T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/8014
Karar No : 2023/2042
DAVACI : … Turizm İnşaat Taah. Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU :
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 30.05.2018 tarih ve 10581842 sayılı Makam Oluru ile Bakanlığın internet sitesinde yayımlanan Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına İlişkin Usul ve Esasların 8. maddesinin 2. ve 3. fıkraları ile EK-3 "Okul Servis Çalıştırma İşinde İsteklilerin Değerlendirilmesine İlişkin Puanlama Kriterleri" başlıklı kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
DAVACININ İDDİALARI :
Okul Araçları Servis Yönetmeliğinde özmal araç kriteri belirlenmişken dava konusu düzenleyici işlemin 8. maddesinin 2. fıkrası ile daha çok özmalı olan kişilere ayrıcalık tanınmasının haksız rekabet ortamı yaratacağı, yine 8. maddenin 2. fıkrası nedeniyle okulun bulunduğu il/ilçe sınırları içerisinde gerçek kişilerde ikametgahının, tüzel kişiliklerde ise şubesi veya merkezinin bulunması durumunda kişiye ayrıcalık tanındığı, serbest rekabet ve eşitlik ilkesinin ihlal edildiği, servis sağlayıcısının belirlenmesindeki diğer kriterin servis taşıma işine ne zaman başlandığı olmasının da piyasaya yeni taşımacıların girmesini engellediği, aynı okulda daha önce servis taşıma işi yapıp yapmadığı kriterinin daha üst norm olan Yönetmelikte yer almadığı, küçük esnaf düşünülmeksizin haksız rekabet ortamı oluşturulduğu, Yönetmelikte hangi yaştaki araçlar ile servis taşımacılığı yapılabileceği belirtilmişken 8. maddedeki araç yaşı kriteri ile Yönetmeliğe aykırı işlem tesis edildiği, bu kriterlere göre yapılan seçime itiraz durumunda iptali istenen 8. maddenin 3. fıkrasına göre EK-3 teki tabloya göre puanlama yapılacağı, rekabet ortamı oluşmadan, büyük firmalara servis hizmeti sağlamada avantaj sağlanarak, servis ücretinde de indirim mümkün olmadığından küçük esnafın ve velilerin zarara uğramasına sebep olunacağı ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI:
Öğrenci servis araçları ile ilgili ülke genelinde son zamanlarda yaşanan olumsuzluklar ve basında yer alan haberlerden dolayı sorunun çözümlenmesi ve bir standarda bağlanması amacına yönelik olarak Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin yayımlandığı, anılan Yönetmeliğin 8. maddesinin 6. fıkrası hükmüne istinaden dava konusu işlemin tesis edildiği, dava konusu işlemle ilgili düzenlemelerin servis esnafı ile ticaret ve meslek odalarının önerileri dikkate alınarak ortak değerlendirmeler sonrasında oluşturulduğu, bu düzenlemede yer alan hükümler ile esnafın korunması ve hizmet alanların daha sağlıklı ve güvenli servis hizmetinden yararlanmasının hedeflendiği, söz konusu kriterlerin yanında isteklilerin itirazda bulunması veya yeni açılan okullarda servis taşıma işinin ilk defa yapılacak olması halinde uygulanacak EK-3 teki puanlama kriterinin de aynı şartlar doğrultusunda oluşturulduğu, servis çalıştırma işinde taşımacıyı tespit komisyonunun belirtilen durumlar halinde nasıl hareket edeceğine ilişkin bir yol belirlemenin amaçlandığı savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI: …
DÜŞÜNCESİ : Dava, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 30.05.2018 tarih ve 10581842 sayılı Makam Oluru ile Bakanlığın internet sitesinde yayımlanan Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına İlişkin Usul ve Esasların 8.maddesinin 2. ve 3.fıkraları ile EK-3 "Okul Servis Çalıştırma İşinde İsteklilerin Değerlendirilmesine İlişkin Puanlama Kriterleri" başlıklı kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
25.10.2017 tarihli ve 30221 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Okul Servis Yönetmeliği'nin 8.maddesinde okul servis araçlarının çalıştırılması ile ilgili düzenlemelere yer verilmiş, (6) ncı fıkrada da bu maddeye ilişkin usul ve esasları belirlemeye Milli Eğitim Bakanlığı'nın yetkili olduğu belirtilmiş; anılan yetkiye dayanılarak Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 30.05.2018 tarih ve 10581842 sayılı Makam Oluru ile de Bakanlığın internet sitesinde yayımlanan Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına İlişkin Usul ve Esaslar yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.
Dava konusu Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına İlişkin Usul ve Esasların 8.maddesinin dava konusu 2.fıkrasında; Taşımacıyı Tespit Komisyonunun karar verirken; isteklilerin araç yaşı, özmal durumları, okulun bulunduğu il/ilçe sınırları içerisinde gerçek kişilerde ikametgâhının, tüzel kişiliklerde ise şubesi ve/veya merkezinin bulunması, aynı okulda daha önce servis taşıma işi yapıp yapmadığı ve servis taşıma işine başladığı tarihi dikkate alacağı belirtilen kriterlere göre yaptığı değerlendirme sonucunda uygun bulduğu istekliye okul servis taşıma işini yaptırmaya karar vereceği; aynı maddenin dava konusu 3.fıkrasında; isteklilerin itirazda bulunması veya yeni açılan okullarda servis taşıma işinin ilk defa yapılacak olması halinde EK-3’deki kriterlere uygun puanlama yapılarak karar verileceği hükme bağlanmış; EK-3'de de "Okul Servis Çalıştırma İşinde İsteklilerin Değerlendirilmesine İlişkin Puanlama Kriterleri" belirlenmiş; İsteklilerin araç yaşı, özmal durumları, okulun bulunduğu il/ilçe sınırları içerisinde gerçek kişilerde ikametgâhının, tüzel kişiliklerde ise şubesi ve/veya merkezinin bulunup bulunması ve taşıma yapılan okula teklif verilmesi halleri, öğrenci servis taşıma işindeki hizmet süreleri puanlama kriterleri olarak öngörülmüş ve değerlendirme puanları belirlenmiştir.
Olayda, okullarda servis hizmeti sağlayan davacı şirket tarafından dava konusu düzenlemelerle haksız rekabet ortamı yaratılacağı, serbest rekabet ilkesi ve Anayasa'da belirtilen eşitlik ilkesinin ihlal edildiği ileri sürülmekte ise de; dava konusu Usul ve Esaslar ile okul öncesi eğitim ve zorunlu eğitim kapsamında bulunan öğrencilerin taşıma faaliyetlerinin düzenli ve güvenli hale getirilmesinin amaçlandığı, bu amaca uygun olarak okul servis aracı olarak çalıştırılacakların tespitine Taşımacıyı Tespit Komisyonunca karar verilirken dikkate alınacak kriterlerin belirlendiği, bu kriterlere göre değerlendirme yapılmasına ve isteklilerin itirazda bulunması veya yeni açılan okullarda servis işinin ilk defa yapılacak olması halinde EK-3'teki puanlama kriterleri uygun olarak karar verileceği yolunda düzenleme yapıldığı anlaşıldığından anılan düzenlemelerde kamu yararına, hukuka ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
25.10.2017 tarih ve 30221 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 8. maddesinin 6. fıkrasında okul servis araçlarının çalıştırılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Milli Eğitim Bakanlığı'nın yetkili olduğu belirtilmiş, anılan hükme istinaden dava konusu Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına ilişkin Usul ve Esaslar Bakanlığın internet sitesinde yayımlanmıştır.
Okullarda servis hizmeti sağlayan davacı şirket tarafından Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına ilişkin Usul ve Esasların 8. maddesinin 2. ve 3. fıkraları ile EK-3: "Okul Servis Çalıştırma İşinde İsteklilerin Değerlendirilmesine İlişkin Puanlama Kriterleri" başlıklı kısmının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 10. maddesinde, "Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz." hükmüne; 41. maddesinde ise, "Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır." hükmüne yer verilmiş; 90. maddesinin beşinci fıkrasının birinci cümlesinde ise, usulüne uygun olarak yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmaların kanun hükmünde olduğu ifade edilmiştir.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 20 Kasım 1989 tarihinde kabul edilen ve Ülkemiz tarafından 14 Eylül 1990'da imzalanarak 4058 sayılı Kanun'la onaylanması uygun bulunan Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 3. maddesinde, kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşlarının, mahkemelerin, idari makamların veya yasama organlarının yaptığı ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde çocuğun yararının temel düşünce olduğu; taraf devletlerin çocuğun ana-babasının, vasilerinin ya da kendisinden hukuken sorumlu olan diğer kişilerin hak ve ödevlerini de göz önünde tutarak, esenliği için gerekli bakım ve korumayı sağlamayı üstleneceği ve bu amaçla tüm uygun yasal ve idari önlemleri alacağı ve taraf devletlerin, çocukların bakımı veya korunmasından sorumlu kurumların hizmet ve faaliyetlerinin özellikle güvenlik, sağlık, personel sayısı ve uygunluğu ve yönetimin yeterliliği açısından yetkili makamlarca konulan ölçülere uymalarını taahhüt edeceği belirtilmektedir.
25.10.2017 tarih ve 30221 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; okul öncesi eğitim ve zorunlu eğitim kapsamında bulunan öğrenciler ile kreş, gündüz bakımevleri ve çocuk kulüplerine devam eden çocukların taşıma faaliyetlerini düzenli ve güvenli hale getirmek, taşıma yapacak gerçek ve tüzel kişilerin yeterlilik ve çalışma şartları ile denetim işlemlerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir. Bu Yönetmelik gerçek ve tüzel kişilerce öğrenci taşıma faaliyetlerini, bu faaliyetlerde kullanılacak okul servis araçlarını, taşımacıları ve bu taşıma işlerinde çalışanları kapsar." düzenlemesine yer verilmiştir.
Anılan Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; "(b) Çocuk: 0-24 ay yaş grubu kreşe devam eden çocuklar, 25-66 ay yaş grubu gündüz bakımevine devam eden çocuklar ile çocuk kulübüne kayıtlı ilkokul ve ortaokul eğitimine devam eden çocukları, f) Okul servis aracı: Genel olarak okul öncesi eğitim ve zorunlu eğitim kapsamında öğrenciler ile çocukların taşınmalarında kullanılan ve bu Yönetmelikle belirlenen şartları haiz ticari tescilli yolcu taşımaya mahsus taşıtı, k) Taşıma: Bir ücret karşılığında okul öncesi ve zorunlu eğitim kapsamındaki öğrenciler ile çocukların karayolunda otobüs cinsi taşıtlarla evden okula/kreşe/gündüz bakımevine/çocuk kulübüne, buralardan eve taşınmasını, l) Taşımacı: Öğrenciler ve çocukların bir ücret karşılığı taşımasını üstlenen gerçek veya tüzel kişileri, m) Taşımacıyı tespit komisyonu: Her yıl ilgili okul müdürünün başkanlığında, okul aile birliği başkanı, öğretmenler kurulu toplantısında belirlenecek bir öğretmen (bir asıl, bir yedek üye), öğrencisi servisle taşınan veliler arasından okul idaresinin belirleyeceği iki velinin (iki asıl, iki yedek üye) ve varsa okul eğitim vakfı yönetim kurulunca belirlenecek bir temsilcinin katılımıyla oluşturulacak komisyonu, o) Yolcu: Aracı kullanan şoför ile rehber personel dışında araçta bulunan öğrenci ve çocukları ifade eder." hükmüne; "Okul servis araçlarının çalıştırılması" başlıklı 8. maddesinde, "(1) Okul servis araçlarının çalıştırılması taşımacıyı tespit komisyonunun kararı ile yapılır. Okul servis araçlarının çalıştırılması faaliyetinin bir eğitim öğretim yılını kapsayacak şekilde yapılması esastır. Ancak taşıma hizmetinin kalitesinin artırılması ve maliyet avantajı sağlanması amacıyla, faaliyet azami üç eğitim öğretim yılını aşmayacak şekilde yaptırılabilir. (2) Taşımacıyı tespit komisyonunun kararları mahalli mülki idare amirlerinin onayı ile yürürlüğe girer. (3) Gerçek ve tüzel kişiler, birlikte taşıma hizmeti yapabilirler. Ancak bu durumda taşımacının taşımayı gerçekleştireceği taşıtların üçte birinin taşımacıların adlarına tescilli olması zorunludur. (4) Veliler, istemeleri halinde çocuklarını bu Yönetmelikte belirtilen şartları taşıması kaydıyla herhangi bir taşımacı ile anlaşarak da taşıtabilirler. Bu hakkın kullanılması halinde taşımacı; bu Yönetmelikte istenen belge ve bilgileri okul yönetimine bildirir. Okul yönetimi bu bilgi ve belgeleri incelenmek üzere il ve ilçe milli eğitim müdürlüğüne gönderir. Bu şekildeki taşımaya mülki idare amirliklerinin onayı ile izin verilebilir. İlgililerine/yararlananlara okul alanının kullandırılmasında farklı muamelede bulunulamaz. (5) Bu madde hükümleri 11/9/2014 tarihli ve 29116 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Taşıma Yoluyla Eğitime Erişim Yönetmeliği kapsamındaki işlemlerde uygulanmaz. (6) Bu maddeye ilişkin usul ve esasları belirlemeye Milli Eğitim Bakanlığı yetkilidir." hükümlerine yer verilmiştir.
Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına İlişkin Usul ve Esasların 1. maddesinde; "Bu Usul ve Esasların amacı; okul öncesi eğitim ve zorunlu eğitim kapsamında bulunan öğrencilerin taşıma faaliyetlerini düzenli ve güvenli hale getirmek amacıyla okul servis araçlarının çalıştırılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemektir." hükmü yer almaktadır.
Dava Konusu Düzenleyici İşlemin İncelenmesi:
Okul Servis Araçlarının Çalıştırılmasına İlişkin Usul ve Esasların davaya konu edilen kısımları şöyledir:
"Okul servis aracı olarak çalıştırılacakların tespiti
MADDE 8-
(2) Komisyon karar verirken; isteklilerin araç yaşı, özmal durumları, okulun bulunduğu il/ilçe sınırları içerisinde gerçek kişilerde ikametgâhının, tüzel kişiliklerde ise şubesi ve/veya merkezinin bulunması, aynı okulda daha önce servis taşıma işi yapıp yapmadığı ve servis taşıma işine başladığı tarihi dikkate alır. Belirtilen kriterlere göre yaptığı değerlendirme sonucunda uygun bulduğu istekliye okul servis taşıma işini yaptırmaya karar verir.
(3) İsteklilerin itirazda bulunması veya yeni açılan okullarda servis taşıma işinin ilk defa yapılacak olması halinde EK-3’teki kriterlere uygun puanlama yapılarak karar verilir."
İptaline karar verilmesi istenen EK-3'te ise isteklilerin araç yaşı, özmal araç listesi, isteklinin okulun bulunduğu il/ilçe sınırları içerisinde gerçek kişilerde ikametgâhının, tüzel kişiliklerde ise şubesi ve/veya merkezinin bulunması durumu, taşıma işini yaptığı aynı okula teklif vermesi, öğrenci servis taşıma işindeki hizmet süresi kriterlerine göre puanlama ölçütleri belirlenmiştir.
Hukuki Değerlendirme
Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin, çocuk haklarına ilişkin olarak belirlediği temel ilkelerden biri olan "Çocuğun Üstün Yararı İlkesi", çocukların yararlarının her zaman ve her koşulda öncelikli olarak korunmasını ve karşılaşılan tüm sorunlarda çocuk yararına çözümlerin tercih edilmesini emreden bir ilkedir.
Dava konusu Usul ve Esaslar ile Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın çocukların korunmasına yönelik önerdiği tedbirler ve Çocuk Haklarına Dair Sözleşme hükümleri çerçevesinde, diğer bireylere nazaran daha çok korunmaya muhtaç olan çocuklar/öğrenciler için pozitif ayrımcılık yapılarak ve çocuğun üstün yararı gözetilerek çocukların taşıma faaliyetlerinin sağlıklı ve güvenli hale getirilmesi amacıyla okul servis araçlarının çalıştırılmasında taşımacıların belirlenmesine yönelik özel düzenlemeler getirildiği anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından ileri sürülen iddialarda, taşımacının belirlenmesinde haksız rekabet ortamı oluşturulduğu, serbest rekabet ve eşitlik ilkesinin ihlal edildiği ileri sürülmüş ise de, hizmetten yararlanan yolcuların çocuklar ve hizmetin bedelini ödemekle yükümlü şahısların veliler olduğu, devletin Anayasa ve uluslararası hukuk bağlamında koruyucu tedbirler alma yükümlülüğüne istinaden öğrenci/çocukların taşınmasına ilişkin özel düzenlemeler yapıldığı, diğer servis taşımalarından farklı nitelikte olan bu taşımacılığın daha güvenli bir şekilde yerine getirilmesini teminen alınacak tedbirlerin Anayasanın 10. maddesi karşısında eşitlik ilkesine aykırı olduğundan söz edilemeyeceği; öte yandan Taşımacıyı Tespit Komisyonu tarafından yapılacak belirlemede öngörülebilirliği sağlamak amacıyla çeşitli ölçütler getirilerek hukuki belirliliğin sağlanmaya çalışıldığı ve dava konusu düzenlemelerin dayanak Yönetmelik hükümlerini daraltan bir yönünün bulunmadığı göz önüne alındığında dava konusu hükümlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
13/04/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.