Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2019/4805 E. , 2021/3530 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/4805
Karar No : 2021/3530
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ….
VEKİLİ : Av. …
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : …. Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ….
İSTEMLERİN_KONUSU : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, işyeri bildirgesi, işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri, 2010/3. ayına ait aylık prim ve hizmet belgeleri ile işyeri kayıtlarının yasal süresinde Kuruma verilmediğinden bahisle Ankara Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Mamak Sosyal Güvenlik Merkezi tarafından 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca 40.134,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin işleme karşı yapılan itirazın reddine dair … Merkezi'nin … tarih ve … sayılı Komisyon kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …. İdare Mahkemesinin … tarih ve E:.., K:… sayılı kararıyla; … Cumhuriyet Başsavcılığının Sosyal Güvenlik Kurumu Genel Müdürlüğüne hitaben yazdığı … tarih ve 2010/104597 Soruşturma nolu yazısı ile davacıya ait VIP Özel Dedektiflik Araştırma Soruşturma Kovuşturma Takip ve Taassuf Hizmetleri unvanlı işyerinde çalışan 19 personelin sigortalı bildirimlerinin yapılmadığından bahisle gerekli işlemin yapılmasının istendiği, bunun üzerine başlatılan soruşturma neticesinde .. Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Hukuk Servisi Sosyal Güvenlik Denetmenliğince düzenlenen … tarih ve …. sayılı raporda; söz konusu iş yerinin … vergi kimlik numarası ile kayıtlı gelir vergisi mükellefi olduğu, davacının 16/02/2010 tarihinde işe başladığı, 01/12/2010 tarihinde iş yerini naklettiği, 31/12/2011 tarihinde ise işi terk ettiği, 15/04/2013 tarihinde davacıya tebliğ edilen 08/04/2013 tarih ve 22288 sayılı yazı ile 01/02/2010-31/12/2011 dönemine ait yasal defter ve belgelerinin 15 gün içinde sunulmasının istenilmesine rağmen gereğinin yapılmadığı, bunun üzerine An…kara Emniyet Müdürlüğünden … Cumhuriyet Başsavcılığının … tarih ve … soruşturma sayılı yazısında bahsedilen kişilerin işe başlama ve bitiş tarihleri ve sigortalılık durumlarının sorulması üzerine gönderilen … tarih ve … sayılı cevabi yazıdan, söz konusu iş yerinin personel alımlarını gazete ilanı ile duyurduğu, 25/02/2010-02/03/2010 tarihleri arasında müracaatların kabul edildiği, akabinde işe başlatılan personele "personel başvuru ve bilgi formu" düzenlendiği, daha sonra da kimlik kartlarının verildiği, söz konusu işyerine ait 20 kişi adına kimlik kartı düzenlendiğinin belirtilmesi üzerine davacı hakkında; işyeri bildirgesinin, 20 işçiye ait işe giriş bildirgesi ile işten ayrılış bildirgelerinin, 2010/3. aya ait aylık prim ve hizmet belgesinin süresi içinde verilmemesi ve iş yeri kayıtlarının yasal süresinde ibraz edilmemiş olması sebebiyle 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca toplam 40.134,00 TL idari para cezası verilmesi ve anılan işleme yapılan itirazın reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı; davacı tarafından her ne kadar, davalı idarece çalıştığı iddia edilen kişiler ile görüşülmediği, davalı idarenin anılan kişilerin işyerinde çalışıp çalışmadığına yönelik bir tespiti bulunmadığı ileri sürülmüş ise de, dava dosyasında yer alan ve davacıya ait işyerinde çalıştığı iddia edilen şahıslardan olan K.S.'ye davacı tarafından yapılan 02/11/2010 tarihli ihtarnamede, "özel dedektif olarak sizinle çalışabilmemiz için "Jandarma Personeli Başvuru ve bilgi Formu doldurmanızı önerdim. Başvuru formunu doldurmanız üzerine tarafınıza aynı dönemde başvuran 31 kişi ile birlikte işlem yapılarak adınıza kartvizit bastırılmış ve bazı çalışmalarda beraber hareket etmeye başlanmıştır." ifadelerine yer verildiği hususu da gözetildiğinde, …. Cumhuriyet Başsavcılığının … tarih ve … soruşturma nolu, …. Emniyet Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazıları uyarınca davacıya ait işyerinde çalıştığı iddia edilen 20 kişinin anılan iş yerinde çalıştığı kanaatine varıldığı, bu durumda, davacının VIP Özel Dedektiflik unvanlı işyerine ait işyeri bildirgesini, söz konusu işyerinde çalıştığı tespit edilen 20 kişiye ait işe giriş bildirgesini, işten ayrılış bildirgesini, asıl ve ek nitelikteki nitelikteki aylık prim ve hizmet belgelerini ve tutmakla yükümlü olduğu defter ve belgelerini mevzuatta belirtilen süreler içerisinde vermesi gerekirken, bu yükümlülüğe aykırı davrandığının anlaşılması karşısında, dava konusu işlemin, davacıya bu yükümlülüklere aykırılık nedeniyle 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca verilen idari para cezasına yönelik kısımlarında (dava konusu işlemin 39.405,00 TL'lik kısmında) hukuka aykırılık bulunmadığı; öte yandan; iş yeri bildirgesinin süresi içinde verilmediğinden bahisle davacı adına asgari ücretin 3 katı tutarında (729,00 TL x 3 = 2.187,00 TL) idari para cezası hesaplandığı, Mahkemenin 06/10/2015 tarihli ara kararı ile bu hususun gerekçesinin sorulduğu, Mamak Sosyal Güvenlik Merkezinin 27/10/2015 tarih ve 15.160.130 sayılı işlemi ile verilen cevapta, idari para cezasının bilanço esasına göre defter tuttuğundan bahisle tesis edildiği, ancak davacının işletme defteri tuttuğunun anlaşıldığının belirtildiği, ara kararı cevabı ekinde, yapılan hata nedeniyle davacının iş yeri bildirgesinin süresi içinde verilmediğinden bahisle hesaplanan 2.187,00 TL idari para cezasından 729,00 TL'nin düşüldüğüne ilişkin 27/10/2015 tarihli tutanağın düzenlenerek gönderildiği, olayda; sigortalı işe giriş bildirgesinin süresi içinde verilmediğinden bahisle, Kanun'un 102. maddesinin birinci fıkrasının "a" bendinin 2 numaralı alt bendi uyarınca asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası verilebileceği açık olup, dava konusu işlemin, işyeri bildirgesinin süresi içinde verilmediğinden bahisle fazladan hesaplanan 729,00 TL idari para cezasına yönelik kısmında hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin 729,00 TL idari para cezası verilmesine yönelik kısmının iptaline, 39.405,00 TL idari para cezası verilmesine yönelik kısmının iptali istemi yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, iş yerinin Kızılay'da olmasına rağmen Savcılıktan gelen ihbara dayalı olarak Mamak'ta boş olan adreste denetim yapıldığı, haksız yere idari para cezası verildiği, Savcılık dosyasında idari para cezasında adı geçen kişilerden biri hariç kimsenin olmadığı, çalıştığı iddia edilen kişilerin ifadelerine başvurulmadığı, bu kişilerin başka yerde sigortalı olarak çalışıp çalışmadığının tespit edilmediği, defterlerin ibrazının istenildiği tarihte polislerin elinde olduğu, iş yerinde işçi çalıştırılmadığı, bastırılan kimlik kartlarının dağıtılmadığı, (K.S.) adlı kişi hariç 19 kişi için işe giriş ve işten çıkış bildirgeleri için verilen idari para cezasının iptali gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı idare tarafından ise işlemde hukuka aykırılık olmadığı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevli memurları tarafından düzenlenen tutanakların aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğu, harçtan muaf olmalarına rağmen harca hükmedildiği gerekçesiyle İdare Mahkemesi kararının aleyhine olan kısmının temyizen incelenerek bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN SAVUNMASI : Taraflarca savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY_TETKİK_HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Mahkeme kararının; dava konusu işlemin davacı işveren ... için verilen işe giriş ve işten ayrılış bildirgesinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı ile dava konusu işlemin tüm işçiler için işten ayrılış bildirgelerinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden davanın reddine dair kısımlarının bozulması, Mahkeme kararının, dava konusu işlemin ... dışındaki işçiler için işe giriş bildirgeleri, 2010/3. ayına ait aylık prim ve hizmet belgeleri, iş yeri kayıtlarının yasal süresinde Kuruma verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin davanın reddine dair kısmı ile iş yeri bildirgesinin yasal süresinde verilmemesi nedeniyle uygulanan idari para cezasının 1.458TL'lik kısmı açısından davanın reddine, 729,00 TL'lik kısmı açısından ise dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmının ise onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Danıştay Başkanlık Kurulunun 07/03/2019 tarih ve 2019/24 sayılı kararıyla Danıştay Onbeşinci Dairesinin kapatılması üzerine Danıştay Onuncu Dairesine gönderilen dava dosyasında, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının Sosyal Güvenlik Kurumu Genel Müdürlüğüne hitaben yazdığı 14/04/2011 tarih ve 2010/104597 Soruşturma nolu yazısı ile davacıya ait VIP Özel Dedektiflik Araştırma Soruşturma Kovuşturma Takip ve Taassuf Hizmetleri unvanlı işyerinde çalışan işçiler olduğunun bildirilmesi üzerine, iş yeri bildirgesi, işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri, 2010/3. ayına ait aylık prim ve hizmet belgeleri ile iş yeri kayıtlarının yasal süresinde Kuruma verilmediğinden bahisle Ankara Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Mamak Sosyal Güvenlik Merkezi tarafından 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca 40.134,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin işleme karşı yapılan itirazın reddine dair Ankara Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Mamak Sosyal Güvenlik Merkezi'nin 16/01/2014 tarih, 20 sayılı Komisyon kararının (davacı tarafından sehven kararda belirtilen 30/12/2013 tarih, 20895226 sayılı dilekçe tarih ve sayısı yazılmıştır.) iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 8. maddesinde; "İşverenler, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri, 7 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür." hükmü, 9. maddesi, 3. fıkrasında; "birinci fıkranın (a), (c) ve (d) bentlerine göre sigortalılığı sona erenlerin durumları işverenleri tarafından, (b) bendinde belirtilen şekillerde sona erenlerin durumlarının ise kendileri ve sözü edilen bentte belirtilen faaliyetin sona erme halinin bildirildiği kuruluşlar veya vergi daireleri tarafından, en geç on gün içinde Kuruma bildirilir." hükmü, 11. maddesinde; "İşveren, örneği Kurumca hazırlanacak işyeri bildirgesini en geç sigortalı çalıştırmaya başladığı tarihte, Kuruma vermekle yükümlüdür." hükmü, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 86. maddesinde; "İşveren bir ay içinde 4 üncü ve 5 inci maddeye tabi çalıştırdığı sigortalıların ve sosyal güvenlik destek primine tabi sigortalıların; a) Ad ve soyadlarını, T.C. kimlik numaralarını, b) 80 inci maddeye göre hesaplanacak prime esas kazançlarını, c) Prim ödeme gün sayıları ile prim tutarlarını gösteren ve örneği Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenen asıl veya ek aylık prim ve hizmet belgesini, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındakiler için en geç Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar, diğer sigortalılar için ise ait olduğu ayı takip eden ayda Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar Kuruma vermekle veya sigortalı çalıştırmadığı takdirde, bu hususu sigortalı çalıştırmaya son verdiği tarihten itibaren, onbeş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür." hükmü, 102. maddesi, 1. fıkrası, "a/2" bendinde; "8 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen bildirgenin verilmediğinin, mahkeme kararından veya Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden ya da diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarının kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden anlaşılması halinde bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır." hükmü, “b” bendinde; "11 inci maddesinde belirtilen bildirgeyi, Kurumca belirlenen şekle ve usȗle uygun vermeyenler veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde, anılan ortamda göndermeyenler veya bu Kanunda belirtilen süre içinde Kuruma vermeyenlere; 1) Kamu idareleri ile bilânço esasına göre defter tutmak zorunda olanlar için asgari ücretin üç katı tutarında, 2) Diğer defterleri tutmak zorunda olanlar için asgari ücretin iki katı tutarında, 3) Defter tutmakla yükümlü olmayanlar için bir aylık asgari ücret tutarında, idari para cezası uygulanır." hükmü, “c” bendinde; “86 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usûlde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;.... 4) Belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.” hükmü, "j" bendinde ise; "9'uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalılığı sona erenlere ilişkin bildirim ile 506 sayılı Kanunun geçici 20'nci maddesinde yer alan sandıklara, sandık iştirakçiliğinin başlama veya sona ermesine ilişkin bildirimi, süresi içinde ya da Kurumca belirlenen şekle ve usule uygun olarak yapmayanlar veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler hakkında, bir takvim ayında işlenen bu fiillerden dolayı tutmakla yükümlü bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutarını aşmamak kaydıyla her bir sigortalı veya sandık iştirakçisi için asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Mahkeme kararının, dava konusu işlemin davacı işveren … için verilen işe giriş ve işten ayrılış bildirgesinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden davanın reddine dair kısmının incelenmesi:
Temyizen incelenen kararın dava konusu işlemin … için verilen işe giriş ve işten ayrılış bildirgesinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden, anılan kişinin söz konusu iş yerinde işveren olduğu, işçi olarak çalışmadığı anlaşıldığından, bu kısım yönünden davanın reddi yolunda verilen kararda hukuka uyarlık bulunmadığından İdare Mahkemesi kararının bu kısmının bozulması gerekmektedir.
Mahkeme kararının, dava konusu işlemin işten ayrılış bildirgelerinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden davanın reddine dair kısmının incelenmesi:
5510 sayılı Kanun'un, anılan hükümlerine göre ceza verilebilmesi için öncelikle cezaya esas alınan fiil ve olayların somut, kesin ve hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde davalı idarece tespiti gerekli ve zorunludur. Bu tespitler çalışanların şikayet ve itirazlarına, işverene ait kayıt ve defterlere, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının işlemlerine bakılarak yapılabilecek ve aksi sabit oluncaya kadar bu tespitlere itibar edilecektir.
Davacı şirketin iş yerinde çalıştığı tespit edilen işçilerin, işten ayrıldığına dair herhangi bir bilgi, belge ya da ifade bulunmadığı görülmektedir.
Bu durumda, davacı şirket hakkındaki fiilin, somut bilgi ve belge ile tereddüte yer vermeyecek şekilde ispatlanarak sübuta erdirilmesi üzerine ceza yaptırımı uygulanabileceğinden dava konusu işlemin bu kısmı yönünden davanın reddi yolunda verilen kararda hukuka uyarlık bulunmadığından İdare Mahkemesi kararının bu kısmının bozulması gerekmektedir.
Mahkeme kararının, dava konusu işlemin … dışındaki işçiler için işe giriş bildirgeleri, 2010/3. ayına ait aylık prim ve hizmet belgeleri, iş yeri kayıtlarının yasal süresinde Kuruma verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin davanın reddine dair kısmı ile iş yeri bildirgesinin yasal süresinde verilmemesi nedeniyle uygulanan idari para cezasının 1.458TL'lik kısmı açısından davanın reddine, 729,00 TL'lik kısmı açısından ise dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmının incelenmesi:
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın dava konusu işlemin ... dışındaki işçiler için işe giriş bildirgeleri, 2010/3. ayına ait aylık prim ve hizmet belgeleri, iş yeri kayıtlarının yasal süresinde Kuruma verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin davanın reddine dair kısmı ile iş yeri bildirgesinin yasal süresinde verilmemesi nedeniyle uygulanan idari para cezasının 1.458TL'lik kısmı açısından davanın reddine, 729,00 TL'lik kısmı açısından ise dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne,
2. Dava konusu işlemin kısmen iptali, davanın kısmen reddi yolundaki …. İdare Mahkemesinin .. tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, dava konusu işlemin davacı işveren …. için verilen işe giriş ve işten ayrılış bildirgesinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı ile dava konusu işlemin tüm işçiler için işten ayrılış bildirgelerinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden davanın reddine dair kısmının BOZULMASINA,
3. Davacının temyiz isteminin kısmen reddine, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, dava konusu işlemin … dışındaki işçiler için işe giriş bildirgeleri, 2010/3. ayına ait aylık prim ve hizmet belgeleri, iş yeri kayıtlarının yasal süresinde Kuruma verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin davanın reddine dair kısmı ile iş yeri bildirgesinin yasal süresinde verilmemesi nedeniyle uygulanan idari para cezasının 1.458TL'lik kısmı açısından davanın reddine dair kısmının ONANMASINA;
4. Davalı idarenin isteminin reddine, …. İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:…. sayılı kararının, dava konusu işlemin iş yeri bildirgesinin yasal süresinde verilmemesi nedeniyle uygulanan idari para cezasının ... TL'lik kısmı açısından dava konusu işlemin iptaline dair kısmının ONANMASINA;
5. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
6. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (on beş) gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 22/06/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.