Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2019/4694 E. , 2021/1101 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No: 2019/4694
Karar No: 2021/1101
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : …Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı dava konusu işlemin iptali yolundaki kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, dört işçiye ait 5 adet işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile 2013/10, 11, 12, 2014/01-07 dönemlerine ait aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içinde Kuruma verilmediğinden bahisle 32.759,00 TL idari para cezası ile tecziyesine ilişkin Kırşehir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün …tarih ve …sayılı işlemine karşı yapılan itirazın reddine yönelik, …tarih ve …sayılı işlemle bildirilen, …tarih ve E:…, K:…sayılı idari para cezası itiraz komisyonu kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararıyla; dava konusu işlemin dayanağı jandarma soruşturmasında ifadesi alınan 4 Afgan uyruklu kişinin pasaportlarının bulunmadığı gibi 3'ünün türkçe bilmediği ve türkçe bilen …tarafından yapılan tercümenin esas alınarak soruşturmanın tamamlandığı, bu durumda, pasaportları bulunmayan yabancı uyruklu kişilerin hangi tarihlerde yurda giriş yaptıkları hususunda kesin bir bilgi bulunmadığı gibi dava konusu işleme esas alınan ifadelerin, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 202. maddesi uyarınca tercüman marifetiyle alınmadığından hukuka uygun bulunmadığı, işleme esas karine olamayacağı ve konuya ilişkin davalı idarece ayrıca tahkikat yapılmadığı anlaşıldığından bu nedenle dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varıldığı, öte yandan, söz konusu sonuşturma kapsamında davacı tarafından, yabancı uyruklu kişilerin 3 gün süre ile yanında çalıştıklarının ifade edildiği göz önüne alındığında, bu süreler ile sınırlı olmak üzere 5510 sayılı Kanun uyarınca yeniden işlem tesis edilebileceği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, Kırşehir İl Jandarma Komutanlığı tarafından gönderilen tutanak üzerine ceza verildiği, davacının kayıtdışı işçi çalıştırdığının sabit olduğu, idare mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : İdare Mahkemesi kararının kısmen gerekçeli onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Danıştay Başkanlık Kurulunun 07/03/2019 tarih ve 2019/24 sayılı kararıyla Danıştay Onbeşinci Dairesinin kapatılması üzerine Danıştay Onuncu Dairesine gönderilen dava dosyasında, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacıya ait iş yerinde Afganistan uyruklu 4 kişinin çalıştığı ve paralarını alamadıkları yolunda ... İl Jandarma Komutanlığı 156 çağrı merkezine gelen ihbar üzerine jandarma birimleri tarafından 22/07/2014 tarihinde denetim yapıldığı, sigorta bildirimi olmadan çalışan kişiler tutanakla tespit edilerek tutanağın davalı idareye gönderildiği, bu bildirim üzerine dört işçi nedeniyle 5 adet sigortalı işe giriş bildirgesi ile bu işçilere ait 5 adet işten ayrılış bildirgelerinin ve 2013/10, 11, 12, 2014/01-07 dönemlerine ait aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içerisinde Kuruma verilmediğinden bahisle davacının 32.759,00 TL idari para cezası ile cezalandırıldığı, bu cezaya yapılan itirazın reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 8. maddesinde; "İşverenler, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri, 7 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür." hükmü, 9. maddesinin 3. fıkrasında; "birinci fıkranın (a), (c) ve (d) bentlerine göre sigortalılığı sona erenlerin durumları işverenleri tarafından, (b) bendinde belirtilen şekillerde sona erenlerin durumlarının ise kendileri ve sözü edilen bentte belirtilen faaliyetin sona erme halinin bildirildiği kuruluşlar veya vergi daireleri tarafından, en geç on gün içinde Kuruma bildirilir." hükmü, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 86. maddesinde; "İşveren bir ay içinde 4 üncü ve 5 inci maddeye tabi çalıştırdığı sigortalıların ve sosyal güvenlik destek primine tabi sigortalıların; a) Ad ve soyadlarını, T.C. kimlik numaralarını, b) 80 inci maddeye göre hesaplanacak prime esas kazançlarını, c) Prim ödeme gün sayıları ile prim tutarlarını gösteren ve örneği Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenen asıl veya ek aylık prim ve hizmet belgesini, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındakiler için en geç Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar, diğer sigortalılar için ise ait olduğu ayı takip eden ayda Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar Kuruma vermekle veya sigortalı çalıştırmadığı takdirde, bu hususu sigortalı çalıştırmaya son verdiği tarihten itibaren, onbeş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür." hükmü, 102. maddesinin 1. fıkrasının "a/2" bendinde; "8 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen bildirgenin verilmediğinin, mahkeme kararından veya Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden ya da diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarının kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden anlaşılması halinde bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır." hükmü, “c” bendinde; “86 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usûlde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;.... 4) Belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.” hükmü, "j" bendinde ise; "9'uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalılığı sona erenlere ilişkin bildirim ile 506 sayılı Kanunun geçici 20'nci maddesinde yer alan sandıklara, sandık iştirakçiliğinin başlama veya sona ermesine ilişkin bildirimi, süresi içinde ya da Kurumca belirlenen şekle ve usule uygun olarak yapmayanlar veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler hakkında, bir takvim ayında işlenen bu fiillerden dolayı tutmakla yükümlü bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutarını aşmamak kaydıyla her bir sigortalı veya sandık iştirakçisi için asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır." hükmü yer almaktadır.
Anılan Kanun'un 59. maddesinin 1. fıkrasında; "Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin işlemlerin denetimi, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları eliyle yürütülür." hükmü, 2. fıkrasında; "Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarının görevleri sırasında tespit ettikleri Kurum alacağını doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemler, yemin hariç her türlü delile dayandırılabilir. Bunlar tarafından düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir." hükmü, 7. fıkrasında da; "Kamu idarelerinin denetim elemanları, kendi mevzuatı gereğince işyerlerinde yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler sırasında, çalıştırılanların sigortalı olup olmadığını da tespit ederek, sigortasız çalıştırılanları Kuruma bildirmek zorundadır. Bu kurumlar ayrıca kendi mevzuatları gereğince yaptıkları inceleme ve tespitler sırasında bu Kanuna göre sigortalı sayılanların prime esas kazançlarının veya sigortalı gün sayılarının eksik bildirmesi sonucunu doğuran tespitlerini de en geç bir ay içinde Kuruma bildirirler. Kurum, bu bildirimleri esas almak üzere gerekli yasal işlemi yapar. İlgililerin itiraz hakları saklıdır." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Mahkeme kararının, dava konusu işlemin 4 işçinin işe giriş bildirgeleri ile 2014/07 dönemine ait aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden incelenmesi;
5510 sayılı Kanun hükümlerine göre ceza verilebilmesi için cezaya esas alınan fiil ve olayların somut, kesin ve hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde davalı idarece tespiti gerekli ve zorunludur. Bu tespitler yemin hariç her türlü delile dayandırılabileceği gibi çalışanların şikayet ve itirazlarına, işverene ait kayıt ve defterlere, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının işlemlerine bakılarak yapılabilecek ve aksi sabit oluncaya kadar bu tespitlere itibar edilecektir.
Dosyanın incelenmesinden, iş yerinde jandarma ekipleri tarafından 22/07/2014 tarihinde fiili denetim yapıldığı, işverenin şüpheli sıfatıyla alınan ifadesinde Afganistan uyruklu 4 işçinin üç gün yanında çalıştığı hususunu kabul ve ikrar ettiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan; davacı tarafından, davalı Kuruma prim borcu olmadığının tespiti istemiyle dava açıldığı, …Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) …tarih ve E:…, K:…sayılı kararıyla, davanın kısmen kabulüne karar verilerek davacının 2014 yılı Temmuz ayından 3'er gün hariç olmak üzere Kuruma prim borcu bulunmadığının tespit edildiği, bu kararın …Hukuk Dairesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği görülmüştür.
Bu durumda, davacının dört işçiyi 2014/07 ayında üç gün sigortasız olarak çalıştırdığı hususu sabit olduğundan, dava konusu işlemde 4 adet işe giriş bildirgesi ile 2014/07. ayına ait aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısımları yönünden hukuka aykırılık bulunmadığından temyize konu idare mahkemesi kararının bu kısımlarında hukuki isabet bulunmamaktadır.
Mahkeme kararının, dava konusu işlemin 1 işçinin işe giriş bildirgesi ile 2013/10-12, 2014/01-06 dönemlerine ait aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden incelenmesi;
Uyuşmazlıkta; ... isimli işçinin 26/10/2013 tarihinde işe girdiği, 01/05/2014 tarihinde işten ayrıldığından bahisle işe giriş bildirgesinin süresinde verilmediğinden bahisle idari para cezası işleminin tesis edildiği, İdare Mahkemesince, dava konusu işleme esas alınan ifadelerin, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 202. maddesi uyarınca tercüman marifetiyle alınmadığından hukuka uygun bulunmadığı, işleme esas karine olamayacağı ve konuya ilişkin davalı idarece ayrıca tahkikat yapılmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de; davalı idare tarafından yapılan tespitlerin yemin hariç her türlü delile dayandırılabileceği görüldüğünden, ifadelerin alınması anında tercüman bulundurma zorunluluğu olmadığı gibi Türkçe bilen ve tanık olarak ifadesine başvurulan kişinin beyanları üzerine de işlem tesis edilebileceği ve bu tespitlerin aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğu görülmektedir.
Bu durumda, Jandarma tutanağı üzerine tesis edilen işlemin geçerli olduğu fakat bu tutanağının aksinin …Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) …tarih ve E:…, K:…sayılı kararıyla tespit edildiği ve bu kararın kesinleştiği görüldüğünden, 1 işçinin 26/10/2013 tarihli işe giriş bildirgesi ile 2013/10-12, 2014/01-06 dönemlerine ait aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içinde Kuruma verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin yukarıda aktarılan gerekçe ile iptali gerekirken, farklı bir gerekçeyle iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik görülmemiştir.
Mahkeme kararının, dava konusu işlemin işten ayrılış bildirgelerinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden incelenmesi;
Uyuşmazlıkta, davacının iş yerinde çalıştığı tutanakla tespit edilen 4 işçi yönünden 5 adet işten ayrılış bildirgesinin süresinde verilmediği gerekçesiyle idari para cezası işlemi tesis edilmiş ise de, iş yerinde çalıştığı tutanakla tespit edilen işçilerin işlem tarihinde işten ayrıldığına dair hukuken kabul edilebilir herhangi bir bilgi, belge ya da ifade bulunmamaktadır.
Bu durumda; davacı hakkında fiilin, somut bilgi ve belge ile tereddüte yer vermeyecek şekilde ispatlanarak sübuta erdirilmesi üzerine ceza yaptırımı uygulanabileceğinden, işten ayrılış bildirgelerinin süresinde verilmediği gerekçesiyle 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendi gereğince asgari ücretin onda biri tutarında verilen idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin yukarıda aktarılan gerekçe ile iptali gerekirken, farklı bir gerekçeyle iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen kabulüne,
2. Dava konusu işlemin iptali yolundaki …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı temyize konu kararının dava konusu işlemin (4) işçinin işe giriş bildirgeleri ile 2014/07 dönemine ait aylık prim ve hizmet belgesinin yasal süresi içinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısımları yönünden BOZULMASINA,
3. Davalının temyiz isteminin kısmen reddine, temyize konu Mahkeme kararının dava konusu işlemin 1 adet işe giriş bildirgesi, (5) adet işten ayrılış bildirgesi ile 2013/10-12, 2014/01-06 dönemlerine ait aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısımları yönünden yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
4. Bozulan kısımlar hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
5. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (on beş) gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 11/03/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.