T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/310
Karar No : 2023/3384
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : …Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi …İdari Dava Dairesi'nin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü'nün …tarih ve …sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan UKOME'nin …tarih ve …sayılı kararı ile kabul edilen ve akabinde …tarih ve …sayılı kararla revize edilen İstanbul Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin 'Uygulama Usul ve Esasları' kenar başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi ile Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararıyla; UKOME'nin …tarih ve …sayılı kararı ile kabul edilerek yürürlüğe giren ve akabinde …tarih ve …sayılı kararla revize edilen İstanbul Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin 'Uygulama Usul ve Esasları' kenar başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi ile Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının iptalleri istemi yönünden; geriye yönelik olarak 25.05.2015 tarihi mihenk alınmak suretiyle iki farklı izin belgesi türü belirleyen …tarih ve …sayılı UKOME kararı uyarınca, Yönergenin iptali istenilen maddeleri ile de 25.05.2015 tarihi mihenk alınmak suretiyle iki farklı statü belirlendiği görülmekte olup, bu durumun geriye yürümezlik ve hukuki güvenlik ilkelerine aykırı olacağı, öte yandan, hukuka aykırılığı tespit edilen Yönerge maddeleri uyarınca tesis edilen …tarih ve …sayılı işlemde de hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından; usul yönünden davanın süresinde açılmadığı, esas yönünden ise, …İdare Mahkemesince verilen …tarih ve E:…; K:…sayılı iptal kararı uyarınca UKOME'nin …tarih ve …sayılı kararı ile uygun görülen öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesinin yürürlüğe konulduğu, halihazırda bu Yönergenin yürürlükte olması nedeniyle davanın konusuz kaldığı, öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı ile ilgili çalışmaların devam ettiği dönemde 25.05.2015 tarihinde basında çıkan servis araçlarına plaka tahdidi geleceği yönündeki haberler dikkate alınarak …tarih ve …sayılı UKOME kararıyla yapılacak düzenlemede mevcut ve yeni taşımacı tanımında anılan tarihin esas alınmasına karar verildiği, servis taşımacılığı kartı için talep olunan bedelin 10 yıl için ve geleceğe dönük olarak alındığı iddialarıyla, temyiz istemine konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulü, kısmen reddi ile temyiz istemine konu Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen bozulmasına, kısmen gerekçeli onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, davalı idarenin usule yönelik itirazları kabul edilmeyerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davalı İstanbul Büyükşehir Belediyesi UKOME tarafından, 11.02.2016 tarihinde alınan karar ile karara ekli dava konusu Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin kabulüne ve Yönerge içindeki ücret ve sürelere ilişkin bölümlerinin İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisince karara bağlanmasını müteakip Yönergenin yürürlüğe girmesine karar verilmiştir.
UKOME kararı ile kabul edilen dava konusu Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nde servis taşımacılarının çalışma şekil şartlarının belirlendiği ve yaptırımların düzenlendiği; ayrıca ücrete ilişkin bölümlerinde ise, ücretlerin meclisçe belirleneceği kurala bağlanmıştır. Yönergenin "Yürürlük" başlığını taşıyan 13. maddesinde ise, "İşbu Yönerge, İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından süre ve bedellerle ilgili maddeleri onaylandıktan sonra mahalli bir gazetede yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girer." şeklinde düzenleme yapılmıştır.
Dava konusu Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi uyarınca alınan …tarih ve …sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile, Yönergenin çeşitli maddelerinde yer verilen taşımacılık kartı bedeli, devir işlem bedeli, güzergah kullanım izin bedelinin miktarı ile ödeme şekilleri belirlenmiş olup, bir diğer dava konusu işlem olan İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü'nün …tarih ve …sayılı işlemi ile de davacının belirlenen bu ücretlere tabi olduğunun belirtildiği anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5393 Sayılı Belediye Kanunu'nun 18/m maddesinde; belediye tarafından çıkartılacak yönetmelikleri kabul etmek belediye meclisinin görevleri arasında sayılmış; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 12. maddesinin 3. fıkrasında, büyükşehir ilçe ve ilk kademe meclisleri ile bunların çalışma usul ve esaslarına ilişkin diğer hususlarda Belediye Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7. maddesinin (f) bendinde ise; "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkileri arasında sayılmış, 9. maddesinde; "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulur. Büyükşehir ilçe ve ilk kademe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım koordinasyon merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının (oda üst kuruluşu bulunan yerlerde üst kuruluşun) temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.
UKOME kararı, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer." hükmüne yer verilmiştir.
2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesinde, "Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet (...) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye'ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyiz istemine konu kararın, UKOME'nin …tarih ve …sayılı kararı ile kabul edilen İstanbul Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin 'Uygulama Usul ve Esasları' kenar başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi ile Geçici 1. maddesinin 1. fıkrası yönünden incelenmesi:
Bakılan uyuşmazlıkta, dava konusu …tarih ve … sayılı UKOME kararı ile eki Öğrenci Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin bazı maddelerinin iptali istemiyle açılan davada, … İdare Mahkemesi'nin …tarih ve E…, K…sayılı kararıyla, usulüne uygun oluşturulmayan komisyon ile alındığı gerekçesiyle UKOME kararının iptaline karar verildiği, bu karara karşı istinaf başvurusunda bulunulan … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen …tarih ve E:…, K:…sayılı karar ile, ''…tarih ve …sayılı UKOME kararı ile kabul edilen Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin, …tarih ve …sayılı UKOME kararı ile revize edildiği ve Yönergenin 13. maddesinde yer alan "İşbu Yönerge İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından süre ve bedeller ile ilgili maddeleri onaylandıktan sonra mahalli bir gazetede yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girer." hükmü uyarınca söz konusu süre ve bedeller ile ilgili maddelerin İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi'nin …tarih ve …sayılı kararı ile onaylanarak mahalli gazetede yayımı üzerine revize edilmiş haliyle Yönergenin 24.09.2016 tarihinde yürürlüğe girdiğinden bahisle dava açma tarihi (12.04.2016) itibariyle idari davaya konu kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem bulunmadığından, davanın esası hakkında karar verilmesinde hukuki isabet görülmediği'' gerekçesiyle kaldırılmıştır.
Bu kararın temyiz edilmesi üzerine ise, Dairemizin 16/09/2021 tarih ve E:2017/3792, K:2021/3875 sayılı kararıyla, ''..UKOME kararının yürürlük şartı olarak meclisten onay alınması gerektiği yönündeki kararlar UKOME'nin yetki, görev ve çalışma esaslarının belirlendiği, 5216 sayılı yasanın 9. maddesine aykırılık teşkil edeceğinden; başkan dışında başkaca bir makamın onayının alınması gerektiği gerekçesiyle; dava konusu kararın yürürlüğe girmediğinin kabulü ile verilen mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiş olup, yasal yürürlük şartının araştırılmadığı görüldüğünden kararın eksik incelemeye dayalı olduğu değerlendirilmiştir. Öte yandan, kararın başkanca onaylanıp onaylanmadığı anlaşılmamakla dava konusu kararın başkanca onaylanmamış olduğunun tespiti halinde kararın yürürlüğe girmediğinin kabulü gerekmekle birlikte onaylanmış olması halinde yürürlük şartını sağlayan işlemin esasının inceleneceği tabidir.'' gerekçesiyle …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Anılan karar doğrultusunda …Bölge İdare Mahkemesi …İdari Dava Dairesince yapılan …tarih ve E:…sayılı ara kararına davalı idare vekili tarafından verilen cevapta, …tarih ve … sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararında belediye başkanının imzası ve onayı bulunmadığı belirtildiğinden, söz konusu kararın tesis edildiği tarih itibariyle belediye başkanınca onaylanmadığının anlaşıldığı, bu durumda, dava konusu işlemin belediye başkanı tarafından onaylanmamış olması nedeniyle yürürlüğe girmediği, dolayısıyla mevcut hali ile kesin ve yürütülmesi gerekli idari işlem niteliğini kazanmadığı sonucuna varıldığı; öte yandan, idarece onay işlemi tamamlanmayan dava konusu kararın uygulamaya konulması sonucu dava açılmasına sebebiyet verildiği anlaşıldığından, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı idareye yükletilmesine, davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulü ile …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının kaldırılmasına, davanın incelenmeksizin reddine karar verildiği ve bu kararın yargılama gideri ile vekalet ücreti yönünden temyiz edilmesine karşın, esası yönünden temyiz edilmeksizin kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, 5216 sayılı Kanun hükmüne uygun şekilde belediye başkanınca onaylanmak suretiyle yürürlüğe girmediği ve mevcut hali ile kesin ve yürütülmesi gereken idari işlem niteliğini kazanmadığı anlaşılan …tarih ve …sayılı UKOME kararı ile kabul edilen Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi’nin 'Uygulama Usul ve Esasları' kenar başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi ile Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının iptali istemiyle açılan davanın esasının incelenmesine yasal olanak bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun kabul edilerek, bu kısım yönünden davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmekte iken, istinaf isteminin reddi yolunda verilen Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
Temyiz istemine konu kararın, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü'nün …tarih ve …sayılı işlemi yönünden incelenmesi:
Yukarıda yer verilen yargı kararları uyarınca, 5216 sayılı Kanun hükmüne uygun şekilde belediye başkanınca onaylanmak suretiyle yürürlüğe girmediği ve mevcut hali ile kesin ve yürütülmesi gereken idari işlem niteliğini kazanmadığı anlaşılan …tarih ve …sayılı UKOME kararına dayanılarak tesis edilen ve dayanağı bulunmadığı anlaşılan dava konusu İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü'nün …tarih ve …sayılı işlemi yönünden, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun, yukarıda yer verilen gerekçe ile reddine karar verilmesi gerekmekte ise de, Bölge İdare Mahkemesi kararı sonucu itibariyle hukuka uygun bulunmuştur.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesi uyarınca temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. …Bölge İdare Mahkemesi …İdari Dava Dairesi'nin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının;
a- İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü'nün …tarih ve …sayılı işlemi yönünden yukarıda yer verilen gerekçe ile ONANMASINA,
b- UKOME'nin …tarih ve …sayılı kararı ile kabul edilen İstanbul Büyükşehir Belediyesi Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin 'Uygulama Usul ve Esasları' kenar başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi ile Geçici 1. maddesinin 1. fıkrası yönünden BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 22/06/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.