T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/3019
Karar No : 2023/3311
DAVACILAR : 1- …
2…
…
11- … 12- …
VEKİLLERİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU :
19/10/2017 gün ve 30215 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin;
1- 10. maddesiyle değiştirilen asıl Yönetmeliğin 28. maddesinin 6. fıkrasında yer alan; "kursun usta öğretici" ibaresinin,
2- 11. maddesi ile asıl Yönetmeliğe eklenen 28/A maddesinin 3. fıkrasında yer alan "direksiyon usta öğreticilerine" ibaresinin,
3- Aynı maddenin 6. fıkrasında yer alan "direksiyon usta öğreticilerinden" ibaresinin,
4- 12. maddesi ile değiştirilen 29. maddenin 4. fıkrasının (b) bendinin 8 nolu alt bendinde yer alan "direksiyon usta öğreticisi" ibareleri ile 4. fıkrasının (b) bendinde yer alan "direksiyon usta öğreticilerinin" ibaresinin,
5-17. maddesi ile asıl Yönetmeliğin 33. maddesinin 1. fıkrasına eklenen "Görevli direksiyon usta öğreticisi de takip aracında yer alır." cümlesinin,
6- aynı maddenin 4. fıkrasının son cümlesinin,
7- 26. maddesiyle asıl yönetmeliğe eklenen Geçici 12. maddesinin iptali istemidir.
DAVACININ İDDİALARI :
Kurslarda görev yapan direksiyon usta öğreticilerine görev tanımlarının dışına çıkılarak direksiyon sınavlarında görev verildiği, verilen bu görevin karşılığında ayrıca bir ücret ödemesinin de yapılmadığı, bu durumun başta Anayasa’nın 18. maddesine aykırı olduğu, anılan görevlendirmenin angarya yasağının ihlali niteliğinde olduğu, ücret karşılığı verilmeden Yönetmelik ile görevlendirme yapılmasının temel hak ve hürriyetlere aykırı olduğu, direksiyon usta öğreticilerinin sınavlarda görevlendirilmeleri karşılığı sosyal yardım ve hizmetlerden de faydalandırılmadığı, olası yaşanabilecek bir kaza kapsamında herhangi bir güvencelerinin bulunmadığı, mevzuata aykırı bir şekilde direksiyon sınavlarında görevlendirilen direksiyon usta öğreticilerinin sınav esnasında arka koltukta oturtulduğu, ayrıca olası bir eksiklik veya hata durumunda cezai yaptırıma maruz bırakıldıkları, yapılan bu görevlendirmelerin Yönetmeliğin 28/A maddesinin 8. fıkrasına aykırılık oluşturduğu, zira anılan maddede; eğitim personelinin sınav komisyonunda görevlendirilemeyeceği kuralının yer aldığı, Yönetmeliğin kendi içinde çelişkiler barındırdığı, iptali istenilen düzenlemelerin içeriği itibariyle sorumluluk, görev ve uygulanacak yaptırımlar bir bütün olarak ele alındığında; düzenlemelerin görev tanımını aştığı, emek karşılığı olan ücret ödenmemesi suretiyle angarya kapsamında olduğu, dolayısıyla direksiyon usta öğreticilerinin, direksiyon sınavlarında görevlendirilmelerine imkan veren dava konusu düzenlemelerin tamamının iptalinin gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 42. ve 123. maddeleri uyarınca sürücülerin eğitimleri ve sınavları, eğitimlerin ve sınavların sürelerinin, sınavı içeriği ve yapılacağı yerin özellikleri ile sınav uygulayıcılarının nitelikleri ve eğitimi gibi hususlara ilişkin usul ve esasların belirlenmesine ilişkin görev ve yetkinin Milli Eğitim Bakanlığı’na ait olduğu, motorlu taşıt sürücüleri kurslarının, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu kapsamında özel öğretim kurumu olduğu, bu kurumlarda görev yapacak personelin, kurum ile aralarında imzaladığı iş sözleşmesi neticesinde verilen çalışma onay izinleri ile görev yaptıkları, direksiyon uygulama sınavlarında, kursiyerlerden akan trafikte tek başına araç kullanabilecek yeterlilik ve donamında olmalarının beklendiği, bu yeterliliğe ise uygulamalı direksiyon derslerinde aldıkları eğitim ve kişisel çabaları neticesinde ulaşabildikleri, direksiyon usta öğreticilerinin ise bu eğitim boyunca kursiyerin yanında bulunmak zorunda oldukları, direksiyon usta öğreticilerinin denetim ve gözetimde tamamlan eğiitm neticesinde kursiyerin direksiyon eğitimi sınavına katılabilecek yeterliliğe ulaşıp ulaşmadığına direksiyon usta öğreticisinin karar verdiği, kursiyerin sınavda başarısız olması halinde bir sonraki sınava girebilmek için en az iki saat uygulama dersini almak zorunda olduğu, açıklanan gerekçelerle direksiyon usta öğreticisinin de sınavlarda görev almasının sürecin doğal bir parçası ve sonucu olduğu, örneğin başarısız olan adayın hangi aşamada başarısız olduğunun öğrenilmesi açısından sınav esnasında direksiyon usta öğreticisinin de bulunması ile sonrasında kursiyere verilecek en az iki saatlik uygulama eğitiminin kapsamını belirlemede kolaylık sağladığı, öte yandan ölçme ve değerlendirme süreci olan sınavların verilen eğitimden bağımsız olamayacağı, eğitimin bir parçası olduğu, dolayısıyla ayrı bir ücret ödemesinin yapılmasının beklemeyeceği, usta öğreticilerin sınav günü yürüttükleri faaliyetin, kursun verdiği eğitimin bir devamı ve sürecin son halkası niteliğinde olduğu, direksiyon uygulama sınavların yapılmaya başlandığı 1987 yılından bu yana hiçbir dönemde Bakanlığın direksiyon usta öğreticilerine, direksiyon eğitimi sınavı için ayrıca bir ödemede bulunmadığı, Yönetmeliğin 43. maddesinin 2. fıkrasında kursların eğitim ücretlerini belirlerken dikkate alınacak kriterler arasında yakıt, görevlendirilecek usta öğreticiye ödenecek ücret gibi kalemlerin de dikkate alınacağının belirtildiği, bu hükme dayanılarak hazırlanan Yönerge’de ise sınavlarda görevlendirilecek personelin ücretinin kurslar tarafından ödeneceğine ilişkin kuralın benimsendiği, ancak; Danıştay Onbeşinci Dairesi’nin 16/03/2017 tarih ve E:2016/4995 sayılı yürütmenin durdurulması kararıyla yürürlüğünün durdurulduğu, anılan karar üzerine Yönerge’nin 29/10/2017 tarih ve 17915267 sayılı Makam Oluru ile yürürlükten kaldırıldığı, netice itibariyle direksiyon eğitimi sınavında görevlendirilen usta öğreticilerin ücretlerinin iş sözleşmesi kapsamında kurumlarca ödenmediği, kurumlar tarafından ücretlerin ödenmemesi halinde ise, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işveren sürücü kurslarından talep edilebileceği, düzenlemelerde hukuka aykırılığın bulunmadığı, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Kısmen davanın reddi ile kısmen davada karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : 19/10/2017 gün ve 30215 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 10. maddesinin 6. fıkrasında yer alan "kursun usta öğretici" ibaresinin, 11. maddesi ile esas Yönetmeliğe eklenen 28/A maddesinin 3. fıkrasında yer alan "direksiyon usta öğreticilerine" ibaresinin, aynı maddenin 6. fıkrasında yer alan "direksiyon usta öğreticilerinden" ibaresinin, Yönetmeliğin 12. maddesi ile değiştirilen 29. maddenin 4. fıkrasının (b) bendinin 8 nolu alt bendinde yer alan "direksiyon usta öğreticisi" ibareleri ile 4. fıkrasının (b) bendinde yer alan "direksiyon usta öğreticilerinin" ibaresinin, dava konusu Yönetmeliğin 17. maddesi ile esas Yönetmeliğin 33. maddesinin 1. fıkrasına eklenen "Görevli direksiyon usta öğreticisi de takip aracında yer alır." cümlesinin, aynı maddenin 4. fıkrasının son cümlesinin ve Geçici 12. maddesinin iptali istenilmektedir.
19/10/2017 tarih ve 30215 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürülüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinde değişiklik yapılmasına dair Yönetmeliğin 11. maddesi ile eklenen 28/A maddesinin 3. fıkrasında direksiyon eğitimi dersi sınavında görev alanlara müdahale ederek çalışmalarını engelleyici veya kursiyerin sınav sürecini etkileyici davranışlarda bulunan direksiyon usta öğreticilerine, direksiyon eğitimi dersi sınavlarında bir yıl süreyle görev verilmez yaptırımı düzenlenmiştir.
Dava konusu düzenlemeyle, direksiyon sınavının ve sınav değerlendirmesinin sağlıklı bir biçimde yapılabilmesini sağlamak amacıyla direksiyon eğitimi dersi sınavında görev alanlara müdahale ederek çalışmalarını engelleyici veya kursiyerin sınav sürecini etkileyici davranışlarda bulunan direksiyon usta öğreticilerine, "direksiyon eğitimi dersi sınavlarında bir yıl süreyle görev verilmez" yaptırımı uygulanması hükme bağlanmış ise de ulaşılmak istenen amaç ile yaptırım arasında makul bir dengenin sağlanabilmesi için mevzuata aykırı eylemin ağırlığına göre kademeli bir yaptırım sisteminin uygulanması gerekmekte olup dava konusu düzenleme ile bir yıl gibi uzunca bir süre hak mahrumiyetine sebep olacak türden bir idari yaptırımın getirilmesi, hem fiil ile yaptırım arasındaki dengenin bozulmasına, hem de kurs adına sınavda görev alan ilgililer açısından hakkaniyete aykırı uygulamalara sebebiyet verecektir.
Belirtilen nedenlerle, 19/10/2017 tarih ve 30215 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinde değişiklik yapılmasına dair Yönetmeliğin 11. maddesi ile eklenen 28/A maddesinin 3. fıkrasında yer alan "direksiyon usta öğreticilerine" ibaresi yönünden düzenlemenin iptaline, dava konusu diğer düzenlemelerin içerdiği hükümlerde ise hukuka, hizmet gereklerine, üst normlara aykırılık ve iptali gerektirecek bir husus bulunmadığı anlaşıldığından davanın bu kısımlarının reddine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 31/05/2023 tarihinde, davacılar vekili Av. … ı'nın gelmediği ve davalı idare vekili Av. … 'ın geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, davacılar vekili Av. … 'nın 31/05/2023 tarihinde kayıtlara giren mazeret dilekçesi kabul edilmeyerek açık duruşmaya başlandı. Usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. 31/05/2023 tarih ve E:2019/3019 sayılı Ara Karar gereği dosyaya sunulan bilgi ve belgeler incelendikten ve Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
19/10/2017 tarih ve 30215 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürülüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 10. maddesiyle değiştirilen asıl Yönetmeliğin 28. maddesinin 6. fıkrasında yer alan; "kursun usta öğreticisi" ibaresinin, 11. maddesi ile asıl Yönetmeliğe eklenen 28/A maddesinin 3. fıkrasında yer alan "direksiyon usta öğreticilerine" ibaresinin, aynı maddenin 6. fıkrasında yer alan "direksiyon usta öğreticilerinden" ibaresinin, 12. maddesi ile değiştirilen 29. maddenin 4. fıkrasının (b) bendinin 8 nolu alt bendinde yer alan "direksiyon usta öğreticisi" ibareleri ile 4. fıkrasının (b) bendinde yer alan "direksiyon usta öğreticilerinin" ibaresinin, 17. maddesi ile asıl Yönetmeliğin 33. maddesinin 1. fıkrasına eklenen "Görevli direksiyon usta öğreticisi de takip aracında yer alır." cümlesinin, aynı maddenin 4. fıkrasının son cümlesinin ve 26. maddesiyle asıl yönetmeliğe eklenen Geçici 12. maddesinin iptali istemiyle Milli Eğitim Bakanlığı'na karşı açılan davada; direksiyon usta öğreticisi olan davacılar tarafından, direksiyon usta öğretici olarak direksiyon sınavlarında yapılan görevlendirmeler kapsamında kendilerine herhangi bir ödeme yapılmadığı, bu durumun "angarya yasaktır" ilkesinin ihlali niteliğinde olduğu, sınavda verilen görev karşılığı ücret ödenmeyecekse görevlendirmenin yapılmaması gerektiği ileri sürülerek direksiyon sınavlarında "direksiyon usta öğreticinin görev ve sorumluluklarını içeren muhtelif maddelerde yer alan "direksiyon usta öğretici" ibarelerinin iptalinin istenildiği görülmektedir.
Uyuşmazlıkta; iptali istenilen maddeler yönünden hukuka aykırılık iddialarının ortak olması hasebiyle dava konusu düzenlemelerin ortak incelenmesine karar verilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İLGİLİ MEVZUAT:
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 42. maddesinde, sürücülerin eğitimleri ve sınavları, eğitimlerin ve sınavların süresi, içeriği ve yapılacağı yerlerin özellikleri, sınav yapıcıların nitelikleri ve eğitimi ile diğer usul ve esaslar İçişleri Bakanlığının uygun görüşü alınarak Millî Eğitim Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği; 123. maddesinin; 1. fıkrasında, motorlu taşıt sürücüsü yetiştirmek, yetişmiş olanlara sınav sonucu sertifika vermek, trafik ile ilgili öğretim ve eğitim yaptırmak üzere kamu kurumları ile diğer hakiki ve hükmi şahıslara Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığınca ilgili mevzuatına göre sürücü kursları açma izni verileceği, 2. fıkrasında; sürücü kurslarının sürücü belgesi cinslerine göre sınıflandırılması, hangi sınıf kursun kimler tarafından açılabileceği, öğretim ve eğitim konuları ile metodu, kurs süreleri, kurslar için eğitim ve öğretimde kullanılacak bina, araç, gereç ve teçhizatın nitelik ve niceliği, teminat miktarları, sertifika sınavlarının esas ve usulleri, sertifika aranmayacak sürücü belgesi sınıfları ve bunların sınavları İçişleri Bakanlığının uygun görüşü üzerine Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığınca çıkartılan yönetmelikle belirleneceği hükmü yer almaktadır.
5580 sayılı Özel öğretim Kurumları Kanunu'nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişiler tarafından açılacak özel öğretim kurumlarına kurum açma izni verilmesi, kurumun nakli, devri, personel çalıştırılması, kurumlara yapılacak mali destek ve bu kurumların eğitim-öğretim, yönetim, denetim ve gözetimi ile yabancılar tarafından açılmış bulunan özel öğretim kurumlarının; eğitim-öğretim, yönetim, denetim, gözetim ve personel çalıştırılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Bu Kanun, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişilerce açılan özel öğretim kurumları ile yabancılar tarafından açılmış bulunan özel öğretim kurumlarını kapsar." kuralı yer almakta olup; "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinin (b) bendinde; kurum; "okul öncesi eğitim, ilköğretim, ortaöğretim, özel eğitim okulları ile çeşitli kursları, özel öğretim kurslarını, uzaktan öğretim yapan kuruluşları, (...) motorlu taşıt sürücüleri kursları, hizmet içi eğitim merkezleri, (...) özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri, sosyal etkinlik merkezleri, mesleki eğitim merkezleri ile benzeri özel öğretim kurumları"; aynı maddenin (i) bendinde; motorlu taşıt sürücüleri kursu; "Motorlu taşıt sürücüsü yetiştirerek sınav sonucu sertifika veren ve trafikle ilgili eğitim-öğretim yaptıran özel öğretim kurumları" olarak tanımlanmıştır.
29/05/2013 tarih ve 28661 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği'nin "Sınavlar" başlıklı 28. maddesinin 6. fıkrasında; "(Değişik fıkra: 19.10.2017 - 30215 s. R.G. Yön./10. md.) Kursiyerin direksiyon eğitimi sınavında başarısız olması halinde kursun usta öğreticisi, sınav aracını sınav başlama yerine getirir. “M”, “A1”, “A2”, “A”, “B1”, “C1”, “C”, “C1E” ve “CE” sınıfı sertifika sınavlarında kursiyerin başarısız olması halinde ise takip aracının sınav başlama yerine getirilmesi için kurs tarafından gerekli tedbirler alınır." hükmü; "İl/ilçe milli eğitim müdürlüğünün direksiyon eğitimi dersi sınavı ile ilgili görevleri" başlıklı 28/A maddesinin 3. fıkrasında; " Direksiyon eğitimi dersi sınavında görev alanlara müdahale ederek çalışmalarını engelleyici veya kursiyerin sınav sürecini etkileyici davranışlarda bulunan direksiyon usta öğreticilerine, direksiyon eğitimi dersi sınavlarında bir yıl süreyle görev verilmez." hükmü; aynı maddenin 6. fıkrasında; "Sınav yürütme komisyonu başkanı; sınav yürütme komisyonu üyeleri, direksiyon eğitimi dersi sınavı uygulama ve değerlendirme komisyonu başkan ve üyeleri, sınavda görevli diğer personel ve direksiyon usta öğreticilerinden görevine gelmeyen veya geç gelenlere, sınavda ilgili mevzuatta belirtilen görevleri yapmayan veya ilgili mevzuata aykırı hareket edenlere ilgili milli eğitim müdürlüğünce gerekli inceleme ve soruşturma sonucuna göre, art arda üç sınavda görev verilmez. Bu kişilere; ikinci kez tekrarlanması halinde art arda altı sınavda, üçüncü kez tekrarlanması halinde ise bir yıl görev verilmez. Ayrıca bu kişiler hakkında gerekli işlem yapılır. Görev verilmeme işlemi, inceleme ve soruşturma sonucuna göre alınacak onay tarihinden itibaren ilk uygulama sınavında uygulanır. Bu fıkrada belirtilen fiilleri işleyen görevliler hakkında dördüncü fıkra kapsamında işlem yapılması halinde bu fıkra kapsamında ayrıca işlem yapılmaz." hükmü; "Direksiyon eğitimi dersi sınav yürütme komisyonu" başlıklı 29. maddesinin 8. fıkrasında; "Direksiyon usta öğreticisi sınava gelmediğinde durumu tutanakla tespit ederek kursta görevli başka bir direksiyon usta öğreticisi ile direksiyon eğitimi dersi sınavının yapılmasını sağlar." hükmü; "Direksiyon eğitimi dersi sınav uygulama ve değerlendirme komisyonu üyelerinin araçlardaki yerleri" başlıklı 33. maddesinin 1. fıkrasında; "M”, “A1”, “A2”, “A” ve “B1” sınıfı sertifika sınavlarında, başkan ve üye araca binmez, ancak kursiyeri uygun bir yerden gözleyerek ve akan trafikte kurs tarafından temin edilen herhangi bir araçtan kursiyeri takip ederek değerlendirme yapar. Direksiyon eğitimi dersi sınavı uygulama ve değerlendirme komisyonu, cep telefonu hariç uygun iletişim araçları ile kursiyeri yönlendirir. (Ek 3. cümle: 19.10.2017 - 30215 s. R.G. Yön./17. md.) Görevli direksiyon usta öğreticisi de takip aracında yer alır." hükmü; aynı maddenin 4. fıkrasında; " (Değişik fıkra: 19.10.2017 - 30215 s. R.G. Yön./17. md.) “C1”, “C”, “C1E” ve “CE” sınıfı sertifika sınavında, kursiyer aracın sürücü koltuğunda, direksiyon eğitimi dersi uygulama ve değerlendirme komisyonu başkanı öndeki diğer koltukta oturur. Direksiyon eğitimi dersi uygulama ve değerlendirme komisyonu üyesi akan trafikte kurs tarafından temin edilen herhangi bir araçtan kursiyeri takip ederek değerlendirme yapar. Görevli direksiyon usta öğreticisi de bu araçta bulunur" hükmü ve "Sınav ücreti" başlıklı Geçici 12. Maddesinde; "(1) Bu maddenin yayımı tarihinden önce 43 üncü madde hükmü gereği komisyonun 2017 yılı için tespit ettiği ders saati ücretleri bir ay içinde yeniden belirlenir. Kurslar, istemeleri halinde komisyon tarafından belirlenen bu ücretlere göre eğitim ücretlerini bir ay içinde belirleyerek Özel Öğretim Kurumları Modülüne girerler.
(2) 16/6/2017 tarihinden bu maddenin yayımı tarihine kadar geçen sürede yapılan direksiyon eğitimi dersi sınavlarında görevlendirilenlerin harcırah ve sınav ücretleri ile teorik ve direksiyon eğitimi derslerinin inceleme ve kontrollerinde görev alanların harcırah ve görev ücretleri aşağıdaki hükümler doğrultusunda ödenir:
a) Sınavda görev alanlar sınav günü; gelir vergilerinin hesaplanması ve sınav ücretinin ödenebilmesi için IBAN numarası ile o ay için uygulanan vergi dilimi oranını sınav yürütme komisyonuna verirler.
b) Sınavın yapıldığı direksiyon eğitimi dersi sınav yürütme komisyonunca görevlendirilecek mutemet tarafından Genel Müdürlüğün internet sayfasında yer alan sınav ücreti hesaplama ekranında belirtilen miktarlardaki brüt sınav ücretleri üzerinden vergi kesintilerini hesaplayarak ilgili vergi dairesine yatırır. İl sınav sorumlusu, il sınav sorumlusu yardımcısı ve bunlar için görevlendirilen şoförlerin ücreti il sınav sorumlusunun belirlediği ilçeden, Bakanlık temsilcisinin ücreti ise Bakanlıkça belirlenen ilçe tarafından ödenir. Görevlilere ödenecek ücret Genel Müdürlüğün internet sayfasında yer alan sınav ücreti hesaplama ekranından hesaplanır. Sınavda görev alanlara ödenecek net sınav ücreti ise maaş hesaplarına en geç üç iş günü içinde yatırılır.
c) İlçelerde görevlendirilen mutemet tarafından (b) bendi kapsamında yapılan ödemeler, sınav ve kursa kayıtlı kursiyerlerin derslere devam durumlarını incelemek ve kontrol etmek üzere görevlendirilenlerin ücretleri ile harcırah giderleri ödendikten sonra banka hesabında kalan miktarın % 40’ı il milli eğitim müdürlüğünce belirlenen bir Devlet bankasında açılan hesap numarasına aktarılır.
ç) Bir ay içinde birden fazla sınav yapılması durumunda; sınavda görev alanlara ödenecek net sınav ücreti en yüksek Devlet memuru brüt aylığının üç katını geçemez. Ancak il sınav sorumlusu ve direksiyon eğitimi dersi sınav yürütme komisyonu başkanı için bu şart aranmaz.
d) Genel Müdürlüğün internet sayfasında yer alan sınav ücreti hesaplama ekranında belirtilen net tutar dikkate alınarak bir sınavda;
1) Direksiyon eğitimi dersi sınavı il sınav sorumlusu, Bakanlık temsilcisi, il sınav sorumlusu yardımcısı ve sınav yürütme komisyonu başkanına en yüksek Devlet memuru brüt aylığının % 60’ından,
2) Sınav yürütme komisyonu üyelerinin her biri ile sınav sürecini kontrol edecek ve denetleyeceklere en yüksek Devlet memuru brüt aylığının % 45’inden,
3) Direksiyon eğitimi dersi uygulama ve değerlendirme komisyonu başkanı ve üyesi ile bina sorumlusuna ve şeflere en yüksek Devlet memuru brüt aylığının % 30’undan,
4) Direksiyon eğitimi dersi sınavı uygulama ve değerlendirme sınavlarında görev alan mutemet, memur, şoför, bina görevlisi ve güvenlik görevlisine en yüksek Devlet memuru brüt aylığının % 25’inden,
daha fazla ücret ödenmez.
e) İlçelerde görevlendirilen mutemet tarafından;
1) Genel Müdürlükçe görevlendirilen Bakanlık temsilcisinin veya Bakanlık görevlisinin harcırah giderleri Genel Müdürlükten alınan onayda belirtilen il/ilçe milli eğitim müdürlüklerince 10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre ödenir. Direksiyon eğitimi dersi il sınav sorumlusu tarafından görevlendirilen sınav sürecini kontrol edecek ve denetleyecek personelin harcırah giderleri, görevlendirilme onayında belirtilen il/ilçe milli eğitim müdürlüklerince 10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre ödenir.
2) Sınav ile inceleme ve kontrol görevlilerine yapılan ödeme listesinin bir örneği, 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununda yer alan vergi matrah dilimleri dikkate alınarak her bir görevlinin kendi matrah dilimine göre doğru vergi oranlarının uygulanmasını sağlamak üzere mal müdürlüğüne, ilçe dışından sınavda görevlendirilenlere yapılan ödeme listesini de ilgili mal müdürlüklerine gönderilmek üzere ilgili birime gönderir.
f) İl ve ilçe milli eğitim müdürlükleri hesaplarında biriken miktar öncelikle sınav giderleri ile Bakanlıkça veya Bakanlığın uygun görüşü alınarak valilikçe düzenlenecek hizmet içi eğitim giderleri, Bakanlıkça veya Bakanlığın uygun görüşü alınarak valilikçe eğitimlerde kullanılacak görsel veya yazılı doküman ve ilin eğitim-öğretim ile ilgili diğer ihtiyaçlarında kullanılır. İl/ilçe milli eğitim müdürlüklerinde biriken miktar üç ayda bir il milli eğitim müdürlüklerince Bakanlığa bildirilir.
g) Teorik ve direksiyon uygulama eğitimlerinin inceleme ve kontrollerinde görev alanlara, il/ilçe milli eğitim müdürlüğünce görevlendirilen mutemet tarafından;
1) İl/ilçe milli eğitim müdürlüğü personeli ile görevlendirilmesi halinde Bakanlık görevlisine bir gün için inceleme ve kontrol görevi karşılığında resmi okullarda görevli yönetici ve öğretmenler için belirlenen gündüz ek ders ücretinin net on katı kadar,
2) Bakanlık görevlisi için görevlendirilen şoföre ise bir günde resmi okullarda görevli yönetici ve öğretmenler için belirlenen gündüz ek ders ücretinin net beş katı kadar il/ilçe milli eğitim müdürlükleri hesaplarında biriken tutardan ödeme yapılır.
(3) Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Derslerini İnceleme ve Kontrol ile Direksiyon Eğitimi Dersi Sınav Yönergesi gereği milli eğitim müdürlükleri hesaplarına yatırılan kursiyer sınav ücretlerinden kalan tutarlar, bu maddenin yayımı tarihinden itibaren bir ay içinde Bakanlıkça belirlenen döner sermaye işletmesi hesabına aktarılır." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 42. maddesinin 3. fıkrası ile 123. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, davalı idarece dava konusu düzenlemeler yapılırken İçişleri Bakanlığının uygun görüşünün aranmasının yasal bir zorunluluk olduğu görülmektedir.
Bu çerçevede, Dairemizin 31/05/2023 tarih ve E:2019/3019 sayılı Ara Kararı ile, 19/10/2017 tarih ve 30215 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin dava konusu düzenlemeleri yönünden düzenleme yapılırken, İçişleri Bakanlığının uygun görüşünün alınıp alınmadığı hususunun sorulmasına, alındı ise, buna ilişkin bilgi ve belgenin onaylı okunaklı bir nüshasının gönderilmesinin istenilmesine karar verilmiş olup; Ara Kararı gereği davalı idarece dosyaya sunulan bilgi belgelerden, kanunen alınması zorunlu olan görüşün alındığı anlaşılarak dava konusu düzenlemelerin esasına yönelik inceleme yapılmasına karar verilmiştir.
Dava konusu Yönetmeliğin "İl/ilçe milli eğitim müdürlüğünün direksiyon eğitimi dersi sınavı ile ilgili görevleri" başlıklı 28/A maddesinin 3. fıkrasında yer alan; "direksiyon usta öğreticilerine" ibaresi yönünden yapılan inceleme:
Dava konusu edilen düzenlemenin iptali istemiyle açılan başka bir davada; Dairemizin 22/11/2022 tarih ve E:2019/3000; K:2022/6750 sayılı kararı ile dava konusu Yönetmeliğin 28/A maddesinin 3. fıkrasının iptaline karar verilmiş olup; görülmekte olan davada iptali istenilen kısım yönünden yeniden karar verilmesine yer olmadığa karar verilmesi gerekmektedir.
Dava konusu Yönetmeliğin 28. maddesinin 6. fıkrasında yer alan; "kursun usta öğretici" ibaresi, 28/A maddesinin 6. fıkrasında yer alan; "direksiyon usta öğreticilerinden" ibaresi; 29. maddenin 4. fıkrasının (b) bendinin 8 nolu alt bendinde yer alan; "direksiyon usta öğreticisi" ibareleri; 4. fıkrasının (b) bendinde yer alan;"direksiyon usta öğreticilerinin" ibaresi; 33. maddesinin 1. fıkrasında yer alan; "Görevli direksiyon usta öğreticisi de takip aracında yer alır." cümlesi ile aynı maddenin 4. fıkrasının son cümlesi ve Geçici 12. maddesi yönünden yapılan inceleme:
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden anlaşıldığı üzere; direksiyon usta öğreticilerin direksiyon eğitimi dersi sınavında görevlendirilmelerine yönelik olarak; Yönetmelikte münhasıran ihdas edilen bir hüküm bulunmamakta olup; Yönetmeliğin muhtelif maddeleri içerisinde, direksiyon eğitimi dersi sınavında direksiyon usta öğreticilere verilen görev ve sorumluluklar düzenlenmiştir.
Davacılar ise; direksiyon usta öğreticisi olarak görev yapmakta olup; direksiyon eğitimi dersi sınavında kendilerinin görevlendirilmemelerini; görevlendirmenin yapılması halinde de ayrıca bu görev kapsamında ücret ödenmesi gerektiğini ileri sürmektedirler.
Bu bağlamda; dava konusu düzenlemeler incelendiğinde, her bir düzenlemenin, direksiyon eğitimi dersi sınavında usta öğreticilerin görev ve sorumluluklarına ilişkin kural içerdiği anlaşılmakta olup; görevlendirmeye ilişkin münhasıran bir hüküm bulunmadığı da dikkate alındığında; davacılar tarafından, sınavda usta öğreticilere verilen görev ve sorumluluklar ile yaptırımlara ilişkin hükümlerde yer alan "direksiyon usta öğreticisi" ibarelerinin iptalini istemek suretiyle, dolaylı yoldan direksiyon eğitimi dersi sınavında görevlendirilmelerine imkan veren düzenlemelerin iptali ile uygulama sınavlarında direksiyon usta öğreticilerin görevlendirilmesi uygulamasının yargı kararıyla sonlandırılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla; dava konusu edilen düzenlemelerde yer alan; "direksiyon usta öğreticisi" ibarelerinin her biri için ileri sürülen hukuka aykırılık iddiaları ve davalı idarece savunulan hususlar ortak olduğundan; Yönetmeliğin 28. maddesinin 6. fıkrasında yer alan; "kursun usta öğretici" ibaresi, 28/A maddesinin 6. fıkrasında yer alan; "direksiyon usta öğreticilerinden" ibaresi; 29. maddenin 4. fıkrasının (b) bendinin 8 nolu alt bendinde yer alan; "direksiyon usta öğreticisi" ibareleri; 4. fıkrasının (b) bendinde yer alan;"direksiyon usta öğreticilerinin" ibaresi; 33. maddesinin 1. fıkrasında yer alan; "Görevli direksiyon usta öğreticisi de takip aracında yer alır." cümlesi ile aynı maddenin 4. fıkrasının son cümlesi ve Geçici 12. maddesi yönünden hukuki denetimin ortak yapılması gerektiğine karar verilmiştir.
Davacılar tarafından; kurslarda görev yapan direksiyon usta öğreticilerine görev tanımlarının dışına çıkılarak direksiyon sınavlarında görev verildiği, verilen bu görevin karşılığında ayrıca bir ücret ödemesinin de yapılmadığı, bu durumun başta Anayasa’nın 18. maddesine aykırı olduğu, anılan görevlendirmenin angarya yasağının ihlali niteliğinde olduğu, ücret karşılığı verilmeden Yönetmelik ile görevlendirme yapılmasının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
Trafikte güvenli araç kullanımı ile trafikte can ve mal güvenliğinin sağlanmasının başlıca koşulunun; yeterli ve nitelikli bir sürücü adayı eğitimi olduğu hususunda duraksama bulunmamakta olup; sürücü adayının mevzuatın belirlediği niteliğe sahip bir gözetmen ile kontrollü olarak akan trafiğe çıkışını sağlayan uygulama dersinin etkin ve verimli olarak tamamlanması bu bakımdan önemlidir.
Bu kapsamda; direksiyon usta öğreticinin gerek eğitimlerde gerekse eğitimler sonucu yapılan direksiyon dersi sınavında görevlendirilmesinin, anılan eğitim sürecinin doğal bir parçası olduğu tartışmasızdır.
Zira; direksiyon uygulama dersi ile aday kursiyere kazandırılması hedeflenen temel trafik becerilerinin eğitim sonunda ne ölçüde gerçekleştiğinin tespitinin ancak; ölçme ve değerlendirme ile mümkün olacağı, dolayısıyla hem uygulama eğitimi sürecinde hem de süreç sonundaki uygulama sınavında direksiyon usta öğreticinin sürücü adayının yanında ve/ veya civarında bulunmasının; aday sürücünün eğitiminde yetersiz kalınan hususların ya da geliştirilmesi gereken yönlerinin belirlenmesi ve aday sürücünün başarısız olması halinde hangi hususlarda pratiğe ihtiyaç duyduğunun tespiti yönüyle de gerek kurslar gerekse kursiyer açısından hizmetin gereği ve bir parçası olduğu değerlendirilmektedir.
Davacılar tarafından, anılan görevlendirme kapsamında, ayrıca davalı idare tarafından kendilerine ödeme yapılması gerektiği ileri sürülmekte ise de; sınavlarda, direksiyon usta öğreticisinin görevlendirilmesi kurslar tarafından- kurs görevlisi sıfatıyla- yapılmakta olup; anılan görevlendirmenin, sınav kapsamında davalı idarece yapılan personel görevlendirmesi niteliğinde olmadığı anlaşıldığından, bu iddialarına itibar edilmemiştir.
Bu itibarla; davanın bu kısmı yönünden reddi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
19/10/2017 gün ve 30215 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin;
1. 11. maddesi ile asıl Yönetmeliğe eklenen 28/A maddesinin 3. fıkrasında yer alan "direksiyon usta öğreticilerine" ibaresi yönünden KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA
2. Dava konusu diğer maddeler yönünden DAVANIN REDDİNE,
3. Dava kısmen ret kısmen karar verilmesine yer olmadığına ile sonuçlandığından, Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin 1/2'si olan … TL nin davacılar üzerinde bırakılmasına kalan 1/2'si olan … TL'nin davalı idareden alınarak davacılara verilmesine,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için öngörülen … TL vekâlet ücretinin davacılardan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacılara verilmesine,
6. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacılara iadesine,
7. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
21/06/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.