T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/4552
Karar No : 2022/3869
DAVACI : …
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Genel Müdürlüğü
VEKİLLERİ : Av. …
DAVANIN KONUSU : Karayolları Genel Müdürlüğü ... Bölge Müdürlüğünde avukat olarak görev yapan davacı tarafından, Karayolları Genel Müdürlüğünün “Taşra Teşkilatı Görev Tahsisli Unvanlar” konulu, … tarih ve … sayılı Yazısının “Bölge Müdürlüğü Lojmanları” başlığı altında yer alan “Avukat (Birim Amiri ve vekili)” kısmındaki ‘Birim Amiri ve vekili” ibaresinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davalı idarede 30/12/2015 tarihinden itibaren avukat unvanıyla görev yaptığı, bir çok kez yinelediği lojman tahsis taleplerinin, görev tahsisli lojman hakkı bulunmadığı gerekçesiyle reddedildiği ve dayanağı olarak da Karayolları Genel Müdürlüğünün 21/11/2016 tarihli Olur’unun gösterildiği, anılan düzenlemenin hiç bir şekilde tebliğ edilmediği veya yayımlanmadığı, söz konusu düzenleme ile avukat unvanının, görev tahsisli kamu konutu hakkının mevzuata aykırı bir şekilde daraltıldığı, iptali istenilen ibare ile sadece birim amiri ve vekili olan avukata görev tahsisli konut tahsis hakkı tanındığı, 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu’nun 3. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, görev tahsisli konutların, yönetmelikle belirlenecek makam ve rütbe sahiplerine, görevlerinin önemi ve özelliği, yetki ve sorumlulukları gereğince tahsis edilen konutlar olarak tanımlandığı, Kamu Konutları Yönetmeliği'nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde de; görev tahsisli konutların Yönetmeliğe ekli 2 sayılı Cetvelde belirtilenlere, görevlerinin önemi ve özelliği ile yetki ve sorumlulukları gereği tahsis edilen konutlar olarak tanımlandığı, anılan Yönetmelik ile; Kamu Konutları Kanunu’nun 3. maddesine aykırı olmaması şartıyla, kurum ve kuruluşların yetkili makamlarınca personelin görevinin önemi, idareye yararlılığı, yetki ve sorumluluğu ile kilit görevde olması gibi özellikler göz önünde bulundurularak 2 sayılı Cetvelde sayılan görev unvanlarına eş değerde ve en altta belirtilen görev unvanından aşağı inilmemek üzere görev tahsisli konut tahsis edilecek ek görev unvanlarını tespit edilebileceğinin düzenlendiği, 2 sayılı Cetvelin I. Grup 7 nolu bendinde, Bakanlıklar bağlı ve ilgili kuruluşların merkez ve taşra teşkilatındaki unvanların ayrı ayrı sayıldığı ve bu bentte "avukat" unvanının görev tahsisli konut tahsis edilecekler arasında yer aldığı, davalı idarece yapılan düzenleme ile kanun, yönetmelik ve yargı kararlarına aykırı bir şekilde avukat unvanının görev tahsisli lojman hakkının kısıtlandığı ileri sürülmüştür.
DAVALI … GENEL MÜDÜRLÜĞÜNÜN SAVUNMASI : Usule ilişkin olarak; davada süre aşımı bulunduğu, esas ilişkin olarak; dava konusu düzenlemenin mevzuata uygun olduğu, Kamu Konutları Yönetmeliği'ne ekli 2 sayılı Cetvelin "Görev Tahsisli Konutlar" başlıklı kısmında, görev tahsisli konut tahsis edilecek görev unvanlarının, her kurum ve kuruluş için bir cetvel halinde ayrıca düzenleneceği ve genelge ile teşkilata durulacağının belirtildiği ve Bakanlıklara bağlı ve ilgili kuruluşların taşra teşkilatında çalışanlardan kimlerin görev tahsisli konutlardan yararlanabileceğinin sayıldığı, Yönetmeliğin 8. maddesinde, yeteri kadar görev tahsisli konutun olmaması halinde konut tahsisi talebinde bulunanların 2 sayılı Cetvelde belirtilen sıra esas alınarak Yönetmeliğe ekli 4 sayılı Cetveldeki esaslara göre, kendi aralarında puanlamaya tabi tutulacağı şeklinde düzenlemeye yer verildiği, söz konusu mevzuat hükümleri çerçevesinde, dava konusu … tarihli ve … sayılı Olur ile taşra teşkilatında görev tahsisli konut tahsis edilecek görev unvanları ve kontenjanların belirlendiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu düzenlemenin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : … Bakanlığı … Genel Müdürlüğü … gün ve … sayılı "Taşra Teşkilatı Görev Tahsisli Unvanlar" konulu Olur'unun "Avukat ( Birim Amiri ve vekili)" yazılı kısmındaki "Birim Amiri ve vekili" ibaresinin iptali istenilmektedir.
2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu'nun 3. mddesinin (b) bendinde, görev tahsisli konutlar; yönetmelikte belirlenecek makam ve rütbe sahiplerine, görevlerinin önemi ve özelliği yetki ve sorumlulukları gereğince tahsis edilen konutlar şeklinde tanımlanmış; 11. maddesinde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili usul ve esasların Bakanlar Kurulu'nca çıkarılacak yönetmelik ile düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
Bu hüküm uyarınca 16/07/1984 günlü, 84/8345 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile çıkarılan ve 23/09/1984 günlü 18524 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu Konutları Yönetmeliği'nin (2) sayılı Cetvelde "Görev Tahsisli Lojmanların" kimlere ne şekilde verileceği düzenlenerek; Yönetmeliğin (3) Sayılı Cetvelinde gösterilen eşyalı görev tahsisli konut tahsis edilenler hariç, Kamu Konutları Kanunu'nun 3. maddesine aykırı olmaması şartıyla kurum ve kuruluşların yetkili makamlarınca personelin görevinin önemi, idareye yararlılığı, yetki ve sorumluluğu ile kilit görevde olması gibi özellikler gözönünde bulundurularak bu Cetvelde sayılan görev ünvanlarına eş değerde ve en altta belirtilen görev ünvanından aşağı inilmemek üzere görev tahsisli konut tatsis edilecek ek görev ünvanları tespit edilebileceği, kurum ve kuruluşların yetkili makamlarınca, bu Cetveldeki görev ünvanları sırası hiyerarşi ve görevin önem derecesi esas alınarak görev tahsisli konut tahsis edilecek görev ünvanları, her kurum ve kuruluş için bir cetvel halinde ayrıca düzenleneceği ve genelge ile teşkilata duyurulacağı belirtilmiştir.
Sözkonusu (2) Sayılı Cetvelde "Bakanlıklar Bağlı ve İlgili Kuruluşları" bölümünün yer aldığı II. Grubunun ekli (2) sayılı cetvelde, görev tahsisli konut verilecekler (3) grupta toplanmış olup, "Bakanlıklar" bölümünün yer aldığı 6. maddede (A) merkez teşkilatı ve (B) taşra teşkilatı olarak düzenlenmiş ve görev tahsisli lojman tahsis edilebilecek unvanlar tek tek sayılarak belirtilmiştir. Buna göre Yönetmelikte " II. GRUP 7 – Bakanlıklar Bağlı ve İlgili Kuruluşları:(1) A – (Yeniden Düzenleme : 27/11/1988 - 88/13530 K.) Merkez Teşkilatı: Kurum Başkanı, Üye, Genel Müdür, Yönetim Kurulu Üyesi, Genel Müdür Yardımcısı, Kurul Başkanı-Kurul Üyesi, Başrejisör, Genel Sekreter, Daire Başkanı, Kurul Başkan Yardımcısı, Daire Başkan Yardımcısı, Birim Müdürü, Grup Başkanı, Grup Müdürü, Hukuk Müşaviri, Savunma Sekreteri, Tiyatro, Opera ve Balede Görevli Şef ve Sanatçı, Savunma Uzmanı, Müşavir, Özel Kalem Müdürü, Avukat, Müfettiş.(2) B–(Yeniden Düzenleme: 27/11/1988-88/13530 K.) (Değişik: 20/4/2000-2000/598 K.) Taşra Teşkilatı (Bölge, İl, İlçe, Müessese, Fabrika, Ünite, Şube v.b.): Bölge Müdürü, Baş Müdür, Bölge Müdür Yardımcısı, Bölge Birim Müdürü, Baş Müdür Yardımcısı, İl Müdürü, Müessese- Fabrika-İşletme Müdürü ve Yardımcısı, Fabrika-Grup Müdürü, Müdür Yardımcısı,Şube Müdürü, Müdür, Hukuk Müşaviri; Tiyatro, Opera ve Balede Görevli Şef ve Sanatçı, Baştabip, müstakil birim amiri olan Baş Mühendis veMühendis, Uzman, İlçe Şube Başkan ve Müdürleri, Şef (KİT`lerde), İlçe Emniyet Amiriveya Emniyet Komiseri, Çevik Kuvvet Grup Amiri, Grup Başkanı, Adli Tabip, Savunma Sekreteri, Avukat, Müfettiş." Bakanlıklara Bağlı ve ilgili Kuruluşların taşra teşkilatında çalışanlardan kimlerin görev tahsisli konutlardan yararlanabileceği sayılmıştır.
Dava konusu yapılan olurun yukarıda adı geçen Yönetmeliğe ekli (2) Sayılı Cetvelin 1. paragrafında yer alan hükümle idareye verilen yetkiye dayanılarak düzenlendiği anlaşılmıştır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinin incelenmesinden, idarelere (2) Sayılı Cetvel'de sayılan görev unvanlarını kaldırma ya da bu görev unvanlarına tanınan hakları sınırlama yetkisi verilmediği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, davalı idarece, Kamu Konutları Kanunu ile Kamu Konutları Yönetmeliği'nde getirilen hükümlere aykırı olarak, Kurum'un bölge müdürlüklerinde görev yapan avukatlardan yalnızca "Birim Amiri ve vekili" ne görev tahsisli konut tahsis edilmesi yolunda yapılan düzenlemede mevzuata ve hukuka uyarlık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle … Genel Müdürlüğü … gün ve … sayılı "Taşra Teşkilatı Görev Tahsisli Unvanlar" konulu Olur'unun "Avukat ( Birim Amiri ve vekili) "yazılı kısmındaki "Birim Amiri ve vekili" ibaresinin iptaline karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
… Genel Müdürlüğü ... Bölge Müdürlüğünde avukat olarak görev yapan davacının, tarafına görev tahsisli lojman tahsis edilmesi talebiyle yaptığı 16/07/2019 tarihli başvuru; davalı idarenin 18/07/2019 tarihli işlemiyle, … Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı gereğince, sadece amir pozisyonunda görev yapan avukata görev tahsisli konut tahsis edilebileceğinden, tarafına görev tahsisli kamu konutu tahsisinin mümkün bulunmadığı, bununla birlikte konut tahsis talebinin değerlendirilerek kendisine sıra tahsis lojman tahsis edildiği bildirilerek reddedilmiştir.
Bunun üzerine; Karayolları Genel Müdürlüğünün “Taşra Teşkilatı Görev Tahsisli Unvanlar” konulu, … tarih ve … sayılı Yazısının “Bölge Müdürlüğü Lojmanları” başlık altında yer alan “Avukat (Birim Amiri ve vekili)” kısmındaki ‘Birim Amiri ve vekili” ibaresinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarenin usule ilişkin itirazı yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu'nun ''Kamu konut türleri ve konut tahsisi'' başlıklı 3. maddesinde, ''Kamu konutları, tahsis esasına göre aşağıda belirtilen dört gruba ayrılır: a) Özel tahsisli konutlar; yönetmelikte belirlenecek temsil özelliği olan makam ve rütbe sahiplerine tahsis edilen özel nitelikli konutlardır. b) Görev tahsisli konutlar; yönetmelikte belirlenecek makam ve rütbe sahiplerine, görevlerinin önemi ve özelliği, yetki ve sorumlukları gereğince tahsis edilen konutlardır. c) Sıra tahsisli konutlar; hizmet süresi, daha önce kamu konutlarından yararlanma durumu ve süresi, çocuklarının ve bakmakla mükellef olduğu aile fertlerinin sayısı, aile fertlerinin gelir durumu, konuttan yararlanma için bekleme süresi, eşinin de bu Kanun kapsamına giren kurum ve kuruluşlarda çalışan personel olması gibi hususlar dikkate alınarak yönetmelikte belirlenecek puanlama esasına göre tahsis edilen konutlardır. d) Hizmet tahsisli konutlar; hudut, karakolu, istasyon, haberleşme, gözlem, araştırma, inşaat mahalli gibi, meskün yerlerden uzak, sosyal ve ekonomik zorlukları olan, ulaşım ve iskan imkanları kısıtlı yerlerde, normal çalışma saatleriyle sınırlandırılması kabil olmadan görev başında bulundurulması gerekli olan personel ve koruma görevlisi, makam şoförü, kapıcı, kaloriferci gibi personel için inşa veya tefrik edilerek tahsis edilen bina, baraka, prefabrik yapı, şantiye eklentisi, tadil edilmiş veya edilmemiş karavan, kulübe ve benzeri konutlardır. Konut tahsisinin yapılmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.'' kurallarına yer verilmiştir.
2946 sayılı Kanun ile verilen bu yetki uyarınca, 16/07/1984 tarih ve 84/8345 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile hazırlanan ve 23/09/1984 tarih ve 18524 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Kamu Konutları Yönetmeliği'nin "Kamu Konutlarının Türleri" başlıklı 5. maddesinde, Kamu konutlarının tahsis esasına göre özel tahsisli konutlar, görev tahsisli konutlar, sıra tahsisli konutlar ve hizmet tahsisli konutlar olarak dört gruba ayrılmış, anılan maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde, "görev tahsisli konutlar" Yönetmeliğe ekli (2) sayılı cetvelde belirtilenlere, görevlerinin önemi ve özelliği ile yetki ve sorumlulukları gereği tahsis edilen konutlar olarak tanımlanmış; 8. maddesinin birinci fıkrasında, "Görev tahsisli konutlar, Yönetmeliğe ekli (2) sayılı cetvelde belirtilenlere, cetveldeki sıraya göre, yetkili konut dağıtım komisyonu tarafından tahsis edilir. Ancak (3) sayılı cetvelde gösterilen makam ve rütbe sahiplerine tahsiste ayrıca tahsis kararı alınmaz, atama kararı aynı zamanda tahsis kararını da kapsar. Merkezde görevli personele merkez konut dağıtım komisyonunca, görev tahsisli konut tahsisi yapılır.", beşinci fıkrasında, "Yeteri kadar görev tahsisli konutun olmaması halinde konut tahsisi talebinde bulunanlar (2) sayılı cetvelde belirtilen sıra esas alınarak Yönetmeliğin ekli (4) sayılı cetvelindeki esaslara göre, kendi aralarında puanlamaya tabi tutulur." düzenlemelerine yer verilmiştir.
Aynı Yönetmelik ekinde yer alan, "Görev tahsisli konutlar" başlıklı (2) sayılı Cetvel'de ise; "Bu Yönetmeliğin (3) sayılı Cetvelinde gösterilen eşyalı görev tahsisli konut tahsis edilenler hariç, Kamu Konutları Kanunu'nun 3. maddesine aykırı olmaması şartıyla kurum ve kuruluşların yetkili makamlarınca personelin görevinin önemi, idareye yararlılığı, yetki ve sorumluluğu ile kilit görevde olması gibi özellikler gözönünde bulundurularak bu Cetvelde sayılan görev ünvanlarına eş değerde ve en altta belirtilen görev ünvanından aşağı inilmemek üzere görev tahsisli konut tahsis edilecek ek görev ünvanları tespit edilebilir. Kurum ve kuruluşların yetkili makamlarınca, bu Cetveldeki görev ünvanları sırası, hiyerarşi ve görevin önem derecesi esas alınarak görev tahsisli konut tahsis edilecek görev ünvanları, her kurum ve kuruluş için bir cetvel halinde ayrıca düzenlenir ve genelge ile teşkilata duyurulur." düzenlemesine yer verildikten sonra, (2) sayılı Cetvelin 7. sırasında; Bakanlıkların bağlı ve ilgili kuruluşlarında görev tahsisli konut tahsis edilecek temsil özelliği olan kişi, makam ve rütbe sahipleri, "Merkez Teşkilatında", "Kurum Başkanı, Üye, Genel Müdür, Yönetim Kurulu Üyesi, Genel Müdür Yardımcısı, Kurul Başkanı-Kurul Üyesi, Başrejisör, Genel Sekreter, Daire Başkanı, Kurul Başkan Yardımcısı, Daire Başkan Yardımcısı, Birim Müdürü, Grup Başkanı, Grup Müdürü, Hukuk Müşaviri, Savunma Sekreteri, Tiyatro, Opera ve Balede Görevli Şef ve Sanatçı, Savunma Uzmanı, Müşavir, Özel Kalem Müdürü, Avukat, Müfettiş" olarak sayılmış, "Taşra Teşkilatında" ise; "Bölge Müdürü, Baş Müdür, Bölge Müdür Yardımcısı, Bölge Birim Müdürü, Baş Müdür Yardımcısı, İl Müdürü, Müessese-Fabrika-İşletme Müdürü ve Yardımcısı, Fabrika-Grup Müdürü, Müdür Yardımcısı, Şube Müdürü, Müdür, Hukuk Müşaviri; Tiyatro, Opera ve Balede Görevli Şef ve Sanatçı, Baştabip, müstakil birim amiri olan Baş Mühendis ve Mühendis, Uzman, İlçe Şube Başkan ve Müdürleri, Şef (KİT`lerde), İlçe Emniyet Amiriveya Emniyet Komiseri, Çevik Kuvvet Grup Amiri, Grup Başkanı, Adli Tabip, Savunma Sekreteri, Avukat, Müfettiş" olarak belirlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu uyuşmazlık; Karayolları Genel Müdürlüğünün “Taşra Teşkilatı Görev Tahsisli Unvanlar” konulu, 21/11/2016 tarih ve E:43777 sayılı Yazısının “Bölge Müdürlüğü Lojmanları” başlığı altında yer alan “Avukat (Birim Amiri ve vekili)” kısmındaki ‘Birim Amiri ve vekili” ibaresinin, üst hukuk normu olan 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu ile anılan Kanun'da verilen yetki uyarınca çıkartılan Kamu Konutları Yönetmeliği'ne aykırı olup olmadığına ilişkindir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinde; görev tahsisli konutların, Kamu Konutları Yönetmeliği'ne ekli (2) sayılı cetvelde belirtilen makam ve rütbe sahiplerine, görevlerinin önemi ve özelliği ile yetki ve sorumlulukları gereği tahsis edilen konutlar olduğu ve söz konusu Cetvelde belirtilenlere, cetveldeki sıraya göre, yetkili konut dağıtım komisyonu tarafından tahsis edileceği, yeteri kadar görev tahsisli konutun olmaması halinde konut tahsisi talebinde bulunanların (2) sayılı cetvelde belirtilen sıra esas alınarak Yönetmeliğe ekli (4) sayılı Cetveldeki esaslara göre, kendi aralarında puanlamaya tabi tutulacağı açıkça düzenlenmiştir.
Yönetmeliğe ekli (2) sayılı Cetvelde ise; kurum ve kuruluşlara, personelin görevinin önemi, idareye yararlılığı, yetki ve sorumluluğu ile kilit görevde olması gibi özellikler gözönünde bulundurularak bu Cetvelde sayılan görev ünvanlarına eş değerde ve en altta belirtilen görev ünvanından aşağı inilmemek üzere görev tahsisli konut tahsis edilecek ek görev ünvanları tespit etme ve bu Cetveldeki görev ünvanları sırası, hiyerarşi ve görevin önem derecesi esas alınarak görev tahsisli konut tahsis edilecek görev ünvanlarının, her kurum ve kuruluş için bir cetvel halinde ayrıca düzenleme hususunda yetki tanınmış olup, Cetvelde II. Grubun 7. sırasında, Bakanlıkların bağlı ve ilgili kuruluşlarında görev tahsisli konut tahsis edilecek temsil özelliği olan kişi, makam ve rütbe sahipleri, merkez ve taşra teşkilatı olmak üzere ayrı ayrı sayılmış, "avukat" unvanına her iki grupta da açıkça yer verilmiştir.
Davaya konu Karayolları Genel Müdürlüğünün Yazısı incelendiğinde; Yönetmelik ile tanınan yetki kapsamında, görev tahsisli konutların," Bölge Müdürlüğü Lojmanları", "Otoyol Bakım İşletme Şefliği Lojmanları" ve "Şube Şeflikleri Lojmanları" olarak üç gruba ayrıldığı ve bu lojmanlardan yararlanacak olan unvanların da sayılma suretiyle belirlendiği, "Bölge Müdürlüğü Lojmanları"ndan yararlanacaklar arasında "avukat" unvanının sayıldığı; ancak, görev tahsisli konut tahsis edilebilmesi için avukat olarak görev yapan kişiye "birim amiri ve vekili" olmak şeklinde, Yönetmelik'te yer almayan bir ibare ile sınırlama getirildiği anlaşılmaktadır.
Bu duruma göre; Kamu Konutları Kanunu ve Kamu Konutları Yönetmeliği hükümlerini uygulamakla yükümlü ve anılan hükümler çerçevesinde düzenleme yapma yetkisi bulunan davalı idare tarafından, kendisine verilen yetkinin aşılması suretiyle, Yönetmelik ile tanınan bir hakkın daraltılması ve kısıtlanması sonucunu doğuracak düzenlemeler getiren ve normlar hiyerarşisi sıralaması ve uygulanması bakımından kanun ve yönetmelik hükümlerine aykırı olarak tesis edilen dava konusu düzenlemede hukuka uygunluk görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu Karayolları Genel Müdürlüğünün “Taşra Teşkilatı Görev Tahsisli Unvanlar” konulu, … tarih ve … sayılı Yazısının “Bölge Müdürlüğü Lojmanları” başlığı altında yer alan “Avukat (Birim Amiri ve vekili)” kısmındaki ‘Birim Amiri ve vekili” ibaresinin İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 16/06/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.