Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2019/4616 E. , 2021/2690 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/4616
Karar No : 2021/2690
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ...Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ...İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:...; K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Niğde ili, Çiftlik ilçesi, ...Mahalle ...Caddesi No:...adresinde restoran işletmekte olan davacı tarafından, iş yeri bildirgesi, işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile 2013/11. ve 12. aylarına ait aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içinde Kurum'a verilmediğinden bahisle 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca 42.592,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin ...tarih ve ...sayılı Niğde Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla; davacının işletmekte olduğu iş yerine ilişkin olarak, Niğde ili Çiftlik İlçe Jandarma Komutanlığınca yapılan denetimler neticesinde, 02/11/2015 tarihli tutanakla ... ve ...'ın, 12/11/2013 tarihli tutanakla ...ve ...'ın, 05/11/2013 tarihinde tutulan tutanakla ...'ın, 05/12/2013 tarihinde tutulan tutanakla ...ve ......'nın işyerinde çalıştığının tespit edildiği, iş yeri dosyasının ise 22/11/2013 tarihinde tescil edildiği, 02/11/2013 tarihinden itibaren sigortalı çalıştırmaya başlanmış olmasına rağmen, 5510 sayılı Kanun'un 11. maddesinde öngörülen iş yeri bildirgesinin, en geç sigortalı çalıştırılmaya başlanan tarihte Kurum'a verilmemesi ve 2013/11. ve 12. aylarına ilişkin aylık prim ve hizmet belgelerinin süresi içerisinde Kurum'a verilmemesi fiileri nedeniyle, ...tarihli ve ...sayılı işlemle davacıya 42.592,00 TL idari para cezası uygulandığı, davacı tarafından yapılan itirazın 27/03/2014 tarih ve 2014/26 sayılı Komisyon kararıyla reddedilmesi üzerine, idari para cezasının iptali istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı, 5510 sayılı Kanun'un 59. maddesine göre, 5510 sayılı Kanun'un uygulanmasına ilişkin işlemlerin denetiminde, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları yetkili olup, kurum denetim elamanlarınca düzenlenen tutanakların aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğu, diğer kurum denetim elemanlarının ise sigortasız çalışanları bildirmekle yükümlü olduğu, Niğde ili Çiftlik İlçe Jandarma Komutanlığınca yapılan denetimler sonucunda düzenlenen muhtelif tarihli tutanakların Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirilmesi üzerine dava konusu işlemin tesis edilmiş olduğu ancak adı geçen şahısların davacı tarafından istihdam edildiği, işe başlama tarihi vs. hususların çalıştığı belirtilen şahıslar nezdinde düzenlenen tutanakla tespit edilmediği, iş yeri sahibi ve çalıştığı iddia olunan şahısların ifadelerine yer verilmediği ve tutanakta imzalarının olmadığı, davacının iş yeri bildirgesini geç verdiği ve sigortasız işçi çalıştırdığı hususunun, Kurum'un denetim ve kontrolle görevli memurlarınca mahallinde inceleme yapılıp tespiti yapılmaksızın, kolluk birimlerince yapılan eksik tespite bağlı olarak işlem tesis edilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, idari para cezasının kesinleştiği, itirazın reddine dair kararın davacıya 04/04/2014 tarihinde tebliğ edilmesine rağmen davanın 30 gün içerisinde açılmayıp 07/07/2014 tarihinde açıldığı, davanın yasal süresinde açılmadığı, işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY_TETKİK_HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Mahkeme kararının; işten ayrılış bildirgelerinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin iptale yönelik kısmının onanması, iş yeri bildirgesinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin iptale yönelik kısmının bozulması ve işe giriş bildirgesi ile 2013/11. ve 12. aylarına ait aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin iptale yönelik kısmının ise kısmen onanıp kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Danıştay Başkanlık Kurulunun 07/03/2019 tarih ve 2019/24 sayılı kararıyla Danıştay Onbeşinci Dairesinin kapatılması üzerine Danıştay Onuncu Dairesine gönderilen dava dosyasında, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, davanın yasal süresi içinde (30/04/2014 tarihinde) açıldığı anlaşıldığından, davalı idarenin usule ilişkin iddiaları yerinde görülmeyerek işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacının işletmekte olduğu iş yerinde, Niğde ili, Çiftlik İlçe Jandarma Komutanlığınca yapılan denetimler sonucunda, sigorta bildirimi olmadan çalışan kişilerin olduğunun tutanakla tespit edildiği, tespite esas tutanakların davalı idareye gönderildiği, iş yeri dosyasının 22/11/2013 tarihinde tescil edildiği, 02/11/2013 tarihinden itibaren sigortalı çalıştırmaya başlanmış olmasına rağmen, 5510 sayılı Kanun'un 11. maddesinde öngörülen iş yeri bildirgesinin, en geç sigortalı çalıştırılmaya başlanan tarihte Kurum'a verilmemesi, işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile 2013/11. ve 12. aylarına ait aylık prim ve hizmet belgelerinin süresi içerisinde Kurum'a verilmemesi nedeniyle, Niğde Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü'nün ...tarih ve ...sayılı işlemiyle davacıya 42.592,00 TL idari para cezası verildiği, davacı tarafından yapılan itirazın Niğde Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün ...tarih ve ...sayılı İtiraz Komisyonu kararıyla reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 8. maddesinde, "İşverenler, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri, 7 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür." hükmü; 11. maddesinin 3. fıkrasında, "İşveren, örneği Kurumca hazırlanacak işyeri bildirgesini en geç sigortalı çalıştırmaya başladığı tarihte, Kuruma vermekle yükümlüdür." hükmü; işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 86. maddesinde, "İşveren bir ay içinde 4 üncü ve 5 inci maddeye tabi çalıştırdığı sigortalıların ve sosyal güvenlik destek primine tabi sigortalıların; a) Ad ve soyadlarını, T.C. kimlik numaralarını, b) 80 inci maddeye göre hesaplanacak prime esas kazançlarını, c) Prim ödeme gün sayıları ile prim tutarlarını gösteren ve örneği Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenen asıl veya ek aylık prim ve hizmet belgesini, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındakiler için en geç Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar, diğer sigortalılar için ise ait olduğu ayı takip eden ayda Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar Kuruma vermekle veya sigortalı çalıştırmadığı takdirde, bu hususu sigortalı çalıştırmaya son verdiği tarihten itibaren, onbeş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür." hükmü; 102. maddesinin 1. fıkrasının "a/2" bendinde, "8 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen bildirgenin verilmediğinin, mahkeme kararından veya Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden ya da diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarının kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden anlaşılması halinde bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır." hükmü; "b" bendinde; "11. maddesinde belirtilen bildirgeyi, Kurumca belirlenen şekle ve usûle uygun vermeyenler veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde, anılan ortamda göndermeyenler veya bu Kanunda belirtilen süre içinde Kuruma vermeyenlere; 1) Kamu idareleri ile bilânço esasına göre defter tutmak zorunda olanlar için asgari ücretin üç katı tutarında, 2) Diğer defterleri tutmak zorunda olanlar için asgari ücretin iki katı tutarında, 3) Defter tutmakla yükümlü olmayanlar için bir aylık asgari ücret tutarında, idari para cezası uygulanır." hükmü; “c” bendinde, “86 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usûlde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;.... 4) Belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.” hükmü yer almaktadır.
5510 sayılı Kanun'un 59. ve 86. maddelerine dayanılarak hazırlanan "Kamu İdarelerinin Denetim Elemanlarınca Yapılacak Tespitler Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinde, "kamu idareleri denetim elemanı" kamu idarelerince tabi oldukları kanun ve diğer mevzuat uyarınca ülke, bölge ve il düzeyinde denetim, soruşturma ve inceleme yetkisi verilmiş denetim elemanı sıfatını haiz kişiler şeklinde tanımlanmıştır.
Aynı Yönetmeliğin 6. maddesinde de, "Kamu idarelerinin denetim elemanlarınca 5 inci maddede belirtilen tespitler dikkate alınarak, işyerinde fiilen veya kayden çalıştırıldığı tespit edilen sigortalılar ile sigortalı sayılanların prime esas kazançlarının veya sigortalı gün sayılarının eksik bildirilmesine ilişkin fiili tespit veya kayıt inceleme tutanağı, ilgili ünite tarafından Kurum mevzuatına uygun olarak işleme alınır." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Mahkeme kararının, dava konusu işlemin işten ayrılış bildirgelerinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptaline dair kısmının incelenmesi:
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın dava konusu işlemin işten ayrılış bildirgelerinin yasal süresi içinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptali yolundaki kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Mahkeme kararının, dava konusu işlemin iş yeri bildirgesinin yasal süresi içinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptaline dair kısmının incelenmesi:
İş yeri dosyasının 22/11/2013 tarihinde tescil edilmesine rağmen, Niğde ili, Çiftlik İlçe Jandarma Komutanlığınca 02/11/2013 tarihinde yapılan denetimde sigorta bildirimi olmadan çalışan kişilerin olduğunun tutanakla tespit edildiği ve 5510 sayılı Kanun'un 11. maddesinde öngörülen iş yeri bildirgesinin, en geç sigortalı çalıştırılmaya başlanan tarihte Kurum'a verilmediği anlaşıldığından, temyizen incelenen kararın dava konusu işlemin iş yeri bildirgesinin yasal süresi içinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptali yolundaki kısmı hukuka aykırı olup bu kısmın bozulması gerekmektedir.
Mahkeme kararının, dava konusu işlemin işe giriş bildirgelerinin ve 2013/11. ve 12. dönemlerine ait aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptaline dair kısmının incelenmesi:
5510 sayılı Kanun hükümlerine göre ceza verilebilmesi için cezaya esas alınan fiil ve olayların somut, kesin ve hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde davalı idarece tespiti gerekli ve zorunludur. Bu tespitler çalışanların şikayet ve itirazlarına, işverene ait kayıt ve defterlere, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının işlemlerine bakılarak yapılabilecek ve aksi sabit oluncaya kadar bu tespitlere itibar edilecektir.
Dava dosyasının incelenmesinden, davacıya ait iş yerinde Niğde ili Çiftlik İlçe Jandarma Komutanlığı tarafından 02/11/2013, 12/11/2013, 15/11/2013, 05/12/2013 tarihlerinde denetimler yapıldığı; 15/11/2013 tarihinde yapılan denetim sonucu tutulan tutanakla ......'ın; 12/11/2013 tarihinde yapılan denetim sonucu tutulan tutanakla ......'ın; 02/11/2013 tarihli tarihinde yapılan denetim sonucu tutulan tutanakla ... ve ...'ın; 05/12/2013 tarihinde yapılan denetim sonucu tutulan tutanakla ...ve ......'nın çalıştığının tespit edildiği; yapılan denetimler sonucu düzenlenen tutanaklarda sigortasız işçi çalıştırıldığının tespit edilmesi üzerine dava konusu işlemin tesis edildiği ve denetime esas tutanaklarda mükerrer isimlere yer verildiği görülmektedir.
Bu durumda; Mahkemece, davacıya ait iş yerinde yapılan denetimler sonucu düzenlenen tutanaklarda ismi geçen tüm kişiler hakkında ayrı ayrı değerlendirme yapılarak tutanaklarda mükerrer olarak ismi bulunmayan kişiler yönünden (......için) dava konusu işlemin iptaline, mükerrer ismi bulunan kişiler yönünden ise (...ve ...için) davanın reddine karar verilmesi gerekirken, bu kısım açısından bütün işçiler için iptal kararı veren İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmadığından İdare Mahkemesi kararının bu kısmının kısmen onanması kısmen de bozulması gerekmektedir.
Öte yandan, dava konusu işlemin 2013/11. ve 12. aylarına ait aylık prim ve hizmet belgesinin yasal süresi içerisinde Kuruma verilmediğine ilişkin kısmı yönünden, işe giriş bildirgeleri ile ilgili olarak yapılacak değerlendirme sonucuna göre yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden bu kısmında kısmen onanması kısmen de bozulması gerekmektedir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen kabulüne,
2. Dava konusu işlemin iptali yolundaki ...İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:...; K:...sayılı temyize konu kararının, dava konusu işlemin iş yeri bildirgesinin yasal süresinde verilmemesi ile ...ve ...adlı işçiler için işe giriş bildirgeleri ve adı geçen kişiler için 2013/11. ve 12. aylarına ait aylık prim ve hizmet belgesinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden BOZULMASINA,
3. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen reddine, dava konusu işlemin iptali yolundaki ...İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:...; K:...sayılı temyize konu kararının, dava konusu işlemin işten ayrılış bildirgelerinin yasal süresinde verilmemesi ile ......adlı işçiler için işe giriş bildirgeleri ve adı geçen kişiler için 2013/11. ve 12. aylarına ait aylık prim ve hizmet belgesinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden ONANMASINA,
4. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
5. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (on beş) gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 26/05/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.