T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/5403
Karar No : 2022/5743
DAVACI : … San. Tur. ve Dış. Tic. Ltd. Şti.
VEKİLLERİ : Av. … - Av. …
DAVALI : … Genel Müdürlüğü
VEKİLLERİ : Av. … - Av. …
DAVANIN KONUSU : Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün internet sitesinde 2018 yılı Devlet haklarına ilişkin yayımlanan;
1. "2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları- Ruhsat Sahiplerinin Dikkatine" başlıklı ve 04.04.2019 tarihli duyurunun “II. Grup (A) ve (C) bendi madenler için genel hükümler” başlıklı kısmının 2. maddesinin (a) bendi ile,
2. 04.04.2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II-A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları'' 'nın İstanbul iline yönelik kısmının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
"2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları- Ruhsat Sahiplerinin Dikkatine" başlıklı ve 04.04.2019 tarihli duyurunun “II. Grup (A) ve (C) bendi madenler için genel hükümler” başlıklı kısmının 2. maddesinin (a) bendi yönünden, davalı idarenin kamu kurum ve kuruluşlarına yapılan üretimi kanun koyucu gibi düzenlediği, tüvenan üretimin sadece kamu yatırımlarında tüvenan olarak sayılmasının ve sadece bu yatırımlarda tüvenan ocak başı satış fiyatı üzerinden devlet hakkı alınmasının hukuka aykırı olduğu, davacının tüvenan olarak üretimde bulunmasına rağmen davaya konu ilanda bahsi geçen ikinci sütundan (tüvenan, 8 TL/ton) değil de birinci sütundan (mıcır, 16 TL/ton) sorumlu tutulmasının, Maden Kanunun 14. maddesinin 4/c fıkrasına aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
04.04.2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları'' 'nın İstanbul iline yönelik kısmı yönünden ise; somut bir tespit ve gerekçe olmaksızın ocak başı satış fiyatlarının ilan edildiği, MAPEG tarafından her yıl yayınlanan ocak başı satış fiyatlarında TL/ton bazında belirsiz fiyat artışının olduğu, 2017 yılı mıcır ocak başı satış fiyatı 11,50 TL/ton ve tüvenan ocak başı satış fiyatı 7,00 TL/ton iken 2018 yılı mıcır ocak başı satış fiyatı 16,00 TL/ton ve tüvenan ocak başı satış fiyatı 8,00 TL/ton olarak ilan edildiği ve fahiş bir artışın söz konusu olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
"2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları- Ruhsat Sahiplerinin Dikkatine" başlıklı ve 04.04.2019 tarihli duyurunun “II. Grup (A) ve (C) bendi madenler için genel hükümler” başlıklı kısmının 2. maddesinin (a) bendi yönünden, ihaleye konu yapının inşaasında kullanılacak olan malzemenin ticari faaliyete konu olmadığı, kamu malı niteliğinde olan madenden kamu ihaleleri kapsamında kullanılsa da devlet hakkı alınarak kamu aleyhine kayıp oluşmasının önüne geçildiği, eşitlik ilkesine aykırılık bulunmadığı öne sürülmektedir.
04.04.2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmı yönünden ise; ocak başı satış fiyatının Komisyon tarafından yapılan çalışmaların tamamlanması üzerine açıklandığı, dava konusu işlemde hukuka aykırlık bulunmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın kısmen iptal kısmen ret ile sonuçlanması gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava; 73194 sicil sayılı maden işletme sahasında II. (A) grubu maden üretiminde bulunan … İnş. San. Tur. ve Dış Tic. A.Ş. tarafından, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün internet sitesinde yayımlanan 2018 yılı Devlet haklarına ilişkin "2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları - Ruhsat Sahiplerinin Dikkatine" başlıklı 04/04/2019 tarihli duyurunun;
1- "II. Grup (A) ve (C) bendi madenler için genel hükümler” başlıklı kısmının 2. maddesinin (a) bendi ile,
2- "II-A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
12/06/2019 tarihinde yürürlüğe giren 7176 sayılı Kanun ile 3213 sayılı Maden Kanunu’na eklenen Geçici 43. maddede; “14/2/2019 tarihli ve 7164 sayılı Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla Devlet hakkı oranlarına ilişkin olarak bu Kanunda yapılan değişiklikler 2018 yılı Devlet hakkı beyan, tahakkuk ve tahsilatlarında uygulanmaz.” hükmü yer almış olduğundan; mevzuatın, 7164 sayılı Yasa ile yapılan değişiklikten önceki hali esas alınmıştır.
Devlet Hakkı; 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 3. maddesinde, "Maden istihracından sağlanacak gelirden Devlet payına düşen kısım" olarak; 21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (m) bendinde de, "Maden üretiminden sağlanan gelirden ve/veya üretim yapılmayan ruhsat sahalarından ruhsat taban bedelinden az olmamak üzere alınan Devlet payına düşen kısım" olarak tanımlanmıştır.
3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Madenler" başlıklı 2. maddesinde de, "Yer kabuğunda ve su kaynaklarında tabii olarak bulunan, ekonomik ve ticarî değeri olan petrol, doğal gaz, jeotermal ve su kaynakları dışında kalan her türlü madde bu Kanuna göre madendir.
Madenler aşağıda sıralanan gruplara göre ruhsatlandırılır:
I. Grup madenler
a) İnşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakıl.
b)Tuğla-kiremit kili, Çimento kili, Marn, Puzolanik kayaç (Tras) ile çimento ve seramik sanayilerinde kullanılan ve diğer gruplarda yer almayan kayaçlar.
II. (Değişik: 10/6/2010-5995/1 md.) Grup madenler
a) Değişik: 4/2/2015-6592/1 md.) Kalsit, Dolomit, Kalker, Granit, Andezit, Bazalt gibi kayaçlardan agrega, hazır beton ve asfalt yapılarak kullanılan kayaçlar.
b) Mermer, Traverten, Granit, Andezit, Bazalt gibi blok olarak üretilen taşlar ile dekoratif amaçla kullanılan doğal taşlar.
c)(Ek: 4/2/2015-6592/1 md.) Kalsit, Dolomit, Kalker, Granit, Andezit, Bazalt gibi kayaçlardan entegre çimento, kireç ve kalsit öğütme tesisinde kullanılan kayaçlar..." hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanunun "Devlet hakkı ve özel idare payı" başlıklı 14. maddesinde, "(Değişik: 26/5/2004 – 5177/8 md.)
(Değişik birinci fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.; Değişik: 4/2/2015 – 6592/10 md.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocakbaşı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış bedeli, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır.
Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md. Değişik: 4/2/2015 – 6592/10 md.) Devlet hakkı;
...
c) II. Grup (a) ve (c) bendi madenlerden %4 (Kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde dışında bu maddedeki Devlet hakkı boyutlandırılmış fiyat üzerinden alınır.) oranında,
...alınır." hükmü getirilmiştir.
21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği'nin "Devlet hakkına ilişkin genel hükümler" başlıklı 87. maddesinde ise, "(1) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.
(2) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış fiyatı, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz...
(3) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı; ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil tesise ait enerji, su, kimyasallar, bakım-onarım, sarf malzemesi giderleri ile tesiste çalışan personel giderleri, tesisten satışa kadar olan nakliye giderleri, teknolojik test giderleri ve paketleme giderleri çıkarılarak oluşan fiyattır. Bu fiyat, işletme yöntemi, tenör/kalite, üretilen bölge, aynı pazar ortamı ve diğer özellikler göz önünde bulundurulduğunda benzer işletmelerdeki emsal fiyatlardan ve Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından az olamaz. Zenginleştirilen madenin piyasada satış fiyatının oluşmaması durumunda, madenin mineralojik özellikleri, işletme ve zenginleştirme yöntemleri ve sahaya özgü şartlar dikkate alınarak veya benzer proses maliyeti olan tesisler emsal alınarak, madenlerin ocak başı satış fiyatı belirlenir. Ocak başı satış fiyatı belirlenirken ocaktaki yükleme dahil giderler dikkate alınmaz.
..." hükmüne yer verilmiştir.
04/04/2019 tarihli duyurunun “II. Grup (A) ve (C) bendi madenler için genel hükümler” başlıklı kısmının 2. maddesinin (a) bendi yönünden;
Dava konusu edilen kısımda;
"2. II. Grup (a) bendi madenlerin (Kalsit, Dolomit, Kalker, Granit, Andezit, Bazalt gibi kayaçlardan agrega, hazır beton ve asfalt yapılarak kullanılan kayaçlar);
a) Kamu kurum ve kuruluşlarınca kaba inşaat, yol, köprü, baraj, gölet, liman vb. gibi altyapı tesislerinin yapımı için düzenlenen ihalelerin, bizzat ruhsat sahipleri tarafından alınması ve ruhsat sahasından üretilen madenlerin kamu yatırımlarında tüvenen olarak kullanılması durumunda maden cinsine göre ikinci sütunlarda belirlenen ocak başı satış fiyatları, 2018 yılı Devlet Hakkı hesaplamalarında taban ocak başı satış fiyatı olarak kullanılacaktır." düzenlemesi yapılmıştır.
Maden Kanunu'nunda Devlet hakkının, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınacağı belirtilmiş; 14. maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendinde de, "II. Grup (a) ve (c) bendi madenlerden %4 (Kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde dışında bu maddedeki Devlet hakkı boyutlandırılmış fiyat üzerinden alınır.) oranında alınır." kuralı ile kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan madenlerin tüvenan (herhangi bir işlem yapılmadan, doğrudan yataktan alındığı şekliyle) olarak kullanılması durumunda ocak başı satış fiyatının belirlenmesi ayrıca düzenlenmiş, madenin başka bir şekilde kullanılması halinde ise fiyatlandırmanın tüvenan üzerinden yapılmayacağı belirtilmiş olup; dava konusu edilen bu kısmın, Yasa maddesine aykırılık taşımadığı sonucuna ulaşılmıştır.
04.04.2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II-A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmına gelince;
Davacı tarafından dava dilekçesinde II-A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının iptalinin istenildiği belirtilmiş ise de, dava dilekçesinde II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler için İstanbul iline yönelik ilan edilen mıcır (16,00 TL/ton) ve tüvenan (8 TL/ton) fiyatlarının hukuka aykırı olduğu iddia edildiğinden, davacı tarafından II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler için ilan edilen mıcır ve tüvenan fiyatlarının iptali istenildiği hususunda tereddüt bulunmadığından istem bu yönden ve iki kısımda incelenecektir.
A) İstanbul iline yönelik kısmının II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler tüvenan fiyatları yönünden;
Maden Kanunu'nun 14. Maddesindeki "Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocakbaşı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış bedeli, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz." hükmü uyarınca 2018 Yılı ocak başı satış fiyatlarının belirlenmesi için oluşturulan Komisyon tarafından; sektör temsilcileri ile yapılan toplantılar, ülke ve dünya genelinde yaşanan ekonomik gelişmeler, mahallinde yapılan denetimlerde tespit edilen fiyatlar ve yeniden değerleme oranı dikkate alınarak bahse konu madenlerin 2018 Yılı tüvenan ocak başı satış fiyatının 8TL/ton olarak ilan edildiği, dava dilekçesinde belirtildiği üzere 2017 Yılı fiyatının 7 TL/ton olduğu da dikkate alındığında; yukarıdaki kriterlere göre yapıldığı anlaşılan 1 TL/ton artışının fahiş olduğundan bahsetme imkanı olmayacağından, bu kısımda üst hukuk normlarına aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
B) İstanbul iline yönelik kısmının II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler mıcır fiyatları yönünden;
Yukarıda yer verilen Yasa ve Yönetmelik hükümlerinden, ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının Bakanlık tarafından denetlenebileceği ve bunun sonucunda eksik beyanda bulunulduğunun tespiti halinde bunun tamamlattırılacağı açık olduğundan, devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya koymak suretiyle emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğunda kuşku bulunmamakta olup; bu durum 4.2.2015 tarihli, 6592 sayılı Yasa ile Maden Kanunu'nun 14. maddesinde yapılan değişiklikle, "Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir." denilmek suretiyle yasal temele de kavuşturulmuştur.
Ancak; belirtildiği üzere dayanakların ortaya konulması ve ortaya konulan dayanakların da hukuken itibar edilebilecek nitelik ve mahiyet taşıması gerekmektedir. Bu konuda yaygın olan uygulamanın; ilgili birlik ve sanayi ve ticaret odalarından alınan görüş ve geçmiş yıllara ilişkin ocak başı fiyatlarının baz alınmak suretiyle hesaplamanın yapılması şeklinde olduğu anlaşılmaktadır..
Davacı tarafından, MAPEG tarafından dayanakları ortaya konulmaksızın ocak başı satış fiyatlarının ilan edildiği, 2017 yılı mıcır ocak başı satış fiyatı 11,50 TL/ton iken 2018 yılı mıcır ocak başı satış fiyatı 16,00 TL/ton olarak ilan edildiği ve bu artışın fahiş olduğu iddia edilmekte, davalı idarece de mahallinde yaptığı tetkikler, satış faturaları üzerinde yapılan tespitler, il ticaret ve sanayi odalarından mıcır olarak satışı yapılan farklı kayaçların satış fiyatları konusunda gelen bilgiler, bilgi gelmemişse mücavir illerdeki fiyatların birlikte değerlendirilerek Devlet hakkı hesaplamalarında esas alınacak taban fiyatların belirlendiği savunulmaktadır.
Savunma ekinde yer alan ve İstanbul Ticaret Odası tarafından davalı idareye gönderilen II(a) grubu madenlere ilişkin emsal fiyat listesinden zenginleştirilmiş (mıcır) satış fiyatının 9,00+ KDV TL/ton (Kalsit, Dolomit,Kalker) ve 10,00+KDV TL/ton (Granit,Andezit,Bazalt) olarak tespit edildiği anlaşılmaktadır.
Olayda; davalı idarece "II-A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler mıcır fiyatları yönünden belirleme yapılırken İstanbul Ticaret Odası nezdinde bir araştırma yapılmış ise de, ilan edilen mıcır fiyatının (16,00 TL); gerek 2017 yılı ocak başı satış fiyatının (11,50 TL) gerekse de İstanbul Ticaret Odasınca bildirilen ocak başı satış fiyatının (9,00 TL ) çok üzerinde tespit edildiği görülmektedir.
Bu durumda; davalı idarece de bu artışa ilişkin hukuken itibar olunabilecek mahiyette bir hesaplama, değerlendirme yapıldığına ilişkin dayanakların ortaya konulmadığı da görüldüğünden, gerekli araştırma ve inceleme yapılmaksızın, dayanaklarını ortaya koymaksızın, eksik incelemeye dayalı tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle; 04.04.2019 tarihli Duyurunun "II-A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler mıcır fiyatları yönünden iptal; diğer kısımlar yönünden ise davanın reddi kararı verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 19.10.2022 tarihinde, davacı vekilleri Av. … ile Av. ….'in ve davalı … Genel Müdürlüğü vekili Av. …'nın geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
Dava, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün internet sitesinde 2018 yılı Devlet haklarına ilişkin olarak yayımlanan "2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları- Ruhsat Sahiplerinin Dikkatine" başlıklı ve 04.04.2019 tarihli duyurunun “II. Grup (A) ve (C) bendi madenler için genel hükümler” başlıklı kısmının 2. maddesinin (a) bendi ile 04.04.2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
II- A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları tüvenan ve mıcır olarak ayrı ayrı olmak üzere II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler, Bazalt ve Kalsit olmak üzere üç farklı şekilde ilan edilmiştir.
Davacı tarafından dava dilekçesinde; ''II- A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları'' 'nın İstanbul iline yönelik kısmının iptalinin istenildiği belirtilmiş ise de, dava dilekçesinde II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler için İstanbul iline yönelik ilan edilen mıcır (16,00 TL/ton) ve tüvenan(8 TL/ton) fiyatlarının hukuka aykırı olduğu iddia edildiğinden, davacı tarafından II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler için ilan edilen mıcır ve tüvenan fiyatlarının iptali istenildiği hususunda tereddüt bulunmadığından, istem bu yönden incelenecektir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; devlet hakkı; maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanun'un 7164 sayılı Kanun yürürlüğe girmeden önce yürürlükte olan haliyle "Devlet hakkı ve il özel idare payı" başlıklı 14. maddesinde; "(Değişik birinci fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) (Değişik fıkra:04/02/2015-6592/10 md.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış bedeli, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md. Değişik: 4/2/2015 – 6592/10 md.) Devlet hakkı;
a) I. Grup (a) bendi madenlerin valilik veya il özel idaresince belirlenen ve ilan edilen
boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış piyasa satış fiyatı üzerinden %4 oranında,
b) I. Grup (b) bendi madenlerden %4 oranında,
c) II. Grup (a) ve (c) bendi madenlerden %4 (Kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde dışında bu maddedeki Devlet hakkı boyutlandırılmış fiyat üzerinden alınır.) oranında,
ç) II. Grup (b) bendi madenlerde doğal taşın özelliklerine ve bulunduğu bölgeye göre ocakta oluşan piyasa satış fiyatı üzerinden %4 oranında,
d) III. Grup kaynak tuzlarından %1 oranında, bu grubun diğer madenlerinden %5 oranında,
e) IV. Grup madenlerden; altın, gümüş, platin, bakır, kurşun, çinko, krom, alüminyum ve uranyum oksit madenlerinden ekli (3) sayılı tabloda belirtilen oranlarda, uranyum oksit dışındaki radyoaktif mineraller ve diğer radyoaktif maddelerden %8 oranında, diğerlerinden ise %2 oranında,
f) V. Grup madenlerden %4 oranında,
alınır. ..." hükmü yer almakta iken; 3213 sayılı Kanunu'nun 7164 sayılı Maden Kanunu İle Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 14. maddesinin başlığı “Devlet hakkı” şeklinde, dördüncü fıkrasının (ç) bendinde yer alan “%4” ibaresi “%4,5” şeklinde, (e) bendinde yer alan “%2” ibaresi “%3” şeklinde değiştirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün internet sitesinde 2018 yılı Devlet haklarına ilişkin yayımlanan; "2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları- Ruhsat Sahiplerinin Dikkatine" başlıklı ve 04.04.2019 tarihli duyurunun “II. Grup (A) ve (C) bendi madenler için genel hükümler” başlıklı kısmının 2. maddesinin (a) bendi yönünden,
Davaya konu 04.04.2019 tarihli duyurunun ''II. Grup (A) ve (C) bendi madenler için genel hükümler” başlıklı kısmının 2. maddesinde; ''II. Grup (a) bendi madenlerin (Kalsit, Dolomit, Kalker, Granit, Andezit, Bazalt gibi kayaçlardan agrega, hazır beton ve asfalt yapılarak kullanılan kayaçlar); a) Kamu kurum ve kuruluşlarınca kaba inşaat, yol, köprü, baraj, gölet, liman vb. gibi altyapı tesislerinin yapımı için düzenlenen ihalelerin, bizzat ruhsat sahipleri tarafından alınması ve ruhsat sahasından üretilen madenlerin kamu yatırımlarında tüvenen olarak kullanılması durumunda maden cinsine göre ikinci sütunlarda belirlenen ocak başı satış fiyatları, 2018 yılı Devlet Hakkı hesaplamalarında taban ocak başı satış fiyatı olarak kullanılacaktır." düzenlemesine yer verilmiştir.
3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesinin 4. fıkrası, 18.02.2015 tarih ve 29271 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 04.02.2015 tarih ve 6592 sayılı Kanun ile değişikliğe uğramıştır. Bu kanun değişikliğinin gerekçesinde; ''Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan tabii servetler ve kaynakların işletilmesi hakkının Devletin izni ile gerçek ve tüzel kişilere devredilmesi durumunda, Türk milletinin ortak serveti ve değeri olan tabii servetler ve kaynakların ülke ekonomisine kazandırılırken gerçek ve tüzel kişilerin tabii servet ve kaynaklardan elde ettiği gelirden Devletin yeterince istifade etmesini sağlamak amacıyla Devlet hakkı paylarının Kanunda belirlenen oranlar üzerinden tahsil cihetine gitmek uygun olacaktır. Devlet haklarının belirlenmesi ve Genel Müdürlükçe duyurulması sağlanarak emsal fiyatlarda uygulama birliği sağlanmıştır. Bazı maden grupları için Devlet hakkı oranları yeniden belirlenerek ülke ekonomisine katkılarının arttırılması amaçlanmıştır.
Hammadde üretim izni verilen kamu kurum ve kuruluşları adına madencilik faaliyetinde bulunacak olan üçüncü kişilerle yapılan ihale sözleşmelerinde hammaddenin ihaleyi yapan kamu kurum ve kuruluşunca karşılanmayacağı hükmünün bulunması halinde kullanılan hammaddenin ocak başı satış fiyatı üzerinden ihaleyi alandan Devlet hakkı alınması hükmü getirilerek bu gibi durumlarda olabilecek suistimallerin önüne geçilmesi öngörülmüştür.'' ifadelerine yer verilmiştir.
3213 sayılı Maden Kanunun 14. maddesinin 6592 sayılı Kanun ile değişik 4. fıkrasının (c) bendi gereği; II. grup (a) ve (c) bendi madenlerden %4 (Kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde dışında bu maddedeki Devlet hakkı boyutlandırılmış fiyat üzerinden alınır.) oranında, Devlet hakkı alınması gerekmektedir.
Davaya konu işlem ile kamu ihalelerinde kullanılacak II. grup (a) bendi madenlere (Kalsit, Dolomit, Kalker, Granit, Andezit, Bazalt gibi kayaçlardan agrega, hazır beton ve asfalt yapılarak kullanılan kayaçlar) ilişkin düzenleme yapılmıştır. Bu düzenleme yapılırken, kaba inşaat, yol, köprü, baraj, gölet, liman vb. gibi altyapı tesislerinin yapımı için kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenlenen ihalelerin, bizzat ruhsat sahipleri tarafından alınması ve ruhsat sahasından üretilen madenlerin kamu yatırımlarında tüvenen olarak kullanılması durumuna ilişkin olarak; Anayasanın 168. maddesinin amir hükmü ve 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesinin 4. fıkrasında 6592 sayılı Kanun ile yapılan değişikliğin gerekçesi dikkate alınarak belirleme yapıldığı açıktır. Madenin cinsine göre ikinci sütunlarda belirlenen ocak başı satış fiyatlarının, 2018 yılı Devlet Hakkı hesaplamalarında taban ocak başı satış fiyatı olarak kullanılacağı belirtilerek, kamu malı niteliğinde ve Devletin mülkiyetinde olan madenlerin yine kamu kurum ve kuruluşlarınca kamu yararı gözetilerek yapılan ihaleler üzerine kamu yatırımlarında tüvenan olarak kullanılması durumunda, kamu aleyhine kayıp oluşumunun engellenmesinin amaçlandığı ve kamu ihalesini alan her ruhsat sahibinin aynı düzenlemeye tabi olacağından eşitlik ilkesine aykırılık taşımadığı anlaşılmıştır.
Diğer bir anlatımla; 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesinin 4. fıkrasının (c) bendinde açıkça; kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde dışında bu maddedeki Devlet hakkının boyutlandırılmış fiyat üzerinden alınacağının kurala bağlandığı dikkate alındığında; davaya konu düzenleme, bu Kanun maddesine aykırı düzenleme getirmemekle birlikte, Anayasanın 168. maddesinin amir hükmü ve 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesinin 4. fıkrasında 6592 sayılı Kanun ile yapılan değişikliğin gerekçesi uyarınca, kamu ihaleleri üzerine kullanılacak malzemeden alınacak Devlet hakkına ilişkin kamu yararı gözetilerek açıklık getirildiği ve hangi durumlarda Devlet hakkının ikinci sütunlarda belirlenen ocak başı satış fiyatının kullanılacağı konusunda belirleme yapılması nedeniyle hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik ilkesine uygun olduğu anlaşılmıştır.
Bu bağlamda; Anayasanın 168. maddesinin amir hükmü ve 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesinin 4. fıkrasında 6592 sayılı Kanun ile yapılan değişikliğin gerekçesi uyarınca, kamu aleyhine kayıp oluşumunun engellenmesi amacıyla kamu yararı gözetilerek, hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik ilkeleri gereği tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemin, hukuka uygun olduğu, eşitlik ilkesine aykırılık taşımadığı sonucuna ulaşılmıştır.
2. 04.04.2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının ''II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler'' mıcır fiyatları yönünden;
3213 sayılı Maden Kanunun 14. maddesi gereği; ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının Genel Müdürlük tarafından denetlenebileceği ve bunun sonucunda eksik beyanda bulunulduğunun tespiti halinde bunun tamamlattırılacağı açık olduğundan, Devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak Devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya koymak suretiyle emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğunda kuşku bulunmamaktadır.
Nitekim; madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatının, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edileceği 3213 sayılı Maden Kanunun 14. maddesinde açıkça kurala bağlanmıştır.
Ancak; Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı belirlenirken, dayanakların ortaya konulması ve ortaya konulan dayanakların da hukuken itibar edilebilecek nitelik taşıması gerekmektedir. Bu konuda yaygın olan uygulama ilgili birlik ve sanayi ve ticaret odalarından alınan görüş ve geçmiş yıllara ilişkin ocak başı fiyatlarının baz alınarak hesaplanmasıdır.
Davacı tarafından, MAPEG tarafından dayanakları ortaya konulmaksızın ocak başı satış fiyatlarının ilan edildiği, 2017 yılı mıcır ocak başı satış fiyatı 11,50 TL/ton iken, 2018 yılı mıcır ocak başı satış fiyatı 16,00 TL/ton olarak ilan edildiği ve bu artışın fahiş olduğu iddia edilmektedir. Buna karşın; davalı idarece, mahallinde yaptığı tetkikler, satış faturaları üzerinde yapılan tespitler, il ticaret ve sanayi odalarından mıcır olarak satışı yapılan farklı kayaçların satış fiyatları konusunda gelen bilgiler, bilgi gelmemişse mücavir illerdeki fiyatlar birlikte değerlendirilerek belirleme yapıldığı savunulmaktadır.
Devlet Hakkı hesaplanmasına esas teşkil edecek, 2018 yılı ocak başı satış fiyatlarının belirlenmesi çalışmalarını yürütmek üzere Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün 15.01.2019 tarih ve E.800051 sayılı Oluru ile Ocak Başı Satış Fiyatları Belirleme Komisyonu kurulmuştur. Bu Komisyon tarafından hazırlanan 01.04.2019 tarihli Komisyon raporunda; 2018 yılı ocak başı satış fiyatlarının tespiti için; ülkemizdeki Ticaret ve Sanayi Odaları, İhracatçı Birlikleri, Maden Mühendisleri Odası, Mühtahsiller Birlikleri, sektördeki dernekler, konusunda büyük yatırımları, tesis ve üretimleri bulunan madenciler tarafından gönderilen bilgiler ve sektör temsilcileri ile yapılan toplantılar sonucu elde edilen bilgiler dikkate alınarak belirleme yapıldığı belirtilmişse de, bu bilgi ve belgelerin dosyaya sunulmadığı, sadece İstanbul Ticaret Odası tarafından tesis edilen ''Rayiç fiyat'' konulu, 21.12.2018 tarih ve 143493 sayılı işlemin dosyaya sunulduğu anlaşılmıştır.
Davalı idarenin savunma ekinde yer alan, ''Rayiç fiyat'' konulu, 21.12.2018 tarih ve 143493 sayılı İstanbul Ticaret Odası işleminde; II(a) grubu madenlere ilişkin emsal fiyat listesine yer verilmiş olup; zenginleştirilmiş (mıcır) satış fiyatının 9,00 TL+KDV TL/ ton (Kalsit, Dolomit, Kalker) ve 10,00 TL+KDV TL/ ton(Granit, Andezit, Bazalt) olarak tespit edildiği görülmüştür. Davalı idare tarafından ilan edilen davaya konu mıcır fiyatının (16,00 TL) hem 2017 yılı ocak başı satış fiyatının (11,50 TL) hem de İstanbul Ticaret Odasınca belirlenen ocak başı satış fiyatının (9,00 TL) çok üzerinde olduğu anlaşılmıştır.
Bu bağlamda; davalı idarece ocak başı satış fiyatında yapılan artışa ilişkin hukuken itibar edilebilecek nitelikte hesaplama ve değerlendirme yapıldığına ilişkin dayanakların ortaya konulmaması nedeniyle gerekli araştırma ve inceleme yapılmaksızın, eksik incelemeye dayalı olarak tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
3. 04.04.2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının ''II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler'' tüvenan fiyatları yönünden;
İstanbul iline yönelik II(a) grubu bazalt ve kalsit dışındaki madenler tüvenan fiyatlarının 2017 yılı için 7,00 TL/ton olarak belirlenmiş iken, 2018 yılı için 8,00 TL/ton olarak belirlendiği anlaşılmıştır.
Bu durumda; dosyada yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, ''II-A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları'' 'nın İstanbul iline yönelik kısmının II(a) grubu bazalt ve kalsit dışındaki madenler tüvenan fiyatlarının 8,00 TL/ton olarak belirlenmesinde, hesaplama ve değerlendirme hatası yapılmadığı anlaşıldığından, hukuka uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün internet sitesinde 2018 yılı Devlet haklarına ilişkin yayımlanan; "2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları- Ruhsat Sahiplerinin Dikkatine" başlıklı ve 04.04.2019 tarihli duyurunun “II. Grup (A) ve (C) bendi madenler için genel hükümler” başlıklı kısmının 2. maddesinin (a) bendi ve 04.04.2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının ''II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler'' tüvenan fiyatları yönünden, oybirliği ile DAVANIN REDDİNE,
2. 04.04.2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının ''II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler'' mıcır fiyatları yönünden, dava konusu işlemin oyçokluğu ile İPTALİNE,
3. Dava kısmen iptal, kısmen de ret ile sonuçlandığından, aşağıda dökümü yapılan … TL yargılama giderinin … TL kısmının davacı üzerinde bırakılmasına ve kararın verildiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı davalar için öngörülen … TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, yargılama giderlerinin diğer kısmı olan … TL'nin ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
19/10/2022 tarihinde karar verildi.
KARŞI OY :
(X)- 04.04.2019 tarihinde yayımlanan duyuru ile ilan edilen "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler mıcır fiyatları yönünden;
Dava dosyasında yer alan bilgi, belge ve raporların incelenmesinden, "II - A ve II-C Grubu Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları''nın İstanbul iline yönelik kısmının ''II(a) Grubu Bazalt ve Kalsit Dışındaki Madenler'' için 16 TL/ton mıcır fiyatı belirlenmesinde, hesaplama ve değerlendirme hatası yapılmadığı anlaşıldığından, hukuka uygun olduğu gerekçesiyle davanın reddi gerektiği oyu ile aksi yönde oluşan çoğunluk kararına katılmıyorum.