T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/5760
Karar No : 2023/1904
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Enerji Sistemleri İnşaat Emlak Nakliyat Gıda Hurda Turizm Tekstil Palamar Güvenlik ve Temizlik Hizmetleri Dayanıklı Tüketim Malları Pazarlama İthalat İhracat Sanayi Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av…
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av…
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: … ilçesinde çeşitli iş kollarında faaliyet gösteren ve (…) nolu servis plakasının sahibi olan davacı şirket tarafından, şirkete ait plakanın iptal edilerek seriden plakaya çevrilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararı ile ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı Okul Servis Araçları (J Plaka) Hizmet Yönetmeliği'nin 8. maddesinin 10 ve 11. bentlerinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararında; davanın, davacı adına kayıtlı … plakalı aracın Okul Servis Araçları (J Plaka) Hizmet Yönetmeliğinin 8. maddesinin 10. bendi uyarınca, iki yıl üst üste özel izin belgesi alamadığından bahisle iptal edilerek seriden plakaya çevrilmesine ilişkin ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezinin … tarihli ve … sayılı kararının iptaline yönelik kısmı yönünden; ... Büyükşehir Belediyesi sınırları genelinde zorunlu eğitim kapsamındaki okul öncesi, okul dönemi ile diğer öğrenci taşıma hizmetlerini, düzenli ve güvenli hale getirmek, belirlenen güzergâhlarda öğrenci taşıma izni verilen araçların hangi koşullar altında ve ne şekilde çalışacaklarını, bunların işleticileri ile verilen hizmetten yararlanan kişi ve kuruluşlar arasındaki ilişkileri, bu amaçla taşıma yapacak gerçek ve tüzel kişilerin sayısını, yeterlilik ve çalışma şartlarını düzenlemek ve bu Yönetmeliğin gerekli kıldığı denetim hizmetlerini yapmak amacıyla hazırlanan ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı Okul Servis Araçları (J Plaka) Hizmet Yönetmeliğinde, J plaka hakkı bulunan araçların arz ve talep dengesini sağlayacak şekilde taşımacılık hizmetinde kalmalarını sağlamak, hizmetin ifası için verilen ticari plakaların yatırım aracı olarak kullanılmasını engellemek, kamu hizmeti olan ulaşım hizmetinin devamlılığını sağlamak, korsan taşımacılığın önüne geçmek diğer bir ifade ile verimli, etkin ve düzenli bir taşımacılık hizmeti oluşturmak amacıyla, üst üste iki yıl süre ile özel izin belgesi almayanların plaka hakkının iptal edileceği hüküm altına alınmış olup, 2 yıllık sürenin son gününün 27.02.2017 tarihi olduğu, bu süre içerisinde davacı tarafından özel izin belgesi almak için davalı idareye herhangi bir başvuruda bulunulmadığı, davacının çalışma belgesi alamamasına gerekçe olarak gösterdiği hususların ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı Okul Servis Araçları (J Plaka) Hizmet Yönetmeliğinin 8/11 maddesinde düzenlenen istisnalardan olmadığı, üst üste iki yıl süreyle izin belgesi alınmadığı sabit olduğundan, adına tescilli plakasının iptal edilip seriden plakaya çevrilmesine ve plakanın boşa çıkartılması konusunda tescil kaydının silinmesi için ilgili Emniyet Müdürlüğüne yazı yazılmasına ilişkin dava konusu … tarih ve … sayılı ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararında hukuka aykırılık bulunmadığı, diğer taraftan; davacı tarafından yenileme işlemi ile ilgili tarafına herhangi bir bildirim ya da ihtar yapılmadığı ileri sürülmüş ise de, 3011 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanacak Olan Yönetmelikler Hakkında Kanunun 2. maddesinde, "Mahalli idarelerce düzenlenen ve bu idarelerin yetki ve görev alanlarına giren yönetmelikler, mahallinde çıkan gazete veya diğer yayın yolları ile ilan olunur." düzenlemesine yer verildiği, üst üste iki yıl süre ile özel izin belgesi almayanların plakalarının iptal edileceğine ilişkin hükmün ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı Okul Servis Araçları (J Plaka) Hizmet Yönetmeliğinde düzenlendiği ve Yönetmeliğin 27.02.2015 tarihinde yerel gazetede yayımlandığı görüldüğünden söz konusu iddia yerinde görülmediği; davanın, ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı Okul Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği'nin 8. maddesinin 10 ve 11. bentlerinin iptaline yönelik kısmı yönünden ise; 5216 sayılı Kanun'un 7 ve 9. maddelerine dayanılarak çıkarılan ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı Okul Servis Araçları (J Plaka) Hizmet Yönetmeliğinin amacının ... Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde UKOME tarafından belirlenen güzergahlarda öğrenci taşıma izni verilen J plaka servis araçlarının çalışma koşul ve esaslarını, bunların işleticileri ile verilen hizmetten yararlanan kuruluşlar arasındaki ilişkileri, uygulamayı yürütecek ve destekleyecek olan kuruluş ve organların yetki ve sorumluluk alanlarını belirlemek olduğu, bu kapsamda kamu hizmeti olan ve devamlılık göstermesi zorunlu olan taşımacılık hizmetlerinin fiili olarak taşımacılık hizmetini yerine getirmeyenler nedeniyle aksayacağı, çalışmayan araçların yerine (korsan tabir edilen) mevzuata uygun izin belgesi olmayanların taşımacılık yapabileceği, bu haliyle fiilen taşımacılık hizmetini yerine getirmeyen hak sahipleri nedeniyle taşımacılık hizmetinin sekteye uğrayacağı, gerek korsan taşımacılık gerekse özel izin belgesi almadığı halde fiilen çalışan araçlar nedeniyle ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamanın ve koordinasyonu sağlamanın zor olacağı, davaya konu iptali istenilen yönetmelik maddesinin düzenlenmesinde asıl amacın okul servis araçlarına olan ihtiyacın tespit edilerek yeteri sayıda özel izin belgesi almış araçlar tarafından bu hizmetin görülmesi, servis aracına olan ihtiyacın belirlenerek gerektiğinde ikame araç için ihale yapılması, taşımacılık hizmetin aksamaması ile mevzuata uygun taşıma belgesi alanlar ve hizmetten yararlananların haklarının korunması olduğu, sonuç olarak ulaşım hizmetlerinin kamu hizmeti olduğu, kamu hizmetinin en belirgin özelliklerinin başında süreklilik unsurunun geldiği, bahse konu Yönetmeliğin 8. maddesinin 10. fıkrasının kamu hizmetinin devamlılığını sağlama amacı ile tesis edildiği; söz konusu yönetmeliği 11. bendin de ise, anılan iki yıllık sürenin hangi durumlarda işlemeyeceğinin düzenlendiği, söz konusu bu düzenlemenin lehe bir düzenleme olduğu görüldüğünden ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı Personel Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği'nin 8. maddesinin 10. ve 11. bentlerinde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, mülkiyet hakkının kısıtlandığı, yatırım amaçlı olarak plakanın kullanılmadığı, iş alanlarından birinin de taşımacılık olduğu, dava konusu işlemlerin yetki, şekil, sebep ve amaç unsurları bakımından hukuka aykırı olduğu, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosyanın tekemmül ettiği anlaşıldığından yürütmenin durdurulması istemi hakkında karar verilmeksizin, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz isteminin reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, istemi halinde kullanılmayan yürütmenin durdurulması harcının ve posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,
4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 11/04/2023 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY :
(X-) Hukuk düzeninde normlar hiyerarşisi, Anayasa, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yönetmelik ve adsız düzenleyici işlemler olarak sıralanmakta; daha altta yer alan bir norm, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler getiremeyeceği gibi bir düzenlemenin hiyerarşik sıralamada daha altta bulunan bir düzenleme ile değiştirilememesi ve kaldırılamaması gerekmektedir. İdare Hukukunun temel ilkeleri uyarınca, normlar hiyerarşisinde kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinden sonra gelen ve idarelerin, takdir yetkisini kullanarak yaptıkları yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenleyici işlemler, bir üst hukuk kuralının uygulanmasını göstermek amacıyla ve onlara aykırı hükümler içermemek şartıyla açıklayıcı hükümler taşıyan, dayanağı mevzuatta yer alan hükümlere aykırı düzenleme içermeyen genel düzenleyici işlemlerdir.
Anayasa’nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, "Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz." denilerek "suçun kanuniliği" ilkesi; üçüncü fıkrasında da "Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur." ifadesine yer verilerek "cezanın kanuniliği" ilkesi getirilmiştir. Anayasa’nın 38. maddesinde yer alan "suçta ve cezada kanunilik" ilkesi uyarınca, hangi eylemlerin yasaklandığı ve bu yasak eylemlere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanunda gösterilmesi, kuralın açık, anlaşılır ve sınırlarının belli olması gerekmektedir. Kişilerin yasak eylemleri önceden bilmeleri gerektiği düşüncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması amaçlanmaktadır.
Bir fiilin idarî yaptırıma konu edilebilmesi için, bu fiil kanunda açıkça tanımlanmalı veya kanunun kapsam ve koşulları bakımından belirlediği çerçeve kuralın içeriği, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle doldurularak bu fiilin idarî yaptırımı gerektirdiği ortaya konulmalı, bir fiil nedeniyle uygulanacak yaptırımın türü, süresi ve miktarı ise kanunla belirlenmelidir.
Belirli normların sadece kanunlarla düzenlenebileceğini öngören kanunilik ilkesi, ceza hukukunda olduğu gibi idarî yaptırımlarda da uygulanması zorunlu olan bir ilkedir. Hangi fiillerin idarî yaptırım gerektirdiğinin kanunda açıkça tanımlanması, bunun doğal sonucu olarak bir eyleme yaptırım uygulanabilmesi için yaptırım uygulanacak eylemin belirli olması ve kıyas yoluyla yaptırıma başvurulamaması gerekmektedir.
Dava konusu işlem idari yaptırım niteliğinde olduğundan Anayasa’nın 38. maddesinde düzenlenen “suçta ve cezada kanunilik” ilkesine ve Anayasa’nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında hükme bağlanan “kanuni düzenleme” ilkesine aykırılık oluşturacağından iptali gerektiği görüşü ile aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.
KARŞI OY :
(XX)- Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olduğu haliyle 3011 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanacak Olan Yönetmelikler Hakkında Kanunun 2. maddesinde, "Mahalli idarelerce düzenlenen ve bu idarelerin yetki ve görev alanlarına giren yönetmelikler, mahallinde çıkan gazete veya diğer yayın yolları ile ilan olunur." düzenlemesine yer verildiği, davalı idare olan ... Büyükşehir Belediyesinin 30/03/2014 tarihi itibariyle kurulduğu, sonrasında ulaşım işlerine yönelik düzenleme ve güncelleme çalışmalarına başladığı, dava konusu işlem olan ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı Okul Servis Araçları (J Plaka) Hizmet Yönetmeliğini çıkararak yerel gazetede yayımladığı anlaşılmaktadır. Ancak davalı idarenin ulaşım işlerine yönelik yeni düzenlemeler getirmesi sebebiyle daha öncesinde Büyükşehir Belediye sınırları içerisinde aktif olarak yolcu taşımacılığı yapan şoför esnafının mülkiyet gibi anayasal haklarını ilgilendiren söz konusu Yönetmeliğin, Resmi Gazetede Yayımlanacak Olan Yönetmelikler Hakkında Kanunun 2. maddesinde yer alan mahallinde çıkan gazete veya diğer yayın yolları hükmü uyarınca ilgili taraflara, yerel gazete ilanının yanında diğer yayın yolları ile de duyurulması, yeni düzenleme hakkında ticari yolcu taşımacılığı yapan kişilere ve meslek odalarına bilgilendirme yapılması gerektiği, bu nedenle kararın bozulması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.