T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/899
Karar No : 2023/5919
DAVACI : ... ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU : 07/10/2009 tarihli ve 27369 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gümrük Yönetmeliği'nin, 03/01/2019 tarih ve 30644 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik/ek;
a) 518. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "affa uğramış olsalar dahi" ibaresi ile 7. fıkrasının,
b) 519. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Yatırım iznine tabi antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri;" ibaresi ile "Yatırım iznine tabi olmayan antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri, süresiz olarak verilir." cümlesinin,
iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, Yönetmeliğin 518. maddesinin 7. fıkrasında yapılan değişikliğin, esnaf ve sanatkarların korunması ilkesine, çalışma ve sözleşme hürriyeti ilkelerine, suç ve cezalara ilişkin esaslara, mülkiyet hakkına; Yönetmeliğin 518. maddesinin 3. fıkrasında geçen “…affa uğramış olsalar dahi…” ifadesinin, hukuk devleti ilkesine ve suç ve cezalara ilişkin esaslara; Yönetmeliğin 519. maddesinde yapılan “Yatırım iznine tabi antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri; açma ve işletme izin belgesinin düzenlendiği tarihten itibaren beş yıl geçerli olacak şekilde verilir”, “Yatırım iznine tabi olmayan antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri, süresiz olarak verilir” şeklinde yapılan düzenlemenin, eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 95. maddesinin 1. fıkrası ile verilen yetkiye dayanılarak dava konusu Yönetmeliğin düzenlendiği, verilen izinlerin 5 yılda bir uzatılmasına yönelik değişiklik ile antrepoların Bakanlıkça talep edilen fiziki koşulları sağlamalarının hedeflendiği, "affa uğramış olsalar dahi" ibaresinin Yönetmeliğin önceki halinde de bulunduğu, birçok mevzuatta yer aldığı, diğer düzenlemelerin de antrepo rejimine ilişkin düzenleme yapma yetkisi kapsamında getirildiği, düzenlemelerin ilgili mevzuata ve hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu Yönetmeliğin iptali istenen maddeleri yönünden kısmen karar verilmesine yer olmadığına, kısmen davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : 03/01/2019 tarih ve 30644 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gümrük Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 3. maddesi ile değiştirilen Gümrük Yönetmeliğinin 518. maddesinin 7. fıkrasının, aynı maddenin 3. fıkrasında yer alan "affa uğramış olsalar dahi" ibaresinin ve aynı Yönetmeliğin 4. maddesi ile Gümrük Yönetmeliğinin 519. maddesinde yapılan değişikliklerinYönetmelik değişikliği ile getirilen düzenlemelerin Anayasa'nın esnaf ve sanatkarların korunması, çalışma ve sözleşme hürriyeti ilkelerine, suç ve cezalara ilişkin esaslarına, mülkiyet hakkına ve eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenilmektedir.
Davalı idarece, dava konusu Yönetmelik değişikliğinin Gümrük Kanunu'nun verdiği yetkiye dayanılarak getirildiği, verilen izinlerin 5 yılda bir uzatılmasına yönelik değişiklik ile antrepoların Bakanlıkça talep edilen fiziki koşulları sağlamalarının hedeflendiği, "affa uğramış olsalar dahi" ibaresinin Yönetmeliğin önceki halinde de bulunduğu, diğer düzenlemelerin de antrepo rejimine ilişkin düzenleme yapma yetkisi kapsamında getirildiği, düzenlemelerin ilgili mevzuata ve hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 95. maddesinin çizdiği çerçevede davalı idare antrepolara ilişkin usul ve esasları düzenlemeye yetkilidir.
Gümrük ANTREPO yatırımcılarının görev tanımı ve özellikleri ile üstlenmiş oldukları görev ve yükümlülükleri dikkate alındığında, bu görevi yapacaklarda aranacak hizmetin gerektirdiği nitelikleri belirleme konusunda takdir yetkisine sahip olan idarece,antrepo izin belgesi verilmesi hususunda özel koşullar getirilmesinde hizmet gereklerine, kamu yararına ve hukuka aykırılık görülmemiştir.
Dava konusu edilen diğer düzenlemelerde de dayanağı mevzuata ve amaçlarına aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
07/10/2009 tarihli ve 27369 (mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gümrük Yönetmeliği'nin 518. maddesinin 3. ve 7. fıkraları ile 519. maddesi de dahil olmak üzere birçok maddesinde, 03/01/2019 tarihli ve 30644 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişiklikler yapılmıştır.
Bu değişiklikler üzerine, Muratbey (Halkalı) Gümrük Müdürlüğü denetimi altındaki A tipi genel antrepo işleticisi ve sahibi olduğunu belirten davacı tarafından, 28/01/2019 tarihli başvuru ile Yönetmelik değişikliğinin yeniden değerlendirilmesi, özellikle antrepo devir başvuruları için getirilen ağır şartların hafifletilmesi ve yeniden düzenlenmesi, ayrıca Yönetmeliğin 518. maddesinin 7. fıkrasında başvuruların askıya alınmasına neden olacak davalardan, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılan davaların mı yoksa sonraki davaların mı kastedildiğinin müphem kaldığından bahisle gümrük idarelerinin bu konuda talimatlandırılması isteminde bulunulmuş, idarece 04/02/2019 tarihinde verilen cevapta; antrepo açma ve işletme taleplerine ilişkin yapılacak değerlendirmelerde göz önünde bulundurulacak fiil ve/veya suçların kapsamının Gümrük Yönetmeliğinin diğer maddelerindeki düzenlemelerle uyumlu hale getirildiği, 519. maddede yer alan değişiklik ile özel akaryakıt antrepoları başta olmak üzere antrepo izni yenileme sürelerine ilişkin ifadelere açıklık getirildiği belirtilerek başvurunun reddedilmesi üzerine davacı şirket tarafından işbu dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesine giren ve çıkan eşyaya ve taşıt araçlarına uygulanacak gümrük kurallarını belirlemek amacıyla yürürlüğe konulan 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun, dava konusu Yönetmeliğin yayımlandığı tarihteki haliyle;
3. maddesinin 15. fıkrasının (c) bendinde, gümrük antrepo rejimi, gümrük rejimleri arasında sayılmış;
93. maddesinde,
"1. Gümrük antrepo rejimi;
a) İthalat vergilerine ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmamış ve serbest dolaşıma girmemiş eşyanın,
b) Gümrük antreposuna alınması halinde ihracata ilişkin önlemlerden yararlanabilecek ihraç eşyasının,
Bir gümrük antreposuna konulmasına ilişkin hükümleri belirler.
2. Antrepo işleticisi, gümrük antreposu işletmesine izin verilen kişidir.
Kullanıcı, eşyanın antrepo rejimi beyanında bulunan kişi veya bu kişinin hak ve yükümlülüklerinin devredildiği kişidir.
3. Gümrük antreposu, gümrük gözetimi altında bulunan eşyanın konulması amacıyla kurulan ve kuruluşunda aranılacak koşulları ve nitelikleri yönetmelikle belirlenen yerdir. ..." hükmüne;
94. maddesinde,
"1. Gümrük antreposu, genel antrepo veya özel antrepo olabilir.
a) Genel Antrepolar, eşyanın konulması için herkes tarafından kullanılabilen;
b) Özel Antrepolar, yalnız antrepo işleticisine ait eşyanın konulması amacıyla kurulan;
Gümrük antrepolarıdır. ..." hükmüne;
95. maddesinde,
"1. Gümrük antrepoları ile gümrük kapılarında eşya satışı yapmak üzere özel antrepo statüsünde mağaza ve bunların depolarının açılması ve işletilmesine izin vermeye Müsteşarlık yetkilidir. İznin verilmesine, bu iznin geçici veya sürekli geri alınmasına, faaliyet, belge ve kayıt düzenine ilişkin usul ve esaslar ile eşya alabilecek kişiler ve bu kişilere satılabilecek eşyanın cins ve miktarı yönetmelikle belirlenir.
2. Gümrük antreposu işletmek isteyen kişiler, izin verilmesi için gerekli bilgileri ihtiva eden ve özellikle antrepoculuğa ekonomik yönden ihtiyaç bulunduğunu belirten yazılı bir talepte bulunmak zorundadır. Gümrük antreposunun işletilmesine ilişkin şartlar verilen izinde gösterilir.
3. İzin, yalnızca Türkiye'de yerleşik kişilere verilir.
4. Antrepo işleticisinin hak ve yükümlülükleri, Gümrük Müsteşarlığının izni ile başka bir kişiye devredilebilir." hükmüne;
96. maddesinde,
"Antrepo işleticisi;
a) Gümrük antreposunda bulunduğu süre içerisinde eşyanın gümrük gözetimi altında bulunmasını sağlamaktan,
b) Gümrük antrepo rejimi kapsamında eşyanın muhafaza edilmesiyle ilgili yükümlülükleri yerine getirmekten,
c) İzinde belirtilen özel şartlara uymaktan,
Sorumludur." hükmüne;
99. maddesinde,
"Antrepo rejimine tabi tutulan eşya, gümrük antreposuna konuldukları tarihte işletici tarafından kayıtlara geçirilir. Gümrük idareleri tarafından işletilmeyen antrepolardaki tüm eşyanın antrepo kayıtları işletici tarafından tutulur. Bu kayıtlar her zaman gümrüğün denetlemesine hazır halde bulundurulur. Söz konusu antrepo kayıtları ile 100 üncü maddede belirtilen antrepo kayıtlarına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir." hükmüne;
101. maddesinde,
"1. Eşyanın antrepo rejimi altında kalış süresi sınırsızdır. Ancak, gümrük idarelerince gerek görülen hallerde, eşyaya gümrükçe onaylanmış yeni bir işlem veya kullanım tayin edilmesi için bir süre belirlenebilir." hükmüne;
103. maddesinde,
"1. Antrepo rejimine tabi tutulan eşya, gümrük idarelerinden izin alınmak şartıyla geçici olarak gümrük antreposundan çıkarılabilir." hükmüne;
105. maddesinde,
"1. Genel ve özel antrepo işleticileri yıl sonunda antrepo mevcutlarına ilişkin bir listeyi gümrük idaresine verir. Her yıl, genel ve özel antrepolardaki eşya gümrük idaresince, işletici tarafından verilen liste gözönünde bulundurulmak suretiyle sayılır. ...
2. Antrepolarda yapılan sayım sonucunda noksan çıkan eşyanın gümrük vergileri, duruma göre işletici veya kullanıcıdan tahsil edilir." hükmüne;
106. maddesinde,
"1. İşleticiler ile 97 nci maddenin 1 inci fıkrasına göre kullanıcılar antrepolara konulan eşyanın, gümrük idarelerince miktarı belirlenmiş ise bu miktardan, belirlenmemiş ise belgelerinde yazılı miktarlar üzerinden gümrük idaresine karşı sorumludur.
2. Eşyanın niteliğinden kaynaklanan kayıplar ve fireler ile gümrüğün denetimi altında yapılan işleme faaliyeti sonucunda ortaya çıkan noksanlıklar ve antrepo işleticileri ile kullanıcıların kusur ve hatalarından ileri gelmediği gümrük idaresine kanıtlanan telef, kayıp ve çalınmalar için gümrük vergileri aranmaz.
3. 1 inci veya 2 nci fıkralarda yazılı nedenler dışında kalan noksanlıklar kabul edilmez. Bunların vergi ve cezaları toplamından oluşan tutar, yerine göre işletici veya kullanıcıya tazmin ettirilir." hükmüne yer verilmiştir.
Gümrük Kanunu'na dayanılarak çıkarılan ve 07/10/2009 tarihli ve 27369 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gümrük Yönetmeliği'nin, 01/08/2017 tarihli ve 30141 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 518. maddesinin 1. fıkrasında, "Antrepo açma ve işletme izni almak üzere başvuracak gerçek ve tüzel kişiler, yatırım yapmadan önce, antreponun bağlı bulunacağı gümrük müdürlüğüne dilekçe ile başvurur." kuralına yer verilmiş olup; aynı maddenin 3. fıkrasında, "Antrepo açma izni almak üzere başvuracak gerçek kişilerin ve tüzel kişilerin yönetim kurulu başkanı ve üyeleri, şirketi gümrük ve dış ticaret işlemlerinde temsile yetkili kişiler ile şirket sermayesinin % 10 veya daha fazlasına sahip gerçek kişilerin, affa uğramış olsalar dahi hırsızlık, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflas, kamu güvenine karşı işlenen suçlar, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, zimmet, irtikap, zimmet veya irtikâp suçunun işlenmesine kasten göz yumma, rüşvet, iftira, suç uydurma, yalan tanıklık, yalan yere yemin, suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme, muhafaza görevini kötüye kullanma suçları ile 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, mülga 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, mülga 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun, 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 359 uncu maddesinde (1/1/1999 tarihinden önceki dönem için aynı Kanunun 344 üncü maddesinin l-6 numaralı bentlerinde) belirtilen vergi kaçakçılığına ilişkin fiillerden mahkum olmamış/ceza almamış olmaları şarttır. Limited şirketlerde ortaklar ile şirket müdürünün söz konusu suçları işlememiş olmaları şarttır. Anonim şirketlerde, şirketin yönetim kurulu başkanı ve üyeleri ile sermayesinin % 10 veya daha fazlasına sahip ortakları; limited şirketlerde şirket ortakları arasında yurt dışında ikamet eden yabancı şahısların ise söz konusu suçları işlememiş olduklarına dair yazılı beyanlarına itibar edilir." düzenlemesi yer almakta iken; anılan fıkra, 03/01/2019 tarih ve 30644 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu Yönetmelikle, "Antrepo açma izni almak üzere başvuracak gerçek kişilerin ve tüzel kişilerin yönetim kurulu başkanı ve üyeleri, şirketi gümrük ve dış ticaret işlemlerinde temsile yetkili kişiler ile şirket sermayesinin % 10 veya daha fazlasına sahip gerçek kişilerin, affa uğramış olsalar dahi devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, kamu güvenine karşı suçlar, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, casusluk, rüşvet, zimmet, irtikâp, denetim görevinin ihmali, zimmet veya irtikâp suçunun işlenmesine kasten göz yumma, güveni kötüye kullanma, hırsızlık, dolandırıcılık, inancı kötüye kullanma, hileli iflas, yalan tanıklık, yalan yere yemin, suç uydurma ve iftira, ihaleye fesat karıştırma, suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme, edimin ifasına fesat karıştırma, muhafaza görevini kötüye kullanma suçları ile vergi kaçakçılığı veya vergi kaçakçılığına teşebbüs suçlarına ilişkin 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 359 uncu maddesine (1/1/1999 tarihinden önceki dönem için aynı Kanunun 344 üncü maddesinin l-6 numaralı bentlerinde), 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa (mülga 7/1/1932 tarihli ve 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanuna, mülga 10/7/2003 tarihli ve 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa), 20/2/1930 tarihli ve 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanuna, 4/12/2003 tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununun mülga Ek-5 inci maddesine, Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanunun mülga 8 inci maddesinin dördüncü fıkrasına, 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanuna ve 12/6/1933 tarihli ve 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanuna muhalefetten haklarında kesinleşmiş mahkumiyet kararı bulunmaması şarttır." halini almıştır.
Söz konusu fıkra hükmü, 24/09/2021 tarihli ve 31608 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile yeniden değişikliğe uğramış ise de, madde metninde yer alan ve dava konusu edilen "affa uğramış olsalar dahi" ibaresi aynen korunmuştur.
Aynı Yönetmeliğin, 01/08/2017 tarihli ve 30141 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 518. maddesinin 7. fıkrasında, "Özellikli eşyanın depolanacağı antrepolar ile lojistik faaliyetlerin yürütüldüğü deniz limanı, havalimanı, gümrüklü sahalar ve lojistik merkezler içerisinde açılacak antrepolarda beşinci fıkrada yer alan ekonomik yönden ihtiyaç bulunup bulunmadığına dair değerlendirme ölçütlerine bağlı kalınmaksızın idarenin genel değerlendirmesi ile yatırım izni talepleri sonuçlandırılabilir." düzenlemesi yer almakta iken; anılan fıkra, 03/01/2019 tarih ve 30644 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu Yönetmelikle, "Antrepo yatırım izni, açma ve işletme izni ile devir başvuruları; üçüncü fıkrada sayılan fiillere ilişkin gümrük idaresi tarafından yürütülen bir inceleme, araştırma, soruşturma olması veya bu fiillere ilişkin gümrük idarelerince müdahil olunan bir dava bulunması hallerinde; söz konusu inceleme, araştırma, soruşturma veya dava sonuçlanıncaya kadar değerlendirmeye alınmaz." şeklinde değiştirilmiş; bilahare anılan fıkra, 24/09/2021 tarihli ve 31608 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile yürürlükten kaldırılmıştır.
Yine Gümrük Yönetmeliğinin, 01/08/2017 tarihli ve 30141 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 519. maddesinin 1. fıkrasında, "Genel antrepo açma ve işletme izinleri, açma ve işletme izin belgesinin düzenlendiği tarihten itibaren beş yıl geçerli olacak şekilde verilir. Süre sonunda faaliyetine devam etmek isteyen antrepo işleticileri açma ve işletme iznine ilişkin yürürlükte olan mevzuata uygun şartların sağlandığını gösteren belgeleri bağlı oldukları gümrük müdürlüğüne ibraz ederek açma ve işletme izninin geçerlilik süresinin uzatılmasını talep ederler. Söz konusu talep, iznin sona erdiği tarihten en erken dört ay, en geç bir ay önce yapılır. Bir aydan sonra yapılan başvurularda gecikme süresi kadar antrepoya eşya girişi durdurulur. Talep gümrük ve bölge müdürlüğünün görüşü ile birlikte Bakanlığa aktarılarak nihai değerlendirme Bakanlıkça yapılır. Talebin uygun bulunması halinde izin belgesinin geçerlilik süresi beş yıl uzatılır. Süre sonunda yürürlükte olan mevzuata uygun şartları yerine getirmeyen genel antrepoların açma ve işletme izinleri iptal edilir." kuralı mevcut iken; bu kuralda geçen "Genel antrepo açma ve işletme izinleri" ibaresi "Yatırım iznine tabi antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri;" şeklinde değiştirilmiş, ayrıca fıkranın sonuna "Yatırım iznine tabi olmayan antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri, süresiz olarak verilir." ibaresi eklenmiştir. Ancak anılan kural da, 25/05/2022 tarihli ve 31846 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle yeniden değiştirilerek "Antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri süresiz olarak verilir. Yapılan kontrol, inceleme ve denetimlerde bu Yönetmelikte belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen antrepolarla ilgili olarak 525 inci madde hükümleri uygulanır." halini almış, böylelikle anılan fıkrada geçen ibarelerin dava konusu edilmesine sebep olan antrepolar arasındaki "yatırım iznine tabi olan" ve "yatırım iznine tabi olmayan" ayrımı ortadan kaldırılarak bütün antrepolar için antrepo açma ve işletme izni süresiz hale getirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1- Gümrük Yönetmeliğinin, 03/01/2019 tarih ve 30644 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 518. maddesinin 7. fıkrasının incelenmesi:
Dava konusu fıkra, 24/09/2021 tarihli ve 31608 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gümrük Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu durumda, Yönetmeliğin 518. maddesinin 7. fıkrası yönünden konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
2- Gümrük Yönetmeliğinin, 03/01/2019 tarih ve 30644 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 519. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Yatırım iznine tabi antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri;" ibaresi ile "Yatırım iznine tabi olmayan antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri, süresiz olarak verilir." cümlesinin incelenmesi:
Dava konusu fıkrada geçen ve dava konusu edilen "Yatırım iznine tabi antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri; açma ve işletme izin belgesinin düzenlendiği tarihten itibaren beş yıl geçerli olacak şekilde verilir. ... Yatırım iznine tabi olmayan antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri, süresiz olarak verilir." kuralları, 25/05/2022 tarihli ve 31846 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle yeniden değiştirilerek "Antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri süresiz olarak verilir. Yapılan kontrol, inceleme ve denetimlerde bu Yönetmelikte belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen antrepolarla ilgili olarak 525 inci madde hükümleri uygulanır." halini almıştır.
Böylelikle, anılan fıkrada geçen ve yatırım iznine tabi olan antrepolar için antrepo açma ve işletme izin belgesinin 5 yıl süreli, yatırım iznine tabi olmayan antrepolar için antrepo açma ve işletme izin belgesinin ise süresiz olarak düzenlenmesini öngören ibarelerin eşitliğe aykırı olduğu iddiasıyla dava konusu edilmesine sebep olan antrepolar arasındaki "yatırım iznine tabi olan" ve "yatırım iznine tabi olmayan" ayrımı ile bu ayrıma bağlı izin süreleri arasındaki farklılık (5 yıl - süresiz) ortadan kaldırılarak bütün antrepolar için antrepo açma ve işletme izni süresiz hale getirilmiştir.
Bu durumda, Yönetmeliğin 519. maddesinin 1. fıkrasında geçen ibareler yönünden de konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
3- Gümrük Yönetmeliğinin, 03/01/2019 tarih ve 30644 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 518. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "affa uğramış olsalar dahi" ibaresinin incelenmesi:
Dava konusu kural ile, gümrük antrepo açma ve işletme izin belgesi almak için başvuracak gerçek kişiler ve tüzel kişilerin yönetim kurulu başkanı ve üyeleri, şirketi gümrük ve dış ticaret işlemlerinde temsile yetkili kişiler ile şirket sermayesinin % 10 veya daha fazlasına sahip gerçek kişiler bakımından, affa uğramış olsalar dahi haklarında belirli suçlardan dolayı kesinleşmiş mahkumiyet kararının bulunmaması koşulu aranmıştır.
Yukarıda yer verilen Kanun hükümleri uyarınca, gümrük antrepolarının açılması ve işletilmesine izin vermeye, bu izinlerin verilmesine ilişkin usul ve esasları, dolayısıyla gümrük antrepo açma ve işletme izin belgesi verilecek gerçek ve tüzel kişilerde aranacak nitelikleri yönetmelikle belirlemeye (mülga) Gümrük Müsteşarlığının (halihazırda Ticaret Bakanlığının) yetkili olduğu hususunda duraksama bulunmamaktadır.
Gümrük antrepolarına, ithalat vergilerine ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmamış ve serbest dolaşıma girmemiş eşya ile gümrük antreposuna alınması halinde ihracata ilişkin önlemlerden yararlanabilecek ihraç eşyasının konulduğu da dikkate alınarak, başlangıçta antrepoların gümrük idareleri tarafından işletilmesi esası benimsenmiş ise de; zaman içerisinde gümrük idareleri tarafından antrepo işletilmediği veya mevcut işletmelerin yeterli olmadığı durumlarla karşılaşılmış ve bu gibi hallerde antrepo işletecek gerçek ile tüzel kişilere ihtiyaç duyulmuş, bunun üzerine gümrük antreposu açma ve işletme izin sistemi uygulamaya konulmuştur.
Gümrük Kanunu'nun yukarıda aktarılan hükümleri uyarınca, antrepolara henüz ithalat vergileri tahsil edilmemiş ya da ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmamış eşyanın (kural olarak sınırsız süreyle) konulduğu, bu nedenle antrepo rejimine tabi tutulan eşyanın bu süre boyunca gümrük gözetiminde bulunduğu ve geçici olarak antrepodan çıkarılması veya nakli için gümrük idaresinden izin alınması gerektiği, antrepo işleticisinin antrepodaki eşyanın gümrük gözetimi altında bulunmasını sağlamaktan, eşyayı muhafaza etmekten ve eşyanın kayıtlarının tutulmasından sorumlu olduğu, bu sorumluluklarını yerine getirmediği takdirde eşyaya ilişkin gümrük vergilerinin tahsili ve/veya eşya bedelinin tazmini ile yükümlü olduğu görülmektedir.
Buna göre, gümrük antrepolarına konulan eşya ile antrepo işleticisinin görev ve sorumluluklarına ilişkin kurallar birlikte değerlendirildiğinde; başlangıçta gümrük idarelerince yerine getirilen gümrük antrepo hizmetinin esasında bir kamu hizmeti olduğu, bu hizmet sırasında eşyanın giriş ve çıkışı kontrol altında tutularak bir yandan Devletin en önemli gelir kalemi olan verginin (kamu alacağının) güvenliğinin ve ticaret politikası önlemlerinin uygulanmasının sağlanması suretiyle kamu menfaatinin, diğer yandan da eşyanın muhafazası suretiyle eşya malikinin menfaatinin (mülkiyet hakkının) korunması gerektiği, bu nedenle her iki taraf yönünden de adeta yediemin gibi görev üstlenen antrepo işleticilerinin, belirtilen sorumlulukları yerine getirebileceği noktasında güven duyulan, özellikle madde metninde belirtilen ve antrepo hizmeti ile bağdaşmayan suçlar bakımından şüpheden uzak kişiler arasından belirlenmesine yönelik olarak getirilen dava konusu "affa uğramış olsalar dahi" ibaresinde hukuka, kamu yararı amacına ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 07/10/2009 tarihli ve 27369 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gümrük Yönetmeliğinin, 03/01/2019 tarih ve 30644 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 518. maddesinin 7. fıkrası ve 519. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Yatırım iznine tabi antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri;" ibaresi ile "Yatırım iznine tabi olmayan antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri, süresiz olarak verilir." cümlesi yönünden KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA oybirliğiyle,
2. 07/10/2009 tarihli ve 27369 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gümrük Yönetmeliğinin, 03/01/2019 tarih ve 30644 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 518. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "affa uğramış olsalar dahi" ibaresi yönünden DAVANIN REDDİNE oyçokluğuyla,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin haklılık oranına göre … TL'sinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, kalan … TL'sinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, … TL vekalet ücretinin ise davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 25/10/2023 tarihinde karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Anayasa'nın 13. maddesinde, "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." hükmüne; 48. maddesinde, "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. Devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır." hükmüne; 124. maddesinde, "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler..." hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu Yönetmeliğin dayanağını teşkil eden 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 93. maddesinin 3. fıkrasında, gümrük antreposunun, gümrük gözetimi altında bulunan eşyanın konulması amacıyla kurulan ve kuruluşunda aranılacak koşulları ve nitelikleri yönetmelikle belirlenen yer olduğu; 95. maddesinin 1. fıkrasında ise, gümrük antrepoları ile gümrük kapılarında eşya satışı yapmak üzere özel antrepo statüsünde mağaza ve bunların depolarının açılması ve işletilmesine izin vermeye Müsteşarlığın yetkili olduğu, iznin verilmesine, bu iznin geçici veya sürekli geri alınmasına, faaliyet, belge ve kayıt düzenine ilişkin usul ve esaslar ile eşya alabilecek kişiler ve bu kişilere satılabilecek eşyanın cins ve miktarının yönetmelikle belirleneceği düzenlenmiştir.
Dava konusu Yönetmeliğin 518. maddesinin 3. fıkrasında, "Antrepo açma izni almak üzere başvuracak gerçek kişilerin ve tüzel kişilerin yönetim kurulu başkanı ve üyeleri, şirketi gümrük ve dış ticaret işlemlerinde temsile yetkili kişiler ile şirket sermayesinin % 10 veya daha fazlasına sahip gerçek kişilerin, affa uğramış olsalar dahi devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, kamu güvenine karşı suçlar, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, casusluk, rüşvet, zimmet, irtikâp, denetim görevinin ihmali, zimmet veya irtikâp suçunun işlenmesine kasten göz yumma, güveni kötüye kullanma, hırsızlık, dolandırıcılık, inancı kötüye kullanma, hileli iflas, yalan tanıklık, yalan yere yemin, suç uydurma ve iftira, ihaleye fesat karıştırma, suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme, edimin ifasına fesat karıştırma, muhafaza görevini kötüye kullanma suçları ile vergi kaçakçılığı veya vergi kaçakçılığına teşebbüs suçlarına ilişkin 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 359 uncu maddesine (1/1/1999 tarihinden önceki dönem için aynı Kanunun 344 üncü maddesinin l-6 numaralı bentlerinde), 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa (mülga 7/1/1932 tarihli ve 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanuna, mülga 10/7/2003 tarihli ve 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa), 20/2/1930 tarihli ve 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanuna, 4/12/2003 tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununun mülga Ek-5 inci maddesine, Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanunun mülga 8 inci maddesinin dördüncü fıkrasına, 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanuna ve 12/6/1933 tarihli ve 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanuna muhalefetten haklarında kesinleşmiş mahkumiyet kararı bulunmaması şarttır." düzenlemesine yer verilmiştir.
4458 sayılı Kanun'un 95. maddesinin 1. fıkrasında, gümrük antrepoları ile gümrük kapılarında eşya satışı yapmak üzere özel antrepo statüsünde mağaza ve bunların depolarının açılması ve işletilmesine izin vermeye Müsteşarlığın yetkili olduğu, iznin verilmesine, bu iznin geçici veya sürekli geri alınmasına, faaliyet, belge ve kayıt düzenine ilişkin usul ve esaslar ile eşya alabilecek kişiler ve bu kişilere satılabilecek eşyanın cins ve miktarının yönetmelikle belirleneceği kurala bağlanarak idareye düzenleme yetkisi verilmiş ise de, bu yetki çerçevesinde gümrük antrepolarına ilişkin yapılan düzenlemelerde, konuya özgü kurallara yer verilirken Kanun hükümlerini aşmamak üzere sınırlamalar yapılması gerekmektedir. Anılan Kanun maddelerinde, antrepo açma izni almak için başvuracak kişilerde aranacak nitelikler bakımından herhangi bir sınırlama bulunmadığı gibi dava konusu Yönetmelik kuralıyla Anayasa'nın 48. maddesinde düzenlenen teşebbüs hürriyetinin de kanuni bir dayanak bulunmaksızın kısıtlandığı görülmektedir.
Bu itibarla, gümrük Yönetmeliğinin 518. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "affa uğramış olsalar dahi" ibaresiyle Anayasa ve Kanun hükümlerinin aşıldığı anlaşıldığından, anılan kuralda hukuka uyarlık görülmemiş olup anılan ibarenin iptali gerektiği oyuyla aksi yöndeki Daire kararının bu kısmına katılmıyorum.