Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2019/3002 E. , 2022/5610 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/3002
Karar No : 2022/5610
DAVACI : …
VEKİLİ : Av. …
DAVALILAR : 1- … Bakanlığı
(… Bakanlığı)
VEKİLİ : Av. …
2- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU :
Davacı tarafından; Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün … tarih ve … sayılı (2016/KDGM-20) Genelgesine istinaden belediye sınırları dışına veya dışından yapılacak servis hizmetlerine ilişkin olarak D4(S) yetki belgesi alınmasına yönelik uygunluk kararının verilmesi istemiyle davalı Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı'na yapılan başvurunun reddine yönelik … tarih ve … sayılı Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) kararı ile bu kararın dayanağı olan Genelge'nin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Davacı tarafından; 4925 sayılı Yasa uyarınca taşımacılık faaliyetlerinde alınması zorunlu olan yetki belgelerine yönelik usul ve esasların yönetmelikle düzenlenmesi gerektiği, Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 6. maddesinde yetki belgesi türlerine yer verilmesine karşın dava konusu Genelge ile hukuka aykırı şekilde yeni bir belge türü ihdas edildiği, üst hukuk normlarında D4(S) türü bir belgenin yer almadığı ileri sürülmüştür.
Dava konusu Genelge ile D4(S) yetki belgesi dışında B2, D2 veya D4 yetki belgeleri ile iller arası okul veya personel taşımacılığı yapılmasının hukuken engellendiği, B2, D2 veya D4 yetki belgesi sahiplerinin kazanılmış hakların gözetilmediği; dava konusu Genelge'nin rekabet ortamının bozulmasına neden olduğu ve kamu yararına aykırı olarak düzenlendiği belirtilmiştir.
Yasal düzenlemelere aykırı olarak ve kazanılmış haklar dikkate alınmaksızın alınan dava konusu UKOME kararında hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülmüştür.
DAVALI İDARELERİN SAVUNMALARI :
DAVALI … BAKANLIĞI'NIN (… BAKANLIĞI)
SAVUNMASI :
İşyeri ile ikamet yeri birbirinden farklı ilde bulunan vatandaşların ulaşımda zorluklar yaşadığı, özellikle Manisa ve İzmir ilinin yakın olması ve Manisa ilinde ikamet eden ancak İzmir iline gitmesi gereken vatandaşlar ile tam tersi yönde ulaşım sağlanması konusunda Bakanlıkça düzenlenen B2, D2 ve D4 yetki belgelerinin sayılarına bakıldığında, bu yetki belgeleriyle Manisa ve İzmir iilleri arasında oluşan yoğun talep karşılanamadığından, Bakanlığın da bu hususta 655 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolları Taşıma Yönetmeliği'nin ilgili hükümleri uyarınca düzenleme yapma yetkisi bulunuduğundan, vatandaşların yaşadığı mağduriyetlerin önüne geçilmesi amacıyla yapılan düzenlemelerin hukuka uygun olduğu, davanın reddinin gerektiği savunulmaktadır.
DAVALI … BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI'NIN SAVUNMASI :
Usule yönelik olarak; davanın süreaşımı nedeniyle reddi gerektiği savunulmaktadır.
Esasa yönelik olarak ise; Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün … tarih ve … sayılı (2016/KDGM-20) Genelgesi'ne istinaden tesis edilen dava konusu UKOME kararında hukuka aykırılık bulunmadığı; davacının kazanılmış hak iddiasının hukuki dayanaktan yoksun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu işlemlerin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün 22/12/2016 tarih ve 96544 sayılı (2016/KDGM-20) Genelgesine istinaden belediye sınırları dışına veya dışından yapılacak servis hizmetlerine ilişkin olarak D4(S) yetki belgesinin alınmasına yönelik uygunluk kararının verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine yönelik Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin (UKOME) … tarih ve … sayılı kararı ile bu kararın dayanağı olan Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü'nün 22/12/2016 tarih ve 96544 sayılı (2016/KDGM-20) Genelgesinin iptali istemiyle açılmıştır.
4925 sayılı Karayolları Taşıma Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin 4. fıkrasında "İl sınırları içerisindeki taşımalar ile yüz kilometreye kadar olan şehirlerarası taşımaların düzenlenmesi il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgili valiliklere, belediye sınırları içerisindeki şehiriçi taşımalar belediyelere bu Kanuna göre düzenlenecek yönetmelik esasları dahilinde bırakılabilir." hükmüne; "Yönetmelik" başlıklı 34. maddesinde ise, "a)Taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri, mesleki yeterlilik belgeleri ve taşıt kartları ile diğer belge ve hizmetlerin ücret, süre, kapsam, tür ve şekilleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları, b) Belgelerin geçerlilik süreleri, geri alınması ve uygulanacak idarî müeyyideleri, c) Taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapacakların yükümlülükleri, bagaj ve taşımanın yardımcı hizmetleri, d) Zaman ve fiyat tarifelerinin düzenlenmesi, yolcu bileti ve taşıma senedinin şekil ve muhtevasını, e) Taşıma işlerinde çalışan şoför ve diğer görevlilerde aranacak şartlar ve nitelikleri, f) Taşıma hizmetlerinin denetimi ve belge taleplerinin incelenmesi ile ilgili esasları, g) Ücretsiz ve tarife altı uygulama esasları, h) Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer esas ve usulleri, düzenleyen yönetmelikler Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanır." hükmüne yer verilmiştir.
01/08/2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolları Taşıma Yönetmeliği'nin 24. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinde ve dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Mülga Karayolları Taşıma Yönetmeliği'nin 24. maddesinin 3. fıkrasında "yetki belgeleri eki taşıt belgelerine tahditli plakalı taşıtlar kaydedilmez" hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu 22/12/2016 tarih ve 96544 sayılı (2016/KDGM-20) Genelge ile Karayolları Taşıma Yönetmeliği'nin 24. maddesinin 3. fıkrası gereğince yetki belgesi eki taşıt belgelerine tahditli plakalı araçların kaydedilemediğinden bahisle işyeri ile ikamet yeri birbirinden farklı ilde bulunan vatandaşların mağdur olmamaları ve zamanında işyerinde/okulda olmalarının sağlanması amacıyla komşu illeri arasında sadece personel servisi veya okul servisi taşımacılığı yapmak üzere D4(S) rumuzlu karayolu taşıma yetki belgesi verilmesi hususu ve bu yetki belgesinin Bakanlıkça verilebilmesi için gerekli şartlar düzenlenmiştir. Oysa 4925 sayılı Kanun hükümleri gereğince yetki belgesi türlerinin Yönetmelik ile düzenlenmesi gerekmekte olup, yetki belgesi türü düzenlemeye yönelik dava konusu 22/12/2016 tarih ve 96544 sayılı (2016/KDGM-20) Genelge'de hukuka uyarlık görülmemiştir.
Dava konusu işleme gelince; Yönetmelik ile düzenleme yapılması gerekirken 2016/KDGM-20 sayılı Genelge ile düzenlemesi yapılan D4(S) yetki belgesi alabilmek için anılan Genelge'de belirtilen usule göre … UKOME'ye yapılan başvurunun reddine yönelik işlemde de bu nedenle hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, … Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin (UKOME) … tarih ve … sayılı kararı ile bu kararın dayanağı olan Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü'nün 22/12/2016 tarih ve 96544 sayılı (2016/KDGM-20) Genelgesinin iptali gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Dava; davacının, D4(S) yetki belgesi almasına yönelik uygunluk kararı verilmesi istemiyle davalı belediyeye yaptığı başvurunun reddine yönelik … Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin … tarih ve … sayılı kararı ile bu kararın dayanağı olan Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü'nün 22/12/2016 tarih ve 96544 sayılı (2016/KDGM-20) Genelgesinin iptali istemiyle açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı belediyenin usule ilişkin itirazı yerinde görülmeyerek işin esasına geçildi.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
4925 sayılı Karayolları Taşıma Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin 4. fıkrasında "İl sınırları içerisindeki taşımalar ile yüz kilometreye kadar olan şehirlerarası taşımaların düzenlenmesi il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgili valiliklere, belediye sınırları içerisindeki şehiriçi taşımalar belediyelere bu Kanuna göre düzenlenecek yönetmelik esasları dahilinde bırakılabilir." hükmü ile , Yönetmelik başlıklı 34. maddesinde ise "a)Taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri, mesleki yeterlilik belgeleri ve taşıt kartları ile diğer belge ve hizmetlerin ücret, süre, kapsam, tür ve şekilleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları, b) Belgelerin geçerlilik süreleri, geri alınması ve uygulanacak idarî müeyyideleri, c) Taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapacakların yükümlülükleri, bagaj ve taşımanın yardımcı hizmetleri, d) Zaman ve fiyat tarifelerinin düzenlenmesi, yolcu bileti ve taşıma senedinin şekil ve muhtevasını, e) Taşıma işlerinde çalışan şoför ve diğer görevlilerde aranacak şartlar ve nitelikleri, f) Taşıma hizmetlerinin denetimi ve belge taleplerinin incelenmesi ile ilgili esasları, g) Ücretsiz ve tarife altı uygulama esasları, h) Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer esas ve usulleri düzenleyen yönetmelikler Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanır." hükmüne yer verilmiştir.
01/08/2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolları Taşıma Yönetmeliği'nin 24. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinde ve dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Mülga Karayolları Taşıma Yönetmeliği'nin 24. maddesinin 3. fıkrasında "yetki belgeleri eki taşıt belgelerine tahditli plakalı taşıtlar kaydedilmez" hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün 22/12/2016 tarih ve 96544 sayılı (2016/KDGM-20) Genelgesi yönünden;
Dava konusu 22/12/2016 tarih ve 96544 sayılı (2016/KDGM-20) Genelge ile Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü tarafından, Karayolları Taşıma Yönetmeliği'nin 24. maddesinin 3. fıkrası gereğince yetki belgesi eki taşıt belgelerine tahditli plakalı araçların kaydedilemediğinden bahisle işyeri ile ikamet yeri birbirinden farklı ilde bulunan vatandaşların mağdur olmamaları ve zamanında işyerinde/okulda olmalarının sağlanması amacıyla komşu iller arasında sadece personel servisi veya okul servisi taşımacılığı yapmak üzere D4(S) rumuzlu karayolu taşıma yetki belgesi verilmesi hususu ve bu yetki belgesinin Bakanlıkça verilebilmesi için gerekli şartlar düzenlenmiştir.
Karayolu Taşıma Kanunu'nun 34. maddesi gereğince yetki belgelerinin Yönetmelik ile Bakanlık tarafından düzenleneceği hükme bağlanmış olup, bu Kanun gereğince yürürlüğe konulan Karayolları Taşıma Yönetmeliği'nin "Yetki belgesi türleri" başlıklı 6. maddesinde de yetki belgesi türleri düzenlenmiş ve 01/08/2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolları Taşıma Yönetmeliği'nin 13. ve 14. maddelerinde ve dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Mülga Karayolları Taşıma Yönetmeliği'nin 12. ve 13. maddelerinde de yetki belgesi alabilmenin genel ve özel şartları belirtilmiştir.
Bu halde, Karayolu Taşıma Kanunu'nun 34. maddesi gereğince yetki belgesi türlerinin Yönetmelik ile düzenlenmesi gerektiğinden dava konusu 22/12/2016 tarih ve 96544 sayılı (2016/KDGM-20) Genelge'de hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
… Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin (UKOME) … tarih ve … sayılı kararı yönünden;
Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün 22/12/2016 tarih ve 96544 sayılı (2016/KDGM-20) Genelgesi ile düzenlemesi yapılan D4(S) yetki belgesini alabilmek için ilgili Manisa ilinden alınması gereken uygunluk görüşü için davacı tarafından yapılan başvurunun Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin (UKOME) ... tarih ve ... sayılı kararı ile reddedildiği görülmektedir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine aykırı bir şekilde Yönetmelik ile düzenleme yapılması gerekirken 2016/KDGM-20 Genelge ile düzenleme yapılan D4(S) yetki belgesi alabilmek için yine Genelge'de belirtilen usule göre Manisa UKOME'ye yapılan başvurunun reddine yönelik işlemde de bu nedenle hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün 22/12/2016 tarih ve 96544 sayılı (2016/KDGM-20) Genelgesi ile … Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin (UKOME) … tarih ve … sayılı kararının İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, davalı belediyenin yaptığı …-TL yargılama giderinin davalı idare üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere,
13/10/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.