T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/5164
Karar No : 2022/4050
DAVACI : … Sandığı
VEKİLLERİ : Av. …, Av. …
DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
DAVALI İDARE YANINDA
DAVAYA KATILAN (MÜDAHİL) : …Sendikası (…-Sen)
VEKİLLERİ : Av. …, Av. …, Av. …., Av. …
DAVANIN KONUSU : Davacı Sandık tarafından, 01/09/2019 tarih ve 30875 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 28/08/2019 tarih ve 2019/1 sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararının, Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar Başlıklı İkinci Bölümünün, "İLKSAN Üyeliği" başlıklı 26. maddesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Kurumlarının Milli Eğitim Bakanlığına bağlı olarak, 1943 yılında ve 4357 Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler İçin Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun’la kurulan bir tamamlayıcı (munzam) sigorta kuruluşu niteliğindeki sağlık ve sosyal yardım sandığı olduğu, anılan Kanun'un 11. maddesi uyarınca, Sandığa üyeliğin zorunlu olduğu; Sandık üyelerinin dayanışma ve yardımlaşmalarını sağlamak ve sosyal güvenlik açısından güçlenmelerini temin etmek amacıyla kurulduğu halde, 01/08/2019-20/08/2019 tarihleri arasında gerçekleştirilen toplu sözleşme görüşmelerinde uyuşmanın sağlanamaması üzerine kabul edilen ve 01/09/2019 tarih ve 30875 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 28/08/2019 tarih ve 2019/1 sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı ile Sandığa üyeliğin ihtiyari hale getirildiği; diğer taraftan, benzer nitelikteki … ve … gibi ek sigorta kuruluşlarının halen faaliyetine devam ettiği, bunun yanında üyeliği zorunlu olan Esnaf Ahilik Sandığının ise 2020 yılında faaliyete başlayacağı; Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara ilişkin 3. Dönem (2016-2017) Toplu Sözleşmenin İLKSAN üyeliğinin ihtiyari olduğuna ilişkin 9. maddesinin iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Onyedinci Dairesinin 17/12/2015 tarih ve E:2015/13814 sayılı kararıyla yürütmenin durdurulmasına karar verildiği, bu karara karşı yapılan itirazın ise, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 13/04/2016 tarih ve 2016/156 YD İtiraz sayılı kararıyla reddedildiği, 4. Dönem (2018-2019) Toplu Sözleşmede yer alan aynı düzenlemeye karşı açılan davada, Danıştay Onbirinci Dairesinin 11/01/2018 tarih ve E:2017/2349 sayılı kararıyla yürütmenin durdurulmasına karar verildiği, bu karara karşı yapılan itirazın ise, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 02/07/2018 tarih ve 2018/344 YD İtiraz sayılı kararıyla reddedildiği; 4357 sayılı Kanun'un İLKSAN üyeliğinin zorunlu kılınmasına ilişkin 11. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "ilkokul öğretmenleri" ibaresinin iptali istemiyle Afyonkarahisar İdare Mahkemesince yapılan başvuruda Anayasa Mahkemesinin 29/11/2017 tarih ve E:2016/192, K:2017/160 sayılı kararıyla başvurunun reddine karar verildiği, kanuna aykırı şekilde Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı verilemeyeceği ileri sürülmektedir.
DAVALILARIN SAVUNMALARI :
1- Davalı … Bakanlığının savunması : Anayasanın 128. ve 53. maddeleri uyarınca memurlar ve diğer kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarına ilişkin toplu sözleşme yapılabileceği, toplu sözleşme görüşmelerinde uyuşmazlık çıkması halinde tarafların hakeme başvurabilecekleri, başvuru üzerine verilen Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararlarının kesin olduğu ve toplu sözleşme niteliğinde bulunduğu, İLKSAN üyeliğinin ihtiyari olmasına ilişkin dava konusu düzenlemenin 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun Toplu sözleşmenin kapsamı” başlıklı 28. maddesinde belirtilen “mali haklar” kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, dolayısıyla Anayasa'nın 128. maddesinde belirtilen toplu sözleşme hükmünde olması nedeniyle kanun gibi hüküm ifade edeceği, iptali istenilen düzenlemeyle 4357 sayılı İLKSAN Kanunu’nun 11. maddesinde belirtilen zorunlu üyelik ihtiyari hale getirilerek, kapsam içinde kalan kamu görevlileri lehine düzenleme yapıldığı, Yargıtayın benzer bir uyuşmazlıkta maden işçilerinin toplu iş sözleşmesiyle vakıf üyesi yapılmasının hukuka aykırı olduğuna ancak işçiler lehine düzenleme yapılabileceğine karar verdiği, dolayısıyla İLKSAN üyeleri lehine olan düzenlemenin toplu iş sözleşmesine eklenmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı, Anayasa Mahkemesi tarafından kamu görevlilerinin belirli bir mal topluluğuna serbest iradeleriyle girmeleri gerektiği yolunda kararlar verildiği, yine Anayasa Mahkemesince Türk Eczacılar Birliği Yardımlaşma Sandığına mecburi üyelik öngören düzenlemenin belirtilen gerekçeyle iptaline karar verildiği, dava konusu düzenlemenin hukuka ve usule uygun olduğu savunulmuştur.
2- Davalı İdare Yanında Davaya Katılan (Müdahil) … Sendikasının savunması : Usul yönünden; dava konusu Hakem Kurulu Kararının tarafı olmayan Bakanlığın husumetten çıkartılarak davanın Sendikalarına yöneltilmesi gerektiği; 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun “Görevli ve yetkili mahkeme” başlıklı 79. maddesi uyarınca, Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararlarının idari yargılama alanı dışında olduğu, hakem kurulu kararlarının idari işlem niteliği bulunmadığından davanın idari yargıda görülmesine imkan olmadığı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nda bu konuda düzenleme bulunmaması nedeniyle aynı Kanun'un “Diğer kanunların uygulanması” başlıklı 43. maddesi uyarınca uyuşmazlığın görüm ve çözümünde İş Mahkemelerinin görevli olduğu; Toplu Sözleşmenin tarafı olmayan ve sözleşmeden faydalanmayan İLKSAN’ın dava hakkına sahip olmadığı ve ihlal edilmiş bir menfaatinin bulunmadığı, aksine 4357 sayılı İLKSAN Kanunu uyarınca zorunlu olarak İLKSAN üyesi yapılan personelin menfaatinin ihlal edilmiş olduğu;
Esas yönünden ise; Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı'nın kanun hükmünde sonuç doğuran kendine özgü -idari işlem niteliği bulunmayan- kesin ve toplu sözleşme niteliğinde genel düzenleyici bir hukuk sözleşmesi olduğu; dava konusu Hakem Kurulu Kararı'yla sandık üyelerinin irade özgürlüğüne yönelik düzenleme getirildiği, Anayasa’nın 128. maddesinde yer alan “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin hakları ve yükümlülüklerinin kanunla düzenleneceği, ancak, mali ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümlerinin saklı olduğu yolundaki kural uyarınca, Toplu Sözleşme veya toplu sözleşmeye ilişkin Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı ile 4357 sayılı Kanun'da yer alan düzenlemenin aksi yönde düzenleme yapılmasına imkân bulunduğu; dava konusu Hakem Kurulu Kararı'nın anılan Kanun maddesinde yer alan zorunlu üyelik şartını bertaraf ettiği, İLKSAN üyeliğini zorunlu hale getiren 4357 sayılı Kanun düzenlemesinin Anayasa'ya aykırılık teşkil ettiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ: 4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler için Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun uyarınca, Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinden maaş alan ilkokul öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri; maarif müdürleri, ilköğretmen müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum Müdürlüğü ve Maarif Müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlarının İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığına üyeliğinin zorunlu olması nedeniyle, anılan Kanun'un emredici düzenlemesine aykırı şekilde, Kanun kapsamında olan kişilerin üyeliğini ihtiyari hale getiren dava konusu düzenlemenin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI :…
DÜŞÜNCESİ :Dava; davacı Sandık tarafından, 01/09/2019 tarih ve 30875 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 28/08/2019 tarih ve 2019/1 sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararının, Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar Başlıklı İkinci Bölümünün, "İLKSAN Üyeliği" başlıklı 26. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden; 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu uyarınca 2020 ve 2021 yılları için Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 01/08/2019-20/08/2019 tarihleri arasında gerçekleştirilen toplu sözleşme görüşmelerinde uyuşmanın sağlanamaması üzerine, toplu sözleşmenin taraflarınca 23/08/2019 tarihinde Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulduğu, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunca kabul edilen ve 28/08/2019 tarih ve 2019/1 sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı 01/09/2019 tarih ve 30875 sayılı Resmi Gazete'de yayımlandığı, anılan Hakem Kurulu Kararının, Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar Başlıklı İkinci Bölümünün, "İLKSAN Üyeliği" başlıklı 26. maddesinde yer alan "Mevcut üyeler dahil olmak üzere, Milli Eğitim Bakanlığı kadrolarına atananlardan 13/1/1943 tarihli ve 4357 sayılı Kanunun 11 inci maddesi kapsamında bulunanların İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı (İLKSAN) üyeliğine girmesi ve üyelikten çıkması ihtiyaridir." şeklindeki düzenlemeyle İLKSAN üyeliğinin ihtiyari hale getirilmesi nedeniyle söz konusu düzenlemenin iptaline karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrası ve 53. maddesi uyarınca, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme yapma hakkına sahip oldukları, 4688 sayılı Kanun'da, toplu sözleşme kapsamının mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak belirleneceği, aynı Kanunla atıf yapılan 6356 sayılı Kanun'da ise, toplu iş sözleşmelerinin Anayasaya ve kanunların emredici hükümlerine aykırı düzenlemeler içeremeyeceği ifade edilmiş olup, anılan hükümler uyarınca, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarına ilişkin hususlarda, toplu sözleşme ile nispi emredici nitelikteki kanun hükümlerinin çalışanlar lehine değiştirilmesi mümkün olmakla birlikte, mutlak emredici kanun hükümlerinin, toplu sözleşme ile değiştirilmesi ya da uygulanamaz hale getirilmesine imkan bulunmamaktadır.
Bu itibarla; 4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler için Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun uyarınca Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinden maaş alan ilkokul öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri; maarif müdürleri, ilköğretmen müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum Müdürlüğü ve Maarif Müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlarının İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığına üyeliği zorunlu iken, Kanun'un emredici düzenlemesine aykırı olarak Kanun kapsamında olan kişilerin üyeliğini ihtiyari hale getiren Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararının dava konusu 26. maddesinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle; 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu uyarınca 2020 ve 2021 yılları için Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 01/08/2019-20/08/2019 tarihleri arasında gerçekleştirilen toplu sözleşme görüşmelerinde uyuşmanın sağlanamaması üzerine ihdas edilen ve 01/09/2019 tarih ve 30875 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 28/08/2019 tarih ve 2019/1 sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararının, Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar Başlıklı İkinci Bölümünün, "İLKSAN Üyeliği" başlıklı 26. maddesinin İPTALİNE karar verilmesi gerektiği düşünülmüştür.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince 21/04/2021 günlü, 31461 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 73 sayılı Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Kurulması ile Kamu Personel İşlemlerinin Yürütülmesine İlişkin Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yerine Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı hasım mevkiine alınmak suretiyle, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra davalıların usule ilişkin iddiaları yerinde görülmeyerek ve müdahilin Anayasa'ya aykırılık iddiası ciddi bulunmayarak, gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
2020 ve 2021 yılları için Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 01/08/2019-20/08/2019 tarihleri arasında gerçekleştirilen toplu sözleşme görüşmelerinde uyuşmanın sağlanamaması üzerine, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu kapsamında, toplu sözleşmenin taraflarınca 23/08/2019 tarihinde Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulmuştur.
Kamu Görevlileri Hakem Kurulunca kabul edilen ve 28/08/2019 tarih ve 2019/1 sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı 01/09/2019 tarih ve 30875 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Anılan Hakem Kurulu Kararı'nın, Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar Başlıklı İkinci Bölümünün, "İLKSAN Üyeliği" başlıklı 26. maddesinde yer alan "Mevcut üyeler dahil olmak üzere, Milli Eğitim Bakanlığı kadrolarına atananlardan 13/1/1943 tarihli ve 4357 sayılı Kanunun 11 inci maddesi kapsamında bulunanların İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı (İLKSAN) üyeliğine girmesi ve üyelikten çıkması ihtiyaridir." şeklindeki düzenlemeyle İLKSAN üyeliğinin ihtiyari hale getirilmesi üzerine, söz konusu düzenlemenin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasa'nın 128. maddesinde, "...Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır..." ; 53. maddesinde ise, "...Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler.
Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir.
Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Kamu görevlilerinin ortak ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerinin korunması ve geliştirilmesi için oluşturdukları sendika ve konfederasyonların kuruluşu, organları, yetkileri ve faaliyetleri ile sendika ve konfederasyonlarda görev alacak kamu görevlilerinin hak ve sorumluluklarını belirlemek ve toplu sözleşme yapılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla çıkarılan 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 28. maddesinde, Toplu sözleşmenin kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsadığı belirtilmiştir.
4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler için Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun'un 11. maddesinde, "Hükmi Şahsiyeti haiz ve Maarif Vekaletine bağlı olmak üzere (İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı) adı ile bir sandık kurulur.
Maarif Vekaleti bütçesinden maaş alan İlkokul Öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri; Maarif Müdürleri, ilköğretmen müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum Müdürlüğü ve Maarif Müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlar Sandığa azadırlar.
Sandık azası iken emekliye ayrılanlar, isterlerse azalıklarını devam ettirebilirler.
Sandığın gelirleri şunlardır.
1- Azalardan umumi heyetçe tespit edilecek miktarda her ay kesilecek aidat
2- Teberrular ve Devlet bütçesinden yapılacak yardımlar
3- Sandık gelirlerinin nemalandırılmasından hasıl olan kârlar
4- Sandığın maksatlarını tahakkuk ettirmeye elverişli prevantoryum ve kaplıca gibi tesisler satın alarak veya yaptırılarak bunların kiralanmasından veya işletilmesinden elde edilecek kazançlar.
Sandığın azalarına hangi hallerde ve miktarda karşılıksız veya karşılıklı yardım yapılacağı 14. maddede yazılı Anastatü'de belirtilir." kuralına yer verilmiş, anılan Kanun'un 14. maddesinde de, "Sandığın idaresi, işleyiş tarzı ve esasları Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığınca hazırlanan bir "anastatü" ile tespit olunur." hükmü yer almıştır.
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yukarıda belirtilen Kanun maddesine dayanılarak hazırlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsü'nün 1. maddesinde, bu Ana Statü'nün amacının, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı'nın idaresi, işleyiş tarzı ve esaslarını tespit etmek olduğu belirtilmiş, 15. maddesinde Sandık üyelerine yapılacak yardımlar sayılmış, 17. maddesinde bu Ana Statü'de belirtilmeyen hususların Sandığın kuruluşu ile ilgili 4357 sayılı Kanun ve değişikliklerinde düzenlendiği, Ana Statü'de tadilat yapma yetkisinin Bakanlığa ait olduğu, Ana Statü'nün tatbikiyle ilgili Yönetmeliklerin Bakanlıkça hazırlanmasının asıl olduğu belirtilmiş, "Üyelikler" başlıklı 18. maddesinde ise, "Sandığa kimlerin üye olduğu 4357 sayılı Kanunun 7117 sayılı Kanun'la değişik 11. maddesinde sayılarak belirtilmiştir. Mezkur maddede görevleri ve görev yerleri sayılarak belirlenen üyelikler genişletilemez ve yaygınlaştırılamaz." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda belirtilen kurallar ile düzenlemelerden, üyelerine karşılıksız olarak, evlenme, ölüm, emeklilik, malüliyet, tabii afet yardımları gibi yardımları yapmak amacıyla kurulan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığına, 4357 sayılı Kanun'da ve İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsü'nde sayılan kişilerin kendi isteklerine bakılmaksızın zorunlu olarak üye olacakları ve bu üyeliklerin ihtiyari hale getirilemeyeceği anlaşılmaktadır.
Anayasa'nın ve mevzuatın yukarıda açık metinlerine yer verilen hükümleri uyarınca, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme yapma hakkına sahip oldukları, 4688 sayılı Kanun'da, toplu sözleşme kapsamının mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak belirleneceği, aynı Kanun'la atıf yapılan 6356 sayılı Kanun'da ise, toplu sözleşmelerin Anayasa'ya ve kanunların emredici hükümlerine aykırı düzenlemeler içeremeyeceği ifade edilmiştir.
Anayasa'nın anılan maddeleri uyarınca, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarına ilişkin hususlarda, toplu sözleşme ile nispi emredici nitelikteki kanun hükümlerinin çalışanlar lehine değiştirilmesi mümkün olmakla birlikte, mutlak emredici kanun hükümlerinin, toplu sözleşme ile değiştirilmesi ya da uygulanamaz hale getirilmesi mümkün bulunmamaktadır. Toplu sözleşmelerin kanun niteliğinde kural koyması demek kanun koyması, kanunu değiştirmesi ya da yürürlükten kaldırması anlamına gelmemektedir. Toplu sözleşme hakkı kamu görevlilerine, kanunla yüklenen bir takım yükümlülüklerden kurtulma hakkı vermediği gibi, kanunun belirlediği sınırlar dışında düzenlemeler yapma, birtakım hak ve yükümlülükleri kaldırma ya da bazı hak ve yükümlülükler koyma hakkı vermesi de mümkün değildir.
Bu durumda, 4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler için Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun uyarınca Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinden maaş alan ilkokul öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri; maarif müdürleri, ilköğretmen müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum Müdürlüğü ve Maarif Müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlarının İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığına üyeliği zorunlu iken, Kanun'un emredici düzenlemesine aykırı olarak Kanun kapsamında olan kişilerin üyeliğini ihtiyari hale getiren Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı'nın dava konusu 26. maddesinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 01/09/2019 tarih ve 30875 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 28/08/2019 tarih ve 2019/1 sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı'nın, Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar Başlıklı İkinci Bölümünün, "İLKSAN Üyeliği" başlıklı 26. maddesinin İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Davalı idare yanında davaya müdahil tarafından yapılan …TL yargılama giderinin müdahil üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilen ...-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarların kararın kesinleşmesinden sonra istemleri halinde taraflara iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 21/06/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.