Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2019/5961 E. , 2021/5913 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/5961
Karar No : 2021/5913
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Türkiye Temsilciliği
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN_KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, davanın esasına ilişkin istinaf başvurusunun reddine dair kısmının davalı idare tarafından temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından; Hatay Valiliği İl Dernekler Müdürlüğünce davacı kuruluşa ait işyerinde yapılan denetimde 68 kişinin sigortasız çalıştığının tespit edilmesi üzerine davalı idarece söz konusu kişilerin işe giriş bildirgelerinin, 2015/3 dönemine ait aylık prim ve hizmet belgelerinin ve işten ayrılış bildirgelerinin süresinde verilmediğinden bahisle, 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesinin 1. fıkrasının (a/2), (c/4) ve (j) bentleri gereğince toplam 169.411,00 TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işleme yapılan itirazın reddine dair … tarih ve … sayılı İtiraz Tetkik Komisyonu kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; iptali istenilen komisyon kararına konu 169.411,00 TL idari para cezasına ilişkin … tarih ve … sayılı işleme karşı açılan davada, Mahkemelerinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile eksik incelemeye dayalı olarak tesis edilen işlemde hukuka uygunluk olmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verildiği, görülmekte olan davanın, iptal edilen … tarih ve … sayılı işleme yapılan itirazın reddine ilişkin olması karşısında, işbu davanın konusunun kalmadığı gerekçesiyle konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına ve yargılama giderleri ile avukatlık ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesince; idari para cezasının …İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla iptal edildiği ve bu kararın, Dairelerinin 26/01/2018 tarih ve E:2017/2822, K:2018/17 sayılı kararıyla istinaf talebi reddedilerek kesinleştiği, bakılan davanın ise davacı temsilcilik tarafından yapılan itirazın davalı kurum tarafından reddine dair … tarih ve … sayılı karara karşı açıldığı, bu durumda, maddi içeriği aynı olan iki işleme karşı davacı tarafından iki ayrı dava açılmış olduğu, ilk sonuçlanan davada iptal kararı verilmesi üzerine iş bu dosyada ''karar verilmesine yer olmadığına'' karar verilmesi hukuken isabetli ise de, yargılama giderlerinin aynı içerikteki işleme karşı iki ayrı dava açan davacı tarafa yükletilmesi gerekirken, davalı idare üzerinde bırakılmasına ilişkin kararın bu kısmında hukuki isabet görülmediği gerekçesiyle davalı idarenin, İdare Mahkemesi kararının "konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına" ilişkin esasa yönelik istinaf başvurusunun reddine, yargılama giderleri ve davalı idare aleyhine vekalet ücretine hükmedilmesine ilişkin kısmına yönelik istinaf talebinin ise kabulüne, mahkeme kararının yargılama giderleri ve vekalet ücretine ilişkin kısmının kaldırılmasına, yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına, vekalet ücretinin davacı tarafından davalı idareye ödenmesine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir dava görülmekte iken, aynı idari para cezasının iptali için ikinci bir dava açıldığı, ilk derece mahkemesi tarafından karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği, istinaf mahkemesince kararın bu kısmına yapılan istinaf başvurusunun reddedildiği, yargılama giderlerine ilişkin kısmının ise kaldırılarak yargılama giderleri ve 1.090,00 TL vekalet ücretinin davacı tarafından davalı idareye ödenmesine karar verildiği, davanın ilk derece mahkemesince derdestlik nedeniyle reddi gerekirken, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilmesinin usule aykırılık teşkil ettiği, temyize konu kararın esasa yönelik istinaf istemlerinin reddine ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ :…
DÜŞÜNCESİ :Davacının sigortasız işçi çalıştırdığı gerekçesiyle uygulanan 169.411,00 TL idari para cezasının iptali amacıyla …İdare Mahkemesi'nin … esasına kayden açılan davanın yargılaması devam ederken, davacı tarafından aynı idari işlemin iptal edilmesi için İtiraz Tetkik Komisyonu'na başvurulmuş ve başvuru Komisyon tarafından reddedilmiştir. İdari para cezasının iptali için açılan ilk dava derdest iken, İtiraz Komisyonu'nun ret kararına karşıda dava açılması ve ret kararının konusunun da idari para cezasının iptali olduğu dikkate alındığında, bu durum hüküm uyuşmazlığı sorunununa yol açabileceğinden, 2. davanın derdestlikten reddedilmesi gerektiği, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bu yönden bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Hatay Valiliği İl Dernekler Müdürlüğünce davacı kuruluşa ait işyerinde 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu uyarınca yapılan genel denetim esnasında, 38'i Suriye, 30'u diğer ülkeler olmak üzere toplam 68 yabancı uyruklu kişinin çalışma izni ve sigorta kaydı olmaksızın çalıştığı tespit edilmiş, bu tespitin … tarih ve … sayılı yazı ile davalı Kuruma bildirilmesinin ardından söz konusu 68 kişinin davacıya ait iş yerinde çalışmasına rağmen işe giriş bildirgelerinin, 2015/3 dönemine ait aylık prim ve hizmet belgelerinin ve işten ayrılış bildirgelerinin davalı Kuruma sunulmadığından bahisle 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesinin 1. fıkrasının (a/2), (c/4) ve (j) bentleri gereğince toplam 169.411,00 TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlem tesis edilmiş, bu işleme yapılan itirazın … tarih ve … sayılı İtiraz Tetkik Komisyonu kararı ile reddedilmesi üzerine de anılan komisyon kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 102. maddesinde, idarî para cezalarının ilgiliye tebliğ ile tahakkuk edeceği, tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ya da Kurumun ilgili hesaplarına yatırılacağı veya aynı süre içinde Kuruma itiraz edilebileceği, itirazın takibi durduracağı, Kurumca itirazı reddedilenlerin, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilecekleri, bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde, idari para cezasının kesinleşeceği hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, işyerinde sigortasız çalıştığı ileri sürülen kişilerle ilgili olarak işe giriş bildirgelerinin, aylık prim ve hizmet belgesinin ve işten ayrılış bildirgelerinin davalı Kuruma süresinde ibraz edilmediğinden bahisle 169.411,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali istemiyle açılan davada, … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla anılan işlemin iptal edildiği, söz konusu işleme karşı yapılan itirazın reddine dair … tarih ve … sayılı İtiraz Tetkik Komisyonu kararının iptali istemiyle ise bakılmakta olan davanın açıldığı, bu davada da … İdare Mahkemesince, … tarih ve E:…, K:… sayılı karar ile "görülmekte olan davanın iptal edilen … tarih ve … sayılı işleme yapılan itirazın reddine ilişkin olması karşısında, işbu davanın konusunun kalmadığı" gerekçesiyle konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği ve bu kararın esasına yönelik olarak davalı idarece yapılan istinaf başvurusunun reddedildiği anlaşılmıştır.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, idari para cezası verilmesine ilişkin işlem ile bu para cezasına yapılan itirazın reddine ilişkin işlem, sebep unsurlarını teşkil eden maddi olayın ve hukuki dayanaklarının aynı olmasına rağmen, tesis edildikleri tarihlerin yanı sıra tesis eden idari mercilerin de farklı olması sebebiyle hukuk aleminde ayrı ayrı var olan farklı idari işlemlerdir. Başka bir anlatımla, söz konusu idari işlemler; sebep, amaç ve kısmen konu unsurları bakımından ortak olmakla birlikte, yetki ve şekil unsurları yönüyle birbirinden tamamen ayrılmakta ve bu durum her halukarda ayrı ayrı hukuka uygunluk denetimine tutulmalarını gerektirmektedir.
Dolayısıyla, her iki idari idari işleme karşı ayrı ayrı ya da birlikte dava açıldığı takdirde, farklı işlemler olduğu göz önünde bulundurularak, her bir işlem hakkında davanın esasının incelenmesi suretiyle karar verilmesi gerektiğinde duraksama bulunmamaktadır.
Bu itibarla, bakılmakta olan davanın esası incelenerek bir karar verilmesi gerekmekte iken, dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı yolundaki karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik bölge idare mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Ayrıca davalı idare tarafından, davanın derdestlik nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmekte ise de; yukarıda izah edildiği üzere bakılmakta olan davaya konu işlemin, … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasına konu işlemden farklı olduğu görüldüğünden, davalı idarenin bu iddiasına itibar edilmemiştir.
Öte yandan, idari para cezasının iptali istemiyle açılan davada … İdare Mahkemesince dava konusu işlemin iptali yolunda verilen karara karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K…. sayılı kararı, temyiz incelemesi sonucunda Dairemizin 12/01/2022 tarih ve E:2019/5769, K:2022/98 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmiş olup, Bölge İdare Mahkemesince yeniden yapılacak yargılamada bu hususun da dikkate alınması gerektiği açıktır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin KABULÜNE,
2. Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin … İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kısmen kabulü, kısmen reddi yolundaki … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 29/11/2021 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle karar verildi.