Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2019/3116 E. , 2021/4484 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2019/3116
Karar No:2021/4484
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Kurumu
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … İnşaat Petrol Ürünleri Nakliyat A.Ş.
(Eski Unvan: … İnşaat Petrol Ürünleri Nakliyat A.Ş.)
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirkete ait akaryakıt istasyonunda 12/08/2015 tarihinde yapılan denetimde alınan numunelerin ulusal marker seviyesinin geçersiz olduğunun tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinin (3) numaralı alt bendi uyarınca 1.144.373,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararı ile söz konusu Kurul kararına yapılan itirazın reddine ilişkin … tarih ve … sayılı Kurul kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararda; davacı şirkete ait akaryakıt istasyonunda yapılan denetimde 4 nolu tanktan alınan numunenin geçersiz sonuç verdiğinin tespiti üzerine, yakıtın bağlı olduğu tankın seviye ölçümünün yapıldığı, yaklaşık altı parmak yüksekliğinde yakıt olduğu tespit edilerek TÜBİTAK'tan teyit edildiği, TÜBİTAK tarafından da yakıtın dip numune olduğunun belirtildiği, 50.000 litrelik tankın içinde sadece 733 litre motorin bulunduğu, bunun da 286 litresinin çekilebildiği, alınan numunenin ürünün dip numunesi olduğu hususunda ihtilafın bulunmadığı, denetim tarihi itibarıyla tankta 6 aydır hareket olmadığının ileri sürüldüğü ve aksine bir bilginin dosyada bulunmadığı; aynı denetim kapsamında tesis edilen mühürleme işlemine karşı açılan davada … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararında da anılan numunelere ilişkin; "ATSE Petrol İhtisas Grubu Başkanlığı'nın, dip numuneleri hakkındaki …sayılı yazısında, numune alınacak tankta önce akaryakıt (sıvı) seviyesi ve emme seviyesinin belirlenmesi, daha sonra akaryakıt seviyesinin emme seviyesinin altında olması halinde, alınacak numunenin dip numunesi veya artık birikinti olabileceği dikkate alınarak bu tanktan numune alınmaması gerektiği, akaryakıt seviyesinin emme seviyesinin üstünde olması halinde bu tanktan standardın 4.2 no.lu maddesinde belirtilen numune alma kurallarına uygun olarak numune alınabileceği ve bu durumun bir tutanak veya uygun dokümanla tespit edilmesi gerektiği, numune alma işleminde bu hususlara dikkat edildiğinde bir sorun yaşanmayacağının değerlendirildiği ifade (...)" edilmek suretiyle numunenin teknik düzenlemelere aykırı olarak alındığı hususunun belirtildiği; bu durumda, uzun zamandır akaryakıt ikmali yapılmayan 4 no.lu tanktan teknik düzenlemelere aykırı şekilde dip numunesi alındığı hususu yargı kararı ile tespit ve tevsik edildiğinden, usule aykırı olarak alınan numunenin analiz sonuçları esas alınarak idari para cezası verilmesine ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, numune alınan tankın içinde bulunan 733 litre yakıtın 286 litresi çekilebildiğinden geride kalan 360 litre yakıtın dip seviyesi olarak kabul edilmesi gerektiği, şirket yetkilisi hakkında yürütülen ceza davasında pompa hareketlerinin aktif olduğunun tespit edildiği, ceza davasında tespit edilen maddi olguların hukuk hakimini bağlayıcı nitelikte olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, numunelerin 6 aydır kullanılmayan tankın içinde bulunan dip seviyesindeki yakıttan alındığı, TSE standartları gereği dip seviyesindeki yakıttan numune alınamayacağı, ceza mahkemesince davalı idareden alınan görüşün objektif nitelikte olmayıp geçerliğinin bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … 'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Bayilik lisansı kapsamında faaliyet gösteren davacı şirkete ait akaryakıt istasyonunda 12/05/2015 tarihinde yapılan denetimde numune alınmış, numunelerin ilgili teknik düzenlemelere uygun olduğu, ancak yeterli şart ve seviyede ulusal marker içermediği TÜBİTAK tarafından yapılan analiz sonucunda hazırlanan … tarih ve … sayılı analiz raporu ile tespit edilmiştir.
Bu tespit üzerine davacı şirket hakkında 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinin (3) numaralı alt bendi uyarınca 1.144.373,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Kurul kararı tesis edilmiştir.
Davacı şirket tarafından söz konusu Kurul kararının kaldırılması talebiyle Kurum'a yapılan itiraz … tarih ve … sayılı Kurul kararı ile reddedilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 2. maddesinin (21) numaralı bendinde, kaçak akaryakıt, "21/03/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümleri uyarınca kaçak olarak kabul edilen akaryakıt" olarak tanımlanmış; "Lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri" başlıklı 4. maddesinin dördüncü fıkrasının (l) bendinde, bu Kanuna göre faaliyette bulunanların, Kaçak akaryakıt veya sahte ulusal marker elde etmeye, satmaya ya da herhangi bir piyasa faaliyetine konu etmeye yarayacak şekilde lisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlere aykırı sabit ya da seyyar tank, düzenek veya ekipmanı bulundurmamakla yükümlü oldukları; "Ulusal marker" başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasında, yurt içinde pazarlanacak akaryakıta veya akaryakıtla harmanlanan ürünlere rafineri çıkışında veya serbest dolaşıma girişinde rafinericilerce ve dağıtıcılarca Kurumun belirleyeceği şart ve özellikte ulusal marker ekleneceği; aynı maddenin 4. fıkrasında, numunelerde yapılacak testlerde ulusal markerin gerektiği şart ve seviye bulunmadığı laboratuvar analizi ile tespit edildiğinde 19. madde hükümlerinin uygulanacağı; "İdari para cezaları" başlıklı 19. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinin 3 numaralı alt bendinde, 18. madde hükümlerinin ihlâli hâlinde, sorumlularına bir milyon Türk Lirası idari para cezası verileceği kurala bağlanmış; 2015 yılı için bu ceza yeniden değerleme oranında artırılarak 1.144.373,00-TL olarak belirlenmiştir.
5015 sayılı Kanun'un işlem tarihinde yürürlükte bulunan hâliyle "İdarî yaptırımlar" başlıklı 20. maddesinin 8. ve 9. fıkralarında, "5607 sayılı Kanun'da belirtilen kaçakçılık fiillerinin işlendiği tespit edilen rafineri hariç her türlü tesiste lisansa tabi tüm faaliyetler kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar Kurum tarafından geçici olarak durdurulur ve bu süre içinde söz konusu tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye de lisans verilmez. Kesinleşmiş mahkeme kararına göre lisans sahiplerinin lisansı iptal edilir. Lisans sahibine verilen idari para cezası ödenmeden lisansa konu tesis için lisans verilmez.
Kaçakçılık fiilinin sadece ulusal marker seviyesi ile ilgili olması durumunda, geçici durdurma kararı akredite laboratuvar analiz sonucuna göre verilir. Akredite laboratuvar analiz sonucunun bildirilmesine kadar kaçak akaryakıt satışını engelleyecek idari tedbirler Kurum tarafından alınır." kuralı yer almıştır.
5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun "Kaçakçılık suçları" başlıklı 3. maddesinin 11. fıkrasında, "Ulusal marker uygulamasına tabi olup da, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun belirlediği seviyenin altında ulusal marker içeren veya hiç içermeyen akaryakıtı;
a) Ticari amaçla üreten, bulunduran veya nakleden,
b) Satışa arz eden veya satan,
c) Bu özelliğini bilerek ve ticari amaçla satın alan,
Kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Ancak, marker içermeyen veya seviyesi geçersiz olan akaryakıtın kaçak olarak yurda sokulduğunun anlaşılması hâlinde, onuncu fıkra hükmüne istinaden cezaya hükmolunur." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan kurallardan, denetimde alınan numunelerin saha ölçüm cihazında ulusal marker seviyesinin geçersiz sonuç vermesi durumunda önce ulusal marker seviyesinin geçersiz çıktığı tank ve düzeneklerin mühürleneceği, alınan numunelerin analiz için akredite laboratuvarlara gönderileceği, numunelerin analizi sonucunda ulusal marker seviyesinin geçersiz çıkması durumunda, akaryakıt istasyonunun tamamının geçici olarak mühürleneceği, sorumlulara 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanacağı ve ilgililer hakkında 5607 sayılı Kanun'un 3. maddesinin onbirinci fıkrası uyarınca ceza kovuşturması başlatılacağı anlaşılmaktadır.
UYAP sistemi üzerinden yapılan incelemede, davacı şirkete ait akaryakıt istasyonunda yapılan denetimde alınan numunelerin laboratuvar analizi sonucu ulusal marker seviyesinin geçersiz çıkması üzerine, … tarih ve … sayılı mühürleme tutanağı ile yer altı tankları ve tabancaları mühürlenmek suretiyle istasyondaki piyasa faaliyetlerinin durdurulmasına ilişkin mühürleme işlemine karşı açılan davada, … İdare Mahkemesi'nce, denetimde alınan numunelerin analizi sonucunda ulusal marker seviyesinin geçersiz olduğunun TÜBİTAK raporuyla tespit edildiği ve mühürleme işleminin yetkili makam tarafından yapıldığı gerekçesiyle … tarih ve E:… , K:… sayılı davanın reddine dair kararın verildiği; davacı tarafından yapılan istinaf başvurusu üzerine, … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nce verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararla teknik düzenlemelere aykırı şekilde akaryakıt numunesi alındığı ve numune alınan tanka uzun zamandır yakıt ikmalinin yapılmaması nedeniyle kaçakçılık fiiline konu edilmesi gereken ulusal marker seviyesi geçersiz bir akaryakıt satışı yapılmasının da söz konusu olmadığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmektedir.
Öte yandan, aynı fiil nedeniyle şirket yetkilisi hakkında açılan ceza davasında, … Asliye Ceza Mahkemesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla, "EPDK Denetim Dairesi Başkanlığı 02/12/2016 tarihli yazısında 4 nolu tanktan alınan numune dip seviyesinde olsa bile akaryakıtın marker seviyesinin geçersiz olduğunu bildirmiştir.
EPDK Petrol Piyasası Daire Başkanlığı 27/12/2016 tarihli yazısında tankta bulunan ürünün bir kısmı çekilebildiği için denetim esnasında akaryakıt seviyesinin emme seviyesinin üzerinde olduğunu bildirmiştir. (Bu halde tankerdeki mevcut 733 litre yakıtın dip seviyesinde olmadığı anlaşılmaktadır.)
… Firmasından 30/04/2015 ve 15/08/2015 tarihleri arasındaki 4 adet pompaya bağlı akaryakıt giriş çıkışları istenmiş, dökümanlar incelendiğinde hareketlerin aktif olduğu gözlemlenmiştir.
Bu kapsamda somut olayın değerlendirilmesinde; suça konu tankta yapılan ölçümlerde marker seviyesinin geçersiz olduğu, 733 litrenin dip seviyede olmadığı ve ölçüm yapmaya elverişli olduğu..." gerekçeleriyle Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 3. maddesinin onbirinci fıkrası gereğince mahkumiyet kararı verildiği anlaşılmaktadır.
Ceza hakiminin mahkumiyet ve beraate ilişkin verdiği karar kusurun var olup olmadığı ve illiyet bağı gibi hususlarda hukuk hakimini bağlamaz ise de, her mahkumiyet kararının yargılamaya konu fiilin hukuka aykırılığını tespit etmesi bakımından hukuk hakimini bağlayıcı vasıfta olduğu kabul edilmelidir (Yargıtay HGK., 10/01/1975, T/406-1, YKD 1975/9 s.33-36). Yargıtay'ın kökleşmiş içtihatlarına göre de ceza hakiminin tespit ettiği maddî olaylar ve özellikle fiilin hukuka aykırılığı ile suçun davalılar tarafından işlenmiş olup olmadığı hukuk hâkimini tamamen bağlayıcıdır. Hukuk hâkimi, ceza hâkiminin mevcut delil ve işlemleri hatalı takdir ettiği düşüncesi ile aksine bir hüküm kuramaz (Yargıtay 1. HD., 03/07/1981, 8282/8950, YKD 1983/2 s. 177/182).
Mühürleme işlemine karşı açılan davada … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nce verilen iptal kararının davalı idare tarafından temyiz edilmesi üzerine, numune alınan tanktaki akaryakıtın dip numunesi olmadığının ve ölçüm yapmaya elverişli olduğunun Ceza Mahkemesi kararıyla tespit edildiği, numunenin ulusal marker seviyesinin geçersiz olduğunun akredite laboratuvar tarafından yapılan analiz sonucu hazırlanan analiz raporu ile sabit olduğu ve bunun aksini ortaya koyan herhangi bir somut tespitin mevcut olmadığı gerekçeleriyle Dairemizin 13/12/2021 tarih ve E:2018/1090, K:2021/4483 sayılı kararı ile anılan karar bozulmuştur.
Bu itibarla, her ne kadar mühürleme işlemine karşı açılan davada, analize tâbi tutulan numunenin dip numunesi olduğu ve teknik düzenlemelere aykırı olarak alındığı gerekçesiyle mühürleme işleminin iptaline karar verilmiş olduğu dikkate alınarak dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle idari para cezasının iptaline karar verilmiş ise de, anılan Bölge İdare Mahkemesi kararının Dairemizce bozulduğu, bu çerçevede, numune alınan tanktaki akaryakıtın dip numunesi olmadığının ve ölçüm yapmaya elverişli olduğunun Dairemizin anılan bozma kararı ve … Asliye Ceza Mahkemesi'nin mahkumiyete ilişkin kararıyla ortaya konulduğu, numunenin ulusal marker seviyesinin geçersiz olduğunun akredite laboratuvar analiz raporu ile sabit olduğu ve bunun aksini ortaya koyan herhangi bir somut tespitin mevcut olmadığı dikkate alındığında, davacı şirkete idari para cezası verilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Davalı idare harçtan muaf olduğundan temyiz aşamasında yatırılan toplam … -TL harcın istemi hâlinde davalıya iadesine;
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 13/12/2021 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.