T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/3013
Karar No : 2023/3930
DAVACI : … Turizm Ticaret ve San. A. Ş
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
VEKİLİ : Av. Ulaştırma ve Altyapı
DAVANIN KONUSU :
08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin;
1-) 14. maddesinin 8. fıkrasının (b) bendinin,
2-) 25. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin 1 nolu alt bendinde yer alan; " ... yetki belgesi eki taşıt belgesinde kendi adına kayıtlı olan taşıt sayısının 10 katını geçmemek üzere, 6361 sayılı Kanun kapsamında ..." ve " ... bir finansal ..." ifadelerinin,
3-) 25. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendinde yer alan " ... K2 ..." ifadesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Dava konusu Yönetmelik hükümlerinin, K2 yetki belgesi sahiplerine faaliyetlerinde kullandıkları aracı ya doğrudan ya da finansal kiralama yoluyla satın alma zorunluluğu getirdiği, bu uygulamanın kanuni dayanağının bulunmadığı, dava konusu Yönetmeliğin 25. maddesinin 1. fıkrasının (ç) alt bendinde de finansal kiralama yöntemiyle satın alınan araçların yetki belgesi ekine kaydedilebileceğinin belirtildiği, bunu sahip oldukları araçların 10 katını geçmemek şartıyla yapabilecekleri için bu durumun da özmal taşıt sahibi olma zorunluluğunu içerdiği, kendisinden araç kiralayan şirketlerin bu araçları söz konusu kısıtlama nedeniyle K2 yetki belgesine kaydedemediği, Karayolu Taşıma Kanunu’nda “taşımacı”nın bir eşyayı ücret karşılığı taşıyan kişi olarak tanımlandığı, oysa K2 yetki belgesinin hususi taşımacılığa ilişkin olduğu, kamu idarelerinin araç kiralayarak davacıdan hizmet alabilirken özel şahısların bu düzenlemeler nedeniyle kiralama yöntemini seçemediği, dava konusu hükümlerin Anayasaya, sözleşme serbestisine ve Türk Ticaret Kanununa aykırı olduğu, davalı idarenin kendi yetkisinde olmayan bir kapsamda düzenleme yaptığı, daha önce mülga Yönetmeliklerde yer alan benzer hükümlere karşı açılan davalarda iptal kararları verildiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'na dayanılarak dava konusu düzenlemelerin yapıldığı, bu konuda davalı idarenin yetkili bulunduğu, Yönetmeliğin hazırlanması aşamasında bütün Bakanlıklar ile ilgili kamu ve özel sektör kuruluşlarının karayolu taşımacılık faaliyetleri ve yönetmelik taslağına ilişkin görüş ve önerilerinin yazılı olarak birçok kez alındığı, hususi taşımacılık yapan binlerce taşıt bulunduğu, bu taşımaların kayıt altına alınmasının da Bakanlığın yetki ve sorumluluklarından olduğu, davacının talebinin kabulü halinde gerçek işi eşya taşımacılığı olanlar aleyhine haksız rekabete neden olacak bir durumun ortaya çıkacağı; K2 yetki belgesi sahiplerinin özmal taşıt dışında 6361 sayılı Kanun kapsamında bir finansal kiralama sözleşmesi ile temin ettiği sözleşmeli taşıtlarını da yetki belgesine kaydetmeye imkan sağlandığı, bu şekilde taşımacılık sektöründe düzen sağlanarak diğer taşımacıların da menfaatlerinin korunduğu, Bakanlığın düzenleme yaparken adil rekabet ortamı sağlamak ve korumak, eşitliği temin etmek, yatırım girişim kabiliyetini korumak, toplumun genel yararını ve sosyal sorumluluk ilkesini gözetmek, atıl kapasiteyi azaltmak sorumluluğunun bulunduğu, K2 yetki belgelerine birim taşıt eklenme zorunluluğunun kaldırılması halinde yetki belgelerine sınırsız sözleşmeli taşıt ekleneceği, sadece kendi iştigal konusu ile ilgili taşımacılık yapan, ticari taşımacılık yapmamak üzere belge alanların daha düşük belge ücreti ödediği; mali, mesleki yeterlilik ve saygınlık şartları aranmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : Ulaştırma ve Altyapı
DÜŞÜNCESİ : 08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 14. maddesinin 8. fıkrasının (b) bendi yönünden karar verilmesine yer olmadığına, diğer dava konusu düzenlemelerin ise iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : Ulaştırma ve Altyapı
DÜŞÜNCESİ : Dava, 08/01/2018 tarihli, 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 14. maddesinin 8. fıkrasının (b) bendinin, 25. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin 1 nolu alt bendinde yer alan; " ... yetki belgesi eki taşıt belgesinde kendi adına kayıtlı olan taşıt sayısının 10 katını geçmemek üzere, 6361 sayılı Kanun kapsamında ..." ve "..bir finansal.." ibarelerinin ve 25. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendinde yer alan " ... K2 ..." ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
Dava konusu Yönetmeliğin 25. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin 1 nolu alt bendinde yer alan; " ... yetki belgesi eki taşıt belgesinde kendi adına kayıtlı olan taşıt sayısının 10 katını geçmemek üzere, 6361 sayılı Kanun kapsamında ..." ve " ... bir finansal ..." ibareleri ile 25. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendinde yer alan " ... K2 ..." ibaresi yönünden yapılan incelemede, 31/12/2018 tarihli, 30642 4. Mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yapılan Yönetmelik değişikliğiyle Yönetmeliğin 25. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin 1 nolu alt bendinin,"Yetki belgesi sahibinin, doğrudan kiracı olarak taraf olduğu sözleşmeli taşıtlar kaydedilebilir." şeklinde yeniden düzenlendiği yine aynı maddenin 3. fıkrasının (b) bendinde yer alan "..K2.." ibaresinin ise düzenlemeden çıkartıldığı anlaşıldığından, bu talepler yönünden davanın konusuz kaldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Yönetmeliği'nin 14. maddesinin 8. fıkrasının, (b) bendi yönünden yapılan değerlendirme de ise; 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanun'un 1. maddesinde; taşımada düzeni ve güvenliğini sağlamanın Kanun'un amaçlarından olduğu belirtilmiş; Kanun'un "Genel Kural" başlıklı 4. maddesinde, taşımaların; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirileceği hükme bağlanmış, yine Kanunun uygulanmasını sağlamak amacıyla çıkartılan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 4. maddesinde de; "sözleşmeli taşıt ve özmal taşıt" kavramlarına yer verilerek, anılan Kanun'un 1. maddesindeki amaca ve 4. maddesindeki genel kurala uygun şekilde, taşımaların düzenli ve güvenli yapılması amaçlanmıştır.
Bu kapsamda, karayolu ile insan ve eşya taşımacılığının tamamının, yetki belgesi sahibinin kendi mülkiyetinde en az bir aracı bile olmadan, yani taşıma işini meslek edinmeyen kişiler tarafından tamamen sözleşmeli taşıtlar eliyle yapması; 4925 sayılı Kanunda belirtilen, taşımaların güvenli, düzenli ve kamu yararını gözetecek tarzda gerçekleştirilmesi ilkesine aykırı olacağından, "K2 yetki belgesi için başvuranların en az, 1 birim taşıta sahip olmaları şarttır." hükmünde bu yönüyle hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, Yönetmeliğin 25. maddesinin; 1. fıkrasının (ç) bendinin 1 nolu alt bendi ile aynı maddenin 3. fıkrasının (b) bendinin iptali istemi yönünden konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, Yönetmeliği'nin 14. maddesinin 8. fıkrasının (b) bendi yönünden ise davanın reddine karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
Dava, 08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 14. maddesinin 8. fıkrasının (b) bendinin, 25. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin 1 nolu alt bendinde yer alan; " ... yetki belgesi eki taşıt belgesinde kendi adına kayıtlı olan taşıt sayısının 10 katını geçmemek üzere, 6361 sayılı Kanun kapsamında ..." ve " ... bir finansal ..." ifadeleri ile 25. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendinde yer alan " ... K2 ..." ifadesinin iptali istemiyle açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı; karayolu taşımalarını ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlemek, taşımada düzeni ve güvenliği sağlamak, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarını belirlemek, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerini, haklarını ve sorumluluklarını saptamak, karayolu taşımalarının, diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasını sağlamaktır." hükmüne, "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; Bu Kanunda geçen; Taşıma işleri : Taşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliğini, Taşıma işleri işletmecisi : Taşıma işlerinde faaliyette bulunacak taşımacı, acente, taşıma işleri komisyoncusu, nakliyat ambarı ve kargo işletmecisini, Taşıma : Yolcunun taşıta bindiği veya eşyanın taşımacıya teslim edildiği yerden varış noktasına götürülmesini, Taşımacı : Taşımacı yetki belgesine sahip olan ve kendi nam ve hesabına taşımayı bir ücret karşılığı üstlenen gerçek veya tüzel kişiyi, ifade eder." hükmüne, "Genel kural" başlıklı 4. maddesinde; "Taşımalar; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirilir." hükmüne, "Yetki belgesi alma zorunluluğu ve taşıma hizmeti" başlıklı 5. maddesinde; "Taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınması zorunludur. Taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yetki belgesi alınabilmesi için taşıma işleri işletmecilerinin meslekî saygınlık, malî yeterlilik ve meslekî yeterliliğe sahip olması gerekmektedir. (Ek cümle: 23/1/2008 – 5728/516 md.) Ayrıca, karayoluyla yük ve yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ticari araçlarda çalışan şoförlerin, sürücü mesleki yeterlilik belgesi almaları zorunludur. Bu maddeye ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. 18.1.1954 tarihli ve 6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu hükümleri saklıdır. Taşımacılara, yetki belgesinden ayrı olarak taşımalarda kullanılacak taşıtların niteliğini ve sayısını gösteren taşıt belgesi ile taşımacının taşıt belgesinde kayıtlı her taşıt için düzenlenen ve taşıtta bulunması gereken taşıt kartı verilir. Taşıma işleri işletmecilerinin sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlık, yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebilir." hükmüne, "Yönetmelik" başlıklı 34. maddesinde; "Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde; a) (Değişik: 6/2/2014-6518/60 md.) Taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri, mesleki yeterlilik belgeleri ve taşıt kartları ile diğer belge ve hizmetlerin ücret, süre, kapsam, tür ve şekilleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları, h) Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer esas ve usulleri, düzenleyen yönetmelikler Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanır." hükmüne yer verilmiştir.
6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; "Bu Kanunun uygulanmasında; ç) Finansal kiralama: Bir finansal kiralama sözleşmesine dayalı olmak koşuluyla, bu Kanun veya ilgili mevzuatı uyarınca yetkilendirilen kiralayan tarafından finansman sağlamaya yönelik olarak bir malın mülkiyetinin kira süresi sonunda kiracıya devredilmesi; kiracıya kira süresi sonunda malın rayiç bedelinden düşük bir bedelle satın alma hakkı tanınması; kiralama süresinin malın ekonomik ömrünün yüzde sekseninden daha büyük bir bölümünü kapsaması veya finansal kiralama sözleşmesine göre yapılacak kira ödemelerinin bugünkü değerlerinin toplamının malın rayiç bedelinin yüzde doksanından daha büyük bir değeri oluşturması hâllerinden herhangi birini sağlayan kiralama işlemini, d) Kiralayan: Katılım bankaları, kalkınma ve yatırım bankaları ile finansal kiralama şirketlerini, e) Kiracı: Finansal kiralamayı kabul edeni, ifade eder." hükmü, "Finansal kiralama sözleşmesi" başlıklı 18. maddesinde; "Finansal kiralama sözleşmesi; kiralayanın, kiracının talebi ve seçimi üzerine üçüncü bir kişiden veya bizzat kiracıdan satın aldığı veya başka suretle temin ettiği veya daha önce mülkiyetine geçirmiş bulunduğu bir malın zilyetliğini, her türlü faydayı sağlamak üzere kira bedeli karşılığında, kiracıya bırakmasını öngören sözleşmedir." hükmü, "Finansal kiralama konusu malın satın alınması" başlıklı 23. maddesinde; "(1) Finansal kiralama konusu malın mülkiyeti kiralayana aittir. Ancak taraflar sözleşmede, sözleşme süresi sonunda kiracının, malın mülkiyetini satın alma hakkını haiz olacağını kararlaştırabilir. (2) Finansal kiralama konusu tescile tabi taşınır mala ilişkin kiracı adına satın alma hakkının doğumundan itibaren otuz günlük süre içinde bu hakkın kiracı tarafından kullanılmaması ve bu Kanunun 32 nci maddesi uyarınca malın kiralayana iade edilmemesi durumunda, taraflar arasında yapılan sözleşmede bu hususta karara varılmış olması ve kiracıya konu hakkında tebligat yapılmış veya adresinde bulunmadığından tebligatın yapılamamış olması kaydıyla kiralayan tek taraflı olarak kiralananı kiracıya devir ile ilgili her türlü işlemi yapabilir. Bu kapsamda mülkiyeti devir işlemi ile ilgili kiralayan tarafından yapılan tek taraflı talepler ilgili sicil tarafından yerine getirilir." hükümleri yer almıştır.
655 sayılı Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan "Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü" başlıklı 7. maddesinin (a) bendinde; karayolu ulaştırması faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve bu faaliyetlerin diğer ulaştırma türleriyle birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini sağlamak, (d) bendinde; karayolu taşımacılığı alanında taşımacı, organizatör, acente, komisyoncu, lojistik işletmecisi, terminal işletmecisi ve benzeri faaliyette bulunanlar ile şoförler başta olmak üzere bu işlerde çalışanların mesleki yeterlik şartlarını belirlemek, bununla ilgili eğitim vermek veya verdirmek, sınav yapmak veya yaptırmak ve bunları yetkilendirmek ve denetlemek, (f) bendinde ise ; karayolu taşımacılık faaliyetlerinde kullanılan her türlü taşıtın cins, kapasite, sahiplik, yaş ve benzeri yönden asgari niteliklerini belirlemek Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.
08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "4925 sayılı Kanunda belirtilen tanımlara ek olarak bu Yönetmelikte geçen; e) Asgari kapasite: Bu Yönetmeliğe göre yetki belgesi alan/alacak olan gerçek kişinin kendi adına, tüzel kişiliklerin ise tüzel kişilik adına kayıt ve tescil edilmiş ve bu Yönetmelikle belirlenmiş nitelikleri haiz, asgari olarak sahip olmaları gereken; koltuk kapasitesi ve/veya birim taşıt sayısı ve/veya tonaj bakımından çekici cinsi taşıtların katar ağırlıkları ile kamyon/kamyonet cinsi taşıtların azami yüklü ağırlıkları toplamlarını, (...) ğ) Birim taşıt: Yarı römorkuyla birlikte çekiciyi veya araç tescil belgesinde “römork takabilir” ifadesi varsa römorkuyla birlikte çekici ile yarı römorku veya tek başına kamyonu veya tek başına kamyoneti veya tek başına otobüsü veya araç tescil belgesinde “römork takabilir” ifadesi varsa römorkuyla birlikte otobüsü, (...) u) Hususi taşımacılık: Ticari amaçla olmamak üzere, sadece kendi esas iştigal konusu ile ilgili eşya veya yolcu taşımacılığını, (...) hh) Mali yeterlilik: Bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetlerle ilgili bir işletmenin kurulmasını, sağlıklı yönetilmesini ve işletilmesini sağlamaya yönelik gerekli mali kaynaklara sahip olmayı, (...) öö) Özmal taşıt: Araç tescil belgesinde yetki belgesi sahibi adına kayıtlı taşıtı, (...) vv) Sözleşmeli taşıt: Yetki belgesi sahibinin kendi unvan ve sorumluluğu altında çalıştırmak üzere, noterden veya E-Devlet kanalıyla yapılmış sözleşmeyle temin ettiği başkasına ait taşıtı veya 21/11/2012 tarihli ve 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu kapsamında yetki belgesi sahibinin doğrudan kiracı olarak tarafı olduğu bir finansal kiralama sözleşmesi yoluyla temin ettiği taşıtı, ifade eder." hükmüne, "Yetki belgesi türleri" başlıklı 6. maddesinde; "(8) K türü yetki belgesi: Yurtiçi eşya taşımacılığı veya hususi taşımacılık yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Taşımanın şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır: a) K1 yetki belgesi: Ticari amaçla eşya taşımacılığı yapacaklara, b) K2 yetki belgesi: Hususi taşımacılık yapacaklara, c) K3 yetki belgesi: Ticari amaçla taşınma eşyası taşımacılığı yapacaklara, verilir." hükmüne, "Yetki belgesi almanın veya yenilemenin özel şartları" başlıklı 14. maddesinde; "(8) K türü yetki belgeleri için başvuranlardan: (...) b) K2 yetki belgesi için başvuranların en az, 1 birim taşıta sahip olmaları şarttır. (...) (18) B3, C1, D3 veya K2 yetki belgeleri hariç olmak üzere, bu maddeyle belirlenmiş olan asgari kapasite şartını sağlayacak olan taşıtların, ticari olarak kayıt ve tescil edilmiş olmaları şarttır. Ancak, resmi olarak kayıt ve tescil edilmiş taşıtlar için bu şart aranmaz." hükmüne, "Taşıtların özmal veya sözleşmeli olarak kullanılması" başlıklı 25. maddesinde; "(1) 24 üncü maddedeki şartlara uygun olmak kaydıyla, taşımalarda kullanılacak taşıtların özmal veya sözleşmeli olarak kullanılmasına ilişkin kurallar aşağıdaki şekilde belirlenmiştir. Buna göre; ç) K2 yetki belgesi ile ilgili olarak: 1) Yetki belgesi sahibinin, yetki belgesi eki taşıt belgesinde kendi adına kayıtlı olan taşıt sayısının 10 katını geçmemek üzere, 6361 sayılı Kanun kapsamında yetki belgesi sahibinin doğrudan kiracı olarak tarafı olduğu bir finansal kiralama sözleşmesi yoluyla temin edilen sözleşmeli taşıtlar kaydedilebilir. (...) (3) Sözleşmeli taşıt kullanım oranı hesabında; b) C2, K2, L1, L2, N1 ve N2 yetki belgesi eki taşıt belgesinde kayıtlı her özmal taşıta karşılık, aynı cinsten taşıt/taşıtlar, dikkate alınır." hükümlerine yer verilmiştir.
Hukuki Değerlendirme:
I-) 08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 14. maddesinin 8. fıkrasının (b) bendi yönünden yapılan incelemede;
Dava konusu edilen hüküm şu şekildedir:
"Yetki belgesi almanın veya yenilemenin özel şartları
MADDE 14 –
(8) K türü yetki belgeleri için başvuranlardan:
(...)
b) K2 yetki belgesi için başvuranların en az, 1 birim taşıta sahip olmaları şarttır."
Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükte olan ve Yönetmeliğin dayanakları arasında gösterilen 655 sayılı Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 7. maddesinde, karayolu taşımacılık faaliyetlerinde kullanılan her türlü taşıtın cins, kapasite, sahiplik, yaş ve benzeri yönden asgari niteliklerini belirlemek davalı Bakanlığın görevleri arasında sayılmış; 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 5. maddesinde, taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yetki belgesi alınabilmesi için taşıma işleri işletmecilerinin meslekî saygınlık, malî yeterlilik ve meslekî yeterliliğe sahip olması gerektiği, bu maddeye ilişkin usul ve esasların Yönetmelikle belirleneceği ve 34. maddesinde de, taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri, mesleki yeterlilik belgeleri ve taşıt kartları ile diğer belge ve hizmetlerin ücret, süre, kapsam, tür ve şekilleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları düzenleyen yönetmeliğin Bakanlıkça hazırlanacağı kural altına alınmıştır.
Dava konusu edilen madde hükmünde; K2 yetki belgesi almanın veya yenilemenin özel şartları öngörülmüş, buna göre, başvuranların en az 1 (bir) birim taşıta sahip olması şart koşulmuştur. Öte yandan, 14. maddenin davaya konu edilmeyen 18. fıkrasında ise B3, C1, D3 veya K2 yetki belgeleri hariç olmak üzere, bu maddeyle belirlenmiş olan asgari kapasite şartını sağlayacak olan taşıtların, ticari olarak kayıt ve tescil edilmiş olmaları gerektiğinin belirtildiği görülmektedir. Asgari kapasite şartı, bu Yönetmeliğe göre yetki belgesi alan/alacak olan gerçek kişinin kendi adına, tüzel kişiliklerin ise tüzel kişilik adına kayıt ve tescil edilmiş ve bu Yönetmelikle belirlenmiş nitelikleri haiz, asgari olarak sahip olmaları gereken; koltuk kapasitesi ve/veya birim taşıt sayısı ve/veya tonaj bakımından çekici cinsi taşıtların katar ağırlıkları ile kamyon/kamyonet cinsi taşıtların azami yüklü ağırlıkları toplamlarını ifade etmektedir. Yönetmeliğin 14. maddesinin davaya konu edilen 8. fıkrasının (b) bendi ile 18. fıkra hükmü birlikte değerlendirildiğinde, 8. maddenin (b) bendinde belirtilen en az bir birim taşıtın asgari kapasite olarak öngörüldüğü ve bu nedenle K2 yetki belgesi almak veya yenilemek için başvuranların en az bir adet kendi adına, diğer bir ifadeyle özmal araca sahip olmaları gerektiğinin şart koşulduğu anlaşılmaktadır.
Söz konusu hükmün en az 1 (bir) birim taşıt özmal araç sahibi olmayı şart koştuğu sonucuna varılmakla beraber 11.05.2021 tarih ve 31481 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4. maddesiyle esas Yönetmeliğin 24. maddesinin (d) bendine 3. fıkra olarak "K2 yetki belgesi için sağlanması gereken asgari kapasite hesabında, finansal kiralama sözleşmesi veya uzun süreli kiralama sözleşmesi yoluyla temin edilen taşıtlar da dikkate alınır." hükmü eklenmiştir. Böylece en az bir birim taşıtlık asgari kapasite şartının özmal araçlarla sağlanabileceği gibi uzun süreli kiralama veya finansal kiralama yoluyla sağlanabilmesi de mümkün hale gelmiştir.
Bu itibarla dava konusu 14. maddesinin 8. fıkrasının (b) bendinin iptal istemi yönünden karar verilmesine yer bulunmamaktadır.
II-) Davaya konu Yönetmeliğin 25. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin 1 nolu alt bendinde yer alan; " ... yetki belgesi eki taşıt belgesinde kendi adına kayıtlı olan taşıt sayısının 10 katını geçmemek üzere, 6361 sayılı Kanun kapsamında ..." ve " ... bir finansal ..." ifadeleri ile aynı maddenin 3. fıkrasının (b) bendinde yer alan " ... K2 ..." ifadesi yönünden yapılan incelemede;
Dava konusu edilen hükümler şu şekildedir:
"Taşıtların özmal veya sözleşmeli olarak kullanılması
MADDE 25 – (1) 24 üncü maddedeki şartlara uygun olmak kaydıyla, taşımalarda kullanılacak taşıtların özmal veya sözleşmeli olarak kullanılmasına ilişkin kurallar aşağıdaki şekilde belirlenmiştir. Buna göre;
(...)
ç) K2 yetki belgesi ile ilgili olarak:
1) Yetki belgesi sahibinin, yetki belgesi eki taşıt belgesinde kendi adına kayıtlı olan taşıt sayısının 10 katını geçmemek üzere, 6361 sayılı Kanun kapsamında yetki belgesi sahibinin doğrudan kiracı olarak tarafı olduğu bir finansal kiralama sözleşmesi yoluyla temin edilen sözleşmeli taşıtlar kaydedilebilir.
(3) Sözleşmeli taşıt kullanım oranı hesabında;
(...)
b) C2, K2, L1, L2, N1 ve N2 yetki belgesi eki taşıt belgesinde kayıtlı her özmal taşıta karşılık, aynı cinsten taşıt/taşıtlar, dikkate alınır."
31.12.2018 tarih ve 30642 sayılı (4. Mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile; Yönetmeliğin 25. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin 1 nolu alt bendinin,"Yetki belgesi sahibinin, doğrudan kiracı olarak taraf olduğu sözleşmeli taşıtlar kaydedilebilir." şeklinde yeniden düzenlendiği ve yine aynı maddenin 3. fıkrasının (b) bendinde yer alan "... K2 ..." ifadesinin ise düzenlemeden çıkartıldığı görülmekte ise de, dava konusu ifadelerin Danıştay Onbeşinci Dairesi'nin 06.06.2018 tarih ve 2018/927 sayılı kararıyla yürütmesinin durdurulmasına karar verildikten sonra yargı kararının gereğini yerine getirmek maksadıyla söz konusu değişikliklerin yapıldığı anlaşıldığından işin esasının incelenmesine geçildi.
4925 sayılı Kanunun 5. maddesi uyarınca davalı idarenin taşımacılık işlerinde faaliyet gösterenler için mesleki saygınlık, mali ve mesleki yeterlilik gibi birtakım asgari şartlara sahip olma hususunda kriterler belirleme yetkisi bulunmaktaysa da, Kanun'un 3. maddesinde "taşımacı" tanımı yapılırken, taşımanın ücret karşılığı yapılması belirtilerek, asıl amacın ücret karşılığı yapılan ticari amaçlı taşımacılığı düzenlemek olduğu vurgulanmıştır.
K2 yetki belgesi, Yönetmeliğin 6. maddesinde belirtildiği üzere, sadece hususi taşımacılık yapacaklara verilecek bir belge olup, bu tür taşımacılık yapacakların yetki belgesi kapsamında sözleşmeli olarak taşıt kullanabilmeleri için özmal/kendi adına kayıtlı taşıta sahip olmaları yasal bir zorunluluk değildir. Ayrıca araç kiralama yöntemi olarak da sözleşme sonunda aracın mülkiyetini edinme sonucunu doğurabilecek finansal kiralama yönteminin K2 yetki belgesi sahibine Kanuna aykırı biçimde dolaylı olarak özmal araç edinme zorunluluğu getirebileceği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, sadece hususi taşımacılık yapacak, diğer bir ifadeyle ücret karşılığı taşıma yapmayacak olan K2 yetki belgesi sahiplerine sözleşmeli olarak taşıt kullanabilmeleri için özmal/kendi adına kayıtlı taşıta sahip olmaları ve sözleşmeli olarak yalnızca finansal kiralama sözleşmesi ile araç kullanabileceğine ilişkin Yönetmeliğin 25. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin 1 nolu alt bendinde yer alan; " ... yetki belgesi eki taşıt belgesinde kendi adına kayıtlı olan taşıt sayısının 10 katını geçmemek üzere, 6361 sayılı Kanun kapsamında ..." ve " ... bir finansal ..." ibareleri ve 25. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendinde yer alan " ... K2 ..." ibaresinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Öte yandan, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Esastan sonuçlanmayan davada yargılama gideri
" başlıklı 331. maddesine göre, davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hâllerde, davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre yargılama giderlerine hükmedileceği kurala bağlanmış olup, kararın (II) numaralı başlığında da yer alan gerekçeler ile davalı idarenin 11.05.2021 tarih ve 31481 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile en az bir birim taşıtlık asgari kapasite şartının uzun süreli kiralama veya finansal kiralama yoluyla sağlanabileceğini hüküm altına alması dikkate alındığında davacının davayı açmakta haklı bulunduğu ve yargılama giderlerinin davalı idare aleyhine yükletilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 14. maddesinin 8. fıkrasının (b) bendi yönünden KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. 08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 25. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin 1 nolu alt bendinde yer alan; " ... yetki belgesi eki taşıt belgesinde kendi adına kayıtlı olan taşıt sayısının 10 katını geçmemek üzere, 6361 sayılı Kanun kapsamında ..." ve " ... bir finansal ..." ibareleri ile aynı maddenin 3. fıkrasının (b) bendinde yer alan " ... K2 ..." ifadelerinin İPTALİNE,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam Ulaştırma ve Altyapı -TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca Ulaştırma ve Altyapı -TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde aidiyetine göre taraflara iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
15/09/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.