T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/3023
Karar No : 2023/5060
DAVACI : … Esnaf Odası
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU :
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından … tarih ve … sayılı Makam Oluru ile Bakanlığın internet sitesinde yayımlanan Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına ilişkin Usul ve Esasların iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
25.10.2017 tarih ve 30221 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin "Okul Servis Araçlarının Çalıştırılması" başlıklı 8. maddesinin 4. fıkrasında; "Veliler, istemeleri halinde çocuklarını bu Yönetmelikte belirtilen şartları taşıması kaydıyla herhangi bir taşımacı ile anlaşarak da taşıtabilirler. Bu hakkın kullanılması halinde taşımacı; bu Yönetmelikte istenen belge ve bilgileri okul yönetimine bildirir. Okul yönetimi bu bilgi ve belgeleri incelenmek üzere il ve ilçe milli eğitim müdürlüğüne gönderir. Bu şekildeki taşımaya mülki idare amirliklerinin onayı ile izin verilebilir. İlgililerine/yararlananlara okul alanının kullandırılmasında farklı muamelede bulunulamaz." düzenlemesine yer verildiği, anılan düzenleme kapsamında velilerin çocuklarını taşıtmak üzere Yönetmelikte belirtilen şartları taşıyan herhangi bir taşımacı ile anlaşabilmeleri mümkünken dava konusu düzenleyici işlem ile okul servis taşımacılığında ihale usulü getirilerek velilerin kendi iradeleriyle taşımacı seçme özgürlüklerinin ellerinden alındığı, dava konusu düzenleyici işlemin bu yönleriyle dayanağı Yönetmeliğe açıkça aykırı olduğu; ayrıca, dava konusu düzenleyici işlem ile komisyonculuk oluşturulduğu, bu durumun da 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 10. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "Yolcu taşımacılığında komisyonculuk yapılamaz." hükmüne aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Usul yönünden; dava dilekçesinde dava konusu düzenleyici işlemin hangi madde ve/veya maddelerinin iptalinin istendiğinin açık ve net şekilde ortaya konulamadığı, dava dilekçesinin reddine karar verilmesi gerektiği, esas yönünden; 25.10.2017 tarih ve 30221 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin "Okul Servis Araçlarının Çalıştırılması" başlıklı 8. maddesinin 6. fıkrasında; "Bu maddeye ilişkin usul ve esasları belirlemeye Milli Eğitim Bakanlığı yetkilidir." düzenlemesine yer verildiği, dava konusu düzenleyici işlemin anılan yetki maddesine dayanılarak dayanağı üst normlara uygun olarak düzenlendiği, okul servis taşımacılığında Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak ihale usulü getirildiği ve komisyonculuk yapıldığı iddiasının gerçeğe uygun olmadığı; dava konusu düzenleyici işlemle, okul servis taşımacılığında,
5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 62 nci maddesi çerçevesinde belirlenen fiyat tarifelerinin uygulanacağının düzenlendiği, bu suretle öğrenci servisi çalıştırılması işi kapsamında faaliyet gösteren esnafın yüksek ve/veya aşırı düşük ücretler nedeniyle mağdur olmasını engellemek, yürütmüş oldukları mesleki faaliyetlerin gelişimine katkı sağlamak ve büyük ölçekli şirketlerle rekabet edebilir hale gelmelerini sağlayarak tekelleşmenin önüne geçilmesinin amaçlandığı belirtilerek dava konusu düzenleyici işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın kısmen iptaline, kısmen reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Milli Eğitim Bakanlığı tarafından … tarih ve … sayılı Makam Oluru ile Bakanlığın internet sitesinde yayımlanan Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına ilişkin Usul ve Esasların iptali istenilmektedir.
Dava konusu düzenlemenin Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin "Okul Servis Araçlarının Çalıştırılması" başlıklı 8. maddesinin 6. fıkrasındaki "Bu maddeye ilişkin usul ve esasları belirlemeye Milli Eğitim Bakanlığı yetkilidir." maddesine dayanılarak üst normlara uygun olarak düzenlendiği, okul servis taşımacılığında,
5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 62 nci maddesi çerçevesinde belirlenen fiyat tarifelerinin uygulandığı ve böylece öğrenci servisi çalıştırılması işi kapsamında faaliyet gösteren esnafın yüksek veya aşırı düşük ücretler nedeniyle mağdur olmasını engellemek, yürütmüş oldukları mesleki faaliyetlerin gelişimine ve büyük ölçekli şirketlerle rekabet edebilir hale gelmelerine katkı sağlayarak tekelleşmenin önüne geçilmesinin amaçlandığı anlaşıldığından davanın reddine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
Dava; Milli Eğitim Bakanlığı tarafından … tarih ve … sayılı Makam Oluru ile Bakanlığın internet sitesinde yayımlanan Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına ilişkin Usul ve Esasların iptali açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN :
Davalı idarenin usule yönelik itirazları kabul edilmeyerek işin esası incelendi.
ESAS YÖNÜNDEN :
İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 10. maddesinde, "Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz." hükmüne; 41. maddesinde ise, "Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır." hükmüne yer verilmiş; 90. maddesinin beşinci fıkrasının birinci cümlesinde ise, usulüne uygun olarak yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmaların kanun hükmünde olduğu ifade edilmiştir.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 20 Kasım 1989 tarihinde kabul edilen ve Ülkemiz tarafından 14 Eylül 1990'da imzalanarak 4058 sayılı Kanun'la onaylanması uygun bulunan ve 27 Ocak 1995'te Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve iç hukukumuzun bir parçası haline gelen Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 3. maddesinde, kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşlarının, mahkemelerin, idari makamların veya yasama organlarının yaptığı ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde çocuğun yararının temel düşünce olduğu; taraf devletlerin çocuğun ana-babasının, vasilerinin ya da kendisinden hukuken sorumlu olan diğer kişilerin hak ve ödevlerini de göz önünde tutarak, esenliği için gerekli bakım ve korumayı sağlamayı üstleneceği ve bu amaçla tüm uygun yasal ve idari önlemleri alacağı ve taraf devletlerin, çocukların bakımı veya korunmasından sorumlu kurumların hizmet ve faaliyetlerinin özellikle güvenlik, sağlık, personel sayısı ve uygunluğu ve yönetimin yeterliliği açısından yetkili makamlarca konulan ölçülere uymalarını taahhüt edeceği belirtilmektedir.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun "Yönetmelik" başlıklı 34. maddesinde, bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde, taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri, mesleki yeterlilik belgeleri ve taşıt kartları ile diğer belge ve hizmetlerin ücret, süre, kapsam, tür ve şekilleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları, belgelerin geçerlilik süreleri, geri alınması ve uygulanacak idarî müeyyideleri, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapacakların yükümlülükleri, bagaj ve taşımanın yardımcı hizmetleri, zaman ve fiyat tarifelerinin düzenlenmesi, yolcu bileti ve taşıma senedinin şekil ve muhtevasını, taşıma işlerinde çalışan şoför ve diğer görevlilerde aranacak şartlar ve nitelikleri, taşıma hizmetlerinin denetimi ve belge taleplerinin incelenmesi ile ilgili esasları, ücretsiz ve tarife altı uygulama esasları ve Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer esas ve usulleri düzenleyen yönetmeliklerin Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazete'de yayımlanacağı düzenlenmiştir.
25/10/2017 tarih ve 30221 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; okul öncesi eğitim ve zorunlu eğitim kapsamında bulunan öğrenciler ile kreş, gündüz bakımevleri ve çocuk kulüplerine devam eden çocukların taşıma faaliyetlerini düzenli ve güvenli hale getirmek, taşıma yapacak gerçek ve tüzel kişilerin yeterlilik ve çalışma şartları ile denetim işlemlerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir. Bu Yönetmelik gerçek ve tüzel kişilerce öğrenci taşıma faaliyetlerini, bu faaliyetlerde kullanılacak okul servis araçlarını, taşımacıları ve bu taşıma işlerinde çalışanları kapsar." düzenlemesine yer verilmiş olup; dava konusu düzenlemenin ''Amaç ve kapsam'' başlıklı 1. maddesinde de aynı yönde ifadelere yer verildiği görülmektedir.
Anılan Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde ise; "(b) Çocuk: 0-24 ay yaş grubu kreşe devam eden çocuklar, 25-66 ay yaş grubu gündüz bakımevine devam eden çocuklar ile çocuk kulübüne kayıtlı ilkokul ve ortaokul eğitimine devam eden çocukları,
..., f) Okul servis aracı: Genel olarak okul öncesi eğitim ve zorunlu eğitim kapsamında öğrenciler ile çocukların taşınmalarında kullanılan ve bu Yönetmelikle belirlenen şartları haiz ticari tescilli yolcu taşımaya mahsus taşıtı,..h) Rehber personel: Bu Yönetmelikte verilen görevleri yapmak üzere yükseköğretim ve ortaöğretim kurumlarına öğrenci taşıyanlar hariç, okul servis araçlarında şoför dışında bulunacak görevliyi,..j) Şoför: Karayolunda ticari olarak tescil edilmiş bir motorlu taşıtı süren kişiyi, k) Taşıma: Bir ücret karşılığında okul öncesi ve zorunlu eğitim kapsamındaki öğrenciler ile çocukların karayolunda otobüs cinsi taşıtlarla evden okula/kreşe/gündüz bakımevine/çocuk kulübüne, buralardan eve taşınmasını, l) Taşımacı: Öğrenciler ve çocukların bir ücret karşılığı taşımasını üstlenen gerçek veya tüzel kişileri,...o) Yolcu: Aracı kullanan şoför ile rehber personel dışında araçta bulunan öğrenci ve çocukları ifade eder." hükmüne yer verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde, "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyelerinin görev ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinin 1. fıkrasının (p) bendinde ise; "Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.
" belediyelerin yetki ve imtiyazları arasında sayılmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına İlişkin Usul ve Esasların 6. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin incelenmesi;
Dava konusu düzenlemede, okul servis aracı ile öğrenci taşıma faaliyetinde bulunulabilmesi için, taşımacının, taşımayı gerçekleştireceği taşıtların gerçek kişilerde gerçek kişiler adına, tüzel kişilerde üçte birinin tüzel kişilik adına tescilli olduğuna ilişkin belge sunulması zorunluluğu getirildiği anlaşılmaktadır.
Anılan düzenleme ile getirilen tescil zorunluluğunun, yukarıda yer verilen Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin ve aynı minvalde düzenlenen dava konusu düzenlemenin ''Amaç ve kapsam'' başlıklı 1. maddeleri ile herhangi bir ilgisinin bulunmadığı görülmektedir.
Bunun yanısıra, okul servisi ile öğrenci taşımacılığı faaliyetinde bulunan taşımacılara yönelik olarak getirilen şartın, Anayasanın ve hukukun temel ilkelerinden olan mülkiyet hakkı, çalışma özgürlüğü ve sözleşme hürriyetini sınırlandırıcı hükümler içermesi nedeniyle ancak Kanuni ve yasal düzenlenemeler ile getirilebileceği açık olduğundan; üst hukuk normlarında yer almayan sınırlamalar ihtiva eden dava konusu düzenlemede, hukukun temel ilkelerine, normlar hiyerarşisine ve mevzuata uygunluk görülmemiştir.
Dava konusu Usul ve Esasların 9. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde yer alan ve sözleşme imzalamada taşımacıdan istenilecek belgeler arasında sayılan "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" cümlesinin incelenmesi;
Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin "Sürücü belgelerinin sınıfları" başlıklı 75. maddesi uyarınca 17/04/2015 tarih ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren değişiklik öncesinde minibüs kullanacaklar için "B" sınıfı sürücü belgesi, otobüs kullanacaklar için ise "E" sınıfı sürücü belgesi verilirken, 75. maddede 17/04/2015 tarih ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklik sonrası sürücü belgesi sınıflarında değişiklikler yapılmış ve minibüs kullanacaklar için "D1" sınıfı, otobüs kullanacaklar için ise "D" sınıfı sürücü belgesi verileceği düzenlenmiştir.
Ayrıca Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde 17/04/2015 tarih ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklik öncesi "Sürücü Adaylarında Aranacak Şartlar" başlıklı 76. maddesi gereğince minibüs kullanmak amacıyla alınması gereken "B" sınıfı sürücü belgesi için 18 yaşını bitirmiş olmak, otobüs kullanmak amacıyla alınması gereken "E" sınıfı sürücü belgesi için 22 yaşını bitirmiş olmak hususu aranmakta iken, 17/04/2015 tarihinde 75. maddede yapılan değişiklik ile sürücü belgesi sınıfları değişmesi sonucunda 76. maddede de yapılan değişiklik ile minibüs kullanmak amacıyla alınması gereken "D1" sınıfı sürücü belgesi için 21 yaşını bitirmiş olmak, otobüs kullanmak amacıyla alınması gereken "D" sınıfı sürücü belgesi için 24 yaşını bitirmiş olmak şeklinde değiştirilmiştir.
Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin sürücü belgesi sınıflarında yapılan değişiklik üzerine "Şoförler; E Sınıfı Sürücü Belgesi için 5 yıllık, B Sınıfı Sürücü Belgesi için 7 yıllık
sürücü belgesine sahip olmak" hükmü "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" şeklinde düzenlenmiştir.
Okul Servis Araçları Yönetmeliği'ninn 9. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca okul servis araçlarında şoförlerin 26 yaşından gün almış olması gerektiğine dair düzenleme ile istenilen amaç; okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim çağında eğitim gören ve yaşları 4 ile 18 arasında değişen öğrencilerin, teknik donanımı yüksek, can güvenliği sağlayabilen, metal yorgunluğuna sahip olmayan araçlarla taşınması yoluyla, bu hizmetin güvenli ve düzenli bir şekilde sunulmasını sağlamaktır. Ayrıca, okul servis araçlarında, görevli şoförlerin bu görevini yerine getirebilmesi için araç içindeki öğrencilerden daha üstün yaşa ve tecrübeye dolayısıyla sorumluluk düzeyine sahip olması gereklidir.
Davaya konu Usul ve Esasların 9. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan ve taşımacıdan istenilecek belgeler arasında sayılan ''D'' sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, ''D1'' sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesi şartı ile getirilen düzenleme; Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin sürücü belgesinin alınabilme yaş sınırlarını düzenleyen 76. maddesi uyarınca getirilen, otobüs kullanmak için alınması gereken "D" sınıfı sürücü belgesi için 24 yaşını bitirmiş olmak ve minibüs kullanmak için alınması gereken "D1" sınıfı sürücü belgesi için 21 yaşını bitirmiş olmak şartı nedeniyle, "D" sınıfı sürücü belgesi ile okul servis araçlarında şoför olarak çalışabilecek kişilerin en erken 29 yaşında, "D1" sınıfı sürücü belgesi ile okul servis araçlarında şoför olarak çalışabilecek kişilerin ise en erken 28 yaşında olmaları sonucunu doğurmaktadır.
Getirilen düzenleme ile her ne kadar okul servis araçları şoförlerinin tecrübeli kişilerden oluşması amaçlanmış ise de; okul servis araçlarında görevli şoförlerin bu görevini yerine getirebilmesi için, araç içerisindeki öğrencilerden daha üstün yaşa ve tecrübeye, dolayısıyla da sorumluluk düzeyine sahip olması gerektiğinden, bir üst norm olan Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan yaş sınırı ile Usul ve Esasların 9. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan ve taşımacıdan istenilecek belgeler arasında sayılan "D'' sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, ''D1'' sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak şartı arasında uyumsuzluk bulunmaktadır.
Bu nedenle, dava konusu Usul ve Esasların 9. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan ve sözleşme imzalamada taşımacıdan istenilecek belgeler arasında sayılan "D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık, D1 sınıfı sürücü belgesi için en az yedi yıllık sürücü belgesine sahip olmak" cümlesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Dava konusu düzenlemenin 10. maddesinin 2. fıkrası, EK-1: "Okul Servis Araçlarının Çalıştırılması Tip Şartnamesi" başlıklı kısmının 3/1. maddesinin (e) bendi ve EK-2: "Okul Servis Araçları Sözleşmesi" başlıklı kısmının 4/b/1. maddesinin (e) bendi yönünden incelenmesi;
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından, 30.05.2018 tarih ve 10581842 sayılı Makam Oluru ile Bakanlığın internet sitesinde yayımlanan Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına ilişkin Usul ve Esasların "Sözleşme imzalanması" başlıklı 10. maddesinin 2. fıkrasında; "5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu'nun 62. maddesi çerçevesinde belirlenen fiyat tarifesine tüm taşımacılar ve okul idareleri uymakla yükümlüdür." hükmüne yer verilmiştir. EK-1: "Okul Servis Araçlarının Çalıştırılması Tip Şartnamesi" başlıklı kısmının 3/1. maddesinin (e) bendi ile EK-2: "Okul Servis Araçları Sözleşmesi" başlıklı kısmının 4/b/1. maddesinin (e) bendinde ise; 07/06/2005 gün ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu'nun 62. maddesi çerçevesinde belirlenen fiyat tarifesine uymak, taşımacının genel sorumlulukları ve yükümlülükleri arasında sayılmıştır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde, "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyelerinin görev ve sorumlulukları arasında sayılmıştır. 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinin 1. fıkrasının (p) bendinde ise; "Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.
" belediyelerin yetki ve imtiyazları arasında sayılmıştır.
İdare Hukukunun temel ilkeleri uyarınca; normlar hiyerarşisinde kanunlardan sonra gelen düzenleyici işlemler, bir kanun hükmüne dayalı olarak hazırlanır. İdare tarafından, düzenleyici işlemler tesis edilirken, üst hukuk normlarına açıklık getirilmesi ve bu normlarca çizilen çerçeve içerisinde teknik detayların belirlenmesi, uygulamadaki belirsizliklerin giderilmesi amaçlanmalıdır.
"Kanuni idare ilkesi" ve normlar hiyerarşisi uyarınca, idarenin eylem ve işlemlerinin bir kanuna dayanması, bu eylem ve işlemlerinin kanuna aykırı olmaması, idarenin kanun ile kendisine verilen yetkiyi kanuna uygun olarak kullanması gerekmektedir.
Bu itibarla, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendi ile 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. mddesinin 1. fıkrasının (p) bendinde; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin görev ve sorumlulukları arasında sayıldığından, büyükşehir belediyesi olan yerlerde büyükşehir belediyesi sınırları içinde, büyükşehir belediyesi bulunmayan yerlerde belediye sınırları içinde yapılan okul servis taşımacılığı konusunda fiyat tarifelerini belirleme yetkisinin sırasıyla büyükşehir belediyelerine ve belediyelere ait olduğu anlaşılmaktadır.
Ancak, Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına İlişkin Usul ve Esasların dava konusu 10. maddesinin 2. fıkrasında, EK-1: "Okul Servis Araçlarının Çalıştırılması Tip Şartnamesi" başlıklı kısmının 3/1. maddesinin (e) bendinde ve EK-2: "Okul Servis Araçları Sözleşmesi" başlıklı kısmının 4/b/1. maddesinin (e) bendinde, münhasıran büyükşehir belediyesi ve belediye sınırları içerisinde yapılan servis taşımacılığı konusunda büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin kendi mevzuatından kaynaklı fiyat tarifelerini belirleme yetkilerinin dikkate alınmadığı görülmektedir.
Bu durumda; dava konusu düzenlemelerde, münhasıran büyükşehir belediyelerinin ve belediyelerin sınırları içerisinde yapılacak taşımalarda anılan idarelerin fiyat tarifesini belirleme yetkilerini dikkate alan bir düzenleme öngörülmemesi, başka bir ifadeyle eksik düzenleme yapılmış olması nedeniyle hukuka uyarlık görülmemiştir.
EK-1 "Okul Servis Araçları Çalıştırılması Tip Şartnamesi"nin 6. maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendinin incelenmesi;
Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik dışında, yönerge, tebliğ, genelge, kılavuz gibi çeşitli adlar altında da düzenleme yapabilmektedirler. Ancak bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Bu nitelikleri gereği, dayandıkları üst hukuk normlarına aykırı hüküm ihtiva etmeleri mümkün değildir.
Normlar hiyerarşisine göre Kanun ve yönetmelikten sonra gelen düzenlemelerin ancak Kanun ve yönetmelik ile verilmiş olan hak veya yetkinin kullanılmasının açıklanmasıyla ilgili olması gerektiği, bu metinlerde Kanun ve yönetmelik ile verilmiş olan hakkı veya yetkiyi genişletici veya sınırlandırıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.
İdarenin düzenleyici idari işlem tesis etme yetkisinin "Yasama yetkisinin devredilmezliği" ilkesinin bir sonucu olarak ikincil nitelikte bir kural koyma yetkisi olduğu göz önüne alındığında; söz konusu yetkinin kanunların çizdiği çerçeve içinde kalması ve kanunlara uygun olarak kullanması zorunludur. Bu bağlamda Kanunun öngördüğü düzenleme yetkisinin yine Kanunda belirtildiği gibi kullanılması, Kanun hükmü bir konunun yönetmelikle düzenlenmesini öngörüyorsa düzenlemenin yönetmelikle yapılması, ayrıca normlar hiyerarşisinde yönetmeliğe göre daha alt düzeyde yer alan düzenleyici işlemlerin yönetmelikle çizilen sınırı aşmaması ve yönetmeliğe uygun olması bir diğer zorunluluktur.
Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına İlişkin Usul ve Esasların ekinde yer alan "Okul Servis Araçları Çalıştırılması Tip Şartnamesi"nin 6. maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendinde yer alan, tüzel kişilere ait araçların en fazla iki okulda öz mal olarak gösterileceği, öz mal olarak gösterilen araçlann sözleşme yapılan okullarda çalışmadığının tespit edilmesi halinde ise o ildeki
tüm okul sözleşmelerinin iptal edileceğine dair düzenlemenin, üst hukuk normlarında yer almamakla birlikte, Kanun ve Yönetmelik ile çizilen sınırı aşan nitelikte ve
mevzuatta öngörülmeyen şekilde sınırlandırmalar ve cezai müeyyideler içerdiği görülmektedir.
Normlar hiyerarşisinde üst hukuk normuna dayanılarak çıkarılan alt normların, üst normun amacına ve çizdiği sınırlara uygun olarak düzenlenmesi gerekmekte olup; dava konusu düzenlemenin, dayanağı ve üst hukuk normu olan Okul Servis Araçları Yönetmeliği ile ulaşılmak istenilen amacı daraltan ve çizdiği sınırları aşan nitelikte olduğu anlaşıldığından, dava konusu düzenlemede normlar hiyerarşisine, hukukun genel ilkelerine ve mevzuata uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına İlişkin Usul ve Esasların diğer maddeleri yönünden incelenmesi;
25/10/2017 tarih ve 30221 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin ''Okul Servis Araçlarının Çalıştırılması'' başlıklı 8. maddesinin 6. fıkrasında; ''Bu maddeye ilişkin usul ve esasları belirlemeye Milli Eğitim Bakanlığı yetkilidir.'' ibaresine; dava konusu düzenlemenin ''Dayanak'' başlıklı 2. maddesinde ise, ''Bu Usul ve Esaslar, 25/10/2017 tarih ve 30221 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 8 inci maddesinin 6 ıncı fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır.'' ifadesine yer verildiği görülmektedir.
Dava konusu düzenlemenin, yukarıda aktarıldığı üzere dayanağı olan Yönetmeliğin uygulanmasını sağlamak ve işleyişini temin etmek maksadıyla ve Yönetmelik hükümlerine aykırılık teşkil etmeyecek şekilde, davalı idareye tanınan takdir yetkisi sınırları içerisinde düzenlendiği anlaşıldığından, Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına İlişkin Usul ve Esasların dava konusu diğer kısımlarında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. … tarih ve … sayılı makam oluru ile yayımlanan Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına İlişkin Usul ve Esasların;
a) 6. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin, 9. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin, 10. maddesinin 2. fıkrasının; "Okul Servis Araçlarının Çalıştırılması Tip Şartnamesi" başlıklı EK-1 kısmının 3/1. maddesinin (e) bendinin, 6. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendinin ve "Okul Servis Araçları Sözleşmesi" başlıklı EK-2 kısmının 4/b/1. maddesinin (e) bendinin İPTALİNE,
b) Dava konusu düzenlemenin diğer kısımları yönünden DAVANIN REDDİNE,
2. Dava kısmen iptal, kısmen ret ile sonuçlandığından; ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin …-TL'lik kısmının davacı üzerinde bırakılmasına, …-TL'lik kısmının davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, …-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 24/10/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.