T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/7942
Karar No : 2023/3698
DAVACI : … Hekimleri Birliği / …
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU : 20/04/2019 tarih ve 30751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Sucul Omurgalı Canlıların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmeliğin aynı konuyu düzenleyen mevcut bir yönetmeliğin bulunduğu iddiasıyla tüm hükümlerinin; bu talep kabul görmez ise Yönetmeliğin "sorumlu yönetici" tanımına yer veren 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinin "su ürünleri, balıkçılık teknolojisi, su bilimleri ve mühendisliği, biyoloji, zooloji ve hidrobiyoloji alanlarında lisans veya lisansüstü eğitim almış olanları" kısmının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, 13/12/2011 tarih ve 28141 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Hayvanların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmelik düzenlemesinin halen yürürlükte olduğu, dava konusu Yönetmelikle düzenlenen sucul omurgalı canlıların da hayvan olmaları nedeniyle 2011 tarihli Yönetmelik kapsamında oldukları, bu durumun mevzuatta gereksiz bir karışıklık ile uygulamada çelişkiye neden olacağı, bu nedenle Yönetmelik düzenlemesinin tamamen iptali gerektiği, ayrıca, Yönetmelik'te yer verilen sorumlu yönetici tanımında sadece veteriner hekimlere yer verilmesi gerektiği, başka meslek gruplarına da sorumlu yönetici olma hakkı tanınmasının bilimsel ve teknik yönlerden sakıncalı bir durum oluşturduğu, hayvan hastalıklarında veteriner tıbbi ürünlerinin kullanımı ve takibinin veteriner hekimlere verilmiş bir görev ve yetki olduğu ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idarece, usule ilişkin olarak, davanın öncelikle ve re'sen husumet, derdestlik, kesin hüküm, zamanaşımı ve 2577 sayılı Kanun'un 14. maddesi yönlerinden incelenmesi ve hukuka aykırı hususların tespiti halinde davanın usulden reddine karar verilmesi; esasa ilişkin olarak, 5996 sayılı Kanun'da yer verilen hayvan tanımının kapsamı itibariyle çok geniş olarak yapıldığı, davacının iddia ettiğinin aksine uygulamada gereksiz karışıklı ve sorunlara yol açan durumun sucul omurgalı canlılara "hayvan" tanımı içerisinde yer verilmiş olması olduğu, dava konusu düzenleme ile bu karışıklığın giderilmek istenildiği, düzenleme ile ihtisaslaşmanın, verilen hizmetlerin ve yerine getirilen görevlerin kalitesini ve verimliliğini artırmanın amaçlandığı, 5996 sayılı Kanun'un EK-2'sinde üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında resmi kontrollerden sorumlu meslek mensuplarının sayıldığı ve "Hayvansal Üretim" ile ilgili meslek gruplarının "veteriner hekim, ziraat mühendisi (zooteknist), su ürünleri mühendisi ile su ürünleri ve balıkçılık teknolojileri mühendisi" olarak tanımlandığı, kanunlarla münhasıran veteriner hekimlere verilen görev ve yetkilerin korunduğu, düzenlemelerin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ :.Dava; 20.4.2019 tarih ve 30751 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Sucul Omurgalı Canlıların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmeliğin aynı konuyu düzenleyen mevcut bir yönetmeliğin bulunduğu iddiasıyla tüm hükümlerinin, bu talep kabul görmez ise Yönetmeliğin "sorumlu yönetici" tanımına yer veren 4'üncü maddesinin (j) bendinde yer verilen "su ürünleri, balıkçılık teknolojisi, su bilimleri ve mühendisliği, biyoloji, zooloji ve hidrobiyoloji alanlarında lisans veya lisansüstü eğitim almış olanları" ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı İdare tarafından usüle ilişkin olarak ileri sürülen iddialar yerinde görülmemiştir.
Öte yandan; davacı Dernek tarafından, deneysel ve diğer bilimsel amaçlar için kullanılacak hayvanların yetiştirilmesi, beslenmesi, barındırılması, bakılması; üretici, tedarikçi, kullanıcı ve araştırmaya yetkili kuruluş iş ve işlemlerini, hayvanların menşei, üremesi, işaretlenmesi, bakım ve barınması ile öldürülmesi iş ve işlemlerini, gerektiğinde hayvanların prosedürlerde kullanılmasıyla ilgili projelerin değerlendirilmesi ve prosedürlerin yetkilendirilmesi, çalışan personelin nitelikleri, tutulacak kayıtlar, prosedürlerde kullanılmak üzere izinli kuruluşlarda üretilmesi zorunlu türler, hayvan türlerini ve kuruluşların uyacağı esasları belirlemek, prosedürlerde kullanılmak üzere üretilen, tedarik edilen veya prosedürlerde kullanılan hayvanların refah ve güvenliklerini sağlamak amacıyla hazırlanarak 13.12.2011 gün ve 28141 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Hayvanların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmelik hükümlerinin dava konusu Yönetmelik ile aynı kapsamda olması nedeniyle, aynı düzenlemeyi içeren iki ayrı yönetmeliğin uygulamaya konulmasıyla bir çok sorunu beraberinde getireceği ileri sürülmekte ise de, dava konusu Yönetmelik ile sucul omurgalı canlılara ilişkin olarak daha ayrıntılı düzenlemeleri içermesi karşısında, söz konusu iddiaya dayalı olarak Yönetmeliğin tümünün iptalinin istenilmesine itibar edilmemiştir.
Yönetmeliğin "sorumlu yönetici" tanımına yer veren 4'üncü maddesinin (j) bendinde yer verilen "su ürünleri, balıkçılık teknolojisi, su bilimleri ve mühendisliği, biyoloji, zooloji ve hidrobiyoloji alanlarında lisans veya lisansüstü eğitim almış olanları" ibaresinin iptali istemine gelince;
Dava konusu edilen Yönetmelik, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 7, 8, 9, 11, 25, 31, 36 ve 43'üncü maddelerine, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanununun 9 ve 10'uncu maddelerine ve 5977 sayılı Biyogüvenlik Kanununa dayanılarak hazırlanmıştır.
5996 sayılı Kanunun 9'uncu maddesinde, "(1) Hayvan sahipleri veya bakımından sorumlu kişiler, hayvan refahının sağlanması amacıyla, hayvanların barınma, bakım, beslenme, sağlık ve diğer ihtiyaçlarını karşılamak, sorumluluklarındaki hayvanların insan, hayvan ve çevre sağlığı üzerinde oluşturabilecekleri olumsuz etkilere karşı gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
(2) Hayvanların kesimi ve hastalık kontrolü amacıyla itlafı, hayvanlarda heyecan, acı ve ıstırap oluşturmadan, uygun araçlar kullanılarak yerine getirilir.
(3) Hayvanlara ötenazi yapmak yasaktır. Ancak,
a) Hayvanlara acı ve ıstırap çektiren veya iyileşme durumu bulunmayan hastalık durumlarında,
b) Akut bulaşıcı bir hayvan hastalığının önlenmesi ya da eradikasyonu amacıyla veya insan sağlığı için risk oluşturan durumlarda,
c) Davranışları insan ve hayvanların hayatı ve sağlığı için tehlike teşkil eden ve olumsuz davranışları kontrol edilemeyen durumlarda, veteriner hekim tarafından ötenazi yapılmasına karar verilebilir. Ötenazi işlemi veteriner hekim tarafından veya veteriner hekim gözetiminde yapılır.
(4) Hayvanların barınma, nakil, kesim öncesi ve kesimi sırasındaki hayvan refahı esasları Bakanlıkça belirlenir. Hayvan kesimlerinin Bakanlıktan onaylı kesim yerlerinde yapılması zorunludur.
(5) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir."; 14'üncü maddesinde de, "(1) Veteriner hekim, uygulayacağı veya tavsiye edeceği, reçeteye tâbi veteriner tıbbî ürünler ve terkipler için, reçete düzenlemek, belirlenen kayıtları tutmak ve talep edildiğinde Bakanlığa sunmak zorundadır.
(2) Veteriner tıbbî ürünler, kullanıma arz edilen hâliyle, etiket ve prospektüs bilgilerine göre uygulanır. Buna aykırı uygulamalarda sorumluluk, uygulayana ve uygulanmasına izin verene aittir.
(3) Veteriner biyolojik ürünleri, veteriner hekim veya yardımcı sağlık personeli tarafından uygulanır. Bakanlığın programlı veya projeli çalışmaları için uygulayıcılara, hayvan sahipleri tarafından Bakanlıkça belirlenen uygulama ücreti ödenir.
(4) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." hükümlerine yer verilmiş; Kanuna ekli 1 sayılı tabloda, Gıda ve Yem İşletmelerinden Üretimin Nevine Göre Personel Çalıştırmak Zorunda Olan İşletmeler ve Bu İşletmelerde Çalışabilecek Meslek Mensupları tek tek sayılmış; 2 sayılı Tabloda ise, Üretim, İşleme ve Dağıtım Aşamalarında Resmi Kontrollerden Sorumlu Meslek Mensupları, Birincil Üretim Hayvansal üretim meslek mensubu olarak, "Veteriner hekim, ziraat mühendisi (zooteknist), su ürünleri mühendisi ile su ürünleri ve balıkçılık teknolojileri mühendisi", Bitki ve bitkisel üretim meslek mensubu olarak, "Ziraat mühendisi" tanımlanmıştır.
Görüldüğü üzere, karasal hayvanlar ile sucul omurgalıların fizyolojisi, biyolojisi, üremesi, hastalıkları ve beslenmesinin farklılık arz etmesi nedeniyle sözü edilen hususlar göz önüne alınarak farklı meslek grupları ve eğitim alanları oluşturulması zorunluluğu karşısında, davalı İdare tarafından kendisine tanınan yetki uyarınca Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Sucul Omurgalı Canlıların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmelik uygulamaya konulmuş; 4'üncü maddesinin j bendinde de, "sorumlu yönetici" ibaresinin, "veteriner hekim, su ürünleri, balıkçılık teknolojisi, su bilimleri ve mühendisliği, biyoloji, zooloji ve hidrobiyoloji alanlarında lisans veya lisansüstü eğitim almış olanları" ifade edeceği belirtilmiştir.
Davacı Türk Veteriner Hekimleri Birliği tarafından sorumlu yönetici tanımında veteriner hekim haricinde meslek gruplarına yer verilerek mensuplarının haklarının ihlal edildiği ileri sürülerek bu dava açılmış ise de, Yönetmeliğin amacına ve kapsamına bakıldığında, deneysel, bilimsel ve eğitsel amaçlar için kullanılacak sucul omurgalı canlıların barındıkları yerlerin genel standartları, bakım ve barınması için genel bölümlerin özellikleri, hayvan refahı biriminin oluşturulması ve görevleri, üretici, tedarikçi, kullanıcı ve araştırmaya yetkili kuruluşların yetkilendirilmesi, sucul omurgalı canlıların prosedürlerde kullanılmasının, çalışan personelin nitelik, yetki ve sorumlulukları ile tutulacak kayıtlar, kuruluşların uyacağı koşullar ile ilgili usul ve esasların belirlenmesinin amaçlandığı görülmekle, dava konusu düzenlemede yer alan sorumlu yöneticiliğin sadece veteriner hekimlerin mesleki sorumluluk alanını doğrudan ilgilendirmediği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda dava konusu madde hükmünde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi yönünde karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, davalı idarenin usule yönelik itirazları yerinde görülmeyerek, gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Dava, 20/04/2019 tarih ve 30751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Sucul Omurgalı Canlıların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmeliğin aynı konuyu düzenleyen mevcut bir yönetmeliğin bulunduğu iddiasıyla tüm hükümlerinin; bu talep kabul görmez ise Yönetmeliğin "sorumlu yönetici" tanımına yer veren 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinin "su ürünleri, balıkçılık teknolojisi, su bilimleri ve mühendisliği, biyoloji, zooloji ve hidrobiyoloji alanlarında lisans veya lisansüstü eğitim almış olanları" kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
Gıda, gıda ile temas eden madde ve malzeme ile yemlerin üretim, işleme ve dağıtımının tüm aşamalarını, bitki koruma ürünü ve veteriner tıbbî ürün kalıntıları ile diğer kalıntılar ve bulaşanların kontrollerini, salgın veya bulaşıcı hayvan hastalıkları, bitki ve bitkisel ürünlerdeki zararlı organizmalar ile mücadeleyi, çiftlik ve deney hayvanları ile ev ve süs hayvanlarının refahını, zootekni konularını, veteriner sağlık ve bitki koruma ürünlerini, veteriner ve bitki sağlığı hizmetlerini, canlı hayvan ve ürünlerin ülkeye giriş ve çıkış işlemlerini ve bu konulara ilişkin resmî kontrolleri ve yaptırımları kapsayacak şekilde, gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkate alınarak korumak ve sağlamak amacıyla çıkarılan 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu'nun 3. maddesinin 31. fıkrasında, "Hayvan"ın, suda yaşayan hayvanlar, sürüngenler ve amfibik hayvanlar dâhil omurgalı ve omurgasız canlıları ifade edeceği tanımına yer verilmiş; "Hayvan refahı" başlıklı 9. maddesinde, "... (3) Hayvanlara ötenazi yapmak yasaktır. Ancak,
a) Hayvanlara acı ve ıstırap çektiren veya iyileşme durumu bulunmayan hastalık durumlarında,
b) Akut bulaşıcı bir hayvan hastalığının önlenmesi ya da eradikasyonu amacıyla veya insan sağlığı için risk oluşturan durumlarda,
c) Davranışları insan ve hayvanların hayatı ve sağlığı için tehlike teşkil eden ve olumsuz davranışları kontrol edilemeyen durumlarda, veteriner hekim tarafından ötenazi yapılmasına karar verilebilir. Ötenazi işlemi veteriner hekim tarafından veya veteriner hekim gözetiminde yapılır.
(4) Hayvanların barınma, nakil, kesim öncesi ve kesimi sırasındaki hayvan refahı esasları Bakanlıkça belirlenir. Hayvan kesimlerinin Bakanlıktan onaylı kesim yerlerinde yapılması zorunludur.
(5) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." kuralına yer verilmiş; "Komisyonlar ve ilgili kuruluşlarla işbirliği" başlıklı 43. maddesinde, "(1) Bakanlık, bu Kanun kapsamındaki konularla ilgili komisyonlar veya komiteler kurabilir.
...
(4) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." kuralına yer verilmiş; Kanun'un "Üretim, İşleme ve Dağıtım Aşamalarında Resmi Kontrollerden Sorumlu Meslek Mensupları" başlıklı Ek-2'sinde ise, hayvansal üretim bakımından sorumlu meslek mensupları, "Veteriner hekim, ziraat mühendisi (zooteknist), su ürünleri mühendisi ile su ürünleri ve balıkçılık teknolojileri mühendisi" olarak sayılmıştır.
Hayvanların rahat yaşamlarını ve hayvanlara iyi ve uygun muamele edilmesini temin etmek, hayvanların acı, ıstırap ve eziyet çekmelerine karşı en iyi şekilde korunmalarını, her türlü mağduriyetlerinin önlenmesini sağlamak amacıyla çıkarılan 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, "Bakanlık", Tarım ve Orman Bakanlığı şeklinde tanımlanmış; "Hayvan deneyleri" başlıklı 9. maddesinde, "Hayvanlar, bilimsel olmayan teşhis, tedavi ve deneylerde kullanılamazlar.
Tıbbî ve bilimsel deneylerin uygulanması ve deneylerin hayvanları koruyacak şekilde yapılması ve deneylerde kullanılacak hayvanların uygun biçimde bakılması ve barındırılması esastır.
Başkaca bir seçenek olmaması halinde, hayvanlar bilimsel çalışmalarda deney hayvanı olarak kullanılabilir.
Hayvan deneyi yapan kurum ve kuruluşlarda bu deneylerin yapılmasına kendi bünyelerinde kurulmuş ve kurulacak etik kurullar yoluyla izin verilir.
Etik kurulların kuruluşu, çalışma usul ve esasları, Sağlık Bakanlığının ve ilgili kuruluşların görüşleri alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Deney hayvanlarının yetiştirilmesi, beslenmesi, barındırılması, bakılması, deney hayvanı besleyen, tedarik eden ve kullanıcı işletmelerin tescil edilmesi, çalışan personelin nitelikleri, tutulacak kayıtlar, ne tür hayvanların yetiştirileceği ve deney hayvanı besleyen, tedarik eden ve kullanıcı işletmelerin uyacağı esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." kuralına yer verilmiştir.
20/04/2019 tarihli ve 30751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Sucul Omurgalı Canlıların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesinin davanın açıldığı tarihteki halinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; deneysel, bilimsel ve eğitsel amaçlar için kullanılacak sucul omurgalı canlıların barındıkları yerlerin genel standartları, bakım ve barınması için genel bölümlerin özellikleri, kuruluş ve çalışmaları, hayvan refahı biriminin oluşturulması ve görevleri, üretici, tedarikçi, kullanıcı ve araştırmaya yetkili kuruluşların yetkilendirilmesi, sucul omurgalı canlıların prosedürlerde kullanılması, çalışan personelin nitelik, yetki ve sorumlulukları ile tutulacak kayıtlar, kuruluşların uyacağı koşullar ile ilgili usul ve esasları belirlemektir." düzenlemesine yer verilmiş; 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, Yönetmelik'in, gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşlarında, deneysel, bilimsel ve eğitsel uygulamalarda kullanılan sucul omurgalı canlıların üretim, kullanım, satış ve bir yerden bir yere nakli sırasında uyulması gereken kuralları, teknik ve hijyenik şartları, denemeleri yapacak kuruluş veya kişilerin nitelikleri ile görev ve sorumluluklarını, deneme yetkisinin verilmesini ve iptalini, etik kurullarının kuruluş ve çalışmalarını belirlemeyi kapsadığı düzenlenmiş; 4. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinde, "Kuruluş"un, donanımı ile birlikte açık, kapalı, yarı açık her türlü sabit veya portatif tesis, bina, binalar topluluğunu barındıran; deneysel ve bilimsel amaçlar için deney canlılarını kullanan birimleri; (j) bendinde, "Sorumlu yönetici"nin, kuruluşun yönetim ve işletmesinden kuruluş sahibi ile birlikte sorumlu olan veteriner hekimi, su ürünleri, balıkçılık teknolojisi, su bilimleri ve mühendisliği, biyoloji, zooloji ve hidrobiyoloji alanlarında lisans veya lisansüstü eğitim almış olanları; (k) bendinde, "Sucul omurgalı canlı"nın yunus ve balinalar (Cetacea) hariç olmak üzere, yaşamının tüm evrelerini veya bir bölümünü suda geçirmek zorunda olan balıklar (Pisces), kurbağalar (Amphibia), sucul sürüngenler (aquatic/semi-aquaticreptilian) gibi omurgalı canlıları ifade edeceği düzenlenmiştir.
13/12/2011 tarih ve 28141 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Hayvanların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesinde, Yönetmeliğin amacı; deneysel ve diğer bilimsel amaçlar için kullanılacak hayvanların yetiştirilmesi, beslenmesi, barındırılması, bakılması; üretici, tedarikçi, kullanıcı ve araştırmaya yetkili kuruluş iş ve işlemlerini, hayvanların menşei, üremesi, işaretlenmesi, bakım ve barınması ile öldürülmesi iş ve işlemlerini, gerektiğinde hayvanların prosedürlerde kullanılmasıyla ilgili projelerin değerlendirilmesi ve prosedürlerin yetkilendirilmesi, çalışan personelin nitelikleri, tutulacak kayıtlar, prosedürlerde kullanılmak üzere izinli kuruluşlarda üretilmesi zorunlu türler, hayvan türlerini ve kuruluşların uyacağı esasları belirlemek, prosedürlerde kullanılmak üzere üretilen, tedarik edilen veya prosedürlerde kullanılan hayvanların refah ve güvenliklerini sağlamak olarak açıklanmış; 2. maddesinde de, Yönetmeliğin; deneysel ve diğer bilimsel amaçlar için kullanılan hayvanların korunması için; prosedürlerde kullanılan hayvanların azaltılması, hayvan yerine kullanılabilecek alternatif metodun geliştirilmesi ile bakım, barınma, yetiştirme ve prosedürlerde kullanım şartlarının en iyi hale getirilmesini, hayvanların menşei, üreme, bakım, barınma, kimliklendirilmesi ve öldürülmesini, üretici, tedarikçi, kullanıcı ve araştırmaya yetkili kuruluşların işlemlerini, Gerektiğinde hayvanların prosedürlerde kullanılmasıyla ilgili projelerin değerlendirilmesi ve yetkilendirilmesini, prosedürlerde kullanılması düşünülen veya kullanılacak hayvanlarda ya da bu hayvanların organ ve dokularının bilimsel amaçlarla kullanılması şartıyla özel olarak üretildiklerinde; sözü edilen bu hayvanlar öldürülene, ev hayvanı olarak verilene, doğal ortamlarına salıverilene veya hayvancılık sistemine verilene kadar olan süreci; ağrı, eziyet, sıkıntı ve kalıcı hasarın anestezi, analjezi veya diğer yöntemler kullanılarak başarılı bir şekilde ortadan kaldırılsa bile prosedürlerde hayvan kullanımını, insan-dışı canlı omurgalıların, bağımsız olarak beslenen larva formlarının ve fötal evrenin ilk üçte ikisini geçirmiş ve daha büyük memeli fötüslerinin ve canlı kafadanbacaklıların deneysel ve diğer bilimsel amaçlar için kullanımını, İnsan-dışı canlı omurgalıların, bağımsız olarak beslenen larva formlarının ve fötal evrenin ilk üçte ikisini geçirmiş ve daha büyük memeli fötüslerinin ve canlı kafadanbacaklıların daha erken bir gelişim evresinde olsa bile söz konusu gelişim aşamasının sonrasında yaşamasına izin verilecekse ve uygulanan prosedür sonucunda normal gelişmişlik düzeyine ulaştıktan sonra ağrı, eziyet, sıkıntı ve kalıcı hasar oluşması ihtimali varsa, gelişimin daha erken aşamasında olan hayvanları, deneysel ve diğer bilimsel amaçlar için kullanılacak hayvanların yetiştirilmesi, beslenmesi, barındırılması, bakılması; deney hayvanı üretici, tedarikçi, kullanıcı ve araştırma yetkili kuruluşlarının ruhsatlandırılması, çalışan personelin nitelikleri, tutulacak kayıtlar, ne tür hayvanların yetiştirileceği ve kuruluşların uyacağı esaslar ile bu yerlerin teknik, sağlık ve hijyenik şartlara uygun kurulması, işletilmesi, hayvanların refah ve güvenliklerinin sağlanması ile bu Yönetmelik hükümlerine uyulmaması durumunda uygulanacak işlemleri kapsayacağı düzenlenmiş; 4. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde, "Çiftlik hayvanı", et, süt, yumurta da dâhil olmak üzere gıda, deri, kürk, yün, tüy veya diğer ürünlerin temini için veya işgücü amacıyla insanlar tarafından yetiştirilen ve beslenen hayvanlar şeklinde; (ö) bendinde ise, "Özel yetiştirme hayvanlar", deneysel veya bilimsel amaçlar için kullanılmak üzere bu Yönetmelikle belirlenmiş türlerden ve çalışma izni verilmiş kuruluşlarda özel olarak yetiştirilen hayvanlar şeklinde tanımlanmıştır.
6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun'un 5. maddesinde, hayvanları muayene, hayvan hastalıklarını tedavi etmek ve hayvanlar üzerinde muktedir olabildiği her türlü ameliyatı yapmak, ihtisası icabettiren ahvalde ise mütehassıs veteriner hekime müracaatı tavsiye etmek ile hayvanların vasıfları ve sağlık durumları hakkında rapor vermek veteriner hekimlerin görev ve yetkileri arasında sayılmış; 11. maddesinde, "(Veteriner hekim) bulunan şehir, kasaba ve köylerde (Veteriner hekim) olmıyanların her türlü hayvan hastalıklarını muayene ve tedavi etmeleri, hayvanlar üzerinde ameliyat yapmaları yasaktır." kuralına yer verilmiş; 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu'nun 11. maddesini 2. fıkrasında da, bu Kanun kapsamındaki muayenehane, klinik ve polikliniklerin açılması için yalnızca veteriner hekimlere onay verileceği hükme bağlanmıştır.
Hukuki Değerlendirme:
A) Dava Konusu Yönetmeliğin Tamamına Yönelik İnceleme:
Davacı tarafından, 13/12/2011 tarih ve 28141 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Hayvanların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmelik düzenlemesinin halen yürürlükte olduğu, dava konusu Yönetmelikle düzenlenen sucul omurgalı canlıların da hayvan olmaları nedeniyle 2011 tarihli Yönetmelik kapsamında oldukları, bu durumun mevzuatta gereksiz bir karışıklık ile uygulamada çelişkiye neden olacağı, bu nedenle Yönetmelik düzenlemesinin tamamen iptali gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı idarece, davacının iddialarının aksine, dava konusu Yönetmelik ile uygulamada yaşanılan karışıklıkların giderilmek istenildiği, 2011 tarihli Yönetmelik düzenlemesinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ülkemizde sucul omurgalı canlılar üzerinde yapılan deneylerin azaldığının ve balıklar konusunda çalışan uzmanların araştırma yapmaktan uzaklaştığının tespit edildiği, dava konusu Yönetmelik düzenlemesinin yayımlandığı tarihten itibaren geçen kısa sürede araştırma taleplerinin artmaya başladığı savunulmaktadır.
5199 sayılı Kanun'un 9. maddesi kapsamında 13/12/2011 tarih ve 28141 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Hayvanların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmelikte, genel olarak, nesli tehlike altında olan ve korunanlar ile doğal yaşamdan alınan hayvanlar, evcil hayvanlardan başıboş ve yırtıcı olanlar hariç olmak üzere, hiçbir ayrım yapılmaksızın deneysel ve diğer bilimsel amaçlı kullanılacak bütün hayvanların refah ve güvenliklerinin sağlaması bakımından düzenlemelere yer verildiği, buna karşın, sucul omurgalı canlılara özgü düzenlemelere yer verilmediği, ayrıca Yönetmelik kapsamında faaliyette bulunacak kuruluşların sorumlu yöneticisinin, hayvanlara göre bir ayrım yapılmaksızın münhasıran veteriner hekim olması gerektiğinin kurala bağlandığı görülmektedir.
5199 sayılı Kanun uyarınca, deney hayvanlarının yetiştirilmesi, beslenmesi, barındırılması, bakılması, deney hayvanı besleyen, tedarik eden ve kullanıcı işletmelerin tescil edilmesi, çalışan personelin nitelikleri, tutulacak kayıtlar, ne tür hayvanların yetiştirileceği ve deney hayvanı besleyen, tedarik eden ve kullanıcı işletmelerin uyacağı esasların belirlenmesi bakımından yetkili olduğu görülen davalı idare tarafından, uygulamada görülen problemlerin giderilmesi, sucul hayvanların üzerlerinde bilimsel ve deneysel olarak yapılacak işlemlerde veteriner hekimlerin yanı sıra mesleki formasyonları bakımından alana özgü uzmanlıkları bulunan su ürünleri, balıkçılık teknolojisi, su bilimleri ve mühendisliği, biyoloji, zooloji ve hidrobiyoloji alanlarında lisans veya lisansüstü eğitim almış olanlara da sorumlu yönetici tanımında yer verilmek suretiyle sucul hayvanların refah ve güvenlikleri ile bu alanda yapılan çalışmaların artırılması amacıyla, yeni bir Yönetmelik hazırlanarak alana ve hizmetin gereklerine özgü farklı düzenlemelere gidilmesinde üst hukuk normları, kamu yararı bakımından hukuka aykırılık görülmemiştir.
B) Yönetmeliğin Dava Konusu 4. Maddesinin 1. Fıkrasının (j) Bendinin "su ürünleri, balıkçılık teknolojisi, su bilimleri ve mühendisliği, biyoloji, zooloji ve hidrobiyoloji alanlarında lisans veya lisansüstü eğitim almış olanları" Kısmının İncelenmesi:
Davacı tarafından, Yönetmelik'te yer verilen sorumlu yönetici tanımında sadece veteriner hekimlere yer verilmesi gerektiği, başka meslek gruplarına da sorumlu yönetici olma hakkı tanınmasının bilimsel ve teknik yönlerden sakıncalı bir durum oluşturduğu, hayvan hastalıklarında veteriner tıbbi ürünlerinin kullanımı ve takibinin veteriner hekimlere verilmiş bir görev ve yetki olduğu ileri sürülmüştür.
Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Sucul Omurgalı Canlıların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmelik incelendiğinde; sorumlu yöneticinin görevleri, sucul omurgalı canlıların nakli, kontrolü, barınma alanlarının kontrolü, gerekli bilgilendirmelerin yapılması ve prosedürlerin uygulanması olarak özetlenebilmektedir. Bu kapsamda sorumlu yöneticinin, münhasıran veteriner hekimlere ait olan muayene, tedavi , ameliyat ve ötenazi görevlerini yerine getirdiğinden söz etmek mümkün değildir. Her ne kadar, Yönetmeliğin 25. ve 26. maddelerinde, sorumlu yöneticiye, prosedüre son verilerek canlının öldürülmesi bakımından da yetki verilmekteyse de, Yönetmeliğin 26. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, "Kuruluşlarda bulunan sucul omurgalı canlılar üretici, tedarikçi, araştırmaya yetkili veya kullanıcı kuruluşun içinde; sorumlu yönetici tarafından veya sorumlu yöneticinin gözetiminde öldürülür. Öldürme işlemi, yöneticinin veteriner hekim olmaması halinde 29 uncu maddenin on üçüncü fıkrasındaki hizmetin alınması suretiyle gerçekleştirilebilir." düzenlemesine yer verilerek, münhasıran veteriner hekimlere ait olan yetkinin de korunduğu görülmektedir.
Nitekim, 5996 sayılı Kanun'un "Üretim, İşleme ve Dağıtım Aşamalarında Resmi Kontrollerden Sorumlu Meslek Mensupları" başlıklı Ek-2'sinde de, hayvansal üretim bakımından sorumlu meslek mensupları, "Veteriner hekim, ziraat mühendisi (zooteknist), su ürünleri mühendisi ile su ürünleri ve balıkçılık teknolojileri mühendisi" olarak sayılmaktadır.
Bu nedenle, veteriner hekimlerle birlikte, mesleki formasyonları bakımından sucul omurgalı canlılara yönelik uzmanlıkları bulunan su ürünleri, balıkçılık teknolojisi, su bilimleri ve mühendisliği, biyoloji, zooloji ve hidrobiyoloji alanlarında lisans veya lisansüstü eğitim almış olanların da sorumlu yönetici olabilecekler arasında sayılmasında, üst hukuk normlarına ve kamu yararına aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 15/06/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.