T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/3012
Karar No : 2023/5898
DAVACI : ... Derneği
DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU :
08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 14. maddesinin 4. fıkrasının (ç) bendinin 2., 3. ve 4. alt bentlerinin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Benzer düzenlemenin mülga Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nde de yer aldığı ve Danıştay 15. Dairesi’nin 16.12.2015 tarih ve E:2013/2135, K:2015/8833 sayılı kararıyla iptal edildiği, buna rağmen 08.01.2018 tarihli dava konusu Yönetmelikte aynı hükümlere yer verildiği; bu düzenlemenin asıl amacının servis taşımacılığını düzenlemek olduğu, 100 kilometreye kadar şehirler arası taşımalarda taşıma hattı ve güzergahı alınması zorunluluğu getirilerek servis taşımacılığının sadece D4 yetki belgesi ile yapılmasının amaçlandığı, Karayolları Düzenleme Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve E….sayılı yazısında, D2 yetki belgesi sahiplerinin şehirler arası servis taşımacılığı yapabilmesi için UKOME’den özel izin belgesi alması gerektiğini kabul ettiği, D2 yetki belgesi sahipleri için taşıma hattı ve güzergahı zorunluluğu olmamasına rağmen servis taşımacılığı için dava konusu düzenleme ile zorunluluk getirildiği, bu nedenle D2 yetki belgesi ile yıllardır şehirler arası servis taşımacılığı faaliyetini yürütenlerin ticari hayatının sona ereceği, bunun da taşımaların ekonomik, seri, elverişli, kamu yararını gözetecek tarzda ve serbest rekabet çerçevesinde yürütülmesi gerektiği yönündeki ilke ve kurallara aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Öncelikle, usule ilişkin olarak, davacının davayı açmakta ehliyetli bulunmadığı ileri sürülmüştür.
Esasa ilişkin olarak ise, D4 yetki belgelerinin ilk düzenlendiği günden bugüne kadar o ildeki mevcut arz/talep dengesi bakımından sakınca olmadığına ilişkin yetkili makam kararının hep arandığı, dava konusu düzenlemenin yeni getirilmediği, Mülga Yönetmelikteki benzer düzenleme Danıştay kararıyla iptal edilmiş ise de, iptal gerekçesinin seyahat acentalarının durumuna ilişkin olduğu, kaldı ki söz konusu kararın temyiz incelemesinin devam ettiği; özellikle 58.808 adet D4 yetki belgesi olduğu düşünüldüğünde arz/talep dengesi yönünden değerlendirme yapılmaması halinde büyük sorunlarla karşılaşılacağı, D4 yetki belgesi ile hem tarifeli hem tarifesiz yolcu taşımacılığı yapılabileceği, yetki belgesi sahibinin tarifeli yolcu taşımacılığını aksatmamak kaydıyla o yörede oluşan ihtiyaca münhasıran tarifesiz yolcu taşımacılığı yapabilmesinin mümkün olduğu, sadece tarifesiz yolcu taşımacılığı yapmak üzere D4 yetki belgesinin ise düzenlenemeyeceği, uygulamada B2, D2 ve D4 yetki belgeleri ile tarifesiz yolcu taşımacılığı yapılabilmesi için; yolculuğun şehir içinde kalan kısmı için yerel makamlar tarafından getirilen güzergah sınırlarına uyulması; personel servis taşımacılığı için Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Yönetmeliği, öğrenci servis taşımacılığı için de Okul Servis Araçları Yönetmeliğinde yer alan taşımacı, sürücü ve taşıtlarla ilgili hükümlere uyulması ve yapılan taşımanın bir sözleşmeye dayalı olması; ayrıca yolcunun indirileceği/bindirileceği ildeki nokta için yerel makamlar tarafından belirlenen güzergahın kullanılması gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 1. maddesinde; Kanunun, karayolu taşımalarının ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlenmesi, taşımada düzen ve güvenliğin sağlanması, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarının belirlenmesi, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerinin, haklarının ve sorumluluklarının saptanması, karayolu taşımalarının diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirini tamamlayıcı olarak hizmet vermesi ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasının sağlanması amacıyla çıkarıldığı, 2. maddesinde; Kanunun, kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımalarını, taşımacıları, taşıma acentelerini, taşıma işleri komisyoncularını, nakliyat ambarı ve kargo işletmecilerini taşıma işlerinde çalışanlar ile taşımalarda yararlanılan her türlü taşıt, araç, gereç, yapıları ve benzerlerini kapsadığı, 2. maddesinin 3. fıkrasında; il sınırları içerisindeki taşımalar ile yüz kilometreye kadar olan şehirlerarası taşımaların düzenlenmesinin, il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgili valiliklere, belediyelere bu Kanuna göre düzenlenecek yönetmelik esasları dahilinde bırakılabileceği; 5. maddesinin birinci fıkrasında; taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu, üçüncü fıkrasında; taşımacılara, yetki belgesinden ayrı olarak taşımalarda kullanılacak taşıtların niteliğini ve sayısını gösteren taşıt belgesi ile taşımacının taşıt belgesinde kayıtlı her taşıt için düzenlenen ve taşıtta bulunması gereken taşıt kartı verileceği, dördüncü fıkrasında; taşıma işleri işletmecilerinin sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlığın yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebileceği, 34. maddesinde ise; bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde taşımacılık, acente ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri ve taşıt belgeleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları düzenleyen yönetmeliklerin Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanacağı belirtilmiştir.
Anılan Kanun hükümleri uyarınca düzenlenen Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 5. maddesinde, Yönetmelik kapsamında faaliyette bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin, Yönetmelikte sayılan faaliyetleri yapabilmeleri için Bakanlıktan yetki belgesi alınması zorunluluğu getirilmiş; belge türlerinin sayıldığı 6. Maddesinin 4. Fıkrasında ise , D türü yetki belgesi: Otobüsle tarifeli veya tarifesiz yurtiçi yolcu taşımacılığı veya hususi taşımacılık yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Taşımanın şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır:
a) Dl yetki belgesi: Ticari ve tarifeli olarak yapacaklara,
b) D2 yetki belgesi: Ticari ve tarifesiz olarak yapacaklara,
c) D3 yetki belgesi: Hususi taşımacılık faaliyetinde bulunarak, kendi personelinin taşımasını yapacaklara,
ç) D4 yetki belgesi: Ticari olarak, taşıma mesafesine bakılmaksızın iliçi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası tarifeli ve tarifesiz olarak yapacaklara,
Verilir. Kuralı yer almaktadır.
İptali istenilen 08/01/2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayollu Taşıma Yönetmeliğinin 14 maddesinin 4/ç fıkrasında, '' D4 yetki belgesi için başvuranların:
2) İliçi taşımalarda; talep sahibinin merkezi adresinin bulunduğu ilin İl Trafik Komisyonundan alınacak D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o ildeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair İl Trafik Komisyonu kararının Bakanlığa sunulması şarttır.
3) Yüz kilometreye kadar şehirlerarası taşımalarda; ilgili illerden alınacak, D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o illerdeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair ilgili İl Trafik Komisyonu veya UKOME kararlarının (bu illerden birinin veya her ikisinin il sınırları ile belediye sınırları aynı/çakışık olan bir il veya iller olması halinde ise ilgili büyükşehir belediyesi/belediyeleri UKOME’lerinden) Bakanlığa sunulması ve Bakanlığa sunulacak kararlarda, düzenlenecek D4 yetki belgesi için kullandırılacak taşıma hatları ve taşıma güzergahları ile taşıt belgesine kaydedilecek taşıtların sayısı ve koltuk kapasitelerinin belirtilmesi şarttır.
4) Sadece tarifesiz taşımacılık yapmak üzere D4 yetki belgesi düzenlenemez. Düzenlenmiş olan yetki belgelerinde geçerli bir hattının bulunması şarttır.'' şeklinde yapılan değişikliklerin iptali istemiyle davacı Dernek tarafından dava açılmıştır.
Ancak, 31/12/2018 tarih ve 30642 sayılı Resmi Gazetede yapılan değişiklikle iptali istenilen bendler:
''2) 7 nci maddenin birinci fıkrasındaki gereklilikleri sağlaması şarttır. .
3) (Mülga:RG-31/12/2018-30642 4.Mükerrer) (…)''
halini aldığı, 3. Bendin tamamen kaldırılmış olduğu, 2. Bendin ise değişikliğe uğradığı görülmekte olup bu bentler açısından karar verilmesine yer yoktur.
4. Bend açısından ise 4925 sayılı yasadan aldığı yetkiyle davalı idarenin düzenleme yapma yetkisi açık olup yolcu taşımacılığında kaliteyi artırmaya yönelik yapılan düzenlemelerde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 14/4-ç maddesinin 2. ve 3. Bentlerinin iptali istemine ilişkin kısmı hakkında karar verilmesine yer olmadığı, 4 bend yönünden ise davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ile 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye dayanılarak hazırlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanması üzerine söz konusu Yönetmeliğin 14. maddesinin 4. fıkrasının (ç) bendinin 2., 3. ve 4. alt bentlerinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarenin usule ilişkin itirazı yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 4. maddesinde; "Taşımalar; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirilir." hükmü, 5. maddesinde; "Taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınması zorunludur. Taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yetki belgesi alınabilmesi için taşıma işleri işletmecilerinin meslekî saygınlık, malî yeterlilik ve meslekî yeterliliğe sahip olması gerekmektedir. (Ek cümle: 23/1/2008 – 5728/516 md.) Ayrıca, karayoluyla yük ve yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ticari araçlarda çalışan şoförlerin, sürücü mesleki yeterlilik belgesi almaları zorunludur. Bu maddeye ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. 18.1.1954 tarihli ve 6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu hükümleri saklıdır. Taşımacılara, yetki belgesinden ayrı olarak taşımalarda kullanılacak taşıtların niteliğini ve sayısını gösteren taşıt belgesi ile taşımacının taşıt belgesinde kayıtlı her taşıt için düzenlenen ve taşıtta bulunması gereken taşıt kartı verilir. Taşıma işleri işletmecilerinin sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlık, yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebilir." hükümleri, 34. maddesinde; "Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde; a) (Değişik: 6/2/2014-6518/60 md.) Taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri, mesleki yeterlilik belgeleri ve taşıt kartları ile diğer belge ve hizmetlerin ücret, süre, kapsam, tür ve şekilleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları, (...) c) Taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapacakların yükümlülükleri, bagaj ve taşımanın yardımcı hizmetleri, (...) f) Taşıma hizmetlerinin denetimi ve belge taleplerinin incelenmesi ile ilgili esasları, (...) h) Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer esas ve usulleri, düzenleyen yönetmelikler Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanır." hükümleri yer almaktadır.
655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin işlem tarihinde yürürlükte olan 7. maddesinde, karayolu ulaştırması faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve bu faaliyetlerin diğer ulaştırma türleriyle birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini sağlamak; karayolu taşımacılığı alanında taşımacı, organizatör, acente, komisyoncu, lojistik işletmecisi, terminal işletmecisi ve benzeri faaliyette bulunanların hizmet esasları, mali yeterlik ve mesleki saygınlık şartlarını belirlemek, bunları yetkilendirmek ve denetlemek; karayolu taşımacılığı alanında hizmet üretenler ile hizmetten yararlananların hak, yükümlülük ve sorumluluklarını belirlemek Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.
08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 2. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik, kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımalarını, taşımacı, acente, taşıma işleri komisyonculuğu, taşıma işleri organizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, dağıtım işletmeciliği, terminal işletmeciliği ve benzeri taşımacılık faaliyetlerini yapanlar ile taşıma işlerinde çalışanları, taşımacılık faaliyetlerinde yararlanılan her türlü taşıt, araç, gereç, yapı, tesis ve benzerlerini kapsar. (2) Servis taşımaları hakkındaki usul ve esaslar, Bakanlıkça ayrıca düzenlenir." hükümlerine; 4. maddesinde; "ş) Grup yolcu: Önceden planlanmış iş, gezi, toplantı, tören ve benzeri amaçla bir araya gelen ve bu amaçla gerçekleşecek seyahatin başlangıcından bitimine kadar birlikte hareket eden, taşıttaki şoför ve yardımcı personel haricindeki yolcu topluluğunu; v) İliçi: Bir ilin sınırları içinde bulunan alanı, uu) Servis taşımaları: Aynı öğrenci/personel ve/veya yolcuların çeşitli noktalardan toplanıp bir yere taşınması ve/veya aynı öğrenci/personel ve/veya yolcuların bırakıldığı yerden alınarak topladığı yerlere bırakılmasını, ççç) Tarifeli yolcu taşıma: Önceden bir taşıma hattı ve taşıma güzergahı ile bir zaman ve ücret tarifesi belirlenerek ve bunlara uyularak yapılan düzenli yolcu taşımalarını, ddd) Tarifesiz yolcu taşıma: Önceden bir taşıma hattı ve taşıma güzergahı ile bir zaman ve ücret tarifesi belirlenmeksizin; grup yolcu durumuna göre arızi veya mekik sefer düzenlenerek yapılan düzensiz ve grup yolcu taşımalarını, eee) Taşıma güzergahı: Taşımacılıkta, taşımanın başladığı kalkış noktasından bittiği varış noktasına kadar ara duraklar da dahil takip edilen yolu, fff) Taşıma hattı: Tarifeli taşımacılıkta, taşımanın başladığı kalkış noktası ile bittiği varış noktasındaki yerleşim yerlerini, zzz) Yurtiçi: Türkiye sınırları içindeki alanı, ifade eder." tanımlamalarına; 6. maddesinde; "(4) D türü yetki belgesi: Otobüsle tarifeli veya tarifesiz yurtiçi yolcu taşımacılığı veya hususi taşımacılık yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. b) D2 yetki belgesi: Ticari ve tarifesiz olarak yapacaklara, ç) D4 yetki belgesi: Ticari olarak, taşıma mesafesine bakılmaksızın iliçi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası tarifeli ve tarifesiz olarak yapacaklara verilir." hükümlerine yer verilmiştir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 12. maddesinde; il ve ilçe trafik komisyonlarının "1. İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, 2. Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği Yüksek Kurulunun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmek. 3. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, 4. Gerçek ve tüzelkişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü kişilere işletilmesi için izin vermek, 5. Bu Kanunla ve diğer mevzuatla verilen görevleri yapmak"la görevli ve yetkili olduğu kural altına alınmıştır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 9. maddesinde; büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin kurulacağı, bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı, koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
15.06.2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin 18. maddesinde; UKOME'nin, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haiz olduğu; bu amaçla, a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, c) Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, trafikle ilgili olarak ülkeyi ilgilendiren veya mevzuat değişikliği gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmekle; ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmekle; d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, görevli ve yetkili olduğu belirtilmiştir.
25.10.2017 tarih ve 30221 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 3. maddesinde; Özel izin belgesi, Karayolları Trafik Kanunu, Büyükşehir Belediyesi Kanunu, Belediye Kanunu, 18/7/1997 tarihli ve 23053 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği ve bu Yönetmelik ile Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME), il-ilçe trafik komisyonu kararlarına uygunluğu anlaşılan okul servis araçlarına büyükşehirlerde ilgili büyükşehir belediyeleri, diğer yerlerde ise ilgili belediyeler tarafından verilen ve okul servis aracının ilgili büyükşehir belediyesi/belediye sınırları içinde izleyeceği güzergah ile işletenini, şoförünü, rehber personelini, taşıtın plakasını, cinsini, taşıma sınırını belirten belge olarak tanımlanmış, 5. maddesinde; taşımacıların, taşımanın tamamının veya bir kısmının bir büyükşehir belediyesi/belediye sınırları içerisinde gerçekleşmesi halinde; şehir içinde izlenecek güzergâh için ilgili büyükşehir belediyesinden/belediyeden özel izin belgesi almakla yükümlü oldukları kural altına alınmıştır.
Dava Konusu Yönetmeliğin İncelenmesi:
İptaline karar verilmesi istenen düzenlemeler şu şekildedir:
"Yetki belgesi almanın veya yenilemenin özel şartları
MADDE 14 –
(4) D türü yetki belgeleri için başvuranlardan:
ç) D4 yetki belgesi için başvuranların:
1) En az, 1 adet otobüsle asgari kapasiteye ve tüzel kişiliklerin 5.000 Türk Lirası sermaye veya işletme sermayesine sahip olmaları şarttır.
2) İliçi taşımalarda; talep sahibinin merkezi adresinin bulunduğu ilin İl Trafik Komisyonundan alınacak D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o ildeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair İl Trafik Komisyonu kararının Bakanlığa sunulması şarttır.
3) Yüz kilometreye kadar şehirlerarası taşımalarda; ilgili illerden alınacak, D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o illerdeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair ilgili İl Trafik Komisyonu veya UKOME kararlarının (bu illerden birinin veya her ikisinin il sınırları ile belediye sınırları aynı/çakışık olan bir il veya iller olması halinde ise ilgili büyükşehir belediyesi/belediyeleri UKOME’lerinden) Bakanlığa sunulması ve Bakanlığa sunulacak kararlarda, düzenlenecek D4 yetki belgesi için kullandırılacak taşıma hatları ve taşıma güzergahları ile taşıt belgesine kaydedilecek taşıtların sayısı ve koltuk kapasitelerinin belirtilmesi şarttır.
4) Sadece tarifesiz taşımacılık yapmak üzere D4 yetki belgesi düzenlenemez. Düzenlenmiş olan yetki belgelerinde geçerli bir hattının bulunması şarttır."
Dava açıldıktan sonra 31.12.2018 tarihinde yapılan değişiklik sonrası ise dava konusu düzenlemeler şu hali almıştır:
"Yetki belgesi almanın veya yenilemenin özel şartları
MADDE 14 –
ç) D4 yetki belgesi için başvuranların:
1) En az, 1 adet otobüsle asgari kapasiteye ve tüzel kişiliklerin 5.000 Türk Lirası sermaye veya işletme sermayesine sahip olmaları şarttır.
2) (Değişik :RG-31/12/2018-30642 4.Mükerrer) 7 nci maddenin birinci fıkrasındaki gereklilikleri sağlaması şarttır. .
3) (Mülga:RG-31/12/2018-30642 4.Mükerrer) (…)
4) Sadece tarifesiz taşımacılık yapmak üzere D4 yetki belgesi düzenlenemez. Düzenlenmiş olan yetki belgelerinde geçerli bir hattının bulunması şarttır."
Görüldüğü üzere 14. maddenin 4. fıkrasının (ç) bendinin 2. alt bendi, 7. maddenin 1. fıkrasına atıfta bulunurken, 3. alt bendi ise yürürlükten kaldırılmıştır. Bununla birlikte, atıf yapılan 7. maddede yer alan düzenlemeler ise şu şekildedir:
"İliçi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları
MADDE 7 – (Değişik:RG-15/11/2019-30949)
(1) Bu Yönetmeliğe göre düzenlenecek D4 yetki belgesi talep edenlerin;
a) İliçi taşımalarda; talep sahibinin merkezi adresinin bulunduğu ilin İl Trafik Komisyonundan alınacak D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o ildeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair İl Trafik Komisyonu kararını Bakanlığa sunmaları,
b) (Değişik:RG-14/1/2023-32073) Yüz kilometreye kadar şehirlerarası taşımalarda; ilgili illerden alınacak, D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o illerdeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair ilgili İl Trafik Komisyonu veya UKOME kararlarını (bu illerden birinin veya her ikisinin il sınırları ile belediye sınırları aynı/çakışık olan bir il veya iller olması halinde ise ilgili büyükşehir belediyesi/belediyeleri UKOME kararlarını) Bakanlığa sunmaları,
c) (Ek:RG-14/1/2023-32073) (a) ve (b) bentlerine göre Bakanlığa sunulacak kararlarda, düzenlenecek D4 yetki belgesi için kullandırılacak taşıma hatları ve taşıma güzergahları ile taşıt belgesine kaydedilecek taşıtların sayısı ve koltuk kapasitelerinin belirtilmesi, şarttır."
Dava açıldıktan sonra, dava konusu edilen 14. maddenin 4. fıkrasının (ç) bendinin 2. ve 3. alt bentlerinde değişiklik yapılmış ise de, maddenin, Yönetmeliğin 7. maddesinin 1. fıkrası ile birlikte değerlendirilmesinden; 14. maddede değiştirilen kısımların artık 7. madde içerisinde düzenlendiği ve davaya konu edilen hükümlerin içeriğinin değişmediği, davanın açılma sebeplerinin geçerliliğini koruduğu anlaşıldığından işin esasının incelenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Yukarıda ayrıntılı biçimde yer verilen 4925 sayılı Kanun ile işlem tarihinde yürürlükte olan 655 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uyarınca, davalı idarenin taşımacıların hizmet esasları, mali yeterlik ve mesleki saygınlık şartlarını belirlemek, bunları yetkilendirmekle görevli ve yetkili bulunduğu, bu itibarla, alınması zorunlu bulunan yetki belgelerinin kapsamına göre taşımacıların yerine getirmesi gereken şartları belirlemek amacıyla davaya konu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.
Söz konusu hükümlerde, D4 yetki belgesi ile taşımacılık yapmak isteyen kişilerin sağlaması gereken özel şartların düzenlendiği, buna göre; il içi ya da 100 kilometreyi aşmayan şehirler arası taşımacılık yapılması durumuna göre, gerçekleştirilecek faaliyetin arz/talep dengesi ile taşıma düzeni yönünden sakınca yaratmayacağına ilişkin yetkili merciilerden karar alınması ve bu kararda kullandırılacak taşıma hatları ve taşıma güzergahları ile taşıt belgesine kaydedilecek taşıtların sayısı ve koltuk kapasitelerinin belirtilmesi gerektiği; öte yandan sadece tarifesiz taşımacılık yapmak üzere D4 yetki belgesi düzenlenemeyeceği, düzenlenmiş olan yetki belgelerinde geçerli bir hattının bulunması şartının arandığı görülmektedir.
D4 yetki belgesi ile tarifeli taşımacılık faaliyetinin aksatılmaması şartıyla tarifesiz taşımacılık da yapılabildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla sadece tarifesiz taşımacılık yapılabilmesi mümkün olmadığından tarifeli taşımacılığa özgü olan "taşıma hattı"nın D4 yetki belgesi verilmesinden önce belli edilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte güzergah, sadece tarifeli taşımacılık faaliyetine mahsus bir unsur olmayıp diğer taşımacılık faaliyetlerinde de takip edilen yolu göstermek amacıyla ve faaliyetin kapsamına göre farklı yetkili merciiler tarafından tayin edilebilmektedir.
Davacı tarafından, dava konusu düzenleme ile D4 yetki belgesi sahiplerinin bir taşıma hattı ve güzergahına sahip olmaları şartını sağlamaları gerektiğinin kural altına alındığı; ancak D2 yetki belgesi sahipleri yönünden bir hat ve güzergah zorunluluğu bulunmadığı için D2 yetki belgesi ile artık servis taşımacılığı yapılamayacağı, konuya ilişkin Karayolları Düzenleme Genel Müdürlüğü yazısında da bu taşımacılık için UKOME'den güzergah izin belgesi alınması gerektiğinin belirtildiği ileri sürülmekte ise de; D2 yetki belgeli taşımacıların tarifeli taşımacılık yapmaları mümkün olmadığından belli bir taşıma hattına sahip olma şartının aranamayacağı, şehirler arası servis taşımacılığı yönünden UKOME tarafından istenen taşıma güzergahı izin belgelerinin büyükşehir belediyelerinin/UKOME'nin 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, Okul Servis Araçları Yönetmeliği gibi ilgili mevzuat kapsamında kendi yetki sınırları içerisinde trafik düzeni ve güvenliğini sağlama görev ve yetkilerine istinaden düzenlendiği, dava konusu işlemde yer alan ifadelerin ise D2 yetki belgesi sahipleri aleyhine getirilmiş kısıtlayıcı bir hüküm olarak yorumlanamayacağı sonucuna varılmaktadır.
Davacı tarafından her ne kadar benzer düzenlemelerin mülga Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nde de yer aldığı, Danıştay kararıyla iptaline karar verilmiş olmasına rağmen aynı hükümlerin yeniden tesis edilmesinin hukuka aykırı olduğu belirtilmiş ise de, söz konusu kararda (Danıştay 15. Dairesi’nin 16.12.2015 tarih ve E:2013/2135, K:2015/8833 sayılı kararı); D4 yetki belgesi almak için aranan özel şartlarda seyahat acentalarının kendi mevzuatından kaynaklanan durumunun dikkate alınmadığı, eksik düzenleme bulunduğu gerekçesiyle hukuka aykırı bulunan 13. maddenin 4. fıkrasının (d) bendinin iptaline karar verildiği; ancak, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 31.10.2018 tarih ve E:2016/2234, K:2018/4042 sayılı kararıyla; davalı idarenin düzenleme yapma yetkisi içerisinde kalarak çıkarılan dava konusu düzenlemelerde, seyahat acentelerine yönelik eksik düzenleme ve hukuka aykırılık bulunduğundan söz etme imkanı bulunmadığı belirtilerek anılan kararın bozulmasına karar verildiği, Dairemizce de Kurul tarafından verilen bozma kararına uyularak 12.02.2020 tarih ve E:2019/4819, K:2020/708 sayılı kararla davanın reddedildiği; bu itibarla, ilgili düzenlemelere yönelik hukuki değerlendirmenin seyahat acentalarının durumu yönünden yapıldığı ve bir hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, davacının söz konusu iddiası yerinde görülmemiştir.
Bu durumda, dayanak mevzuata, kamu yararına ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılan dava konusu Yönetmelik hükümlerinin iptali isteminin reddine karar verilmesi gerekmiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ççç-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ççç-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
16/11/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.