T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/877
Karar No : 2023/5079
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR):
1- … Bakanlığı
VEKİLİ: Av. …
2- … Başkanlığı
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI): …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun ek 1. maddesi kapsamında, şehit yakını olarak atanan ve İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde memur olarak görev yapan davacının, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının … tarih ve … sayılı yazısına istinaden atamasının iptal edilmesine ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; 16/08/2017, 27/10/2017, 31/10/2017, 21/03/2018 tarihli ara kararları ile davalı idarelerden ve İçişleri Bakanlığı ile Devlet Personel Başkanlığından, davacının babası A.T.'nin terör şehidi olup olmadığına ilişkin inceleme yapılmış ise, buna ilişkin bilgi ve belgelerin onaylı örneğinin istenildiği, cevaben gelen yazılarda bu yönde bir bilginin bulunmadığının bildirildiği, bu durumda; davacının babasının şehit olduğuna istinaden yapılan başvuru üzerine atamasının yapıldığı, ancak, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından yapılan araştırmalar sonucunda şehit olmadığının anlaşılması üzerine dava konusu işlemin tesis edildiği, yapılan UYAP sorgulamasında davacının babasının şehit sayılmamasına ilişkin işleme karşı bir dava açılmadığı, dolayısıyla davacının babasının şehit statüsünde olduğunu kanıtlayan bir belgenin bulunmadığı anlaşılmakla, idarelerin açık hataya dayanan işlemlerini her zaman geri alabilmeleri olanaklı bulunduğundan ve davacının ataması da açık hata kapsamında bulunduğundan, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; idare hukukunun temel ilkeleri gereği, idarenin tesis ettiği idari işlemlerin doğruluğu ve hukuka uygunluğunun asıl olduğu, idarenin hukuka aykırı olan idari işlemlerini geri almak suretiyle hukuka uygunluğu sağlamasının Hukuk Devleti ilkesinin tabii bir sonucu olduğu ancak idari işlemleri geri alma yetkisinin, idari istikrarı sağlayabilmek ve kazanılmış hakları koruyabilmek için belli koşullara bağlı tutulmasının da hukuki bir zorunluluk olduğu, 3713 sayılı Kanun ve ilgili Yönetmelik hükümleri uyarınca şehit yakını statüsü ile davacının başvurusunun alındığı, ilgili belge ve evrak kontrolü sonrasında memuriyete kabul edildiği, yaklaşık 1,5 yıl çalıştıktan sonra davalı idare tarafından atama işleminin iptal edildiği, davacının babasının şehit olup olmadığına ilişkin bir bilgi belgenin dosyasına gönderilmediği, bir idari kararla atamanın yapıldığı, bir idari karar ile iptal edildiği, davacının bu süreçte bir hilesi, gerçeğe aykırı beyanı ya da idarenin açık hatası tespit edilemediğinden dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkeme kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline kesin olarak karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından; uyuşmazlığın temyize tabi olduğu, davacının vefat eden babasının durumunun, 3713 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin ikinci fıkrasında sayılan durumlardan olmadığı, bakılan uyuşmazlıkta davacının kazanılmış hakkının bulunmadığı, Danıştay içtihadına göre idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hallerinde süre aranmaksızın tesis ettiği işlemi geri alabileceği ileri sürülmektedir.
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından; uyuşmazlığın temyize tabi olduğu, davacının idarenin açık hatası sonucu atamasının yapıldığı, bu halde işlemin her zaman geri alınabileceği, dava konusu işlemin yok hükmünde olduğu, aleyhlerine yargılama giderine hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: İstemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: …
DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince 21/04/2021 tarih, 31461 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 73 sayılı Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Kurulması ile Kamu Personel İşlemlerinin Yürütülmesine İlişkin Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yerine Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı hasım mevkiine alınmak suretiyle, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun Ek 1. maddesi kapsamında hak sahipliğinin tespit edilerek atamasının yapılması için davacı tarafından davalı idareye manuel olarak (evrakların elden teslimi yoluyla) başvuruda bulunulmuş, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının 30/06/2015 tarihli durum belgesinde, davacı hak sahibi olarak tespit edilerek, diğer hak sahiplerinin isimleriyle birlikte atanmak üzere Devlet Personel Başkanlığına bildirilmiş, 16/12/2015 tarihinde yapılan atama kurasıyla İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne memur olarak atanmış ve 27/01/2016 tarihi itibariyle göreve başlamış; başvuruları manuel olarak alınıp hak sahibi olarak tespit edilerek ataması yapılanların, başvuruda kullandıkları bilgi ve belgelerin gerçeğe uygunluğunun tespiti için bilgi istenilmesi üzerine Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'na gönderdiği 28/04/2016 tarihli yazıda, davacının babası A.T'nin vazife malulü olmadığı bilgisine yer verilmiş, bu tespit üzerine Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının 10/04/2017 tarihli yazısıyla; davacının başvurusunun hatalı olarak alındığı, bu sebeple Terörle Mücadele Kanunu Kapsamında Kamu Kurum ve Kuruluşlarında İstihdam Edilecekler Hakkında Yönetmelik kapsamında olmadığı belirtilerek atamasının iptal edilmesi Devlet Personel Başkanlığından istenilmiş, Bakanlığın bu yazısı dikkate alınarak Devlet Personel Başkanlığının … tarih ve … sayılı işlemi ile davacının atama teklifinin iptal edilmesi üzerine tesis edilen davacının atamasının iptaline ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumu İnsan Kaynakları Daire Başkanlığının … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun Ek 1. maddesinde; "10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun eki (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan kamu kurum ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları, il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşları, özel kanunla kurulan diğer her türlü kamu kurum ve kuruluşları; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memur kadroları ile sözleşmeli personel pozisyonlarına ve sürekli işçi kadrolarına bu madde hükümleri çerçevesinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca hak sahibi olduğu belirlenerek Devlet Personel Başkanlığına bildirilen ve Başkanlıkça kura sonucu atama teklifi yapılanları atamak zorundadır. Bu madde kapsamında hak sahipliği sonucunu doğuran durumlar aşağıda belirtilmiştir: ... b) 5434 sayılı Kanunun mülga 45 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen haller kapsamında vazife malulü sayılan; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının erbaş ve erler dahil askeri personeli ile Emniyet Teşkilatından Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup Personeli, ... Bu madde kapsamında atanacakların, atamalarının yapılacağı kadro veya pozisyonlar için sınavlara ilişkin hükümler hariç olmak üzere ilgili mevzuatında öngörülen nitelik ve şartları taşımaları zorunludur. ... Bu madde kapsamında başvuranlardan hak sahibi olanlar Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca tespit edilerek, liste hâlinde Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Hak sahiplerinin kamu kurum ve kuruluşlarına atama teklifleri, Devlet Personel Başkanlığınca kura usulü ile yapılır." hükmüne yer verilmiştir.
Terörle Mücadele Kanunu Kapsamında Kamu Kurum ve Kuruluşlarında İstihdam Edilecekler Hakkında Yönetmelik'in 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu Kapsamında Kamu Kurum ve Kuruluşlarında İstihdam Edilecekler Hakkında Yönetmelik'in 1.maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı; 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesi kapsamına girenlerin istihdam usul ve esaslarını düzenlemektir." ; 2. maddesinde, " Bu Yönetmelik, ... b) 5434 sayılı Kanunun mülga 45 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen haller kapsamında vazife malulü sayılan; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının erbaş ve erler dahil askeri personeli ile Emniyet Teşkilatından Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personelden; malullerin kendileri veya eş veya çocuklarından birisi, eşi veya çocuğu yoksa kendisi veya kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam bir kişi; bu kapsamda olup da hayatını kaybedenlerin eş veya çocuklarından birisi ile ana, baba veya kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam iki kişi, ana, baba ve kardeşi yoksa eş veya çocuklarından toplam iki kişi, eş veya çocuğu yoksa ana veya babası ile kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam iki kişi, ana veya babanın bu hakkı kullanmaması durumunda ise bir diğer kardeşi olmak üzere toplam iki kişi, ... ile ilgili olarak yukarıda belirtilen hak sahipliği sonucunu doğuran durumların gerçekleşmesi halinde istihdam hakkı sahiplerinin istihdam edilmesine ilişkin usul ve esasları kapsar. " yolunda düzenlemeler yapılmıştır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 98. maddesinin (b) bendinde; Devlet memurlarının, memurluğa alınma şartlarından her hangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması veya memurlukları sırasında bu şartlardan her hangi birini kaybetmesi halinde memurluğunun sona ereceği hükme bağlanmıştır.
Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22/12/1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararında ise; idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hâllerinde süre aranmaksızın kanuna aykırı olarak tesis edilen idari işlemin geri alabileceği, ancak sayılan haller haricindeki durumlarda ise idarenin ancak dava açma süresi içinde idari işlemi geri alabileceğine karar verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun yukarıda belirtilen kararı ile idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hâllerinde süre aranmaksızın kanuna aykırı olarak tesis edilen idari işlemi geri alabileceği, ancak sayılanlar haricindeki durumlarda ise idarenin dava açma süresi içinde idari işlemi geri alabileceğine karar verilmiştir. İdari işlemin geri alınabilmesi olanağını tanıyan "açık hata" halinin, herhangi bir inceleme veya araştırmaya gerek duyulmaksızın, yalın ve yüzeysel bir bakışla bile kolayca anlaşılabilecek kadar açık bir yanılgının varlığını ifade ettiği kabul edilmektedir.
Her somut uyuşmazlıkta sırasıyla; geri alınan işlemin kanuna aykırı olup olmadığı, geri alınan idari işlem kanuna aykırı ise dava açma süresi içinde geri alınıp alınmadığı ve dava açma süresi içinde geri alınmamış ise yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hâllerin bulunup bulunmadığı hususları yönünden bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının dosya içindeki ara karar cevabı incelendiğinde; Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının 28/04/2016 tarihli yazısında davacının babasının vazife malulü olmadığının belirtildiği ve davacının hak sahipliği başvurusuna esas olmak üzere babasının şehit olarak kabul edildiğine ilişkin somut bir bilgi veya belgenin başvuru dosyasında yer almadığı, her ne kadar 30/06/2015 tarihli durum belgesinde davacının babasının statüsünün vazife malulü olduğu bilgisine yer verilmişse de, bu belgede kendisi veya yakınlarına Sosyal Güvenlik Kurumunca maaş bağlanmadığının da belirtildiği görülmektedir.
Davacının, babasının, yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinde ifade edildiği üzere kamuda istihdam için öngörülen vazife malulü şartını haiz olmaksızın atamasının yapılarak İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde çalışmaya başladığı, burada çalışmakta iken davacının atama teklifinin iptal edilmesi yolundaki işlemin, açık hata kapsamında tesis edilen işlemin geri alınması niteliğinde olduğu, dolayısıyla hukuka aykırı olarak doğan memuriyet statüsünün, bir başka işlem ile her zaman geri alınabileceği, bu itibarla dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü, İdare Mahkemesi kararının kaldırılması, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılması ve dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 18/10/2023 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.