi arasında uyumsuzluk bulunmaktadır.
Bu nedenle, Yönetmeliğin 9. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "D" sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, "D1" sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" cümlesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Yönetmeliğin 9. maddesinin 1. fıkrasının (e) ve (f) bentleri yönünden;
Dava konusu düzenlemeler ile; okul servis araçlarını kullanan şoförlerin, Yurtiçi Yolcu Taşımacılığı Sürücü Mesleki Yeterlilik Belgesine ve 5544 sayılı Meslekî Yeterlilik Kurumu Kanunu çerçevesinde alınan mesleki yeterlilik belgesine sahip olmaları şartı getirilmiştir.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 5. maddesinde, taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliğinin yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu belirtilmiş; taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yetki belgesi alınabilmesi için taşıma işleri işletmecilerinin meslekî saygınlık, malî yeterlilik ve meslekî yeterliliğe sahip olması gerektiği kuralına yer verilmiş, ayrıca, karayoluyla yük ve yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ticari araçlarda çalışan şoförlerin, sürücü mesleki yeterlilik belgesi almaları zorunlu kılınmıştır.
Bu durumda; üst hukuk normu olan 4925 sayılı Kanun uyarınca, okul servis araçlarını kullanan şoförlerin, Yurtiçi Yolcu Taşımacılığı Sürücü Mesleki Yeterlilik Belgesine ve 5544 sayılı Meslekî Yeterlilik Kurumu Kanunu çerçevesinde alınan mesleki yeterlilik belgesine sahip olmaları şartını getiren dava konusu Yönetmelik kuralında hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Yönetmeliğin 9. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi yönünden;
Dava sürerken, 25.08.2021 tarih ve 31579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile anılan hükümde değişiklik yapılmış olup, düzenlemenin son hali "22 yaşını doldurmuş ve 61 yaşından gün almamış olması kaydıyla; en az lise mezunu olmak veya Millî Eğitim Bakanlığı onaylı kursu başarıyla tamamlamak şartıyla en az ilkokul mezunu olmak." şeklini almıştır.
Davacı tarafından ileri sürülen iddiaların geçerliliğini koruduğu ve dava açma sebeplerinin halen mevcut olduğu görüldüğünden işin esasının incelenmesi gerekmiştir.
Öğrencilerin servis araçlarına iniş ve binişlerinde yardımcı olmakla görevli rehber personelinin, bu görevi yerine getirebilmesi için araç içindeki öğrencilerden daha üstün eğitim seviyesine, yaşa ve dolayısıyla sorumluluk düzeyine sahip olması gerektiğinden, taşımacılık faaliyetinin güvenli ve sağlıklı biçimde yerine getirilmesi amacıyla rehber personelin eğitim ve yaş durumu ile ilgili olarak getirilen düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 25/10/2017 tarih ve 30221 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin;
a) 8. maddesinin 3. fıkrası ve 9. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" cümlesi yönünden dava konusu düzenlemelerin İPTALİNE,
b) Davanın diğer kısımları yönünden DAVANIN REDDİNE,
2. Dava kısmen iptal, kısmen ret ile sonuçlandığından; ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin …TL'lik kısmının davacı üzerinde bırakılmasına, …-TL'lik kısmının davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde taraflara iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere,
24/10/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.