Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2019/4809 E. , 2021/1163 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No: 2019/4809
Karar No: 2021/1163
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : …Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …Oto Kiralama Turizm İnşaat Tarım
İSTEMİN_KONUSU : …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının davalı idare tarafından iptale ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, …tarih ve …sayılı sosyal güvenlik denetmeni raporuna istinaden ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca 19.958,40 TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin İzmir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Karşıyaka Sosyal Güvenlik Merkezinin …tarih ve … sayılı işleminin ve 23/12/2014 ve 15/05/2015 tarihli re'sen tescil ve tespit işlemlerinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararıyla; işyerinin resen tescil edilmesine ilişkin işlemlerin iptali istemine ilişkin olarak, davanın, işyerinin resen tescil edilmesine ilişkin işlemlerin iptali istemine ilişkin kısmının görüm ve çözümünün 5510 sayılı Kanun'un 101. maddesi uyarınca adli yargı yerinin görev alanına girdiği; işyeri hakkında yapılan tespit işleminin iptali istemine ilişkin olarak, işyeri hakkında yapılan tespit işleminin, işyerinin 28/8/2014 tarihindeki durumunu gösterir nitelikte bir tutanak olduğu, ilgililerin hukuksal durumlarında değişiklik meydana getiren etkili ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olmadığı anlaşıldığından, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olmadığı sonucuna varıldığı; Davacı şirket adına 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 102. maddesi uyarınca 19.958,40 TL tutarında idari para cezası tahakkuk ettirilmesine ilişkin …tarih ve …sayılı İzmir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü, Karşıyaka Sosyal Güvenlik Merkezi işleminin iptali istemine ilişkin olarak ise, davacıya ait işyerinde yapılan denetim neticesinde sosyal güvenlik kontrol memurları tarafından hazırlanan 25/08/2014 tarihli denetim tutanağına dayanılarak söz konusu işyerinde çalıştığı tespit edilen altı işçi nedeniyle dava konusu idari para cezası verilmiş ise de, bu tutanakta sadece denetim görevlilerinin ve işyerinde çalıştığı tespit edilen kişilerin (bu kişilerden beş tanesi yabancı) imzalarının bulunduğu, bu tutanağın işveren veya vekilinin yokluğunda hazırlandığı gibi, ayrıca bu konuda başkaca tespitler yapılmadan yalnızca bu tutanağın esas alınması suretiyle dava konusu işleme dayanak alınan raporun hazırlandığı görülmüş olup, davacıya isnat edilen fiilleri ispatlayıcı başka bir delil ortaya konulamadığı, buna göre, davalı idare tarafından dava konusu işleme danayak olarak gösterilen söz konusu verilerin, davacının sigortasız işçi çalıştırıp çalıştırmadığının ortaya konulabilmesi bakımından, şüpheden uzak ve ispat gücüne sahip olmadıklarının anlaşıldığı, kişi hakkında ceza yaptırımı uygulanabilmesi için fiilin, somut bilgi ve belge ile aksine ihtimal vermeyecek şekilde ispatlanarak sübuta erdirilmesi ve bunun üzerine ceza yaptırımı uygulanması gerektiğinden, yapılan tespitin bu nitelikte olmaması nedeniyle davacı adına 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 102. maddesi uyarınca 19.958,40 TL tutarında idari para cezası tahakkuk ettirilmesine ilişkin …tarih ve …sayılı İzmir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü, Karşıyaka Sosyal Güvenlik Merkezi işleminde hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle; işyerinin resen tescil edilmesine ilişkin işlemlerin iptali isteminin görev yönünden reddine, işyeri hakkında yapılan tespit işleminin iptali isteminin incelenmeksizin reddine, davacı adına 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 102. maddesi uyarınca 19.958,40 TL tutarında idari para cezası tahakkuk ettirilmesine ilişkin …tarih ve …sayılı işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından; mahkeme tarafından, dava konusu para cezasının sadece tutanağa dayanılarak verildiği, davalı kurum tarafından başka bir kanıt sunulmadığı, tanık beyanlarına dayanılmadığı, hiç bir kuşkuya yer bırakmayacak şekilde idari para cezasının dayanağının ispatlanmadığı gerekçesiyle para cezası işleminin iptaline karar verilmişse de, davanın idari dava olması nedeniyle şüpheye yer bırakmayacak şekilde ispatlanması gerekir ilkesinin geçersiz olduğu, bununla birlikte davadaki iddiasını davacının ispatlaması gerektiği ancak bu ispatı gerçekleştiremediği, kaldı ki ispat etmesinin de mümkün olmadığı, zira iş yeri ve çalışan dosyaları incelendiğinde haklarında tutanak tutulan kişilerin işe giriş bildirgelerinin verildiğinin, hatta bir kısmının işten çıkış bildirgelerinin verildiğinin görüleceği, davanın da ilgili kişilerin sigortasız çalışması değil bildirgelerin geç verilmesi ile ilgili olduğu, Mahkeme kararının temyizen incelenerek bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Danıştay Başkanlık Kurulunun 07/03/2019 tarih ve 2019/24 sayılı kararıyla Danıştay Onbeşinci Dairesinin kapatılması üzerine Danıştay Onuncu Dairesine gönderilen dava dosyasında, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
…tarih ve …sayılı sosyal güvenlik denetmeni raporuna istinaden ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca 19.958,40 TL idari para cezası verilmesine ilişkin İzmir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Karşıyaka Sosyal Güvenlik Merkezinin …tarih ve …sayılı işlemi ile 23/12/2014 ve 15/05/2015 tarihli re'sen tescil ve tespit işlemlerinin iptali istenilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 8 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; işverenlerin, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri, 7 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlü oldukları, bu maddede belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen ilgililer hakkında, 102 nci madde hükümlerine göre idari para cezasının uygulanacağı, Kanunun 102. maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendinin 2 numaralı alt bendinde; ''8 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen bildirgenin verilmediğinin, mahkeme kararından veya Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden ya da diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarının kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden anlaşılması halinde bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.'' hükmü düzenlenmiştir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 9. maddesinin 3. fıkrasında; "birinci fıkranın (a), (c) ve (d) bentlerine göre sigortalılığı sona erenlerin durumları işverenleri tarafından, (b) bendinde belirtilen şekillerde sona erenlerin durumlarının ise kendileri ve sözü edilen bentte belirtilen faaliyetin sona erme halinin bildirildiği kuruluşlar veya vergi daireleri tarafından, en geç on gün içinde Kuruma bildirilir." hükmü, 102. maddesinin 1. fıkrasının "j" bendinde; "9'uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalılığı sona erenlere ilişkin bildirim ile 506 sayılı Kanunun geçici 20'nci maddesinde yer alan sandıklara, sandık iştirakçiliğinin başlama veya sona ermesine ilişkin bildirimi, süresi içinde ya da Kurumca belirlenen şekle ve usule uygun olarak yapmayanlar veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler hakkında, bir takvim ayında işlenen bu fiillerden dolayı tutmakla yükümlü bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutarını aşmamak kaydıyla her bir sigortalı veya sandık iştirakçisi için asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır." hükmü yer almaktadır.
5510 sayılı Kanun'un 11. maddesinin 3. fıkrasında, işverenlerin, örneği Kurumca hazırlanacak işyeri bildirgesini en geç sigortalı çalıştırmaya başladığı tarihte, Kuruma vermekle yükümlü oldukları, 7. fıkrasında da, bu maddede belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyenler hakkında, 102 nci maddenin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca idari para cezası uygulanacağı kurala bağlanmıştır.
5510 sayılı Kanun’un dava konusu para cezasının tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 86. maddesinde ise; işverenlerin bir ay içinde 4 üncü ve 5 inci maddeye tabi çalıştırdığı sigortalıların ve sosyal güvenlik destek primine tabi sigortalıların, a) Ad ve soyadlarını, T.C. kimlik numaralarını, b) 80 inci maddeye göre hesaplanacak prime esas kazançlarını c) Prim ödeme gün sayıları ile prim tutarlarını gösteren ve örneği Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenen asıl veya ek aylık prim ve hizmet belgesini, ait olduğu ayı takip eden ayın yirmi beşinci gününün sonuna kadar Kuruma vermekle veya sigortalı çalıştırmadığı takdirde, bu hususu sigortalı çalıştırmaya son verdiği tarihten itibaren, onbeş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlü oldukları belirlenmiş, aynı Kanunu’nun 102 nci maddesinin 1 inci fıkrasının c bendinde ise; “ 6 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usȗlde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;1) Belgenin asıl olması halinde aylık asgari ücretin iki katını geçmemek kaydıyla belgede kayıtlı sigortalı sayısı başına, aylık asgari ücretin beşte biri tutarında, 2) Belgenin ek olması halinde, aylık asgari ücretin iki katını geçmemek kaydıyla her bir ek belgede kayıtlı sigortalı sayısı başına, aylık asgari ücretin sekizde biri tutarında, 3) Ek belgenin 86 ncı maddenin beşinci fıkrasına istinaden Kurumca re’sen düzenlenmesi durumunda, aylık asgari ücretin iki katını geçmemek kaydıyla her bir ek belgede kayıtlı sigortalı sayısı başına, aylık asgari ücretin yarısı tutarında, 4) Belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında, idari para cezası uygulanır.'' hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden, Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi Alo 170 hattına 12/06/2014 tarihinde yapılan şikayetle …Oto Yıkama …Sokak …adresinde sigortasız yabancı işçilerin çalıştırıldığının ihbar edilmesi üzerine, 25/08/2014 tarihinde yerinde denetim yapıldığı ve İzmir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün …tarih ve …sayılı durum tespit raporu düzenlenerek davacı hakkında 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu uyarınca 19.958,40 TL idari para cezası verilmesine ilişkin İzmir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Karşıyaka Sosyal Güvenlik Merkezinin …tarih ve … sayılı işleminin tanzim edildiği; davacının anılan işlem ile 23/12/2014 ve 15/05/2015 tarihli re'sen tescil ve tespit işlemlerinin iptali istemiyle açtığı davada, işyerinin resen tescil edilmesine ilişkin işlemlerin iptali isteminin görev yönünden reddine, işyeri hakkında yapılan tespit işleminin iptali isteminin incelenmeksizin reddine, davacı adına 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 102. maddesi uyarınca 19.958,40 TL tutarında idari para cezası tahakkuk ettirilmesine ilişkin …tarih ve …sayılı işlemin iptaline yönelik Mahkemece verilen kararın iptale ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulmasının istenildiği anlaşılmaktadır.
Mahkeme kararının iptale ilişkin kısmının dava konusu; 19.958,40 TL idari para cezasına ilişkin işlemin, sigortalı işe giriş bildirgesinin sigortalının çalışmaya başladığı tarihten önce kuruma verilmemesi, işyeri bildirgesinin en geç sigortalı çalıştırmaya başlanılan tarihte Kuruma verilmemesi, 2014/8. aya ilişkin aylık prim ve hizmet belgesinin 5510 sayılı Kanunun 86 ıncı maddesinin uygulanmasına ilişkin Tebliğ'de belirtilen süre içinde kuruma verilmemesi nedeniyle uygulanan 19.278,00 TL'lik kısmı bakımından incelenmesi:
25/08/2014 tarihinde davalı idarenin denetim elemanlarınca şikayet konusu "…Otopark Oto Yıkama" tabelalı iş yeri adresine gelindiğinde iş yerinin …Caddesinden ve …Sokak No:…iki adet girişi olduğunun tespit edildiği anlaşılmaktadır. İşyeri sicil bilgileri sorgu kayıtlarının incelenmesinden, …Cad. No:…davacıya ait iki adet işyerinin tescilli olduğu, bunların 07/01/2015 tarihinde kanun kapsamına alınan ve mahiyeti ''araba kiralama (sürücüsüz)'' olan …sicil numaralı dosyada tescilli …Oto Kiralama İnş. Tur. Akar. San. Tic. Ltd. Şti. unvanlı iş yeri ile 05/06/2009 tarihinde kanun kapsamına alınan ve mahiyeti ''motorlu kara taşıtı onarımı'' olan …sicil numaralı dosyada tescilli …Oto Kir. İnş. Tur. Akary. Ltd. Şti. unvanlı iş yeri olduğu, …Sok. No:…adresinde faaliyet gösteren …Oto Kir. İnş. Tur. Akary. Ltd. Şti.'ne ait "…Oto Yıkama" tabelalı iş yeri ile ilgili olarak …tarih ve …sayılı durum tespit raporundan anlaşıldığı üzere kurum kayıtlarında yapılan araştırmada belirtilen adreste kayıtlı bir iş yerine rastlanılmadığı; 25/08/2014 tarihinde anılan adreste yapılan denetimde, (sonradan (26.08.2014 tarihinde) …Cad. No:…adresindeki …sicil numaralı iş yerinden yapılan işlemle 27/08/2014 tarihi itibariyle işe giriş bildirgesi verilen) ……ve 5 Suriyelinin çalıştığının fiilen tespit olunduğu, …'ın 15/08/2014 tarihinden itibaren işe girdiğini beyan ettiği ve kendisi ile diğer 5 kişinin işe giriş tarihleri ile aldıkları ücretlerin yer aldığı iş yeri durum tespit tutanağına fiili çalışmaları tespit olunanların imzaları alınarak bir örneğinin işverene verilmek üzere …'a teslim edildiği, anılan adresteki iş yerine sigortasız yabancı işçi çalıştırıldığının ihbarı üzerine gidilip işyeri durum tespit tutanağı ile fiilen çalışmanın tespit edilmesi, anılan tutanağın aksinin ispatlanamamış olması ve 5510 sayılı Kanunun 59. maddesinin 2. fıkrasında düzenlenen ''Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarının görevleri sırasında tespit ettikleri Kurum alacağını doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemler, yemin hariç her türlü delile dayandırılabilir. Bunlar tarafından düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir.'' hükmü tüm dosya kapsamı ile birlikte değerlendirildiğinde, sigortalı işe giriş bildirgesinin sigortalının çalışmaya başladığı tarihten önce kuruma verilmemesi, işyeri bildirgesinin en geç sigortalı çalıştırmaya başlanılan tarihte Kuruma verilmemesi, 2014/8. aya ilişkin aylık prim ve hizmet belgesinin 5510 sayılı Kanunun 86 ıncı maddesinin uygulanmasına ilişkin Tebliğ'de belirtilen süre içinde kuruma verilmemesi nedeniyle uygulanan ve dava konusu edilen 19.958,40 TL idari para cezasının 19.278,00 TL'ye tekabül eden kısmında hukuka aykırılık, idari para cezasının bu kısmına yönelik Mahkemenin iptal kararında hukuka uygunluk bulunmamıştır.
Mahkeme kararının iptale ilişkin kısmının dava konusu 19.958,40 TL idari para cezasına ilişkin işlemin, sigortalı işten ayrılış bildirgesinin 5510 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinde belirtilen 10 günlük süre içinde verilmemesi nedeniyle uygulan 680,40 TL'lik kısmı bakımından incelenmesi:
Her ne kadar Mahkemenin iptal kararının gerekçesi farklı olsa da; dosyanın incelenmesinden, anılan cezanın …ve 5 Suriyelinin davacının işyerinde çalışmasının sona erdiğine dayanılarak düzenlendiğinin anlaşıldığı, ancak bu kişilerle olan hizmet akdinin sona erdiğine yönelik dosyada kanıt bulunmadığı görülmekle, toplamda 19.958,40 TL olarak uygulanan idari para cezasının, sigortalı işten ayrılış bildirgesinin 5510 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinde belirtilen 10 günlük süre içinde verilmemesi nedeniyle uygulanan 680,40 TL'lik kısmının iptaline yönelik Mahkeme kararında sonucu itibariyle hukuka aykırılık bulunmamıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının temyize konu iptale ilişkin kısmının dava konusu …TL idari para cezasına ilişkin işlemin, sigortalı işe giriş bildirgesinin sigortalının çalışmaya başladığı tarihten önce kuruma verilmemesi, işyeri bildirgesinin en geç sigortalı çalıştırmaya başlanılan tarihte Kuruma verilmemesi, 2014/8. aya ilişkin aylık prim ve hizmet belgesinin 5510 sayılı Kanunun 86. maddesinin uygulanmasına ilişkin Tebliğ'de belirtilen süre içinde kuruma verilmemesi nedeniyle uygulanan …TL'lik kısmı bakımından BOZULMASINA, sigortalı işten ayrılış bildirgesinin 5510 sayılı Kanunun 9. maddesinde belirtilen 10 günlük süre içinde verilmemesi nedeniyle uygulanan …TL'lik kısmı bakımından ONANMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (on beş) gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 15/03/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.