T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/8962
Karar No : 2023/2470
DAVACILAR : …mirasçıları
1- … 2- …
3- … 4- …
5- … 6- …
7- … 8- …
9- … 10- …
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : …Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Huk. Müş. …
DAVANIN KONUSU :
19/04/2011 tarih ve 27910 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesine, 05/03/2015 tarih ve 29286 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile eklenen 13. fıkranın "Damızlık olacak (...), aygırlar 12 yaşından büyük olamaz." kısmının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Davacılar tarafından, dava konusu düzenlemenin murisleri …'nın sahibi olduğu "…" isimli atın pedigrisinin iptal edilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın murislerinin lehine sonuçlanmasının ardından soy kütüğüne kaydedilen 12 yaşındaki atlarının damızlık olarak kullanılmasının engellenmesi amacıyla getirildiği, getirilen yaş şartının hiçbir bilimsel dayanağının bulunmadığı, atların genetik, fenotip, morfolojik özelliklerinin yaş ile birlikte bozulmadığı, devlet haralarında 20 yaşında damızlık olarak kullanılan atlar olduğu dikkate alındığında dava konusu düzenlemenin makul ve orantılı olmadığı, davalı idarenin damızlık olarak kullanılacak atlara ilişkin yaş sınırlaması getirilmesi konusunda yetkisinin bulunmadığı ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Öncelikle, usule ilişkin olarak, davanın süresinde açılmadığı ileri sürülmüş; esasa ilişkin olarak, atların yarış hayatlarının genellikle 9-10 yaşına kadar sürdüğü, bu yaştan sonra damızlık olarak kullanıldıkları, damızlık olarak kullanılacak aygıtların en verimli çağlarının 10-18 yaş aralığı olduğu, bundan sonraki dönemlerde yaşa bağlı olarak döllenme yeteneklerinin hem fiziksel hem de sperma yönünden azaldığı, genetik meteryalin aktarılmasında erkeğin rolünün yüksek olduğu, yaşı ilerlemiş aygırların sperma kalitesinin düştüğü, bu durumun bilimsel olarak kanıtlandığı, bu nedenle dava konusu düzenleme ile damızlık olarak kullanılacak aygırlara 12 yaş sınırının getirildiği, dava konusu düzenlemenin dayanağı kanuna ve kamu yararına ve hizmet gereklerine uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu düzenlemenin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava; 05/03/2015 günlü, 29286 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile, Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesine eklenen 13. fıkrada yer alan "Damızlık olacak (...), aygırlar 12 yaşından büyük olamaz" ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
Anılan düzenleme 22.12.2018 gün ve 30633 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan değişiklikle değiştirildiğinden konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 09/05/2023 tarihinde, davacılar vekili Av. …tarafından mazeret dilekçesi verildiği, davalı idare vekili Hukuk Müşaviri …'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Davalı idareye usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra davalı idareye son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Dava, murisleri …'ya ait olan ... isimli atın 12 yaşına geldiğini belirten davacılar tarafından; 19/04/2011 tarih ve 27910 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesine, 05/03/2015 tarih ve 29286 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile eklenen 13. fıkranın "Damızlık olacak (...), aygırlar 12 yaşından büyük olamaz." kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
Dairemizin 15/10/2015 tarih ve E:2015/1546 sayılı kararıyla dava konusu düzenlemenin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiş, anılan düzenleme 22/12/2018 tarih ve 30633 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile "Damızlık olacak kısraklar ve aygırlar on dört yaşından büyük olamaz." şeklinde değiştirilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda altmış gün olduğu; 4. fıkrasında ise, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı hükme bağlanmıştır.
Dava konusu Yönetmeliğin 05/03/2015 tarih ve 29286 sayılı Resmi Gazete'de yayımlandığı, bakılan davanın ise 04/05/2015 tarihinde, altmış günlük dava açma süresinde açıldığı görüldüğünden, davalı idarenin süreye ilişkin itirazı yerinde görülmemiştir.
Öte yandan, "... " isimli atın safkan olmadığı tespit edildiğinden bahisle ... isimli at ve bunun soyundan gelen, aralarında davacıların murisi ... 'nın sahibi olduğu "..." isimli atın da yer aldığı 14 atın soy kütüğü kayıtlarının silinerek damızlık belgesi ve pedigrilerinin iptal edilmesine, bu atlardan doğacak ve doğan yavruların soy kütüğüne kayıtlarının yapılmamasına, bu atlardan 6132 sayılı Kanun ve buna bağlı olarak çıkarılan yönetmelik hükümleri çerçevesinde düzenlenen yarışlarda koşulara katılıp, dereceye giren at veya atlar var ise kazandıkları ve halen ödenmeyen ikramiye, yetiştiricilik primi ve sair ödüllerin bloke edilerek ödenmemesine ilişkin Yüksek Komiserler Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle davacılar murisi tarafından ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı esasına kayden açılan davanın, işbu davanın açıldığı tarih itibarıyla halen derdest olduğu anlaşıldığından, bakılan davada davacıların ehliyetli olduğu sonucuna varılmıştır.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, "Türkiye sınırları içerisinde at yarışları düzenlemeye, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen yarışlar üzerine yurt içinden ve yurt dışından müşterek bahis kabul etmeye Tarım ve Köyişleri Bakanlığı yetkilidir."; 8. maddesinde, "Yarışların şartlarına, tertip, icra ve inzibatına, hipodrom ve yarış yerlerinin tanzim ve idaresine, yarış programları, ikramiyeler veya müşterek bahislere dair teknik, idart, mali ve inzibati hususlara, Yüksek Komiserler Kurulunun teşekkül sureti, görev ve yetkilerine, görevlendirilecek 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tâbi personel ile 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamındaki personel ve diğer personele yarış gelirlerinden karşılanmak şartıyla, 16 yaşından büyükler için tespit edilen aylık brüt asgart ücretin dört katını geçmemek üzere yapılacak aylık net ödemeler ile harcırahlara, Jokey Kaza ve Yardım Sandığı kurulması ile yardım sandığına üye olabilecekler, yardım sandığına at binme ücretinin % 10'unu geçmemek üzere kesinti yapılması, sandığın diğer gelirlerinin tespiti, sandık gelirlerinin harcanması ile bu gelirlerin, 5 inci madde uyarınca yetkilendirilen ilgili kurum veya kuruluşa borç olarak verilmesine veya ek 1 inci madde hükmü uyarınca oluşturulan hesaba aktarılmasına, disiplin cezalarının hangi hâllerde hangi merciler tarafından verileceğine, yarışların ve yetki verilmiş dernek, belediye ve il özel idarelerinin murakabe ve teftiş tarzı ile doping muayenelerine ait usuller, bu Kanun ve uluslararası yarış esasları ile memleket ihtiyaçları ve işin icaplarına göre Tarım ve Köyişleri (Orman) Bakanlığınca çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir." hükmü yer almaktadır.
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun "Zootekni" başlıklı 10. maddesinin 1. fıkrasında, "Bakanlık, hayvan ıslahı, hayvan gen kaynaklarının korunması, geliştirilmesi, damızlık amaçlı hayvanların yetiştirilmesi, kayıt altına alınması, ön soy kütüğü ve soy kütüklerinin oluşturulması ve belgelendirilmesi gibi zootekni konularında düzenleme yapmaya, hayvan yarışları düzenlemeye, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen hayvan yarışları üzerine yurt içinden ve yurt dışından müşterek bahis kabul etmeye yetkilidir." hükmü; aynı maddenin 4. fıkrasında, "Bakanlık, damızlık hayvanların ve üreme ürünlerinin genetik özelliklerinin değerlendirilmesi, performanslarının izlenmesi ve sağlık şartları ile ilgili usul ve esasları belirler." hükmü; 15. fıkrasında ise, "Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
5996 ve 6132 sayılı Kanunlara dayanılarak hazırlanmış olan, Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik, 19/04/2011 tarih ve 27910 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Dava Konusu Yönetmeliğin İncelenmesi:
İdare hukukuna göre, idarelerin, bir idari işlemi tesis edebilmesi için hukuken korunabilir ve hukuka uygun bir nedeni olması gerekmektedir. Bu neden, idari işlemlerin sebep unsurunu oluşturur. Gerek yargısal kararlarda, gerekse doktrinde sebep unsuru, idari işlemin dışında, idari işlemin yapılmasını gerektiren hukuki işlem veya olay olarak tanımlanmaktadır. Sebep, idareyi işlem yapmaya yönelten tüm etkenler olup, işlemin bir tür gerekçesidir. İdare tesis ettiği işlemi, "gerçek ve hukuka uygun" sebeplere dayandırmak zorundadır. Sebebin "gerçek" olması, varlığının usulüne uygun olarak yapılan tespitlerle ortaya konulmuş olması; "hukuka uygun" olması ise, idarenin işlemi dayandırdığı sebebin, kanunda tesisi için dayanabileceği öngörülen sebeplerden olması anlamına gelmektedir.
Bu bağlamda; idari işlemlerin bir sebebe ve gerekçeye dayalı olması hukukun genel ilkelerinden olduğundan, bu ilke genel anlamda düzenleyici veya bireysel işlemi yapan idareyi, uyguladığı ve düzenleme yaptığı alanda doğru ve anlamlı olgular ortaya koymaya ve denetim yapmaya zorlar. İşlemlerde gösterilen sebep ve gerekçe, işlemin yasaya uygunluğunu ve dayanağını değerlendirme, itiraz edip etmeme konularında ilgililere yardımcı olmakla birlikte, idarenin saydamlığı, savunma hakları, idareye güven ilkeleri ve hukuk devleti anlayışının oluşumu noktalarında da büyük öneme sahiptir.
Ayrıca, idarelerin işlem tesis ederken kendilerine Anayasa ve yasalarla çizilen çerçeve içinde takdir hakkına sahip oldukları açıktır. Ancak, bu takdir hakkı, serbestçe kullanılabilecek bir keyfiyeti ifade etmeyip, kamu yararı ve hizmet gerekleri açısından hukuka uygun olarak temellendirilmiş olgularla desteklenmelidir. İdarenin düzenleme yapma yetkisine sahip olduğu alanlarda, bu yetkinin hukuka uygun olarak kullanılması ve yeni düzenleme yapılan alanda, bu duruma temel olan, bir başka ifadeyle kamu yararını gerçekleştirecek bu düzenlemeyi gerektiren olguların somut olarak ortaya konulması şarttır.
5996 ve 6132 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen hükümlerinden, davalı Bakanlığın; safkan Arap ve İngiliz atlarının ıslahı, gen kaynaklarının korunarak geliştirilmesi, damızlık olarak yetiştirileceklerin genetik ve sağlık şartlarının belirlenmesi, kayıt altına alınması (soy kütüğü kayıtları), pedigri ve damızlık belgelerinin verilmesi, ithalat ve ihracatına ilişkin koşulların tespiti konularında düzenleme yapmaya yetkili olduğu hususunda tereddüt bulunmamaktadır.
Bununla birlikte, bu yetkinin, ülkede atçılığın geliştirilmesi, safkan türlerin korunması ve damızlık hayvanların yetiştirilmesi amacına uygun şekilde bilimsel veriler dikkate alınarak, keyfilikten uzak, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanması gerekmektedir.
Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik'in 6. maddesinin 13. fıkrasında damızlık olacak kısrakların 14, aygırların ise 12 yaşından büyük olamayacağı düzenlenmiş olup, davacılar tarafından damızlık aygırlara ilişkin olanak getirilen 12 yaş sınırı yönünden düzenlemenin iptali istenilmektedir.
Dairemizin 18/06/2015 tarihli ara kararı ile davalı idareden; damızlık olacak aygırlara yaş sınırı getirilmesinin bilimsel dayanağı ile bu düzenlemenin Türk atçılığının gelişmesine nasıl bir katkı sağlayacağı sorulmuş, idarece ara kararına verilen cevapta; "Atların yarış hayatının 9-10 yaşına kadar sürdüğü, bu yaştan sonra damızlığa ayrıldığı, damızlık olarak kullanılacak aygırların en verimli çağının 10-18 yaş aralığı olduğu, bundan sonraki dönemlerde ise yaşa bağlı olarak döllenme yeteneklerinin hem fiziksel hem de sperma yönünden azaldığı, genetik materyalin aktarılmasında erkeğin rolünün yüksek olduğu, yaşı ilerlemiş aygırların sperm kalitesinin düştüğü ve düşük kalitenin de genetik aktarımını etkilediği, bu nedenle aygırların damızlık olma yaşının 12 olarak belirlendiği, ülkemiz at neslinin ıslah çalışmaları ve son zamanlarda uluslararası yarışlarda elde edilen düşük performanslar göz önünde bulundurularak, yarış sahalarında daha kaliteli atların koşturulmasını temin etmek ve yetiştiriciliğimizi en üst seviyeye ulaştırmak amacıyla bu düzenlemenin yapıldığı belirtilmiş ise de; davalı idarece damızlık aygırların en verimli çağının 10-18 yaş aralığı olduğunun belirtilmesine rağmen dava konusu düzenlemeyle damızlık sınırının 12 yaş olarak belirlenmesinin nedeninin izah edilemeyip söz konusu çelişkinin giderilemediği gibi damızlık olacak aygırlara 12 yaş sınırı getirilmesine dayanak olarak alınan bilimsel çalışmaların ve bilimsel verilerin neler olduğunun da açıklanmadığı, istatiki bilgilere yer verilmediği görülmüştür.
Bu durumda, damızlık olarak kullanılacak aygırlar için getirilen 12 yaş sınırına ilişkin dava konusu düzenlemenin sebebinin davalı idarece bilimsel veriler kullanılarak açıklanamadığı, yalnızca düzenleme yapma yetkisine dayanılarak yapıldığı anlaşıldığından, dava konusu düzenlemede hukuka, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 19/04/2011 tarih ve 27910 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmeliğinin 6. maddesine, 05/03/2015 tarih ve 29286 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile eklenen 13. fıkranın "Damızlık olacak (...), aygırlar 12 yaşından büyük olamaz" kısmının İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin "duruşmasız işler" kısmı uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 09/05/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.