T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/314
Karar No : 2023/5467
DAVACI : ...
DAVALI : ...Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : 1. Hukuk Müşaviri Yrd. V. ...
DAVANIN_KONUSU : İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğünün 31/07/2018 tarih ve E.5369 sayılı "Sayın Cumhurbaşkanımızın Fotoğrafı" konulu Genel Yazısı'nın iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Davacı tarafından, kamu kurum ve kuruluşlarında sadece Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün portresine yer verilebileceği, bunun dışında hiçbir Devlet görevlisinin kendi portresini asamayacağı ileri sürülmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, dava konusu düzenlemenin hukuka uygun olduğu, Devletin başı olan, Türkiye Cumhuriyetini, Türk Milletinin Birliğini, Başkomutanlığı temsil eden ve doğrudan halk tarafından seçilen Sayın Cumhurbaşkanımızın fotoğrafının kamu binalarına asılmasına yönelik düzenlemenin idarelerinin iç işleyişine ilişkin olduğu, kamu hizmetlerinden yararlananların herhangi bir hak veya menfaatlerinin ihlaline sebep olmadığı, yeknesak uygulamanın sağlanmasının amaçlandığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğünün 31/07/2018 tarih ve 5369 sayılı "Sayın Cumhurbaşkanımızın Fotoğrafı" konulu ve 81 ilin valiliği ile çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarına dağıtımlı yazısının iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarenin usule ilişkin itirazı yerinde görülmemiştir.
13/06/1950 tarih ve 7531 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 3/11303 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı "Yeni Cumhurbaşkanı resimlerinin Devlet dairelerine asılması meselesinin bütçeye munzam ve oldukça ehemmiyetli masraflar yükleyeceği sebebiyle bu teamüle devam edilmemesi, ancak Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu sıfatiyle Büyük Atatürk'ün portresinin resmî daire ve müesseselerde şimdiye kadar olduğu gibi bulundurulması arzusunu izhar etmişlerdir.
Meseleyi 5/6/1950 tarihinde tezekkür eden Bakanlar Kurulu Sayın Cumhurbaşkanının bu teklif ve arzularını yerinde görerek karar altına almıştır."; 28/12/1950 tarih ve 7694 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 3/12229 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ise, "Resmî Daire ve Müesseselerde ancak Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu sıfatiyle Büyük Atatürk'ün portresinin bulundurulması hakkındaki 5/6/1950 tarihli ve 3/11303 sayılı karar, mahiyet ve münderecatı itibariyle sarih olup resmî daire ve müesseselerde müşarünileyhin portresinden başkasının ve bilhassa onu istihlâf edenlerin portrelerinin bulundurulmamasını açıkça bildirmiş olmasına rağmen karşılaşılan bir hâdise dolayısiyle başka şekillerde tefsir ve tevile yol açıldığı görülmüştür. Kararın istihdaf ettiği gaye, maksat ve tesisin bundan ibaret olduğunun tavzihan teyit olunmasına Bakanlar Kurulunun 23/12/1950 tarihli toplantısında karar verilmiştir. " şeklindedir.
Görüldüğü üzere aktarılan Bakanlar Kurulu Kararları ile resmi daire ve müesseselerde sadece Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu sıfatıyla Atatürk'ün portresinin asılacağı, başka portre asılmasına müsaade edilmeyeceği açıkça hükme bağlanmış olup, dava konusu İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğünün 31/07/2018 tarih ve 5369 sayılı yazısı ile kamu hizmet binalarına Cumhurbaşkanının fotoğrafının asılması için talimat verilmesi üst hukuk normu niteliğindeki anılan Bakanlar Kurulu kararlarına dolayısıyla hukuka ve mevzuata aykırılık taşımaktadır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu Genelgenin iptaline karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren Danıştay Onuncu Dairesince, dosya öncelikle 2577 sayılı Kanun'un 14. maddesi yönünden incelendi, Tetkik Hakiminin raporu dinlenildikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Davacı tarafından, İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğünün 31/07/2018 tarih ve E.5369 sayılı "Sayın Cumhurbaşkanımızın Fotoğrafı" konulu Genel Yazısı'nın iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesi, 1. fıkrası, (a) bendinde, iptal davalarının idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı; "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendinde, dava dilekçesinin, davacının dava açma ehliyeti olup olmadığı yönünden inceleneceği; "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesi, 1. fıkrası, (b) bendinde, davacının, iptali istenen işlem yönünden dava açma ehliyetinin bulunmadığı anlaşıldığında davanın reddine karar verileceği hükümlerine yer verilmiştir.
İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte, her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören kanun koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak getirmiştir.
İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir.
Bununla birlikte, iptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek yanlı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemlerin, ancak bu idari işlemle doğrudan, meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü zorunludur. Aksi halde, her idari işlemle dolaylı da olsa bir menfaat ilgisi kurulmak suretiyle dava açılmasını kabul etmek, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması şartının ihlali sonucunu doğurur.
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu işlemin, işlemde belirtilen kamu kurum ve kuruluşlarının girişlerinde Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanının www.illeridaresi.gov.tr internet adresi üzerinden ulaşılacak fotoğrafının kullanılması hususunda gereğinin yapılmasına ilişkin olduğu, dolayısıyla asılacak fotoğrafın tek tip olmasına, böylece çeşitli idareler arasında yeknesak bir uygulamanın sağlanmasına yönelik olarak tesis edildiği anlaşılmaktadır.
Çevre, tarihi ve kültürel değerlerin korunması, imar uygulamaları gibi kamu yararını yakından ilgilendiren konularda subjektif ehliyet koşulunun, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde yorumlanması gerektiğine ilişkin Danıştay kararları yerleşik içtihat niteliği kazanmış olmakla birlikte; dava konusu işlemin bu kapsamda değerlendirilemeyeceği ve bu hâliyle davacının hak ve menfaatlerini de doğrudan etkilemediği açık olduğundan; davacının, dava konusu düzenlemenin iptalini istemesinde kişisel, güncel ve meşru menfaatinin olmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendi ile 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca EHLİYET YÖNÜNDEN DAVANIN REDDİNE,
2- Davacının adli yardım talebi kabul edildiğinden dava açılırken tahsil edilmeyen ve ayrıntısı aşağıda gösterilen ...TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına ve kararın kesinleşmesinden sonra davacıdan tahsili için müzekkere yazılmasına,
3- Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca, dosyanın tekemmül ettiği de dikkate alınarak belirlenen ...TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4- Kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 11/10/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.