T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/3674
Karar No : 2023/7348
Temyiz İsteminde Bulunan (Davacı) : …
Vekili: Av. …
Karşı Taraf (Davalı) : … Valiliği
İstemin Özeti: ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının hukuka aykırı olduğu öne sürülerek, 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
Savunmanın Özeti : Savunma verilmemiştir.
Danıştay Tetkik Hakimi: …
Düşüncesi : İstemin reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü:
Dava, Şırnak İli, Merkez … Köyünde muhtar vekili olarak görev yapan davacının tarafına muhtarlık maaşı ödenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin … tarihli, … sayılı İl Mahalli İdareler Müdürlüğü işleminin iptali ile maaş ve özlük haklarının ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
İdare Mahkemesince; davacının 1994 yılı öncesi bir dönem muhtar seçildiği, ancak daha sonra Cevizdüzü köyünün boş olması sebebiyle seçim yapılamadığından davacının muhtar vekili olarak mülki amir tarafından görevlendirildiği, mevzuat hükümleri uyarınca "muhtar vekili" olarak görev yapan kişilere maaş ödeneceğine ilişkin açık bir hüküm bulunmadığından davacının başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak davanın reddine karar verilmiştir.
2972 sayılı Mahalli İdareler İle Mahalle Muhtarlıkları Ve ihtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun'un "Boşalan muhtarlık, ihtiyar meclisi ve heyeti üyeliği için seçim yapılması" başlıklı 33. maddesinde; "Köy veya mahalle muhtarlığının herhangi bir sebeple boşalması halinde ihtiyar meclisi veya heyetinin birinci üyesi durumu, yazılı olarak ilgili seçim kuruluna ve mahallin en büyük mülkiye amirine bildirmek zorundadır. Boşalan muhtarlıklar için her yıl haziran ayının ilk pazar günü seçim yapılır. Seçim yapılıncaya kadar muhtarlık görevi mahallin en büyük mülkiye amiri tarafından atanacak muhtar vekili tarafından yürütülür. Seçim döneminin sona ermesinden önce ihtiyar meclisi veya heyeti üye sayısının yedeklerinin de getirilmesinden sonra üye tamsayısının, köylerde tabii üyeler hariç, yarısına düşmesi halinde, muhtar, durumu bir hafta içinde ilgili seçim kurulu başkanlığına ve bilgi için de mahallin en büyük mülkiye amirine bildirmeye mecburdur. Bu bildirim üzerine ilçe seçim kurulu başkanlığınca durum 48 saat içinde ilan edilir. İlan tarihinden sonra gelen 60 ıncı günü takip eden ilk pazar günü oy verilir. İhtiyar meclisi veya heyeti seçiminin yapılması gerektiği hallerde köy veya mahalle muhtarlığı da boşalmış ise, haziran ayı beklenmeksizin her iki seçim beraber yapılır." hükmü düzenleme altına alınmıştır.
2108 sayılı Muhtar Ödenek Ve Sosyal Güvenlik Yasası'nın 1. maddesinde; "Köy muhtarları ile şehir ve kasaba mahalle muhtarlarına, 14.750 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda aylık ödenek verilir. Bu ödenek damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz. Bu ödeneğin net tutarının net asgari ücret tutarının altında kalması halinde aradaki fark, ödenek için öngörülen usul ve esaslar çerçevesinde herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın ayrıca ödenir. Bu ödeneğin karşılığı her yıl İçişleri Bakanlığı bütçesine konulur ve yılı içinde söz konusu bütçeden il özel idare ile yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları bütçelerine aktarılır. Muhtar ödeneği, her ayın onbeşinci günü il özel idareleri tarafından ilgililere peşin olarak ödenir." hükmü, 6. maddesinde; "Köy ve mahalle muhtarlarına verilecek ödeneğin özel idare bütçelerine aktarılması, köy ve mahalle muhtarlarına ödenmesinin esas ve usulleri; mahalle muhtarlarının harç tahsilatının ve paylarının ödenme biçimi ile köy ve mahalle ve ihtiyar heyetleri tarafından verilecek resmi evraka ait basılı kağıtların tip, örnek ve bedellerine ilişkin hususlar Maliye ve Gümrük Bakanlığının görüşü alınarak İçişleri Bakanlığınca çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir." hükmü yer almaktadır.
Köy Ve Mahalle Muhtarlarının Ödeneklerinin Ödenme Usulü, Köy Ve Mahalle Muhtarları Ve İhtiyar Heyetleri Tarafından Verilecek Resmi Evrak İle Mahalle Muhtarlarının Harç Tahsilatının Ve Paylarının Ödenmesi Biçimi Hakkında Yönetmeliğin 1. maddesinde; "Bu Yönetmelik; köy ve mahalle muhtarlarına verilecek ödeneğin özel idare bütçelerine aktarılmasına, köy ve mahalle muhtarlarına ödenmesine, mahalle muhtarlarının harç tahsilatına ve paylarının ödenmesi biçimi ile köy ve mahalle muhtarı ve ihtiyar heyetleri tarafından verilecek resmi evraka ait basılı kağıtların tip, örnek ve bedellerine dair esas ve usulleri kapsar."
"hükmü, 7. maddesinde; "Köy ve mahalle muhtarları görevli oldukları sürece ödenek alırlar. Hastalık, izin veya görevden ayrılma hallerinde bu ödenek vekillerine ödenir. Bu ödeneğin dışında köy bütçesine ayrıca muhtar ödeneği konulabilir.
" düzenlemesi yer almaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, davacının Şırnak İli, Merkez … Köyünde 1994 yılı öncesi bir dönem seçim sonucu seçilerek muhtarlık görevi yaptığı, söz konusu köyün güvenlik nedeniyle boşalması üzerine 22/07/2005 tarihli Şırnak Valiliği İl Mahalli İdareler Müdürlüğü'nce terör ve güvenlik nedeniyle boşalan ancak, tüzel kişiliği devam eden ve Tarım İl Müdürlüğünce yürütülen Doğrudan gelir destekleme çalışmaları kapsamında muhtar vekili olarak görevlendirilenlerin, Kadastro Müdürlüğünce yapılacak olan çalışmalarda, "Çalışma alanı ilanı ve çalışma alanı sınırının belirlenmesinde" yetki verilmek üzere … köyüne Reşit Güven'in 2972 sayılı Mahalli İdareler İle Mahalle Muhtarlıkları Ve ihtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun'un 33. maddesine göre muhtar vekili olarak görevlendirildiği, muhtar vekili olarak görev yapan davacının tarafına muhtarlık maaşı ödenmesi istemiyle yapmış olduğu 27/01/2015 tarihli başvurunun Şırnak Valiliği İl Mahalli İdareler Müdürlüğü'nün … tarihli … sayılı işlemiyle reddedilmesi üzerine başvurusunun reddi işleminin iptali ile maaşları ve özlük haklarının kendisine ödenmesi istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davacının muhtarlık maaşı ve özlük haklarının ödenmesi istemi yönünden ilk uygulama tarihinden önceki döneme ilişkin kısmın incelenmesi;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinde, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu; 12. maddesinde ise, ilgililerin haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştay'a, idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilecekleri, bu halde de ilgililerin 11. madde uyarınca İdareye başvurma haklarının saklı olduğu kurala bağlanmıştır.
Belli bir uygulama tarihi esas alınarak istekte bulunulan davalarda, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesine göre uygulama tarihinden itibaren 60 gün içinde, uygulama üzerine davacı tarafından İdareye başvurulmuş ise, 12. maddenin yollamada bulunduğu 11. maddenin idareye başvuru tarihinde yürürlükte olan hükmüne göre, idarenin bu başvuruya cevap vermemiş olduğu hallerde, uygulama tarihinden itibaren en geç 120 gün, İdarenin cevap verdiği durumlarda ise, uygulama tarihine kadar geçen süre de hesaba katılmak koşuluyla cevabın davacıya tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde idari davanın açılmış olması gerekir.
Başka bir anlatımla dava, idarenin kendisine yapılan başvuruya cevap verme süresinin 08/07/2021 tarihli ve 731 sayılı Kanunla 30 güne düşürülmesinden önce açılan davalar bakımından davacının İdareye başvurduğu tarihten itibaren 120 gün içinde açılmış ise, ilgiliye, davanın açıldığı tarihten geriye doğru 120 günü geçmemek üzere, başvuru tarihinden geriye doğru 60 günlük süre içindeki ilk uygulama esas alınarak parasal hakların verilmesi, idareye başvuru tarihinden itibaren 120 günlük ya da idarenin cevabının tebliğ tarihinden itibaren 60 günlük süreler geçtikten sonra açılmış olan davalarda ise, ancak dava tarihinden geriye doğru 60 günlük süre içinde kalan ilk uygulamadan doğan parasal hakların ödenmesi mümkündür.
Buna göre dava, başvuru tarihinden itibaren 120 günlük süre içinde açılmış olduğundan, davanın açıldığı tarihinden geriye doğru 120 günü geçmemek üzere, başvuru tarihinden geriye doğru 60 gün içinde kalan ilk uygulamanın yapıldığı tarihten itibaren parasal hakların ödenmesi mümkün olup, bu tarihten öncesine yönelik olarak davacıya herhangi bir ödeme yapılmasına olanak bulunmadığından bu kısma ilişkin olarak davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerekmektedir.
Bu durumda, ilk uygulama tarihi olan 15/12/2014 tarihinden önceki dönemlere ilişkin olarak süre aşımı nedeniyle herhangi bir ödeme yapılmasına olanak bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Davacının muhtarlık maaşı ve özlük haklarının ödenmesi istemi yönünden ilk uygulama tarihinden sonraki döneme ilişkin kısmın incelenmesi;
İlk uygulama tarihi olan 15/12/2014 tarihinden itibaren davacıya parasal ödemelerin yapılması kısmı yönünden ise Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 18. maddesinin ilk fıkrasında “Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır.” hükmüne yer verildiğinden davacının muhtar vekili olarak fiilen ifa edilmiş bu görevin karşılığı olan aylık ödemelerden yararlanması gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle; 15/12/2014 tarihinden önceki dönemlere ilişkin olarak süre aşımı nedeniyle herhangi bir ödeme yapılmasına olanak bulunmadığından bu kısmın yukarıda belirtilen gerekçeyle onanmasına, ilk uygulama tarihi olan 15/12/2014 tarihinden itibaren davacıya parasal ödemelerin yapılması kısmı yönünden ise bozulmasına, dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere anılan Mahkemeye gönderilmesine, bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (onbeş) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 15/12/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.